15.b Bijlage 1 SOK GVL OK2010372 GEBIEDSVISIE FRANSE GAT 3
Tekst van het document
Gebiedsvisie Franse Gat
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
1. Inleiding en aanleiding 1.1 Inleiding In de afgelopen jaren zijn door alle betrokken partijen voorbereidingen getroffen voor een gecombineerde wijkaanpak door sociale en leefbaarheidsmaatregelen en onderhoud, renovatie en verduurzaming van de woningen (met name voor het bezit van Patrimonium woonservice, ca. 1.100 woningen). Bouwkundig en technisch onderzoek door Patrimonium uit 2019 heeft inmiddels uitgewezen dat geen andere duurzame oplossing mogelijk is dan herstructurering – een combinatie van renovatie en sloop-/nieuwbouw. Herstructurering biedt de kans om het stedenbouwkundige raamwerk van het Franse Gat te verbeteren op het gebied van openbare ruimte, mobiliteit en veiligheid, klimaatadaptatie en duurzame energie. Binnen dit nieuwe raamwerk zullen bestaand én nieuw, gedifferentieerder woonprogramma, samen met welzijn, zorg en andere voorzieningen, de invulling zijn. Het Franse Gat volgens CBS Wijk- en buurtindeling 2012: buurt 033, Wijk 03 (Zuidwest)
Afbakening van het Franse Gat
Gebiedsvisie Franse Gat | 2
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
1.2 Aanleiding voor gebiedsvisie Omdat ook herstructurering van de openbare ruimte wenselijk is, wil Patrimonium samen optrekken met de gemeente, als beheerder van de openbare ruimte, en hebben de corporaties de wens geuit om samen met de gemeente deze gebiedsvisie voor het Franse Gat op te stellen. Een aantal min of meer gelijktijdige ontwikkelingen en besluiten vormen de uitgangspunten voor het gezamenlijk opstellen van deze gebiedsvisie: gemeente, woningcorporaties en andere betrokken stakeholders. Prestatieafspraken (2020) In de prestatieafspraken is dan ook vastgelegd dat voor 1 juli 2020 een concreet Plan van Aanpak voor het Franse Gat wordt vastgesteld, inclusief globaal tijdspad voor de ingrepen (eerst per fase en later per deelgebied – van grof naar fijn). Urgentie ontwikkeling multifunctionele accommodatie/integraal kindcentrum In de uitvoeringsagenda van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) 2015 – 2020 is voor 2022 herhuisvesting/vervangende nieuwbouw opgenomen voor twee scholen in het Franse Gat: ‘Juul’ (Juliana van Stolbergschool) en Patrimoniumschool ‘Franse Gat’. Realisatie hiervan kan plaats vinden in een Integraal Kindcentrum. Wijkanalyses gemeente Veenendaal 2016 en Buurtprofiel het Franse Gat 2016 In 2016 zijn in overleg met de bewoners, wijkanalyses en wijkambities voor alle wijken in Veenendaal opgesteld.
Voor het ‘Buurtprofiel het Franse Gat’ (2016) is op basis hiervan onder meer een SWOT-analyse gemaakt (zie bijlage 1). Alhoewel deze analyse inmiddels een paar jaar oud is, geeft deze nog steeds een goed beeld van de sterke en zwakke punten van het Franse Gat en ook de kansen en bedreigingen voor de buurt. Als kans wordt hierin expliciet het opstellen van een gebiedsvisie genoemd: met (betrokken) bewoners en organisaties een visie maken voor de buurt (activering en participatie). Veenendaal Energieneutraal in 2035 In 2035 woont heel Veenendaal energieneutraal. Dat is de ambitie van de gemeente, na een besluit van de gemeenteraad daarover op 30 maart 2017. Samen met inwoners en ondernemers wil de gemeente ervoor zorgen dat er in 2035 in Veenendaal net zoveel energie duurzaam wordt opgewekt als wordt gebruikt. Een gebiedsvisie is de plek bij uitstek waarin de daarvoor benodigde maatregelen in beeld gebracht kunnen worden. Daartoe is het Franse Gat aangewezen als verkenningswijk “gasloos wonen”.
Gebiedsvisie Franse Gat | 3
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Strategische visie Veenendaal 2040 De raad heeft op 26 oktober 2017 de Strategische Visie Veenendaal 2040 vastgesteld. Daarmee stelde de raad een viertal kernambities vast, namelijk dat Veenendaal in 2040: een netwerksamenleving is, een excellent woonklimaat heeft, een hoogwaardig duurzaam bedrijfsleven met arbeids- en kennisintensieve bedrijven en een bruisend multifunctioneel centrum heeft en de transitie naar een duurzame gemeente heeft afgerond. Beleidskader Sociaal Domein 2020-2023 Deze visie is door de raad in januari 2020 vastgesteld en streeft naar een gemeente waarin iedereen naar vermogen meedoet en deelneemt aan onze samenleving. De gemeente werkt daaraan door het vergroten van de zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid van de inwoners en daarop mogelijk aanvullend passende ondersteuning te bieden. Het beleids-kader moet de basis leggen om ondersteuning meer op maat te leveren. Omgevingsvisie Veenendaal In het kader van de in 2021 van kracht wordende Omgevingswet gaat de raad naar verwachting in 2020 de omgevingsvisie voor de gemeente vaststellen. De strategische visie Veenendaal 2040 vormt daarvoor het uitgangspunt. De omgevingsvisie geeft in grote lijnen aan hoe het gemeentebestuur de komende jaren wil omgaan met de fysieke leefomgeving in Veenendaal.
De omgevingsvisie op zijn beurt is weer de basis van het op te stellen omgevingsplan dat alle bestemmingsplannen vervangt. Het bevorderen van de gezondheid, verhogen van de veiligheid en vergroten van de duurzaamheid zijn daarbij de drie leidende principes.
Gebiedsvisie Franse Gat | 4
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
1.3 Belangrijke opgaven Naast de aanleidingen om een gebiedsvisie voor het Franse Gat te ontwikkelen, zijn er belangrijke opgaven waar we als samenleving voor staan. Veelal ingegeven door grote thema’s die vaak ook landelijk of zelfs wereldwijd op de agenda staan. Gezond, duurzaam leefklimaat Klimaatverandering vraagt in toenemende mate om een andere kijk op de herontwikkeling van een wijk. De toe te kennen extra functies en de inrichting van de beschikbare ruimte, zowel boven- als ondergronds, dragen steeds meer bij aan de gevraagde maatschappelijke opgaven in het kader van duurzaamheid en klimaatadaptatie. Warmteopslag, berging en afvoer van grond- en regenwater, groenvoorzieningen, hittestress, bodemvruchtbaarheid en bodemkwaliteit zijn belangrijke factoren bij het ontwerp van een gezond en duurzaam leefklimaat en een veilige leefomgeving. Sociaal en leefbaar De wijk is van en voor de huidige bewoners. Dáár doen we het voor! Het beleid van de landelijke overheid is erop gericht mensen zo lang mogelijk zelfstandig thuis te laten wonen. Dat betekent dat hun woningen en de woonomgeving daarop ingericht moeten zijn.
In vervolg op de succesvolle pilot ‘Dementievriendelijke buurt’, in 2016 in het Franse Gat, werkt de gemeente met al haar partners (Veens welzijn, Patrimonium woonservice, politie en heel veel professionele zorgpartijen) aan het dementievriendelijk maken van Veenendaal.
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Daarnaast zijn de bestrijding van armoede en eenzaamheid en het bevorderen van de (sociale) veiligheid belangrijke aandachtspunten voor de gemeente en haar partners. Een nieuwe ontwikkeling is die van het wijkbedrijf, verhogen van de participatie van bewoners zodat met reguliere budgetten het maximale voor de wijk kan worden bereikt.
