08-07-04 Bijlage 3 Regioplan Mentale Gezondheid - Gezond Groningen
Tekst van het document
ambitie naar doelstellingen en gewenste effecten op
geven. Het gaat over het samen zorgdragen voor
uitkomst van het verkennende gesprek kan zijn dat
financiering van de laagdrempelige steunpunten
dit moment daarom wel al een aantal uitgangspunten.
passende zorg voor de patiënt, waarbij de patiënt
iemand wordt verwezen naar hulp in het sociaal
in de regio.
Niet uitputtend en deels onder voorbehoud willen we
centraal staat met daarbinnen:
domein. Het is ook mogelijk dat alleen zorg in de
•
het voeren van verkennende gesprekken (zie
GGZ nodig is of een combinatie tussen GGZ en
In Groningen moeten we dit nog vorm geven,
hieronder voor uitleg).
sociaal domein.
passend bij onze missie en visie.
•
de volgende trends bewerkstelligen:
het kunnen doorzetten en warm overdragen naar de betreffende GGZ-aanbieders en indien van toepassing, organiseren van Wmoaanvragen.
26
27
Naar inhoudsopgave
Het aantal cliënten in de regio in de GGZ en de
Verminderen medicalisering naar GGZ door onder
op andere levensdomeinen. Partners voelen zich
is welke wachttijden er zijn voor de best
Specialistische GGZ (SGGZ) vermindert.
andere:
gezamenlijk verantwoordelijk voor het bieden van
passende zorg en/of ondersteuning alsook
•
bij het eerste contact te werken vanuit de principes
zorg en ondersteuning aan deze doelgroep en
voor de overbruggingszorg. Daarom is het een
uitwerking: in 2025 met 10% en in 2030 met
van Positieve Gezondheid door alle zorg-/
het realiseren van de doelstelling van het mentale
verplicht onderdeel van het MG om te zorgen
een derde ten opzichte van 2022.
hulpverleners.
gezondheidsnetwerk. De doelstelling is dat burgers en
voor informatie over wachttijden in de regio of
de terugrapportage naar de huisarts vanuit
naasten ervaren dat een hulp- en ondersteuningsvraag
het inzicht te verkrijgen hierin. Het inzicht is van
het Sociaal domein en de SGGZ uniform te
snel en op de juiste plek wordt opgepakt.
belang voor de vormgeving van de organisatie van
• Voorzet onder voorbehoud van verdere
• Het aantal bedden in de regio vermindert. • Voorzet onder voorbehoud van verdere
ontwikkelen en te borgen.
uitwerking: in 2025 naar landelijke benchmark
•
• De komende 5 jaar spannen we ons in voor betere ondersteuning buiten de SGGZ, dit
We verwachten dat we een goede start kunnen maken
interventies, naast verwijzing.
door bestaande initiatieven verder uit te bouwen. Het
Werkagenda juiste aanbod op het juiste moment
monitoren we en per jaar bepalen we wat verantwoord kan worden afgebouwd.
Samenvatting verkenningen en volgende stap
Het aandeel zorgkosten van EPA per gemeente vermindert. •
het verkennend gesprek en de andere functies in
diverse inhoudelijke en organisatorische
het MG. •
Het domeinoverstijgende overleg is een
creëren van een nieuwe organisatievorm is niet per
periodiek casuïstiekoverleg, waarbij relevante
definitie het doel, wel willen we netwerksamenwerking
netwerkpartners in een MG of over meerdere MG’s
op zowel provinciaal als lokaal niveau, in de wijk,
heen in gelijkwaardigheid zorgen voor passende
intensiveren.
zorg/ondersteuning voor een burger, die: • bij één van de netwerkpartners in het
Onderstaande functies worden naast het verkennend
samenwerkingsverband om hulp heeft gevraagd
Voorzet onder voorbehoud van verdere uitwerking:
Populatiegerichte onderbouwing, monitoring en
gesprek vervuld binnen het MG:
waarbij op voorhand duidelijk is dat die
in 2025 met 10% en in 2030 met een derde.
evaluatie
•
Transfer Mechanisme: dit dient om de
netwerkpartner zelf/alleen geen passende zorg/
In een veranderatelier werken we uit hoe we beter
toegankelijkheid van de GGZ te verbeteren
ondersteuning kan bieden of
De wachttijden voor behandeling in de GGZ
zicht en grip krijgen op de Groningse populatie
en wachttijden te verminderen. Het bevordert
• al zorg/ondersteuning van de betreffende partij
verkorten.
en de verschillende doelgroepen daarbinnen.
samenwerking tussen verwijzers, aanbieders en
ontvangt en niet als passend ervaren wordt.
•
Voorzet onder voorbehoud van verdere uitwerking:
We werken onze ambities uit naar SMART-
financiers om wachtende cliënten tijdig passende
in 2030 in lijn met het Nederlandse gemiddelde.
doelstellingen en naar een monitoringscyclus
zorg te bieden. Door GGZ-professionals van
Verkenning veranderatelier als extra functie van
•
met bruikbare indicatoren, (proces) informatie
verschillende instellingen worden geanonimiseerde
een Mentaal Gezondheidsnetwerk
Aantal jeugdhulp trajecten vermindert
en verhalen uit de praktijk. Het doel is een
zorgvragen besproken, waardoor wachtende
•
•
Voorzet onder voorbehoud van verdere uitwerking:
stevig fundament te maken voor onderbouwing,
cliënten effectief naar de juiste behandeling
tussen verschillende organisaties, die gezamenlijk
in 2025 met 10% en in 2030 met een derde.
monitoring en evaluatie van het juiste aanbod op
kunnen worden overgeplaatst. Het 'vier ogen
specifieke problemen of vraagstukken aanpakken.
het juiste moment.
principe' wordt toegepast bij de screening van
Vanwege de complexiteit van de geestelijke
We starten in Q1 2024 met het schrijven
wachtlijsten en cliënten hebben de keuze om
gezondheidszorg zijn deze vraagstukken
Dienstverlening Sociaal werk verhoogt
van transitieplannen voor het het opschalen
alternatief aanbod te accepteren. Resultaten
regelmatig uniek. Het is daarom van tevoren lastig
•
Voorzet onder voorbehoud van verdere uitwerking:
van Voorzorg (waarschijnlijk starten in de
omvatten kortere wachttijden en het voorkomen
om alle regels, afspraken en procedures in beton
in 2025 met 20% en in 2030 met een derde.
regiogemeenten), Samen voor Herstel
van mismatch tussen vraag en aanbod, waardoor
te gieten - er moet altijd ruimte zijn voor bijsturing
(waarschijnlijk starten in de centrumgemeente) en
de druk op de GGZ vermindert.
of aanpassing.
Aantal hulpvragen en doorverwijzingen
•
Een netwerk is een samenwerkingsverband
Vanaf 2024 jaarlijks opschalen van minstens
we creëren de mogelijkheid voor elke Groninger
drie bestaande succesvolle pilots en/of
tot toegang tot een Herstelacademie en/of online
passende zorg/ ondersteuning. Het verkennend
besproken worden en de aanpak indien nodig
procesinterventies die de toegang in het lokale
community.
gesprek kan alleen zorgen voor het juiste aanbod
bijgesteld. Uit de praktijk blijkt dat zo’n atelier
op de juiste plek als het hele aanbod in de regio
essentieel is voor het succes van dit concept.
bekend is bij alle betrokken professionals.
Het laat zien dat er altijd oplossingen zijn voor
Inzicht in regionale wachtlijsten: uit het
mogelijke struikelblokken en het deelnemers
een regio tussen sociaal domein, huisartsen en GGZ
verkennend gesprek volgt een plan. Dit is
scherp houdt op het te behalen doel.
voor mensen met psychische klachten én problemen
alleen van toegevoegde waarde als duidelijk
•
netwerk ‘in de wijk’ domeinoverstijgend verbeteren en de wachtlijsten -gemeten bij een gelijke
Mentaal Gezondheidsnetwerk (MG)
instroom- verminderen.
Het MG is een duurzaam samenwerkingsverband in
28
•
Informatievoorziening: inzicht in (voldoende)
•
29
In een veranderatelier kunnen de geleerde lessen
Naar inhoudsopgave
•
Op korte termijn ligt de urgentie bij het maken van
Verkennend gesprek
afspraken over het verkorten van de wachttijd en
•
Het verkennende gesprek zal een plek moeten
de wachttijdopvang door GGZ- instellingen. Het
krijgen binnen het Groningse ecosysteem voor
zou ook kunnen gaan over medisch inhoudelijke
mentale gezondheid. Huisartsen willen leiderschap
onderwerpen, zoals bijvoorbeeld medicatie
bij het ontwikkelen van de plaats in het netwerk.
afspraken.