1.4 Leeswijzer Na een profielschets en inventarisatie van de wijk en de opgaven waar we voor staan in hoofdstuk 3, definiëren we in hoofdstuk 4 de gebiedsvisie en strategische doelen, waarmee we tot een aanpak van de opgave komen. De visie is uitgewerkt in een raamwerk voor herstructurering met behoud van het karakter van de wijk (hoofdstuk 5), voorstellen voor maatregelen voor een gezond en duurzaam leefklimaat (hoofdstuk 6) en maatregelen voor een sociale en leefbare wijk (hoofdstuk 7). Hoofdstuk 8 beschrijft de communicatiestrategie, die nodig is om de voorgestelde aanpak te realiseren.
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
2. Samenvatting Voor het Franse Gat zijn de afgelopen jaren voorbereidingen getroffen voor een gecombineerde wijkaanpak door sociale en leefbaarheidsmaatregelen en onderhoud, renovatie en verduurzaming van de woningen. Met name voor het bezit van Patrimonium woonservice, circa 1.100 woningen, is herstructurering – een combinatie van renovatie en sloop-/nieuwbouw – aan de orde, wat ook een kans biedt om het stedenbouwkundige raamwerk van het Franse Gat te verbeteren op het gebied van openbare ruimte, mobiliteit en veiligheid, klimaatadaptatie en duurzame energie. Gemeente, woningcorporaties en andere stakeholders trekken daarin samen op.
Een aspect van de visie is ver meer (openbaar) groen en opvang hemelwater. Op de foto links een wadi en onder een strook openbaar groen (met bomen) en een minimale ‘voortuin’.
Na een profielschets en inventarisatie van de wijk, zijn de opgaven waar we voor staan, beschreven. Vanuit deze opgaven komen we tot de gebiedsvisie en strategische doelen. Resulterend in een raamwerk voor herstructurering met behoud van het karakter van de wijk, voorstellen voor maatregelen voor een gezond en duurzaam leefklimaat en maatregelen voor een sociale en leefbare wijk
Bij nieuwbouw en renovatie komen meerdere aspecten samen, bijvoorbeeld woningdifferentiatie en maatregelen op het gebied van (duurzame) energie, zoals isolatie en zonnepanelen
Communicatie over de plannen is belangrijk. Op de foto het ‘wijkhuis.
Een aspect van de herstructurering is het tegengaan van verrommeling in voor- en achtertuinen.
Gebiedsvisie Franse Gat | 6
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
Profielschets, inventarisatie, opgaven Het Franse Gat is een buurt in de wijk Zuidwest van de gemeente Veenendaal. De eerste planmatige opzet voor de buurt is getekend in 1923 in een uitbreidingsplan van de gemeente, maar pas na de Tweede Wereldoorlog is de buurt gebouwd. Door de snelle ontwikkeling van de textiel- en de sigarenindustrie kwamen veel arbeiders naar Veenendaal en dus waren er betaalbare huurwoningen nodig. Het Franse Gat moest een zelfvoorzienende wijk worden met eigen winkels, werkgelegenheid, zorg en welzijn en recreatie. In juni 1948 werd het uitbreidingsplan van Veenendaal-Zuid vastgesteld. Het ontwerp van S.J. van Embden, een nationaal en internationaal gewaardeerde stedenbouwer en architect, volgde het moderne, naoorlogse principe van de tuinstad. Begin jaren 50 ging de bouw van start. Het Franse Gat wordt over het algemeen beschouwd als één van de weinige echt ‘Veense’ volksbuurten. Van alle buurten in Veenendaal heeft het Franse Gat de meeste inwoners: bijna 10% van de Veenendaalse bevolking woont in deze buurt. De mensen wonen hier relatief dicht op elkaar: de bevolkingsdichtheid is twee keer zo hoog als gemiddeld in Veenendaal. Inwoners van het Franse Gat hebben voor het merendeel een laag- of middeninkomen.
17,0% van de bijstandsuitkeringen in Veenendaal, 13,5% van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen en 12% van de werkloosheidsuitkeringen zijn voor bewoners van het Franse Gat. 8,9% van de inwoners leeft rond of onder het sociaal minimum, tegen 6,6% in heel Veenendaal. De bewoners maken relatief veel gebruik van zorg- en inkomensregelingen.
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Visie en strategische doelen Onze visie voor het Franse Gat luidt: “Een wijk aan de slag. We werken aan een toekomstbestendige wijk, waar het prettig, wonen, werken en samenleven is. Toekomstgericht, maar met behoud van eigen identiteit en karakter. We doen dat samen met de bewoners en alle bedrijven en organisaties uit de wijk.” Om dit te bereiken, zijn er 5 strategische doelen geformuleerd: 1. We realiseren een krachtige inclusieve samenleving, waarin iedereen meedoet: iedereen is aan het werk, in opleiding of maatschappelijk betrokken. 2. We werken aan een aardgasloze wijk in 2050. 3. We realiseren een klimaatadaptieve wijk, voorbereid op verdere klimaatveranderingen. 4. We realiseren een wijk met een gezond leefklimaat en een veilige, gezondheidsbevorderende leefomgeving. 5. We realiseren een wijk met een gedifferentieerder woningaanbod voor alle doelgroepen, met comfortabele en levensloopbestendige woningen. Concrete realisatie door maatregelen en ingrepen op de volgende gebieden: Herstructurering met behoud van karakter, gezond en duurzaam leefklimaat, sociaal en leefbaar. We doen dat voor de huidige bewoners: bestaande sociale structuren zijn belangrijk, we willen deze in stand houden.
Er staan ongeveer 2.600 woningen in het Franse Gat. 64% daarvan is huurwoning en 36% is koopwoning. De woningen zijn gedateerd, verouderd en toe aan verbetering of vervanging: lage energielabels, gedateerde indeling, technische en functionele gebreken, veel reparaties, verrommeling van tuinen en het openbaar gebied. Daarnaast is er ook leefbaarheidsproblematiek en de opgave om iets te doen aan sociale veiligheid, langer zelfstandig wonen, armoedeen werkeloosheidsbestrijding etc. Het Franse Gat kent al wel een buurtnetwerk waarin onderwijs, gemeente, corporaties, zorgpartners, welzijn en wijkteam samenwerken op thema’s als sociale veiligheid, dementie en brede inloop.
Gebiedsvisie Franse Gat | 7
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Raamwerk voor herstructurering met behoud van karakter Door herstructurering kunnen we in de wijk een gedifferentieerder woningaanbod bieden voor alle doelgroepen, met comfortabele en levensloopbestendige woningen. Een aanzienlijk deel van de woningen wordt door nieuwbouw vervangen (herstructurering). Door het zorgvuldig beschrijven van het karakter, de kwaliteiten en de problemen, wordt voorkomen dat het karakter van het Franse Gat verloren gaat. We zien vier mogelijkheden om het stedenbouwkundige raamwerk aan te passen. − Openbare ruimte. Hieronder valt groen, klimaatadaptatie en levensloopbestendigheid. Met een aantrekkelijke openbare ruimte om te verblijven, spelen en ontmoeten, zijn meer ‘ogen’ op de straat gericht (wat bevorderlijk is voor de sociale veiligheid in de wijk). Aanwezig en nieuw groen wordt beter ingericht als gebruiksgroen voor wandelen, fietsen, spelen en sporten. − Mobiliteit en verkeersveiligheid. Aanpassingen aan het raamwerk maken het mogelijk een meer gedifferentieerde verkeersstructuur te realiseren met 30 km/h zones, verblijfsgebieden, andere parkeeroplossingen en fietsroutes. Daarbij krijgen voetgangers en fietsers nadrukkelijk voorrang en worden doorgaande routes voor autoverkeer door de wijk beperkt. − Woonprogramma.