Te denken valt aan een plek binnen het sociaal domein, binnen de huisartspraktijk, of binnen de
Digitale consultatie huisartsen-psychiaters
GGZ instelling. Ervaringsdeskundigheid wordt hier
•
nauw bij betrokken38.
Regelmatig zijn er niet urgentie vragen vanuit de huisarts naar een psychiater. Dit zou goed
•
met de al beschikbare digitale systemen kunnen
Gezinsgerichte aanpak
worden uitgevoerd. Binnen de somatische zorg is
•
Er bestaan in Groningen verschillende soorten
consultatie via VipLife heel gangbaar.
hulp en ondersteuning gericht op het kansrijk
Door zowel huisartsen als ook GGZ instellingen
opgroeien en opvoeden, waaronder trainingen
is meermaals de wens uitgesproken dat ook GGZ
voor zowel ouders als kinderen (bijvoorbeeld
instellingen hierop aangesloten worden.
over echtscheidingen), gezinscoaches, buddysystemen en steunouders. Wel zien we dat hier per
Verkenning Regionale werkplaats
Verkenning Kernteam GGZ
netwerksamenwerking
•
•
gemeente verschillen zitten in het aanbod en de
GGZ
mogelijkheden om dit verder door te ontwikkelen.
•
Scholing gericht op normaliseren en
Onderzoek welke interventies er momenteel
demedicaliseren.
bestaan op het vlak van een gezinsgerichte aanpak en of hier aanvulling op nodig is, is daarom van
Vanuit DokNoord wordt het voortouw genomen
Groepsaanbod door POH-GGZ in de
Succesvolle netwerksamenwerking staat
bij het structuren van overleg met huisartsen door
huisartsenpraktijk
of valt met vertrouwen en een gezamenlijke
het inrichten van een kernteam GGZ. Daarbij
•
visie. Die visie is gebaseerd op een gedeelde verantwoordelijkheid voor burgers die een
36
belang.
Verkenning of en hoe we dit in de regio
GGZ in de Wlz en Wmo
zien zij de volgende samenstelling voor zich:
vormgeven. Vooral gericht op waar toegevoegde
•
vertegenwoordiging met mandaat vanuit GGZ
waarde ligt ten opzichte van ontwikkelingen in de
zorgaanbieders willen de onverwacht hoge
hulpvraag hebben, aangevuld met de wil om met
instellingen, kaderhuisartsen GGZ DokNoord,
herstelacademies en ander groepsaanbod.
instroom van cliënten met GGZ-problematiek
elkaar de wachtlijsten en capaciteitsproblemen
portefeuillehouders vanuit bestuur DokNoord en
voor de doelgroep op te lossen. Vanuit die gedeelde verantwoordelijkheid zoeken de
•
Deskundigheidsbevordering huisartsen en POH-
•
Het rijk, gemeenten, zorgverzekeraars en
in de Wet langdurige zorg (Wlz) terugdringen.
coördinator GGZ vanuit DokNoord.
Verkenning Licht verstandelijk beperkten (LVB)
Hierover bestaan bestuurlijke afspraken. Alle
Het doel van het kernteam is om te komen tot
•
Herkenning en erkenning van deze groep en en
zorgkantoorregio’s hebben de opdracht een
netwerkpartners met elkaar naar oplossingen die
heldere transmurale afspraken voor wat betreft
daar een passende benadering voor ontwikkeling,
regioaanpak gericht op beter zorgaanbod op het
de burger helpen en die voor elke netwerkpartner
verwijzing, terugverwijzing en terugkoppeling
ook in het verkennend gesprek
snijvlak van Wlz en Wmo te maken. De bedoeling
werkt.
van relevante informatie. De basis voor deze
is dat gemeenten, zorgkantoor en aanbieders met
In een verkenning willen we onderzoeken hoe
transmurale afspraken zijn de richtlijnen van de
elkaar in gesprek gaan om dit te realiseren.
we de gedeelde verantwoordelijkheid borgen en
Psyhag .
•
37
Er is afgesproken om de volgende interventies
oplossingen en geleerde lessen verder in praktijk
(aanvullend op wat er al gebeurt) uit te
kunnen brengen
werken: herijking checklist 18-/18+, duiding toegangscriteria BW in verbinding met Wlz, onderzoek realiseren waakvlambeschikking,
36 Er zijn al verschillende vormen van netwerksamenwerking in onze provincie; Stadskanaal en Oldambt met Voorzorg, Veendam met de Jeugd-GGZ, FACT Jeugd in het oosten van onze regio en, in Noord Groningen met een mobiel Geriatrisch team, met het Expertise Centrum Eemsdelta en in de Gemeente Groningen met de uitrol van het project Samen voor Herstel. 37 Netwerk van kaderhuisartsen GGZ, dat richtlijnen ontwikkelt voor GGZ in de huisartsenpraktijk, psyhag.nl
onderzoek realiseren netwerkverantwoordelijkheid. 38
30
Zie ook hoofdstuk Ervaringsdeskundigheid. 31
Naar inhoudsopgave
Samenvatting programma’s
regio gebruik maken van een goed uitgevoerd
Programma Laagdrempelige Steunpunten Zelf
welzijnsrecept.
• Inzet systemisch en agogisch werkenden niveau 4 en 5.
regie Herstel Centra •
• Tijd voor de huisarts/ POH-GGZ (triage,
In het IZA is afgesproken om de komende vijf
Voorzorg- en nazorggroepen
jaar te komen tot een landelijk dekkend netwerk
Voorzorg is enerzijds een procesinterventie waarbij
van laagdrempelige steunpunten, zoals zelfregie
zorgvragers met een (vermoeden van) een actuele
en herstel initiatieven. Deze steunpunten worden
psychische kwetsbaarheid letterlijk in beeld komen.
• Consultatie en ‘vangnet beschikbaarheid’ SGGZ
gerund door vrijwilligers en ervaringsdeskundigen,
Direct worden knelpunten op andere leefgebieden
voor Sociaal domein, wijkteams, Welzijn, POH-
ondersteund door sociaal werkers en in verbinding
afgestemd met het lokale formele netwerk. Anderzijds
GGZ.
met GGZ professionals. Vanuit deze punten
wordt ingezet op de ervaringskennis van elkaar in
wordt outreachend gewerkt en collectief aanbod
zelfhulpgroepen, zoals we dat kennen vanuit de
Sociaal Domein door op termijn overheveling uit
georganiseerd. Er zal een link/aanspreekpunt
verslavingszorg. Te weten:
een ander financieel kader, zoals de ZVW, NPG
naar huisartsen zijn. We starten dit programma
•
en dergelijke. Voor de korte termijn kan voor de
implementatietijd en consulten). • Indirecte tijd voor overleg/ MDO tussen alle lokaal betrokken partijen.
• Geoormerkte financiering van extra instroom
Een betere verbinding tussen sociaal domein,
met het creëren van overzicht en bekendheid van
SGGZ en huisartsenpraktijk; het Voorzorgproject
uitvoering geput worden uit SPUK-IZA gelden.
wat er al is. Van daaruit maken we een plan over
vormt een hefboom om die samenwerking op
• Uitvoering van de Voorzorggroepen, waaronder
wat aanvullend nodig is. Bij deze ontwikkeling
gang te brengen.
sluiten we aan bij de landelijke kwaliteitskaders
•
die momenteel worden ontwikkeld. Ook werken we een aanpak uit voor uniforme en duurzame
•
locatiekosten.
Met als doel vroeginterventie en het probleem van
• Minimale registratie van activiteiten, door sec
wachtenden op SGGZ te verkleinen.
monitoring op outcome en klantreis in een
Patiënten worden door de huisarts verwezen, de
geschikt (bestaand) digitaal dossier.
financiering van de laagdrempelige steunpunten in
POH-GGZ kijkt welke insteek het meest passend
de regio.
is bij de betreffende patiënt, en vanuit daar wordt
Samen Voor Herstel
patiënt aangemeld voor de ‘voorzorggroep’. In
•
Samen voor herstel is gestart als een pilot in
Samenvatting interventies
de wachttijden tot aan behandeling binnen de
de stad Groningen. De netwerkgroep Samen
Welzijn op recept (WoR) (doorontwikkeling
SGGZ wordt er door ervaringsdeskundigen van
Voor Herstel zet zich in voor het opschalen van
Ondersteuner Sociaal Domein naar WoR)
het sociaal domein en door ervaringsdeskundigen
werken met steungroepen (resourcegroepen, zie
•
WoR is een model waarbij huisarts/eerstelijns
van de SGGZ ondersteuning geboden in
ook RACT Zweden). Een van de belemmerende
zorgverlener en de welzijnscoach samenwerken
groepsverband of individuele begeleiding door het
factoren bij het opschalen is het ontbreken van een
sociaal domein op diverse terreinen.
infrastructuur. Op dit moment is de netwerkgroep
Dit leidt tot kortere trajecten binnen de GGZ,
Samen Voor Herstel een IZA subsidieaanvraag aan
De welzijnscoach biedt kortdurende hulpverlening
voorkomen van crises en beter geholpen
het voorbereiden om een gedegen infrastructuur
en draagt bij aan zelfherstel, waarbij de cliënt zelf
patiënten. In sommige gevallen is een GGZ
te creëren en daarmee te kunnen opschalen en te
behandeling zelfs niet meer nodig.
borgen.
en bereiken dat inwoners de juiste ondersteuning krijgen waardoor het welbevinden toeneemt. •
•
de regie heeft. De welzijnscoach leidt toe naar aanbod, niet alleen binnen de eigen sociaal werk-
•
•
Een nazorggroep kent dezelfde aanpak als de
organisatie maar ook daarbuiten (benutten lokale
voorzorggroep, maar is gericht op eerder laten
sociale kaart).
uitstromen van cliënten uit een GGZ behandeling.