Herstructurering maakt het mogelijk opnieuw over verkavelingsstructuur, bouwhoogtes en rooilijnen na te denken, voor een compactere buurt met meer woningdifferentiatie. Het aantal sociale huurwoningen blijft minimaal gelijk. Daarnaast worden door verdichting extra nieuwe woningen in het middeldure en hogere marktsegment gerealiseerd (waardoor de verhouding huur/koopwoningen in de wijk verandert) en streven we daarbij naar het toevoegen van nieuwe woningtypen en voldoende woningtypen voor senioren. − Bedrijvigheid en voorzieningen. Herstructurering raakt ook aan arbeidsparticipatie en armoedebestrijding waar het gaat om het positioneren van (kleine) bedrijfsruimtes in de buurt. Bestaande, kleinschalige bedrijfsruimten moeten beter verbonden worden met de belangrijkste openbare ruimte in de wijk. Nieuwe voorzieningen worden verspreid over de deelgebieden, maar gekoppeld door de belangrijkste langzaam verkeersroute door de wijk, het ‘rondje door het Franse Gat.’ (Zie kaart.) Dit draagt bij aan verbetering van de sociale veiligheid: door het combineren van functies in de verschillende gebieden zijn er meer ‘ogen’ in de wijk.
Gebiedsvisie Franse Gat | 8
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Maatregelen voor een gezond en duurzaam leefklimaat Energietransitie: Om de wensen “aardgasloze wijk in 2050” en “een CO2-neutrale energievoorziening in 2050” zo veel mogelijk kunnen bereiken, wordt een energietransitieprogramma opgesteld met acties die ervoor moeten zorgen dat de wijk aardgasvrij en CO2-neutraal wordt. Centraal in het programma staan het bieden van handelingsperspectief aan de bewoners en een gedragen aanpak van gemeente, Patrimonium, de Veenendaalse Woningstichting, Stedin en de provincie. Klimaatadaptatie: Bij alle nieuwe ontwikkelingen die in opdracht van Patrimonium, Waterschap en/of gemeente plaats vinden wordt onderzocht en serieus overwogen of de volgende klimaatadaptieve maatregelen technisch (en financieel) mogelijk en haalbaar zijn en worden de beschikbare middelen maximaal benut: − Vasthouden van regenwater daar waar het valt; − Afkoppelen van regenwater van het vuilwaterriool; − Versterken van bestaand groen (beplanting, plantsoen, bermen, bomen); − Ontstenen en vergroenen (verwijderen bestrating en vervangen door groen); − Maatregelen ter voorkoming van hittestress (vergroenen, bouwfysische maatregelen): vergroenen: meer beplanting, bomen etc. in de openbare ruimte, maar ook beplanting op en aan gebouwen, zoals aan gevels en op daken; − Verbeteren van het leefklimaat.
De hoeveelheid verharding is in de loop der jaren toegenomen in het Franse Gat. In de openbare ruimte als in de voor- en achtertuinen
Bodemsanering: Indien sprake is van herinrichting, dienen de aanwezige bodemverontreinigingen te worden aangepakt. De aanwezige verontreinigingen dienen volledig te worden gesaneerd of het beschermingsniveau dient te worden aangepast aan de geldende eisen. Met de voorbereiding van de herinrichting dient in het kader van de Wet Bodembescherming voor de ontwikkelingslocaties ter plaatse van de voormalige stortplaats een (deel-)saneringsplan te worden uitgewerkt. In het kader van een saneringsonderzoek zijn een aantal scenario’s opgesteld en doorgerekend. Een definitieve scenariokeuze wordt gemaakt in combinatie met de beslissing over renovatie of sloop-/nieuwbouw van de woningen.
Gebiedsvisie Franse Gat | 9
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Maatregelen voor een sociale en leefbare wijk. IKC: We realiseren een Integraal Kind Centrum (IKC) met scholen en kinderopvang. Centraal in de wijk realiseren we sport-, zorg- en welzijnsfuncties. Langer zelfstandig wonen: bij de aanpassing en ontwikkeling van woningen, voorzieningen en openbaar gebied wordt rekening gehouden met toegankelijkheid en levensloopbestendigheid. Zorg & Welzijn: vanuit het buurtnetwerk inventariseren we, samen met bewoners, prioriteren voor het wijkplan - de behoeftes voor spelen, bewegen en ontmoeten in de buitenruimte voor jongeren en ouderen en voor toegankelijkheid in de wijk. Arbeidsparticipatie: onderzocht wordt op welke wijze we participatie wijkgericht in kunnen zetten en daarbij ook gebruik kunnen maken van de bedrijvigheid en detailhandel in de wijk. Met als idee om vanuit Social Return on Investment (SROI), sociale activering en begeleiding naar werk een wijkbedrijf te organiseren, met lokale dienstenteams voor klussen in huis en tuin, boodschappen, opvang, facilitaire dienstverlening van het wijkcentrum en onderhoud van de openbare ruimte. Armoedebestrijding: samenwerking vergroten tussen de organisaties die een taak hebben in de armoedebestrijding. Op korte termijn starten met voorlichting over schuldhulpverlening en het voorkomen van schulden.
Het intensiveren van contacten met organisaties (schuldeisers) om eerder inwoners in het Franse Gat te bereiken voordat schulden problematisch worden is een aandachtspunt. Ten slotte In een notendop zijn dit de belangrijkste onderwerpen die een rol spelen bij de ontwikkeling van de gebiedsvisie voor het Franse Gat. Het mag duidelijk zijn dat er volop aanleiding is om in de buurt aan de slag te gaan. En dat doen we dan ook. Gemeente, woningcorporaties, bewonerscommissies, scholen, instellingen, ondernemers, inwoners, noem maar op. Gezamenlijk met alle bewoners en gebruikers van het Franse Gat gaan we de buurt een stevige nieuwe impuls geven.
Gebiedsvisie Franse Gat | 10
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
3. Profielschets en inventarisatie 3.1 Ontstaan en ontwikkeling Oorsprong Op een topografische kaart van de kadastrale atlas uit 1832 worden vier percelen aangeduid als ‘Fransche Gat’. Ze waren eigendom van een plaatselijke olieslager (Anthonie van der Poel) en lagen ten hoogte van de huidige Jan Steenlaan. Over de oorsprong van de naam ‘Fransche Gat’ zijn twee theorieën. Door de ontginning van veengebieden ten behoeve van de turfwinning zou dit gebied lager hebben gelegen dan andere delen van Veenendaal. Omdat de eigenaar Frans heette, zou het gebied het ‘Gat van Fransch’ genoemd zijn. Een andere verklaring gaat terug naar de 18e eeuw toen een Franse legerafdeling hier enige tijd gelegerd zou zijn geweest. Ontwerp De eerste planmatige opzet voor het Franse Gat is getekend in 1923. Door de snelle ontwikkeling van de textiel- en de sigarenindustrie kwamen veel arbeiders naar Veenendaal en waren er betaalbare huurwoningen nodig. Na de Tweede Wereldoorlog was Veenendaal een gemeente met stedelijke potentie maar met een gehavende dorpse woningvoorraad. De gemeente wilde snel onbewoonbaar verklaarde woningen slopen en nieuw bouwen voor de snelgroeiende bevolking. Het Franse Gat moest een zelfvoorzienende wijk worden met winkels, werkgelegenheid, zorg en welzijn en recreatie. In juni 1948 werd het uitbreidingsplan van VeenendaalZuid vastgesteld. Het ontwerp van S.J.