We zijn gestart met het maken van afspraken
Randvoorwaarde voor het opschalen van een
over het regionaal inkopen (domeinoverstijgende
project als Voorzorg is domeinoverstijgend
financiering) en het delen van informatie tussen
bekostigings- en financieringsmodel met de
de huisarts en de sociaal werk-organisatie. Deze
ingrediënten:
randvoorwaarden dragen bij aan het realiseren van
• Inzet, werving en opleiding van
de ambitie: in 2025 kan iedere huisarts in de
Ervaringsdeskundigen Welzijn, Verslavingszorg en GGZ. 32
33
Naar inhoudsopgave
Het hoofdstuk Preventie benadrukt het belang van
Knelpunt 18-/18+ problematiek
preventieve maatregelen om het welzijn van individuen
De jeugd GGZ biedt diagnostiek en behandeling voor
te bevorderen. Niettemin erkennen we ook de realiteit
minderjarigen met psychische problemen, maar niet
dat sommige mensen onverwacht de noodzaak van
aan jongeren van 18 jaar en ouder die al voor hun
SGGZ ervaren. Het is van groot belang om niet alleen
18e jaar in zorg waren (en de behandeling nog niet
de toegang tot deze zorg te verbeteren, maar ook
is afgerond) of waar behandeling vanuit de jeugd
om de doorstroom te versnellen en de behandelduur
GGZ beter bij aansluit dan behandeling vanuit de
verkorten.
volwassenen GGZ. Dat laatste heeft te maken met het feit dat de jeugd GGZ zich op een aantal essentiële
Een belangrijk aandachtspunt is de verandering in
punten onderscheidt van de volwassenen GGZ:
financiering die plaatsvindt bij de overgang van de
•
Ontwikkelingsgericht
leeftijdsgroep van 18- naar 18+. Wanneer de leeftijd
De jeugd GGZ richt zich niet alleen op
van 18 bereikt wordt, verandert de financiering
psychiatrische stoornissen, maar stimuleert
van (GGZ-) zorg, wat invloed kan hebben op de
ook de normale ontwikkeling van kinderen
voortzetting van die zorg. Er is behoefte aan flexibiliteit
en jongeren. De behandelcontext moet dus
in financieringsstromen (Zvw en Wmo), rekening
ontwikkelingsgericht zijn, niet beperkt door starre
houdend met de continuering van zorg van jongeren
classificaties en diagnoses. •
die de leeftijd van 18 bereiken. Daarnaast worden GGZ
Systeemgericht
behandelingen vanaf 18 jaar meestal vergoed vanuit
Psychiatrische problemen bij jongeren vinden
de basisverzekering. Het daaraan gekoppelde jaarlijks
plaats binnen de context van een gezinssysteem.
verplichte eigen risico zorgt voor een drempel in de
De behandeling betrekt daarom niet alleen
overgang van jeugd- naar volwassen-GGZ.
de jeugdige, maar ook de ouders en andere gezinsleden. •
We zetten in op een systemische benadering van de
Hoofdstuk 4: Verbeteren doorstroom Een soepele reis naar weerbaarheid
Levensloopperspectief
geestelijke gezondheidszorg voor jongeren tot in ieder
De jeugd GGZ houdt rekening met het
geval 23 jaar. Dit houdt in dat we niet alleen naar het
levensloopperspectief. Jongeren die op jonge
individu en zijn of haar symptomen kijken, maar ook
leeftijd veel nadelige ervaringen hebben (Adverse
naar de bredere context waarin deze symptomen zich
Childhood Experiences; ACE's), kunnen gedrags-
voordoen. Door de focus te leggen op systemische
en psychiatrische problemen ontwikkelen.
interventies, zoals het betrekken van familie en
Behandelaren evalueren zorgvuldig risico- en
ondersteunende netwerken, streven we naar een
beschermende factoren in de levensloop en
diepgaand begrip van de factoren die het welzijn van
hanteren classificaties en diagnoses voorzichtig
een persoon beïnvloeden.
zolang de jongere nog niet volledig is
Verbeteren doorstroom gaat over de doorstroom naar andere GGZ-instellingen en/of naar het sociaal domein. Het
uitontwikkeld.
doel is om stagnatie te verminderen en de verbinding tussen diverse domeinen te versterken. We streven ernaar om
In de huidige fase van het plan willen we gezamenlijk
de wachttijden voor patiënten die SGGZ-zorg nodig hebben tot een minimum te beperken.
nadenken over verdere concrete stappen en
Binnen de Jeugd GGZ wordt opgemerkt dat het aantal
innovatieve benaderingen die kunnen worden
jongeren met een intensieve zorgvraag groeit. Vaak
toegepast om de doorstroom te verbeteren, de
wordt de behandeling niet voltooid of overgedragen
behandelduur te verkorten en meer systemisch te
voordat ze 18 jaar worden. Het vinden van passende
kunnen werken. We streven naar een GGZ-systeem
vervolgzorg in de volwassen GGZ is problematisch
dat effectiever, toegankelijker en empathischer is voor
vanwege wachtlijsten en een gebrek aan specifieke
iedereen die deze zorg nodig heeft.
expertise.
34
35
Naar inhoudsopgave
Deze situatie leidt tot onderbreking in de zorg,
gevoel van falen en de interpretatie dat ze 'te moeilijk
maken van de regiotafel in plaats van een verwijzing
met 23 jaar als norm en verbeteren daardoor de
wat kan resulteren in negatieve gevolgen zoals
zijn om te helpen' bemoeilijken het vervolg van de
af te wijzen. De regiotafel is de plek om met elkaar
samenhang 18-/18+. Monitor op onderbreking
motivatieproblemen en crisissituaties.
behandeling. Er is noodzaak voor een geoptimaliseerd
te onderzoeken wat wel mogelijk is onder welke
hulptrajecten 18 - 23 jarigen op initiatief van
Daarnaast blijkt het lastig te zijn om integrale zorg voor
proces om kostbare tijd en middelen te besparen.
voorwaarden vanuit samenwerking, dit vraagt
zorgaanbieders.
jongeren tussen de 18-23 jaar te realiseren. De ernstige
commitment van iedereen.
psychische problemen beïnvloeden verschillende
Een ander obstakel voor goede samenwerking is het
levensgebieden, maar er is een tekort aan bredere
voortijdig afsluiten van zorg voordat de volgende
Ambities verbeteren doorstroom
ondersteuning. Deze jongeren vallen tussen wal en
zorgpartij de gelegenheid heeft gehad om een
De ambitie is een vloeiende doorstroom. We willen
schip, met risico op zorg die niet vergoed wordt en
intake te plannen. Dit veroorzaakt een hiaat in de
waarborgen dat mensen niet onnodig lang moeten
onderbreking in hun behandeling.
doorstroom, waardoor er geen vloeiende overgang is
wachten op de juiste zorg. Het verminderen van
Samenvatting verkenningen
Om passende zorg te bieden, is erkenning nodig
tussen de verschillende zorgfasen. Bovendien ervaren
wachttijden is niet alleen een kwestie van efficiëntie,
Verkenning oplossen 18-/18+problematiek
dat sommige jongeren beter af zijn met verlengde
zorgaanbieders het aangaan van onderaannemerschap
maar ook van het minimaliseren van het leed dat
•
behandeling binnen de jeugd GGZ. Intensievere
als een arbeidsintensieve taak.
individuen ervaren tijdens een periode van onzekerheid
Werkagenda verbeteren doorstroom
gelieerd een langjarige cyclus voor onderbouwing, monitoring en evaluatie van beleid en interventies.
en kwetsbaarheid.
samenwerking, niet alleen met de volwassen GGZ
Uitwerking SMART-doelstellingen en daaraan
•
De verwachting is dat het realiseren van
maar ook met organisaties in het sociaal domein
Daarnaast zijn de werkprocessen binnen verschillende
en onderwijs, is essentieel. Het gezamenlijk nemen
zorgaanbieders vaak niet ingericht op samenwerking.