van Embden, een nationaal en internationaal gewaardeerde stedenbouwer en architect, volgde het moderne, naoorlogse principe van de tuinstad. Begin jaren 50 ging de bouw van start. Huidige situatie Tegenwoordig is het overheersende beeld in het Franse Gat dat van rode bakstenen en dakpannen. Toen de wijk gebouwd werd, waren bouwmaterialen schaars en niet zo gevarieerd als nu. Nieuwbouw rondom de Binnenronde rond 2010 heeft de wijk een impuls gegeven. Gebiedsvisie Franse Gat | 11
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
3.2 Stedenbouwkundige opzet en bebouwing De stedenbouwkundige opzet van het Franse Gat heeft een noord-zuid gerichte verkavelingsstructuur, vrijwel gelijk aan de oorspronkelijke percelen. De langgerekte straten bestaan uit stroken eengezinswoningen van twee lagen met een zadeldak. De achtertuinen zijn tot wel 30 meter diep, bedoeld als moestuin en/of om kippen of een varken te houden. De hoofdstructuur van het Franse Gat wordt gevormd door straten die parallel liggen aan de Kerkewijk en Rondweg-West en door enkele oostwest georiënteerde dwarsverbindingen: de Jan Steenlaan, Patrimoniumlaan, Bruïnestraat en Dr. de Visserstraat. Binnen die rechtlijnige structuur zijn er enkele open ruimten die zich door hun vorm onderscheiden: het vierkante Bruïneplein, het langgerekte groen aan de Dr. Colijnstraat, de plantsoenen midden in de Jan Steenlaan, het verscholen groen aan de Karel Fabritiusstraat en het groen langs Rembrandtlaan en -park. Daarnaast zijn er nog enkele besloten gebieden die ‘schuil’ gaan binnen de noordzuid gerichte verkaveling: − Het binnenterrein tussen Mr. Heemskerkstraat en Dr. Colijnstraat. Voorheen stond hier een peuterschool, nu is het een groen speelterrein en staan er garages. − Een groen speelterrein aan de Bartholomeus van der Helststraat. − Het gebied Binnenronde. Sinds de herontwikkeling staan er woningen (2012) en een basisschool met een gymzaal (2010).
− Werk- en bedrijfsunits in een parallelle ‘achterstraat’, de Hovystraat. Het oostelijke deel -Da Costastraat en Da Costaplein, Talmaplein, Dr. Kuyperstraat, Keucheniusstraat en Groen van Prinstererstraat — is het oudst. In dit deel domineren huizen van één bouwlaag met een kap, soms parallel aan de straat, soms in een meanderende opstelling. Veel woningen in dit deel zijn gemeentelijk monument.
De structuur van het Franse Gat wordt bepaald door enkele lange licht gebogen noord-zuid gerichte straten en enkele oost-west straten. Daar binnen liggen ‘buurten’ met overwegend noord-zuid straten en rijen woningen. Gebiedsvisie Franse Gat | 12
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Het beeld van het Franse Gat wordt met name bepaald door de grondgebonden woningen in twee bouwlagen, gerealiseerd tussen 1952 en 1962. Deze woningen bestaan uit rijen van vier, zes en maximaal acht woningen onder een zadeldak. Uitzondering hierop is het gebied rond de Jan Steenlaan, bebouwing aan het Bruïneplein en de noordelijke en westelijke bebouwingsranden. Daar staan gebouwen met drie en vier bouwlagen: portiek-etagewoningen en enkele drivein woningen aan de Rembrandtlaan. De uniforme detaillering en materialisatie van de rijen woningen (baksteengevels, houten kozijnen en pannen zadeldaken) zorgen samen met de vrijwel uniforme straatbreedtes voor een evenwichtig straatbeeld. Een kenmerk van de stedenbouw en architectuur na de Tweede Wereldoorlog is het zogeheten ‘open bouwblok’. Dit kwam in plaats van aaneengesloten woningen in een rechthoek met gesloten hoekbebouwing. Het open bouwblok bestaat in het Franse Gat uit rijen woningen die parallel aan de noord-zuid gelegen straat staan en eindigen met een kopgevel bij de dwarsstraten. Op de koppen van de open bouwblokken is de beeldkwaliteit in de loop der jaren achteruitgegaan. In plaats van een open hek of opgaande haag staan er nu rommelige erfafscheidingen, schuurtjes en garages die de achtertuin afschermen van de dwarsstraat. Verrommeling van het straatbeeld speelt ook aan de voorzijde.
Kenmerkend voor de grondgebonden woningen is een voortuin. Waar deze ooit bestond uit groene planten, bloemen en een haag, zijn plaatselijk voortuinen nu verhard met tegels, grind en dergelijke, of in gebruik als parkeerplaats.
De W.C. Beeremastraat is een van de smalste straten in het Franse Gat. Vroeger waren er aan weerszijden trottoirs. Tegenwoordig is veel ruimte voor de rijdende en stilstaande auto’s en niet voor de voetgangers. Veel bewoners zetten hun auto in de diepe achtertuin.
In plaats van uniforme erfafscheidingen (hagen) en voortuinen, is er nu veel verharding in voortuinen. De voortuin is veelal verhard: onderhoudsvriendelijk en een prive-parkeerplaats voor het huis. Verharde voortuinen dragen bij aan slechte afwatering bij hevige regen en bij hogere, lokale temperaturen (hittestress) op warme dagen.
Gebiedsvisie Franse Gat | 13
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
3.3 Cultuurhistorisch belang van het Fanse Gat Deze beschrijving is deels gebaseerd op Rapport WMMN Franse Gat Veenendaal 20070708 Het Franse Gat staat in een aantal opzichten model voor een vroeg naoorlogse wijk, gerealiseerd tussen 1945 en 1960: de wederopbouw. De volgende kenmerken, die hierna uitgebreider worden beschreven, zijn van toepassing op het Franse Gat: − Herhaling van eenheden, rationalisering van de bouw − Stedenbouwkundig overgangsmodel van gesloten naar open bouwblok − Afwisseling tussen hoog- en laagbouw − Bescheiden omvang van de wijk − Veel groen − Sobere architectuur − Samenhang tussen groen, stedenbouw en architectuur Ensemblewaarde De wijk bezit een grote ensemblewaarde: samenhang tussen verkaveling, groen, straten en plaats van de gebouwen. Het stratenpatroon komt nog grotendeels overeen met het oorspronkelijke plan. De bebouwing is grotendeels oorspronkelijk en gelijktijdig binnen hetzelfde stedenbouwkundig concept tot stand gekomen op basis van de Voorschriften bij het Uitbreidingsplan uit 1943. De bouwblokken zijn op elkaar afgestemd, hebben overeenkomstig siermetselwerk op verschillende plekken in de wijk en zijn grotendeels opgetrokken in uniforme materialen: bakstenen gevels in overwegend dezelfde kleur, met pannen gedekte zadeldaken en houten kozijnen.
Veelal gaat het om de stedenbouwkundige samenhang in plaats van de architectonische kwaliteit van de woningen.
De Jan Steenlaan is een van de stedenbouwkundige ensembles waar groen, voorzieningen en woningen samen komen. De jonge aanplant (bomen, struiken etc) is in de loop der jaren volwassen geworden.
Gebiedsvisie Franse Gat | 14
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Architectuurhistorische waarde De architectuur is door de tijd waarin de wijk tot stand kwam weliswaar sober, maar de bouwblokken zijn zorgvuldig vorm gegeven, waardoor de wijk een beperkte architectuurhistorische waarde bezit. De architectuur is overigens mede ingegeven door de schaarste aan bouwmaterialen. De architectonische waarde zit vooral in de samenhang tussen de gebouwen: de wijk is een stedenbouwkundige eenheid met enkele bijzondere plekken. Dat is terug te zien in de ligging van groen, gebouwen en functies. Zie de kaart met architectonische ensembles op de vorige pagina en in de (subtiele) verschillen tussen de woningen. Er is een samenhang in beeld tussen de woningen: een (architectonische) kwaliteit bereikt met schaarse middelen. Daar waar de woningen op het eerste gezicht hetzelfde lijken, blijken de woningen per buurt verschillend.