Ook voor deze ambitie geldt dat we daar heldere
de volgende stappen het voor de meeste
van verantwoordelijkheid door betrokken partners
Het vereist vrijmaking van collega’s met specifieke
doelstellingen aan willen koppelen, met inachtneming
adolescenten en jongvolwassenen mogelijk maakt
is cruciaal. Aandachtspunt hierbij is het financiële
kennis en vaardigheden om deze integratie mogelijk
van de vele nuances, risico’s en vraagtekens over
om rond hun 18e levensjaar op een soepele manier
knelpunt rondom jeugdhulp voor gemeenten.
te maken. Ook blijken afspraken tussen zorgpartijen
haalbaarheid. Ook hier heeft het onderzoeken van
over te stappen naar de volwassen GGZ, terwijl
Bovendien zijn de kosten per behandelingstraject de
niet altijd de gewenste hardheid te hebben, wat
haalbare, realistische en tegelijkertijd ambitieuze
ze tegelijkertijd ondersteuning krijgen op andere
afgelopen jaren gestegen, mogelijk als gevolg van
onzekerheid met zich meebrengt en de communicatie
doelstellingen, inclusief validatie daarvan, prioriteit. In
belangrijke levensgebieden:
veranderingen in aannamebeleid en de afbouw van
en coördinatie verstoort, wat op zijn beurt de
de verkenningen die we hieronder opsommen krijgt dit
• Vroegtijdige Voorbereiding: ruim voor het
intramurale voorzieningen. Dit heeft geleid tot een
samenwerking bemoeilijkt.
een prominente plek. Op dit moment is dit alvast onze
bereiken van de leeftijd van 18 jaar moeten
voorzet:
behandelaars in de jeugd-GGZ met de jongere,
concentratie van complexe problematiek bij enkele instellingen.
ouders en betrokkenen bespreken wat er nodig
Om deze obstakels te overwinnen, is het nodig Gewenste beweging: de totale regionale
is op verschillende levensgebieden (wonen,
Streven naar vloeiende doorstroom
organisatorische veranderingen door te voeren. Het
behandelduur in de GGZ per cliënt neemt af.
opleiding, werk, inkomen, sociale steun, en zorg)
De huidige efficiëntie van ketenzorg wordt belemmerd
streven naar een vloeiende doorstroom en effectieve
Onder voorbehoud van verdere uitwerking is dit
door een aantal problemen die een naadloze
samenwerking vereist niet alleen het identificeren van
daarbij de voorzet voor de maat: de komende
• Warme Overdracht naar Volwassen GGZ:
samenwerking en vloeiende doorstroom in de zorg
deze uitdagingen, maar ook het implementeren van
tien jaar met 33% ten opzichte van de instroom
implementatie van een warme overdracht
bemoeilijken. Het proces van intake, behandelplan,
strategieën om ze te overwinnen. Met gezamenlijke
in 2023 (waardoor de turnover toeneemt met
naar de volwassen-GGZ, waarbij gezamenlijke
contactopbouw en vertrouwensopbouw wordt
inspanningen en proactief beleid kunnen we de
gelijkblijvende middelen). Dit realiseren we door
gesprekken met de jongvolwassenen en
herhaaldelijk doorlopen. Het ontbreken van een
weg effenen voor een samenwerkingsgerichte
slimmer samen te werken, waar mogelijk, door
zijn of haar naasten plaatsvinden. Actieve
effectieve overdracht resulteert bovendien in het
zorgomgeving waarin de cliënt centraal staat en waar
het starten en verhogen van samengestelde
Samenwerking Sociaal Domein: actieve
opnieuw uitvinden van het wiel bij elke doorverwijzing.
de zorg continuïteit gewaarborgd is.
groepen van diverse regionale organisaties,
samenwerking met professionals uit het sociale
om goed doordachte beleidsmaatregelen en
•
De ontvangende partij start mogelijk met een
na het 18e levensjaar.
met zelfhulpgroepen, groepstraining en
domein, buurtteams, en maatschappelijke
achterstand, aangezien het kan zijn dat ze niet op de
Binnen de Regionale Taskforce Wachttijden
groepsbehandeling als antwoord op zorgvragen
ondersteuning om ondersteuning op
hoogte zijn van eerdere diagnostiek en behandelingen.
GGZ (RTWG) werkgroep zijn stappen gezet om
en voldoende capaciteit voor uitstroom naar
levensgebieden zoals wonen, werk, opleiding, en
Cliënten ervaren vaak negatieve emoties en percepties
verwijsafspraken te verbeteren, zoals de afspraak om
beschermd/ begeleid wonen.
inkomen te regelen.
door deze problemen wanneer ze van de ene naar
zelf door te verwijzen en afsluiten, in plaats van via
de andere zorgverlener worden doorverwezen. Het
de huisarts. Een andere afspraak is om gebruik te
36
•
We accepteren geen onderbreking van behandeltrajecten voor jongeren in zorg tot en
37
Naar inhoudsopgave
• Flexibiliteit Financiering: financiers dienen
• Gekaderde producten bundelen
• Slim en efficiënt samenwerken door het
financiële ruimte te bieden voor behandelingen
zonder dubbel papierwerk, met een
starten en uitbreiden van samengestelde
van jongeren en jongvolwassenen met complexe
afgesproken regievoerende partij en een
groepen van diverse regionale organisaties
problemen binnen de jeugd-GGZ.
behandelplan door de regievoerende
met zelfhulpgroepen, groepstraining en
partij, inclusief deelbehandelingen, zonder
groepsbehandeling bij zorgvragen. Het
onderaannemerschap.
referentiejaar hierbij is 2022.
• Meerjarenafspraken: invoering van meerjarenafspraken voor de komende 3 jaar om fluctuaties in de financiering op te vangen en tijd
• Overleg tussen behandelende eenheid en
te geven voor de optimalisatie van de zorgketen
eenheid waarnaar wordt verwezen vóór
Verkenning realiseren uitstroom
voor kwetsbare jongeren.
afsluiting, waarbij gezamenlijk wordt bepaald
•
• Samen met ketenpartners in de zorg en het
We onderzoeken hoe we mensen die langdurig
welke overbruggingszorg (nazorg/voorzorg)
worden behandeld in de GGZ kunnen uitstromen
sociaal domein (kleinschalige) woonplekken
passend is. Keuze tussen terug naar de huisarts
naar sociaal domein, welzijn en/ of informele zorg.
creëren waar jongeren kunnen verblijven tot ze
of bij de verwijzende partij, om uitval en latere
Welke factoren werken belemmerend, welke juist
voldoende stabiliteit en zelfstandigheid hebben.
draaideurverwijzingen te voorkomen, moet
stimulerend en hoe kunnen we die factoren samen
De bekostiging hiervan is onderdeel van de
toetsbaar en expliciet worden afgewogen en
beïnvloeden?
verkenning.
vermeld in het dossier.
• Samenwerking met Wijk- en Gebiedsteams:
• Open communicatie over motieven,
meer samenwerking met wijk- en gebiedsteams
mogelijkheden en beperkingen tussen
om jongeren te begeleiden bij het vormgeven
instellingen om gezamenlijk de grijze ruimte
van hun sociale leven en het opbouwen van een
op inhoud te verkennen en samenwerking te
stabiel netwerk.
bevorderen, en zo draaideurwerk te voorkomen.
• Afspraken met landelijk werkende aanbieders:
• Bij heraanmelding in principe teruggaan
implementatie van goede afspraken met
naar een oud-behandelaar/oud-instelling,
aanbieders die samenwerken in regionale
die het eerste contact herstelt en maximaal
netwerken lastig vinden.
5 gesprekken voert om te beoordelen of dit
• Verkenning systemische benadering als
afdoende is of dat meer en welke hulp nodig is.
norm van de geestelijke gezondheidszorg
Ontwikkel een product dat een goed advies aan
voor jongeren tot in ieder geval 23 jaar, maar
de huisarts oplevert als de oud-instelling/oud-
wenselijk ook voor 23+
behandelaar inhoudelijk niet zelf een passend
• Kritisch kijken naar exclusiecriteria, het uitsluiten
traject kan bieden.
van problematiek is niet bevorderend voor de
• Afspraken met de huisarts dat bij verwijzing
doorstroom.
naar de SGGZ informatie over voorgaande behandelingen geautomatiseerd en uniform
Verkenning realiseren vloeiende doorstroom
wordt meegestuurd onder de voorwaarde dat
•
Uitwerking SMART-doelstellingen voor de korte
dit fors minder tijd kost voor de huisarts dan in
en de lange termijn en daaraan gelieerd een
2023. Bepaal de behoeften en mogelijkheden
langjarige cyclus voor onderbouwing, monitoring
van de huisarts om dit realistisch te kunnen
en evaluatie van beleid en interventies.
doen. Stimuleer cliënten om het belang van het
We verkennen verder o.a. de volgende ideeën:
bezitten en delen van informatie over eerdere
•
behandelingen te begrijpen, om herhaling van zetten te voorkomen en zo tot betere zorg te komen.