Kenmerken van het Franse Gat: − Bij de realisering van de naoorlogse woningen en wijk lagen de nadruk op snel en goedkoop bouwen. Dit werd bereikt door standaardisatie en systematisering van de bouw en door herhaling van eenheden, zoals zichtbaar in de straten tussen Jan Goyenstraat en de Paulus Potterstraat. − De stedenbouwkundige opzet van het Franse Gat, waarbij niet meer gekozen is voor volledig gesloten bouwlokken maar voor meer openheid, is kenmerkend voor de vroeg naoorlogs wijk. − De vroege naoorlogse wijken, zoals Het Franse Gat, waren nog bescheiden van omvang ten opzichte van latere uitbreidingswijken. − De afwisseling tussen hoog- en laagbouw is een kenmerkend en beeldbepalend fenomeen. De hoge bebouwing staat op bijzondere plekken in de wijk en langs de randen: zij kaderen het gebied af. − Het stratenpatroon van het Franse Gat is regelmatig. De woningen, overwegend laagbouw, zijn steeds in een rechthoekig blok gegroepeerd, met een groot open binnenterrein of diepe achtertuinen. − De langere straten zijn gebogen, wat de wijk een vriendelijke uitstraling geeft. − Behalve woningen is er ook voorzien in andere faciliteiten zoals scholen, winkels, kerken en bedrijven.
Er is een grotere verscheidenheid aan woningen aanwezig, dan wellicht op het eerste gezicht verwacht wordt.
Een kenmerk is de combinatie van gestapelde bouw en grondgebonden woningen.
Gebiedsvisie Franse Gat | 15
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
− De architectuur is, zoals gebruikelijk in de wederopbouw-periode sober maar zorgvuldig uitgevoerd. De bouwblokken zijn ingetogen, ondergeschikt aan de stedenbouwkundige opzet, en ontlenen hun kwaliteit aan de samenhang in de wijk, tussen de gebouwen, het groen en de openbare ruimte. Zo is bijvoorbeeld door de hele wijk bijna overal dezelfde kleur baksteen gebruikt, zijn de zadeldaken overal met dezelfde kleur pannen gedekt en zijn de kozijnen overwegend van hout. Dit geeft de wijk een uniforme uitstraling. − Die uniforme uitstraling werd destijds verstrekt door de oorspronkelijke uniformiteit in de voortuintjes. Deze waren allemaal omzoomd met ligusterhaagjes. Onder de paragraaf Bijzondere Bepalingen is beschreven dat “de bij een woning behorende grond met worden afgescheiden door een levende haag […] met een maximum hoogte van 1.20 meter aan de wegzijde en 1.80 meter voor de overige erfafscheidingen.” Dit beeld is niet meer aanwezig. − Op een subtiele manier is aandacht besteed aan de architectuur, met zogenaamde “misbaksels” en op andere gevels hetzelfde patroon, met terugliggende stenen. − Aan het elektriciteitshuisje aan de Jan Steenlaan is meer zorg besteed dan aan menig trafohuisje tegenwoordig. − De Voorschriften van het Uitbreidingsplan uit 1943 zijn zeer gedetailleerd.
Er is precies beschreven op welke plekken erkers zijn toegestaan en wat de maximum toegestane omvang is. Zo is ook de plaatsing van achteruitbouwen en bijgebouwen nauwkeurig vastgelegd. Het vrijhouden van berm, groenstrook en plantsoenen, plaats en omvang van dakvensters is eveneens vastgelegd. − Het Franse Gat is als een van de weinige naoorlogse wijken gezegend met een tastbare herinnering aan de historie, namelijk een bomenlaantje van boerderij De Geer. Dit is bewust in het stedenbouwkundig ontwerp betrokken.
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
De gestapelde bouw kent ook een diversiteit aan architectuur. Bij de eerste bakstenen woningen werden zogeheten ‘misbaksels’ verwerkt in de gevels.
Op de foto hiernaast de (forse) bomen van het historische laantje van boerderij De Geer. Ze staan in het plantsoen tussen Ostadelaan en Colijnstraat. Een deel van het plantsoen is bestemd voor uitlaten van honden.
Gebiedsvisie Franse Gat | 16
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
De wijk en woningen in 2020 − Anno 2020 is er enerzijds veel veranderd in het beeld van wijk en woningen, anderzijds zijn onderdelen van de wijk en de woningen nog gaaf bewaard. In het straatbeeld is meestal de architectuur slechts beperkt aangetast. Er zijn in het algemeen geen rijen deuren vervangen of reeksen dakkapellen geplaatst. Aan de achterzijden daarentegen zijn er veel aan- en bijgebouwen gerealiseerd. De (smalle) achterpaden zijn soms in gebruik om met de auto tot in de achtertuin te komen. − Het beeld en de structuur van het Franse Gat zijn behouden gebleven en de bouwblokken en woningen zijn overwegend origineel. De architectuur is kwetsbaar en daardoor sterk afhankelijk van de kwaliteit van het groen en de openbare ruimte. Aan de voor- en achterzijden is veel verharding bijgekomen en er is sprake van verrommeling met schuttingen, aan- en uitbouwen. De inrichting van de straten en het groen, zowel op de binnenterreinen als in de voortuintjes, is vrijwel overal gewijzigd. Het straatprofiel is in grote delen van de wijk ingrijpend gewijzigd. Er zijn veel meer parkeerplekken aanwezig dan voorzien bij de aanleg van de wijk. De toevoeging van parkeerplekken, maar bijvoorbeeld ook diverse plantenbakken versnipperen de openbare ruimte, waardoor de wijk haar transparantie verliest. De oorspronkelijke eenheid in de straten is verloren gegaan.
De kleur van de huidige bestrating is hard waardoor de bouwblokken verfletsen. − Hadden oorspronkelijk de voortuintjes allemaal een ligusterhaagje, tegenwoordig richt iedereen zijn tuintje naar eigen inzichten in. Soms met zorg, soms met minder aandacht voor groen. De hoeveelheid verharding in de tuinen is sterk toegenomen. Veel voortuinen zijn verhard en waar mogelijk door bewoners zelf ingericht als privé-parkeerplek. − De aanblik en inrichting van de grote binnenterreinen zijn in de loop der jaren veranderd. Aanvankelijk waren de terreinen open en hadden zij een openbaar karakter (kenmerkend voor de periode waarin de wijk tot stand kwam). Tegenwoordig zijn terreinen veelal in compartimenten dichtgezet en de overgang naar de privéterreinen is dichtgezet met schuttingen en bijgebouwen. − Op de koppen van de open bouwblokken is de beeldkwaliteit in de loop der jaren achteruitgegaan. In plaats van een open hek of opgaande haag staan er nu rommelige erfafscheidingen, schuurtjes en garages die de achtertuin afschermen van de dwarsstraat. − Momenteel is in Het Franse Gat geen oppervlaktewater. Wel is er wateroverlast bij hevige regenval en een hoge grondwaterstand met een constante afvoer van kwelwater.
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Herstructurering maakt het mogelijk om bouwenveloppen en straten opnieuw vorm te geven binnen de stedenbouwkundige hoofdstructuur. En daarbij thema’s als woningdifferentiatie, klimaatadaptatie, duurzaamheid en duurzame energie te betrekken. We streven bijvoorbeeld naar het toevoegen van nieuwe woningtypen en voldoende woningtypen voor senioren.
De open bouwblokken zorgen ervoor dat er zijtuinen grenzen aan straten en zijgevels van woningen. Met name de erfafscheidingen van de zijtuinen zijn divers. De achterpaden zijn in gebruik voor auto’s, aanhangers etc. Zij worden begeleid door een bonte verzameling van schuurtjes en schuttingen. Dit levert een verrommeld beeld op.
Gebiedsvisie Franse Gat | 17
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
3.4 Openbare ruimte Groen Het Franse Gat wordt als ‘stenig’ ervaren. Er is weliswaar divers groen (beplanting, bomen, plantsoenen), maar dit drukt geen stempel op de wijk. De grote achtertuinen en vele voortuinen geven bewoners de mogelijkheid om het aandeel groen in de buurt te vergroten, maar hiervan wordt weinig gebruik gemaakt. Groen zien we vooral in de woonstraten: veelal bloembakken om asverspringingen te benadrukken. Ook is er groen op de binnenterreinen, bijvoorbeeld achter de Dr. Colijnstraat en achter de flats aan de Thorbeckesingel en Westersingel. Bovendien zijn er drie plantsoenen van formaat: aan de Gabriel Metsulaan, aan de Dr. Colijnstraat en aan de Dr. De Visserstraat. Aan het Dr. Slotemaker de Bruïneplein staan grote platanen. Het groen aan de Karel Fabritiusstraat is een speelplek voor de oudere jeugd.