38
39
Naar inhoudsopgave
De GGZ is niet uniform en onderscheidt zich in
Hierbij gaat het om andere voorzieningen in de
verschillende doelgroepen, waaronder personen
GGZ die niet volledig voldoen aan werkdefinitie
met een ernstig psychiatrische aandoening. Dit
voor cruciale GGZ. Bestaanszekerheid van deze
betreft gecombineerde problematiek (bijvoorbeeld
cruciale basisvoorzieningen is van belang voor het
ernstige psychiatrie, verslavingsproblemen of een
instandhouden van GGZ zorg en daarmee van cruciale
verstandelijke beperking) of zeldzame aandoeningen
GGZ zorg. Dit onderdeel vraagt naast de aanpak voor
in moeilijke leefomstandigheden met o.a. dakloosheid,
de cruciale GGZ daarmee ook aandacht.
werkloosheid, schulden, of mensen met ernstige suïcidaliteit. Professionals in onze regio werken dagelijks met enorme inzet om deze groep goede zorg te bieden. Maar, zoals ook blijkt uit een eerste
Werkdefinitie cruciale GGZ
inventarisatie, lopen we hierin vast.
Cruciale GGZ gaat over cruciale capaciteit voor hoog complexe zorgvragen40; •
Zorgaanbieders en werkgevers staan voor een enorm
De capaciteit kent een hoog complexe logistiek, is schaars en wordt geboden door één of enkele
probleem; kwalitatief goede, betaalbare, toegankelijke
aanbieders;
en crisiszorg voor de meest kwetsbaren in de GGZ •
is onder de huidige condities in de zorgkantoorregio
Als deze capaciteit niet langer geboden kan
Groningen niet langer haalbaar . Knelpunten lijken
worden, kan er ernstige gezondheidsschade voor
elkaar bovendien te versterken en de tekorten aan
patiënten ontstaan;
39
personeel lopen steeds verder op. Financiële middelen
•
verleggen zich meer en meer naar de zwaardere zorg.
De cruciale capaciteit functioneert in een netwerk van regionale- en bovenregionale aanbieders, zodat op- en afschalen mogelijk is.
Dit vraagt om een gerichte aanpak, waarin de partijen in het sociaal- en het zorgdomein samenwerken. Het waarborgen van voldoende capaciteit op regionaal, bovenregionaal en landelijk niveau is van groot belang
Ambities Cruciale voorzieningen en acute zorg
om patiënten met complexe zorgvragen te voorzien van adequate en passende zorg.
In het IZA staan de volgende ambities bij het maken
Hoofdstuk 5: Cruciale voorzieningen en acute zorg Kwaliteit, betaalbaarheid en toegankelijkheid zwaar onder druk
Er wordt veel geprobeerd om hier op effectieve
van afspraken over de cruciale en acute zorg. Bij de
wijze verandering in aan te brengen, maar dit duurt
uitwerking van ons regioplan voor mentale gezondheid
vooralsnog (te) lang en legt ondertussen een grote
naar een uitvoeringsprogramma werken we dit uit
druk op de zorg, en daarmee de cruciale GGZ. En ook
naar haalbare en meetbare doelstellingen voor de
basisvoorzieningen in de GGZ, met name in de regio,
korte en de lange termijn, inclusief een plan voor
staan onder druk.
onderbouwing, monitoring en evaluatie van beleid en
Inwoners van de regio Groningen met (ernstige) psychische, psychiatrische of verslavingsproblematiek hebben recht
interventies:
op kwalitatief goede zorg, met de kortst mogelijke wachttijd, geboden door deskundige professionals. 39 Zie voor de Groningse problematiek en context het Kader De Groningse opgave is groot op pagina 3 van dit document. 40 In de handreiking cruciale GGZ wordt cruciale zorg gedefinieerd als die zorg die niet door andere aanbieders kan worden geleverd en waarvan het wegvallen tot ernstige gezondheidsschade kan leiden. Het omvat in ieder geval specifieke behandelvormen en -niveaus, zoals Intensive Home Treatment (IHT), High & Intensive Care (HIC), crisisinterventie, Flexible Assertive Community Treatment (FACT), Forensische zorg, Levensloop en Hoog Specialistische zorg. Deze vormen van zorg richten zich voornamelijk op patiënten met complexe en/of ernstige chronische psychopathologie en comorbiditeit.
40
41
Naar inhoudsopgave
• • •
•
Patiënten met complexe zorgvraag kunnen blijven
brancheorganisaties. Enkele voorbeelden van
beschrijft vervolgens op basis van het ROAZ-beeld
crisiszorg. Het organiseren van de crisis- en
rekenen op goede en passende zorg.
regionale zorgvormen die als cruciaal kunnen
wat de prioritaire opgaven zijn en de afspraken
waarnemingsdienst buiten kantoortijden is een
Op regionaal niveau is voldoende cruciaal klinisch-
worden beschouwd in aard, toegankelijkheid en
die regionale zorgpartijen maken om deze aan te
uitdaging, leidend tot capaciteitsproblemen.
en ambulant aanbod beschikbaar.
beschikbaarheid, zijn:
pakken.
Keuzes in bezetting leiden tot langere wachttijden
Op landelijk niveau is de hoog specialistische zorg
• Crisisdienst; Intensive Home Treatment (IHT);
voldoende beschikbaar, doelmatig georganiseerd
Forensisch Flexible Assertive Community
Regioplan Acute Psychiatrie
en voldoende verspreid over het land.
Treatment (ForFACT) en regulier FACT; Hoog
•
Kennis en kunde voor behandeling van dergelijke
beveiligde klinische zorg; Hoog Specialistische
Generieke Module Acute Psychiatrie (GMAP) en de
specifiek de regievoerder Lentis wordt een plan
aandoeningen blijft behouden en voldoende
3e lijns Zorg op Medisch Psychiatrische Units
financiering van de acute GGZ (18+) tot maximaal
opgesteld voor de aanpak van de 24-uursdienst.
(MPU).
beschikbaar (ook voor professionals van andere instellingen).
•
voor patiënten. Regionaal zijn er meer patiënten met complexe problematiek, wat de druk vergroot. •
In het kader van de implementatie van de
Vanuit het netwerk Acute Psychiatrie en
3 dagen, heeft elke acute GGZ-regio vanaf 2020
Dit transformatieplan professionalisering 24-
Ook een vastgesteld overzicht van bovenregionale
een regioplan opgesteld. Het regioplan acute
uurs dienst stellen we op in lijn met regionale ontwikkelingen. De financiering van dit plan
•
Een aantrekkelijke werkomgeving.
cruciale zorgvoorzieningen is nog niet beschikbaar,
Psychiatrie Groningen 2023 is een actualisatie
•
Het identificeren van de ontwikkelingen in de
omdat onderzoek hiernaar en gesprek hierover
van het regioplan voor 2022. We beschouwen dit
willen we vanuit de IZA transformatie middelen
zorgvraag en het zorgaanbod en de knelpunten in
nog gaande zijn. Enkele voorbeelden van
regioplan als een werkdocument en streven ernaar
bekostigen vanwege de vele raakvlakken met de
toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van
bovenregionale zorgvormen die als cruciaal
dit onderdeel te laten worden van het regioplan
IZA doelen.
acute zorg .
kunnen worden beschouwd, zijn:
mentale gezondheid. Voor 2024 wordt de tekst
• Forensische GGZ: zorg voor mensen die een
weer geactualiseerd en geëvalueerd met relevante
personeelgebruik door samenwerking met
strafbaar feit hebben gepleegd of daarvan
ketenpartners aan de hand van onderstaande
regionale zorgpartners. Een opleidingsprogramma
worden verdacht.
speerpunten voor 2023:
voor aangesloten professionals is essentieel. Het versterken van de samenwerking met de
41
Werkagenda cruciale voorzieningen en acute zorg Samenvatting verkenningen
42
• Gesloten jeugdhulp: zorg voor jeugdigen met
• Het arrangeren van de verbinding tussen acute
We willen deze thematiek zo snel mogelijk
ernstige gedragsproblemen en die een gevaar
GGZ, GGZ en Sociaal domein voor de mensen
onderbrengen in een veranderatelier en van daaruit de
vormen voor zichzelf of anderen en niet vrijwillig
volgende verkenningen uitvoeren:
in een instelling willen of kunnen verblijven.
• Mensen in crisis die een hoog veiligheidsrisico
•
De transformatie beoogt efficiënter
Doktersdienst Groningen bevordert centrale acute
die belanden in het “grijze gebied”.
zorg en efficiënte triage buiten kantoortijden. •
Het project beoogt samenwerking met
We zien koppelkansen met het domein Veiligheid
en ontwrichting of verstoring van bestaande
zorgprofessionals van andere aanbieders en een
Het cruciale specialistische GGZ-aanbod wordt in
en willen daar nadrukkelijk aansluiting bij vinden
voorzieningen veroorzaken. Of die ernstige
pilot met psychologen.
beeld gebracht
en houden, bijvoorbeeld door:
verdere persoonlijke ontwrichting oplopen door
•
• aansluiting bij doorontwikkeling Zorg- en
het niet beschikbaar zijn van adequate specifieke
zorgverzekeraars is essentieel voor het
crisisopvang.
behalen van doelstellingen. Het project omvat
•
Het regionale cruciale aanbod wordt samen met de aanbieders en de preferente zorgverzekeraar
Veiligheidshuis
(en 2e verzekeraar) vastgesteld. Het overzicht
• Ketenveldnorm levensloopfuncties en beveiligde
is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van
•
•
Gelijkgerichtheid van zorgaanbieders en
Hoewel de ROAZ-plannen en het regioplan
de gehele provincie Groningen en vereist
IZA voor de GGZ zich richten op verschillende
regionale samenwerking voor complexe HR- en
aanbieder(s) en verzekeraar(s) en wordt input
• ontwikkeling van een levensloopaanpak
aspecten van de zorg, zijn ze met elkaar
privacykwesties.
voor het regioplan (continuïteit van het aanbod).
• aansluiting bij het programma Grip op onbegrip
verbonden doordat ze beide deel uitmaken van het
intensieve zorg
Dat vastgestelde overzicht wordtn uiteindelijk in de contractgesprekken tussen aanbieder en
Acute zorg
verzekeraar geborgd. Deze beweging is op dit
•
Uitwerking ROAZ-beeld en -plan
moment, eind 2023, nog mede afhankelijk van
•
De ROAZ-beelden geven inzicht in welke actoren
gesprekken op landelijk niveau met onder andere
en karakteristieken in de regio een rol spelen om te
het ministerie, zorgverzekeraars en
komen tot effectieve interventies. Het ROAZ-plan
• •
•
werk en samenwerking met diverse partijen.
om afstemming bij de uitwerking.
Financiering via GMAP is mogelijk na het succesvol
Transformatie Aanpak professionalisering van de
afronden van het project. Regionale middelen
24-uursdienst
zijn nodig voor deze transitie, buiten reguliere
De crisisdienst van Lentis is cruciaal voor andere
financiering.
GGZ-organisaties in de regio. Personeelskrapte bedreigt de toegankelijkheid van de 24-uurs-
41 De acute GGZ in de regio Groningen is georganiseerd vanuit het Regionaal Overleg Acute Zorgketen (ROAZ) en het Netwerk Acute Psychiatrie Groningen. In het IZA is opgenomen dat ROAZ-regio’s aan de slag gaan met ROAZ-beelden en -plannen.
42
42
De professionalisering vraagt inzet buiten regulier
overkoepelende Integraal Zorgakkoord. Dit vraagt
Het regioplan acute Psychiatrie Groningen 2023
43
Naar inhoudsopgave
Enkele voorbeelden van ervaringsdeskundigheid
De missie is om armoede te doorbreken met de mensen die het betreft. Zij die in hun leven te maken hebben gehad met (generatie)armoede,
De Alliantie van Kracht is in samenwerking
krijgen de mogelijkheid zich te ontwikkelen tot
met ZorgpleinNoord bezig met het project
professionele ervaringswerkers. Hun ervaring
Ervaringsdeskundigheid en Werk. Doel is dat
wordt betaald ingezet bij bijvoorbeeld overheden,
mensen na het volgen van een opleiding (betaald)
maatschappelijke organisaties, hulpverlening.
werk vinden als ervaringsdeskundige. Het gaat
SuA heeft van het Ministerie Sociale Zaken
om mensen die een ontwrichtende levenservaring
en Werkgelegenheid de opdracht gekregen
hebben meegemaakt. Het aanboren van
om mensen met een lange afstand tot de
ervaringskennis kan daarbij (ook) leiden tot
arbeidsmarkt in beweging te krijgen door die op
keuzes die leiden naar reguliere functies waaraan
maat gemaakte training landelijk aan te bieden.
een tekort bestaat, of combinaties daarvan. Het project richt zich op de provincies Groningen en
Een mooi voorbeeld van hoe zelfhulp in het
Drenthe met een focus op de Veenkoloniën.
verlengde kan liggen van reguliere zorg: Verslavingszorg Noord Nederland (VNN) biedt in
Hoofdstuk 6: Inzet ervaringsdeskundigheid
In 2021 is coöperatie InBegrepen opgericht.
het kader van een Innovatie beleidsregel (NZA)
InBegrepen, collectief voor ervaringskennis is
behandeling aan een specifieke groep mensen
een coöperatie voor ervaringsdeskundigen.
die willen (maar niet kunnen) stoppen met
Vanuit InBegrepen kunnen ervaringsdeskundigen
roken (SMR). Deelnemers hebben aangegeven
ingezet worden op projectbasis voor verschillende
graag na de behandeling bij elkaar te willen
diensten op verschillende niveaus. Van het leiden/
blijven komen voor steun, een luisterend oor
initiëren van projecten tot het inspireren door het
en het voorkomen van terugval. Vrijwilligers en
vertellen van het eigen verhaal44.
ervaringsdeskundigen van VNN starten daarom in januari 2024 in Winschoten met een pilot
Inzet ervaringsdeskundigheid optimaliseren en versnellen
Sterk uit Armoede (SuA)45 is een stichting die
zelfhulpgroep ‘stoppen met roken’. Het is de
Een brede inzet van ervaringsdeskundigheid levert bijdragen aan de verschillende opgaven die we in Groningen
mensen met ervaring op het gebied van armoede
bedoeling dat de zelfhulpgroep op een gegeven
hebben inzake de mentale gezondheid van de inwoners. Ervaringsdeskundigen kunnen een rol spelen bij de thema’s
de gelegenheid biedt om zich te ontwikkelen tot
moment zelfdraaiend is, waarna de pilot in een
preventie, de juiste zorg op de juiste plek, doorstroom en gezonde arbeidsmarkt. We willen daarom de bestaande
het nieuwe vakgebied ‘Ervaringsdeskundige in
nieuwe gemeente vervolgd kan worden.
inzet behouden, uitbreiden, optimaliseren en versnellen.
generatiearmoede en sociale uitsluiting’.
Dit willen we doen door meer mensen op te leiden tot (familie)ervaringsdeskundigen, maar ook investeren in (zorg)professionals die hun ervaringskennis inzetten43. Daarnaast onderzoeken we welke taken en rollen
44 Kijk voor meer informatie www.inbegrepen.nl 45 Voorheen Stichting Mens en Maatschappij, bestaat sinds 2013. www.sterkuitarmoede.nl
ervaringsdeskundigen kunnen opnemen binnen het huidige én het nieuwe aanbod.
43 Deze beweging past in de lijn die is ingezet door de Vereniging Hogescholen. In het Sectorplan Hogere Sociale Studies is één van de vijf thema’s: breng meer ervaringsdeskundigheid in het sociaal domein. De Vereniging Hogescholen wil dat bereiken door ervaringsdeskundigheid te integreren in niveau 5, 6 en 7 opleidingen en zal daarvoor een ontwikkelgroep formeren.
44
45
Naar inhoudsopgave
Het opleiden van mensen tot ervaringsdeskundigen
Een ander effect, zo blijkt uit hetzelfde RAAK!
behouden, uitbreiden en/of optimaliseren én ruimte
heeft meerdere effecten. Binnen de
onderzoek, is dat openheid van hulpverleners over hun
creëren voor nieuwe initiatieven.
Werkagenda inzet ervaringsdeskundigheid
Innovatiewerkplaats Ervaringsdeskundigheid46
eigen ervaringen een positieve uitwerking heeft op
is onderzoek gedaan naar de persoonlijke en
het contact met cliënt of patiënt. Des te complexer de
Voor het ontwikkelen van nieuwe initiatieven en
Samenvatting verkenningen
professionele opbrengsten van de Groninger Opleiding
doelgroep des te groter het effect van zelfonthulling.
het uitwerken van het regioplan is ervaringskennis
Verkenning meer ervaringsdeskundigen
Ervaringsdeskundigheid. Naast zeer positieve
Openheid verbetert dus de (behandel-)relatie en
een belangrijke bron van kennis. Hierdoor zorgen
•
effecten op het persoonlijk herstel zijn 26 van de 55
wat is daarvan de betekenis voor het herstelproces,
we ervoor dat in alle fasen van deze ontwikkeling
en UWV maken we het voor inwoners van
respondenten vrijwillig of betaald aan de slag gegaan
behandelduur, doorstroom en uitstroom?
ervaringskundigen en inwoners betrokken zijn, zodat
Groningen makkelijker om een passende opleiding
we niet over de mensen praten, maar met.
tot ervaringsdeskundige te volgen.
als ervaringsdeskundige. Opvallend was dat 16 mensen
In overleg met betrokken organisaties, gemeenten
• Koppelkans: Alliantie van Kracht
een andere baan hebben weten te vinden, meestal in
Een enorm potentieel aan arbeidskracht van
de zorg47.
ervaringsdeskundigen in spe wordt nauwelijks benut.