Knelpunten − Fysieke kwaliteit van de buurt scoort iets lager dan het gemiddelde van heel Veenendaal. Bepalend hiervoor zijn de kwaliteit van de eigen woning en die van woningen in de buurt, de woonomgeving en het aanbod van groen- en speelvoorzieningen. Opgaven − Behoud van markante stedenbouwkundig en architectonisch karakter van de buurt het Franse Gat. Ambitie is de kenmerken van de verschillende gebieden te versterken en te werken aan het onderscheid tussen gebieden. − Meer groen (-beleving).
Groen in de buurten in Veenendaal (het Franse Gat 11e van rechts)
Plantsoen tussen Colijnstraat en van Ostadelaan
‘Verborgen’ groen en spelen aan de Bartholomeus van der Helststraat
Gebiedsvisie Franse Gat | 18
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Verkeer Veenendaal is centraal gelegen en goed bereikbaar met de auto door de ligging aan de A12. Het is voor inwoners en bezoekers van Veenendaal daardoor gemakkelijk kiezen voor de auto. Voor het centrum en bedrijventerreinen faciliteren we een goede bereikbaarheid voor autoverkeer van buiten Veenendaal, waarbij we het gebruik van openbaar vervoer en snelfietspaden als aantrekkelijk alternatief verder ontwikkelen. Binnen Veenendaal zijn er nauwelijks routes langer dan 5 kilometer. Deze afstanden zijn prima te fietsen en te lopen. Veenendaal heeft een goede en veilige fietsinfrastructuur. Toch blijkt dat inwoners binnen Veenendaal nog relatief veel gebruik maken van de auto. We zetten dan ook in op het stimuleren van fietsen en wandelen binnen Veenendaal, ook in het kader van bewegen en gezondheid. We streven er naar de fiets prioriteit te geven boven de auto. Het wandel- en fietsnetwerk is in 2030 samenhangend, direct, veilig, comfortabel en aantrekkelijk. We hebben de ambitie (zie Omgevingsvisie) dat inwoners binnen Veenendaal in 2030 meer lopen en fietsen dan in 2020. Voor reizen naar andere regio’s en landsdelen zetten wij in op een hoogwaardig spoornetwerk, stations en optimale dienstregelingen. We gaan voor behoud van station Veenendaal-De Klomp als Intercitystation, zodat er een snelle treinverbinding is van Veenendaal naar Arnhem/Nijmegen en Utrecht/Amsterdam.
Bij autogebruik faciliteren we het gebruik van duurzame auto’s, zoals elektrisch en waterstof. De parkeernormen zijn flexibeler, waardoor bij het indelen van de schaarse ruimte, maatwerk mogelijk is. Een ongewenst neveneffect van mobiliteit is verkeersonveiligheid. We hanteren daarom het uitgangspunt Duurzaam veilig, waarbij we zoveel mogelijk voorkomen dat ongevallen ontstaan en dat ongevallen die gebeuren, zo min mogelijk schade veroorzaken. We hebben daarbij specifiek aandacht voor de manier waarop kinderen naar school gaan: jong geleerd is oud gedaan.
Gebiedsvisie Franse Gat | 19
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Huidige verkeersstructuur in het Franse Gat Personenauto Het Franse Gat is begrensd door de Rondweg-West, Bergweg, Kerkewijk en de spoorlijn Utrecht-Rhenen. In de huidige opbouw van de buurt zijn er veel wegen dermate ingericht dat vooral de auto centraal staat. Voor autoverkeer is het daarom mogelijk om door bijna elke straat in het Franse Gat te rijden. De vele doorgaande oost-west en noord-zuid verbindingen in de buurt maken dit mogelijk. De buurt is erg goed aangesloten op het hoofdwegennetwerk van Veenendaal, met vier aansluitingen op de Rondweg-West en zes aansluitingen op de Kerkewijk. In de buurt zijn het wijk-winkelcentrum aan het Dr. Slotemaker de Bruïneplein en de Patrimoniumlaan bestemmingen die veel autoverkeer van buiten de buurt aantrekken. Openbaar vervoer Aan de noordzijde van het Franse Gat ligt de spoorlijn Utrecht-Rhenen. Station Veenendaal Centrum ligt tegen de buurt aan. Vanaf dit station is het mogelijk om 2x per uur per richting met de trein te reizen naar Rhenen en Utrecht. In de spitsuren is het mogelijk om 4x per uur naar Utrecht te reizen. Station Veenendaal Centrum is ook een belangrijk knooppunt voor bussen. Hiervandaan vertrekken er bussen in de richting van Amersfoort, Ede, Rhenen, en Utrecht. Ook vertrekken er stads-bussen naar station Veenendaal-De Klomp via Veenendaal-West en -Oost.
De buurt is met de bus ontsloten op de Rembrandtlaan/-park en Kerkewijk. Fiets De fietser gebruikt nu de woonstraten om zich te verplaatsen door de buurt. Langs de Rondweg-West en Kerkewijk liggen vrij liggende fietspaden. Vanuit het Franse Gat kunnen fietsers via het solitaire fietspad dat bij de Frans Halslaan begint via tunnels onder het spoor naar het centrum van Veenendaal fietsen. Binnen de buurt zijn het station, basis- en middelbare scholen en het wijkwinkelcentrum bestemmingen die veel fietsverkeer aantrekken. Voetganger Binnen de buurt kunnen voetgangers zich door de woonstraten en achterpaden verplaatsen. Voor de voetganger zijn over het algemeen geen speciale maatregelen of verbindingen aanwezig die gebruikt kunnen worden. Rondom het Dr. Slotemaker de Bruïneplein zijn voorzieningen voor visueel gehandicapten aangebracht.
In de huidige situatie kan je met de auto in iedere straat komen. Er zijn enekele ‘drukkere’ oost-west en noord-zuid straten
Gebiedsvisie Franse Gat | 20
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Ervaren problematiek door bewoners Bevoorradingsverkeer De bevoorrading van de winkels in het wijkwinkelcentrum leidt tot problemen voor bewoners. Uit meldingen is gebleken dat het bevoorradingsverkeer niet de gewenste routes rijdt, waardoor dit verkeer onnodig door de buurt rijdt. Bevoorradingsverkeer dat vanuit Rhenen komt rijdt daardoor over de Bilderdijkstraat, terwijl de gewenste route hiervoor via de Dr. Slotemaker de Bruïnestraat is. Snelheid Het autoverkeer dat door de buurt rijdt houdt zich niet altijd aan de maximale snelheid. Dit komt mede door de opbouw van de buurt met veel doorgaande verbindingen. Het verkeer wat door de buurt rijdt en geen bestemming heeft wil snel van A naar B, en zal het daarom minder nauw nemen met de geldende snelheidslimieten. Dit leidt tot verkeersonveilige situaties in de buurt. Een voorbeeld hiervan is de Rembrandtlaan/-park. Snelheid remmende maatregelen, zoals drempels, zijn hier onwenselijk omdat deze route ook gebruikt wordt door het openbaar vervoer (bus). De bus moet namelijk gemakkelijk, snel en comfortabel voor de reizigers door een buurt kunnen rijden. De keerzijde hiervan is dat er verscheidene ongelukken zijn gebeurd op de plek waar het solitaire fietspad de Rembrandt-laan kruist. Dit maakt dat een oplossing voor deze problematiek niet altijd even makkelijk is.