Tot slot willen we gaan nadenken over het vervolg:
Bepaalde taken, rollen en werkzaamheden kunnen
wat komt er na herstelacademies, zelfregiecentra en
beroep50.
De inzet van familie-ervaringsdeskundigen (FED)
goed door mensen worden opgepakt die mogelijk een
mentale gezondheidsnetwerken? Die zijn immers nog
• Koppelkans: Innovatiewerkplaats
draagt bij aan het vergroten van de weerbaarheid en
geringere belastbaarheid hebben, maar bijvoorbeeld
steeds gericht op of liggen in het verlengde van het
Ervaringsdeskundigheid van de
draagkracht van de inwoners van Groningen. Wanneer
wel twee dagdelen in de week iets kunnen en
medisch denken en het zorgsysteem. Hoe realiseren
Hanzehogeschool
iemand een ontwrichtende situatie doormaakt, is dat
willen betekenen. Om dit te realiseren is een brede
we de plekken waar iedere Groninger zich thuis voelt?
voor zijn of haar naasten vaak ook ontwrichtend. FED
verandering in denken noodzakelijk. Een voorbeeld
Ontstaan er nieuwe ‘kathedralen’ of krijgen dorps- en
van ervaringsdeskundigen in de GGZ.
ondersteunt de naasten bij hun herstel en het herstel
hiervan is dat mensen niet meer vanwege een paar uur
buurthuizen een opleving?
• Koppelkans: Vereniging van
van de onderlinge relatie.
werken worden gekort of de uitkering verliezen. Of dat er bijvoorbeeld ruimte gemaakt wordt voor een meer
Ook het inzetten van ervaringskennis bij (zorg-)
flexibele inzetbaarheid.
•
•
Lobbyen voor een bredere en soepele financiering
Ervaringsdeskundigen, MIND, Vereniging
Ambities inzet ervaringsdeskundigheid
van Hogescholen, MBO-opleidingen, de Nederlandse GGZ, Zorgverzekeraars Nederland
Onze ambities richten zich op het behouden,
professionals draagt bij aan een gezonder systeem.
Verkenning naar ervaringsdeskundige als ‘kansrijk’
•
Structurele en meerjarige financiering van
In Nederland krijgt 25% van de mensen vroeger of
In het nieuw te ontwikkelen aanbod spelen
uitbreiden, optimaliseren en versnellen van
ervaringsdeskundige inzet in het sociaal domein.
later te maken met een psychische kwetsbaarheid
ervaringsdeskundigen een cruciale rol.
ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid. We willen
• Koppelkans: Tintengroep, Groninger
zoals depressie, verslaving of burn-out48. Uit het
Zelfhulpgroepen en herstel initiatieven bestaan al
in ieder geval de ontwikkeling van de volgende punten:
Gemeenten, Vereniging van
onderzoek RAAK! Ervaringsdeskundigheid blijkt dat
tientallen jaren en zijn van grote waarde voor het
•
Hoeveelheid ervaringsdeskundigen die ingezet en
Ervaringsdeskundigen, Vereniging van
dat percentage bij de betrokken zorgmedewerkers
ontwikkelen van ervaringskennis, empowerment en
geschoold worden
Hogescholen, VNG
47% is . Het omzetten van die ervaringen in
eigen regie op het eigen herstelproces na ontwrichting.
49
ervaringskennis kan leiden tot minder ziekteverzuim,
•
Diversiteit aan werkplekken
•
Diversiteit aan functies en rollen
•
Het voor werkende mensen mogelijk maken om ervaringsdeskundige te worden.
hogere productiviteit en vooral meer werkplezier.
Vanuit de gedachte dat de Groningse mentale
Welke indicatoren en bijbehorende ambities we hierbij
Het bespreekbaar maken en normaliseren van
gezondheid van ons allemaal is - en het collectiveren,
kiezen, werken we uit in het programmaplan.
die aandoeningen resulteert in minder stigma,
normaliseren en demedicaliseren van mentale
zelfstigma en schaamte en heeft mogelijk een
problemen - is het bovendien logisch om inwoners
preventieve werking. Dit geldt uiteraard niet alleen
te betrekken en misschien zelfs eigenaarschap te
samenwerkingsverbanden tussen (familie-)
voor zorgprofessionals maar ook voor professionals in
laten nemen voor de mentale gezondheid in de regio.
ervaringsdeskundigen en andere professionals.
andere werkvelden.
We willen daarom bestaande bewonersinitiatieven
Voorzorggroep, verkennende gesprekken en
•
Meer (zorg-) professionals met ervaringskennis. • Koppelkans: Hanzehogeschool, Noorderpoort, Innovatiewerkplaats Ervaringsdeskundigheid
•
Onderzoeken en stimuleren van
herstelondersteunende intakes zijn voorbeelden 46 Onderdeel van het Lectoraat Rehabilitatie van de Hanzehogeschool. Bij de IWP zijn meer dan 30 instanties, opleidingen, gemeenten en organisaties uit GGZ en sociaal domein aangesloten. 47 Niezen, Hofstra, Korevaar en Van Leeuwen, (2022) 15 jaar Groninger Opleiding ErvaringsDeskundigheid. Een Evaluatieonderzoek naar de persoonlijke en professionele opbrengsten voor de deelnemers. 48 Van Haaster, H. (2016). Goede GGZ! Nieuwe concepten, aangepaste taal en betere organisatie. Journal of Social Intervention: Theory and Practice, 25(3), 80-86.DOI: https://doi.org/10.18352/jsi.497 49 Weerman, A., De Jong, K., Karbouniaris, S., Overbeek, F., Van Loon E., & Van der Lubbe,P. (2019). Professioneel inzetten van ervaringsdeskundigheid. Boom. 46
waarop kan worden voortgeborduurd.
50 Kansrijke beroepen bieden werkzoekenden kansen op het vinden van een baan. De vraag naar personeel is hier groter dan het aanbod. Het UWV gebruikt data om te bepalen of een beroep kansrijk is: bijvoorbeeld hoeveel mensen werk vinden als ervaringsdeskundige. Met de kwalificatie Kansrijk beroep kan de opleiding worden vergoed als er een uitkeringsrelatie is met UWV. De opleider moet wel een inkoopcontract hebben met UWV.
47
Verkenning stimuleren burger- en
Verkenning nieuwe en gemeenschappelijke taal
Samenvatting interventies
ervaringsdeskundige initiatieven
•
Met betrokken partijen en inwoners van
Project burgerparticipatie bij domeinoverstijgende
Actief wijzen op aanbod ervaringsdeskundigheid
We willen inzetten op uitbreiding, groei,
Groningen gaan we op zoek naar nieuwe en
samenwerkingsverbanden
•
ontwikkeling en onderzoek van initiatieven als
gemeenschappelijke taal. Ervaringsdeskundigen
•
De subsidieaanvraag ‘burgerparticipatie bij
de huisarts, bij contact en intake GGZ en tijdens
Herstelacademies, laagdrempelige steunpunten,
generatiearmoede of oncologie gebruiken
domeinoverstijgende samenwerkingsverbanden’,
de behandeling worden mensen gewezen op dit
zelfhulpgroepen, zelfregiecentra, verkennende
bijvoorbeeld geen hersteljargon.
ingediend door InBegrepen, Lentis, Menzis en
•
Cadanz Welzijn, is gehonoreerd. De betekenis
gesprekken en mentale gezondheidscentra.
daarvan is dat vanaf januari 2024 ruimte is voor
zelfregie- en zelfhulpinitiatieven opgesteld voor
combinatie met actieonderzoek
• het opzetten van herstelwerkgroepen in de
huisartsen en POH-GGZ. Deze infosheet wordt
en sociaal domein organisaties, Groninger
•
kennisbron gelijkwaardig is aan wetenschappelijke
Zelfregie en Herstel
en professionele kennis is het vreemd om dat
We onderzoeken de realisatie van een ‘huis van
via wetenschappelijk onderzoek te bewijzen.
ervaring’. Een verzamelplek van en vindplaats
Tegelijkertijd is het zinvol - bijvoorbeeld in verband
voor ervaringsdeskundigen met diverse ervaring,
met financiering en verantwoording - om de
expertise en competenties.
werkzame elementen te onderzoeken. We willen
• Koppelkans: Sterk uit Armoede (bedenkers
daarom middels actieonderzoek de effecten van
van de term ‘huis van ervaring’), InBegrepen,
ervaringsdeskundige inzet onderzoeken en de
(familie-) ervaringsdeskundigen van GGZ en
impact meten.
geüpdatet en breder beschikbaar gesteld52.
gemeenten Groningen en Eemsdelta • behoeftepeiling bij mensen op wachtlijsten voor de GGZ • ontwikkelen van en deelname aan verkennende gesprekken
Voorlichting over ervaringsdeskundigheid en herstelondersteunende zorg •
de wachtlijstproblematiek • realisatie/uitvoering van een aantal in dit
We gaan meer voorlichting geven over en kwartier maken voor ervaringsdeskundigheid.