Parkeren De buurt is in de jaren ’50 van de vorige eeuw tot stand gekomen. In deze tijd waren er veel minder auto’s in Nederland dan dat we op dit moment hebben. Het gevolg hiervan is dat er in bepaalde straten in de buurt (te) weinig bruikbare parkeerplaatsen aanwezig zijn. Hierdoor is er niet voor iedereen een parkeerplaats in de nabije omgeving van zijn woning, waardoor de bewoners die dit overkomt een stukje moeten lopen voordat ze thuis of bij hun auto zijn. Dit is vaak niet op te lossen binnen de huidige beschikbare (openbare) ruimte in de buurt. Om toch dicht bij huis te kunnen parkeren hebben bewoners oplossingen verzonnen: parkeren in de voortuin en in de achtertuin. Voortuinen zijn verhard en ingericht als parkeerplaats. Daarnaast zijn door bewoners parkeervoorzieningen (garages) in achtertuinen gerealiseerd die bereikbaar zijn via brandgangen c.q. achterpaden, die daar echter nooit voor bedoeld waren. In de huidige situatie zijn er op veel achterterreinen en -tuinen auto’s aanwezig. Ook op plekken die daar niet voor bedoeld waren en/of zijn.
Gebiedsvisie Franse Gat | 21
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
3.5 Woningen
Er staan ongeveer 2.600 woningen in het Franse Gat. 64% daarvan is huurwoning en 36% is koopwoning. Van de huur-woningen is bijna 90% eigendom van woningcorporaties, ruim 10% is in bezit van andere verhuurders. Patrimonium woonservice is met ruim 1.300 huurwoningen veruit de grootse verhuurder in de buurt, ca. 1.100 woningen daarvan komen in aanmerking voor een grootschalige aanpak. De gemiddelde woningwaarde in het Franse Gat ligt € 25.000 euro onder de gemiddelde woningwaarde in Veenendaal. Zie de tabel voor waarden in 2015. In 2018 waren de waarden respectievelijk € 193.000,- en € 218.000,-. Knelpunten − Woningen gedateerd, verouderd en toe aan verbetering of vervanging: lage energielabels, gedateerde indeling en veel reparaties. Bouwfysisch (geluid, isolatiewaarden) voldoet niet meer aan deze tijd. Aandachtspunten − Verrommeling van de tuinen: voor, achter en aan de zijkant − Het aanwezige rechtlijnige ontginningspatroon en het open bouwblok zijn kenmerkend voor de wijk. Eventuele herontwikkelingen zullen op een passende wijze moeten aansluiten op deze hoofdstructuur. − De meeste woningen staan noord-zuidgericht. Een onderdeel van duurzaam bouwen is zongericht verkavelen. Dat betekent dat de woningen oost-west gericht moeten staan, zodat gebruik kan worden gemaakt van passieve zonenergie op de zuidgevel en eventuele zonnepanelen optimaal zuidgericht kunnen zijn.
Dit vraagt om een afweging ten opzichte van de huidige verkavelingsstructuur. − Voortbestaan en (ruimtelijke) kwaliteit van voorzieningen in de wijk, zoals de winkels aan de Patrimoniumlaan en werkunits aan de Hovystraat.
Bijlagen
Franse Gat
Veenendaal
Totaal woningvoorraad
2.615
9,9%
26,411 (2015)
Koop
941
36%
58%
Huur
1.674
64%
42%
Eengezins
1.621
62%
60%
Meergezins
994
38%
40%
179.000
202.000
85%
88%
Gem. woningwaarde Bouwjaar voor 2000
2.223
Franse Gat
Veenendaal
Kwaliteit van de eigen woning
7,4
7,8
Kwaliteit woningen in de buurt
7,0
7,4
Kwaliteit woonomgeving
6,8
7,1
Groenvoorzieningen
6,5
6,9
Speelvoorzieningen
5,6
6,6
Algemene voorzieningen
7,5
7,5
Waardering voor woningen en woonomgeving Bronnen: CBS Statline (Kerncijfers wijken en buurten 2015) en LEMON 2015
Gebiedsvisie Franse Gat | 22
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Opgaven − Woningverbetering en/of sloop/nieuwbouw in combinatie met ‘Veenendaal Energieneutraal 2035’, zowel sociale huur (rol corporaties), particuliere huur en koop (rol gemeente). − Fysiek/ruimtelijk: wateroverlast, rioleringsproblematiek, bodemverontreiniging, verkeersveiligheid, parkeren, KAS, hittestress, etc. − Sociaal: verbetering sociale veiligheid en leefbaarheid, voorzieningenniveau, ontwikkelingen op het gebied van langer zelfstandig wonen in de wijk, etc. − Behoud van de bestaande sociale structuren, verbetering t.b.v. de huidige bewoners. Bouwjaar
Woningtype
1904/1905
7
Eengezinswoning
1923
44
Flats/appartementen
1923-1935
12
1935
24
1980
52
1996
6
Totaal
145
Bouwjaar
Totaal
145
Huurprijs
Grootte
Goedkoop (< € 413)
≤ 2 kamers
Laag-midden (€ 413 - € 586)
87
Midden-hoog (€ 587 - € 711)
58
3 kamers 4 kamers
145
Totaal
Woningtype
1951 - 1960
1.098
Eengezinswoning
625
1960 - heden
215
Flats/appartementen
688
Totaal
1313
Totaal
1313
Huurprijs 89 56
≥ 5 kamers
Vrije sector (> € 711)
Totaal
145
145
Woningen Veenendaalse Woningstichting in het Franse Gat naar kwalitatieve kenmerken. Bron: opgave Veenendaalse Woningstichting
Goedkoop (< € 413)
138
Laag-midden (€ 413 - € 586)
840
Midden-hoog (€ 587 - € 711)
293
Vrije sector (> € 711)
42
Totaal
1313
Woningen Patrimoniumwoonservice in het Franse Gat naar kwalitatieve kenmerken. Bron: opgave Patrimoniumwoonservice
Gebiedsvisie Franse Gat | 23
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
3.6 Monumenten
In het Franse Gat staan de volgende monumenten:
In de volgende rapportages zijn karakteristieken van de wijk beschreven: − Focus op het Franse Gat, architectuurhistorische en stedenbouwkundige verkenning, juni 2007 − RAAP-RAPPORT 3334, ‘… alles gebeurde met de hand …’Een geactualiseerde archeologische waarden- en verwachtingskaart en een cultuurhistorische waardenkaart van de gemeente Veenendaal, 2018
Da Costaplein
1-7, 2-12
Gebouw
Dr. Kuyperstraat
1-23, 2-24
Gebouw
Keucheniusstraat
1-43, 2-42
Gebouw
Talmaplein
20, 22
Gebouw
Bij de verdere planuitwerking zullen HVOV en Mooisticht betrokken worden, om te zorgen dat we hier op een verantwoorde, maar realistische manier mee omgaan.
Adriaen van Ostadelaan
Twee gebouwen, binnen het te herstructureren gebied, bezitten een bovengemiddelde architectuurhistorische kwaliteit: de Sionskerk en de Salvatorkerk. Dit zijn twee gemeentelijke monumenten.
Adriaen van Ostadelaan
Adriaen van Ostadelaan
7. Sociaal en leefbaar
78
(R.K. St. Salvatorkerk)
Kerk (Sionskerk)
Overige historische verbindingen (wegen en paden)
Bijlagen
Tuinstad-achtig complex gevormd door blokken arbeiderswoningen. De blokken zijn gesitueerd op een gebroken rooilijn, waardoor een opeenvolging van min of meer langgerekte pleinvormige delen is ontstaan.
Gemeentelijk monument Gemeentelijk monument Gemeentelijk monument Gemeentelijk monument
1954
Bakstenen kerkgebouw; zeer gaaf bewaard voorbeeld van het bouwtype van de Romeinse basiliek, dat in de Delftse Schoolstijl en in de vroeg naoorlogse periode bij kerken veel toegepast werd; markant en zeer beeldbepalend gelegen aan het einde van de Patrimoniumlaan.
Gemeentelijk monument
1962
Goed en gaaf bewaard voorbeeld van een kerk uit de naoorlogse periode, geïnspireerd op Scandinavische architectuur, gebruikmakend van beton; beeldbepalend gelegen op een perceel omsloten door straten.