• brainstorms met burgers over oplossingen voor •
We gaan organisaties informeren over en kwartier maken voor herstelondersteunende zorg.
hoofdstuk genoemde verkenningen Aan het project wordt onderzoek gehangen, in
sociaal domein organisaties, Innovatiewerkplaats
samenwerking met de Innovatiewerkplaats
Ervaringsdeskundigheid.
Ervaringsdeskundigheid van de Hanzehogeschool. 52 De infosheet wordt nog niet door alle POH’s en huisartsen gebruikt, deels uit onbekendheid deels omdat men onvoldoende kennis heeft van genoemde initiatieven. Daarom is voorlichting gewenst.
Het inzetten van burgers en (familie-) ervaringsdeskundigen bij onderzoek wordt steeds gebruikelijker. We onderzoeken hoe die inzet vanzelfsprekend kan worden in het gehele onderzoeksproces; van een rol bij de opzet van onderzoek en ontwikkeling van innovaties, tot aan de uitvoering en implementatie daarvan.
Verkenning good and best practices We onderzoeken, in overleg met de Kenniswerkplaats Onbegrepen Gedrag Groningen, good en best practices op het gebied van zelfregie-initiatieven, burgerinitiatieven en ervaringsdeskundige initiatieven in de regio en daarbuiten51.
51
Uitgaande van het idee dat ervaringskennis als
Gemeenten, Nederlandse Vereniging voor
ervaringsdeskundigheid bij onderzoek en innovatie
•
In opdracht van het MJP is een infosheet met
Verkenning effect- en impactmetingen in
Verkenning inzet ervaringskennis en •
aanbod. •
Noa, (familie-) ervaringsdeskundigen van GGZ
• Koppelkans: Sedna Herstelacademie, Ixta
•
Bij het verkennend gesprek, bij de POH-GGZ of
Hiervoor loopt een subsidieaanvraag.
48
Naar inhoudsopgave
Dubbele mismatch
ZZP
De GGZ in Groningen kent een dubbele mismatch.
Een ander probleem op de arbeidsmarkt in de GGZ-
Ten eerste, voor de groep patiënten met de ernstigste
sector, is de groeiende afhankelijkheid van zelfstandige
problematiek is het tekort aan behandelaren het
zorgprofessionals (ZZP'ers). Deze trend brengt zowel
grootst waardoor de wachttijden voor deze groep
uitdagingen als risico's met zich mee. De inzet van
het langste zijn. Ten tweede, in de delen van de
ZZP'ers kan leiden tot een gebrek aan continuïteit
provincie Groningen waar de meest complexe mentale
in de zorgverlening en een verminderde coördinatie
problematiek is, zijn de personele tekorten het
van zorg, aangezien ZZP'ers vaak flexibel tussen
grootst, omdat GGZ-professionals dit gebied minder
verschillende locaties werken. Bovendien zijn ZZP'ers
aantrekkelijk vinden om te wonen en te werken . Er
over het algemeen minder betrokken bij langdurige
zijn geen snelle oplossingen beschikbaar voor deze
behandelrelaties en draaien zij bijvoorbeeld minder
problemen. Het oplossen van deze mismatch vraagt
vaak onregelmatigheidsdiensten. Deze factoren kunnen
gerichte inspanning om deze professionals aan te
de stabiliteit en de kwaliteit van zorg beïnvloeden,
trekken naar de gebieden waar ze het hardst nodig
en verminderen de bereidheid van zorgprofessionals
zijn. Daarnaast is investeren in mentale gezondheid
om zich te vestigen in gebieden waar de tekorten
ook een krachtige preventieve maatregel voor
het grootst zijn, wat de regionale ongelijkheid in
arbeidsmarktvraagstukken. Werknemers die worstelen
personeelsvoorziening verder vergroot. Daarnaast
met stress, angst, depressie of andere psychische
heeft de hoge inzet van Personeel Niet In Loondienst
aandoeningen, kunnen gevolgen ondervinden in hun
(PNIL) een fors negatief effect op de bekostiging van
werkprestaties, waaronder verminderde productiviteit
zorg.
53
en verhoogd ziekteverzuim. Sociaal Werk en bekostiging Kwaliteitseisen en standaarden
In ons regioplan staat de beweging naar de voorkant
Een bijkomende factor die de situatie compliceert,
centraal. Dit betekent dat de vraag naar sociaal
zijn de eisen van de wetgever, toezichthouders en
werkers de komende tien jaar zal toenemen. Een
financiers. Deze normen en eisen kunnen zowel
meerderheid van de sociaal werk-organisaties
een stimulans als een belemmering vormen voor de
verwacht in 2023 een grotere omvang en complexiteit
beschikbaarheid van GGZ-professionals. Het voldoen
van sociale vraagstukken. Hoewel landelijk meer
aan deze standaarden kan extra druk leggen op de
dan de helft van de deelnemers verwacht in 2023
reeds schaarse middelen en mankracht, waardoor de
meer menskracht nodig te hebben, nemen volgens
toegankelijkheid van mentale gezondheidszorg verder
het merendeel de financiële middelen het komend
onder druk komt te staan. In Groningen willen we
jaar niet toe. Dit is niet alleen een knelpunt voor het
zorgen voor kwalitatief hoogwaardige zorg binnen de
sociaal werk, juist deze beroepsgroep is evident om de
In het eerste hoofdstuk beschreven we al dat de arbeidsmarkt binnen de mentale gezondheid in Groningen onder
gestelde normen, terwijl de arbeidsmarktuitdagingen
transitie naar een Mentaal Ecosysteem te realiseren.
druk staat. We diepen dat hier nog verder uit.
worden aangepakt.
Ook voor andere sectoren kan de druk toenemen en
Hoofdstuk 7: Gezonde arbeidsmarkt De arbeidsmarkt staat onder druk
zullen we hierop moeten anticiperen54.
53 Regiobeeld provincie Groningen 54 Hoe ziet de arbeidsmarkt eruit? | Sociaal Werk werkt! (sociaalwerk-werkt.nl
50
51
Naar inhoudsopgave
Door de groeiende uitdaging van grotere en
incentives voor professionals die in de GGZ willen
Verschillende vormen van zij-instroom willen we
Ambities Gezonde arbeidsmarkt
complexere sociale vraagstukken, veranderen ook
blijven werken.
nadrukkelijk als oplossing meenemen. Dit impliceert
De ontwikkeling van concrete doelstellingen koppelen
dat er aandacht moet worden besteed aan het
we aan het programmaplan dat we naar aanleiding van
de competenties die sociaal werkers nodig hebben. De organisaties geven aan dat medewerkers de
In de toekomstige organisatie van mentale
aantrekken van mensen met relevante ervaring
dit regioplan maken. Op voorhand richten we ons in
komende tijd vooral de volgende competenties moeten
gezondheid zal veel vaker inzet gevraagd worden
en vaardigheden, zelfs als ze niet traditioneel
ieder geval op de volgende ambities, gebaseerd op de
ontwikkelen:
van ervaringsdeskundigen (zie hoofdstuk 6). De
zijn opgeleid in de GGZ. Daarom moeten we het
indicatoren uit het Regiobeeld die ons helpen te volgen
•
Omgaan met complexe, grotere en meervoudige
inzet van ervaringsdeskundigen wordt gezien als een
gesprek aangaan over eisen die gesteld worden aan
hoe de arbeidsmarkt zich ontwikkelt: •
problematiek
cruciaal onderdeel van de toekomstige organisatie
deskundigheidsniveau en functiemix. Deze eisen
•
Zelfstandig/zelfsturend werken
van mentale gezondheid. Juist voor deze groep
belemmeren nu een herverdeling van taken en
•
Flexibiliteit
zijn de arbeidsvoorwaarden en de baanzekerheid
instroom van nieuwe medewerkers.
•
Motiveren/coachen van cliënten
vaak minder goed geregeld dan voor de ‘klassieke’
•
Innovatief samenwerken
beroepsbeoefenaren. Dit verschil moeten we
Om het probleem van de afhankelijkheid van ZZP'ers
rechttrekken om te voorkomen dat opgebouwde
in de GGZ in Groningen aan te pakken, is het