Gemeentelijk monument
1705 of ouder
Dit pad vormde samen met enkele andere de ‘Steeg van de heer van Rehm’, een van de oudste verbindingen tussen het Vendel en Prattenburg. In de jaren 50 van de 20e eeuw heette deze weg de Geerseweg-Zuid.
Gemeentelijk monument
Basiliek 56
8. Communicatiestrategie
Gebiedsvisie Franse Gat | 24
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
3.6 Voorzieningen Basisonderwijs Aan de Gerard Terborchstraat ligt School JUUL, een protestantse basisschool die onderdeel uitmaakt van de Juliana van Stolbergschool in Engelenburg. De school heeft vier combinatiegroepen. De Patrimoniumschool (gesticht in 1922) is een hervormde basisschool met 14 groepen. Deze school heeft twee vestigingen: een locatie aan de Patrimoniumlaan 1 (1981, groepen 1 t/m 4) en een nieuwe locatie aan de Willem Dreeshof 2 (groepen 5 t/m 8). Deze scholen beschikken ook over een gymzaal aan Binnenronde 2, waar het gymonderwijs voor alle groepen gegeven wordt. Het basisonderwijs in het Franse Gat kan een impuls gebruiken. Van de drie aanwezige schoolgebouwen heeft alleen de relatief nieuwe Patrimoniumschool aan de Willem Dreeshof toekomstperspectief. De twee andere gebouwen staan op de nominatie afgestoten te worden. Er is sprake van veel ‘weglek’ uit het Franse Gat naar scholen in andere buurten. In 2019 gingen 465 van de 706 basisschoolleerlingen die in het Franse Gat wonen buiten de wijk naar school. Daarvan kozen 225 leerlingen voor een school van dezelfde denominatie als in de wijk vertegenwoordigd is. Van de 241 leerlingen die wel in het Franse Gat naar school gaan kozen er 62 voor school JUUL en 179 voor de Patrimoniumschool. Voortgezet onderwijs Aan de Rembrandtlaan is het Rembrandt College gevestigd, een school voor vmbo, havo en vwo.
Het is het enige Openbaar Voortgezet onderwijs in Veenendaal. Het Rembrandt College heeft ruim 1.019 leerlingen. De aanwezigheid van de school geeft op en rond de Rembrandtlaan de nodige verkeers- en parkeerdruk. Speciaal onderwijs De Blink (David Tenierslaan 8) is een school voor christelijk (voortgezet) speciaal onderwijs. De school biedt onderwijs aan 78 jonge leerlingen van 4 tot en met 12 jaar en voortgezet onderwijs aan 57 leerlingen van 13 tot 20 jaar. Ze gaan na school vaak naar dagbesteding of krijgen begeleid werk. Reinaerde verzorgt de buitenschoolse opvang in de Vlindervallei op dezelfde locatie. Buurtactiviteiten Veel scholen in het Franse Gat deden in 2016 mee met een grote opruimactie in het kader van de landelijke opschoondag. De actie is georganiseerd in samenwerking met de Bewonerscommissie het Franse Gat. In totaal waren meer dan driehonderd-
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
vijftig leerlingen in hun vrije tijd aan het schoonmaken. Ieder jaar doen leerlingen van het Rembrandt College in het kader van hun maatschappelijke stage mee aan de grootschalige zwerfvuil-opruimactie in de ruime omgeving van hun school. De Patrimoniumschool doet mee met diverse buurtactiviteiten, zoals de buurtmarkt ‘Beleef! de Patrimoniumlaan’ voor lokale ondernemers; met op het schoolplein van de Patrimonium-school een kinderkleedjesmarkt. Sporten en spelen Bij het Rembrandt College is een grote sporthal beschikbaar voor activiteiten van bewoners en sportverenigingen. Daarnaast is er aan de Binnenronde een kleine gymzaal waar Sportservice Veenendaal ook wijkactiviteiten voor jongeren organiseert. Voor buitensporten zijn de bewoners van het Franse Gat aangewezen op sportparken buiten de wijk; met name Sportpark Panhuis en Sporthal De Ellekoot. Nadat er in het ‘Speelruimteplan’ in 2007 geconstateerd was dat de speelvoorzieningen in het Franse Gat ‘onvoldoende in aantal, spreiding, voorzieningenniveau voor 12 tot 18-jarigen, speelwaarde en ondergronden’ waren, is er de laatste jaren veel geïnvesteerd in spelen in het Franse Gat. Er zijn speelplekken bijgekomen en gerenoveerd. Het beeld uit het speelruimteplan is dus niet meer actueel. Hoewel in sommige andere wijken het aanbod nog groter is, kunnen we stellen dat het zeker niet slecht gesteld is in het Franse Gat.
Het Franse Gat is een bijzonder dichtbevolkte wijk (zie ook 1.3.1) waardoor de openbare ruimte beperkt is en dus ook de ruimte voor spelen in de buurt. Godsdienst De Sionskerk (1965) van de Hervormde Gemeente in Veenendaal is actief in het Franse Gat en in Petenbos. De kerk organiseert open maaltijden voor kleine groepen bij gemeenteleden thuis. Voor nieuwkomers is er een alphacursus en een jaarlijks organiseert de kerk een nieuwjaarsconcert. Voor jongeren en ouderen zijn er activiteiten in ‘De Ark’. In de Rooms-katholieke Sint Salvatorkerk (1953) komt de Sint Willibrord geloofsgemeenschap uit Veenendaal samen, onderdeel van de Titus Brandsmaparochie. De parochie heeft tien locaties. De gemeenschap bestaat uit 2.500 parochianen en heeft 200 actieve vrijwilligers. De kerk organiseert regelmatig activiteiten, zoals filmavonden, die open staan voor de buurt. De Marokkaanse moskee (Nasser) vervult een belangrijke sociale functie in de wijk. Gebiedsvisie Franse Gat | 25
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Knelpunten − Veel ‘weglek’ uit het Franse Gat naar scholen in andere buurten. − De Geut’ (midden in de buurt) gesloten; nieuwe buurtcentrum is verder weg en onbekender. − Weinig voorzieningen: geen zorgsteunpunt of huisarts. Opgaven − Nieuw buurtcentrum! Ontmoetingsplaats en uitwisseling tussen mensen met verschillende afkomst en kennis. − IKC als locatie voor ‘buurtbindend onderwijs’ om einde te maken aan grote mate van ‘weglek’ uit het Franse Gat naar scholen in andere buurten. − Onderzoeken of voorzien kan worden in een zorgsteunpunt en huisarts in de buurt.
3.7 Bedrijven, winkels en horeca Uit de Omgevingsvisie: Het verplaatsen van kantooractiviteiten (zakelijke dienst-verlening) van de bedrijfsterreinen naar onder meer de wijkwinkelcentra. Dit draagt bij aan het verbreden van activiteiten in de wijkwinkelcentra; Bedrijven In 2018 waren er 360 bedrijven in het Franse Gat. In totaal werkten daar 1.384 mensen, waarvan 283 zzp’ers. De grootste werkgevers in de buurt zijn de Jumbo en het Rembrandt-college. In het Franse Gat zijn er ook bedrijven op de binnenterreinen en in de achtertuin. In de buurt zijn relatief veel bedrijven gevestigd in de bouw- en woningmarkt en in de ICT. Meestal zijn dit éénpitters en de bedrijven hebben weinig relaties met de buurt. Winkelgebieden Het Franse Gat heeft 2 winkelgebieden: het Dr. Slotemaker de Bruïneplein en de Patrimoniumlaan met 54 winkels, waarvan 41 geconcentreerd in de twee winkelgebieden (Patrimoniumlaan: 27, Bruïneplein: 14 ) en 13 verspreid over de buurt. Het Bruïneplein biedt voornamelijk ‘dagelijkse artikelen’ met onder andere twee buurtsupermarkten, een drogist, tabakszaak/kiosk, bloemisterij, slijterij, apotheek, kapper, opticien, viswinkel en slagerij. De winkeliers rond het plein hebben een eigen vereniging die regelmatig activiteiten in de buurt onderneemt.