08-07-04 Bijlage 3 Regioplan Mentale Gezondheid - Gezond Groningen
Tekst van het document
Regioplan Mentale Gezondheid Mentale gezondheid is een zaak van alle Groningers
Naar inhoudsopgave
Voorwoord
Dit Regioplan is geen start- en ook geen eindpunt. We
“Met de mentale gezondheid van veel inwoners gaat
werken al nauw samen om de Groningse gezondheid
het niet goed,” staat geschreven in het Regiobeeld
te verbeteren en we zullen dat nog lang samen moeten
van Provincie Groningen van 20231. In het kader
doen, in een uitdagende transitie.
van het Integraal Zorg Akkoord (IZA) heeft de regio de opdracht om op basis van dit Regiobeeld een
'Mentale gezondheid is een zaak van alle Groningers'
Regioplan te maken. In dit Regioplan IZA maakt de
is een bundeling van wat er al is, wat we willen laten
regio inzichtelijk wat de prioritaire opgaven zijn en waar
groeien en wat we nog willen ontwikkelen om de
de regio focus wil aanbrengen. Mentale gezondheid
mentale gezondheid in Groningen te verbeteren.
is een van de opgaven die regionale partners in het
We weten nu nog niet alles en kunnen ook nog niet
Regioplan uitwerken.
alles plannen. Hoe en wanneer we wat doen hangt af van vele factoren, zoals landelijke ontwikkelingen
Het netwerk Gezond Groningen greep de opdracht
en capaciteit van alle spelers in het veld. We willen
aan om specifiek voor mentale gezondheid een
weloverwogen handelen. Juist, realistisch en
zelfstandig leesbaar regioplan te maken. De urgentie
uitvoerbaar. En we willen voorkomen dat we van
en de opgaven die er op het gebied van mentale
alles een beetje doen. Daarom volgt zo snel mogelijk
gezondheid in Groningen zijn rechtvaardigen namelijk
na dit document een programmaplan waarin we
een gedeelde duidelijke koers en samenhang in
de voorgestelde veranderateliers, programma’s en
activiteiten.
interventies aan elkaar verbinden, prioriteren en
2
koppelen aan tijd, geld en uitvoeringskracht. Daarin In 'Mentale gezondheid is een zaak van alle Groningers'
nemen we ook op wat we op korte termijn al kunnen
beschrijven wij, alle partners die zijn verenigd in
veranderen, de zogenaamde quick wins.
het netwerk Gezond Groningen, onze missie, visie, strategie en werkagenda voor mentale gezondheid. De
Met Mentale gezondheid is een zaak van alle
scope is het IZA tot en met 2025 én de lange termijn.
Groningers spreken we de intentie uit om gelijkgericht
De ambitie en werkagenda die we beschrijven zijn ook
te werken en er samen met alle inwoners van de
onderdeel van het brede IZA Regioplan , waarin alle
provincie Groningen, ervaringswerkers, vrijwilligers,
prioritaire opgaven zijn opgenomen.
professionals, zorgvragers, zorggevers, organisaties,
3
managers, bestuurders en financiers alles aan te Wij realiseren ons dat de opgaven voor mentale
doen om de mentale gezondheid van Groningers
gezondheid in Groningen groot zijn. De verwevenheid
te verbeteren. Dit document vormt de basis om
tussen die opgaven is complex en vraagt een sterke
gezamenlijk de verandering (transitie en transformatie)
integrale samenwerking. We zijn ons er ook van bewust
vorm te geven.
dat we voor sommige vraagstukken nog geen kant en klare oplossingen hebben.
1 Regiobeeld Groningen: https://www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl/regio/regiobeelden-/#groningen-regio-noord 2 Zie voor meer informatie de website van Gezond Groningen: https://gezondgroningen.nl 3 Dit IZA Regioplan is te vinden op de website van Gezond Groningen, zie voetnoot 2.
2
3
Naar inhoudsopgave
Inhoudsopgave Voorwoord
3
Hoofdstuk 1: Missie, visie, strategie
6
Missie: de mentale gezondheid van Groningers verbeteren
6
Visie: mentale gezondheid is een zaak van alle Groningers
7
Strategie: Gronings ecosysteem voor mentale gezondheid
7
Overkoepelende ambities en hoofdindicatoren
Hoofdstuk 2: Preventie
44
Ambities inzet ervaringsdeskundigheid
47
Werkagenda inzet ervaringsdeskundigheid
47 50
14
50
16
Anders werken
52
Ambities Gezonde arbeidsmarkt
53
Werkagenda Gezonde arbeidsmarkt
54
16 17
Ambities preventie
18
Werkagenda preventie
Hoofdstuk 8: Governance en organisatie
56
19
Organisatie: mentale gezondheid als aparte actielijn
57
24
Governance actielijn 5 ‘Mentale gezondheid’
58
Onderbouwing, Monitoring en Evaluatie
58
Toegankelijke ondersteuning
24
Ambities juiste aanbod op het juiste moment
27
Werkagenda juiste aanbod op het juiste moment
28
Hoofdstuk 4: Verbeteren doorstroom
34
Een soepele reis naar weerbaarheid
34
Ambities verbeteren doorstroom
37
Werkagenda verbeteren doorstroom
37
Alleen samen met inwoners valt de trend te doorbreken
59
Financiering
60
Randvoorwaarden om impact te realiseren
60
Scope en status document
61
Colofon
62
40
Kwaliteit, betaalbaarheid en toegankelijkheid zwaar onder druk
40
Ambities Cruciale voorzieningen en acute zorg
41
Werkagenda cruciale voorzieningen en acute zorg
42
4
Inzet ervaringsdeskundigheid optimaliseren en versnellen
De arbeidsmarkt staat onder druk
Definitie Preventie
Hoofdstuk 5: Cruciale voorzieningen en acute zorg
44
Hoofdstuk 7: Gezonde arbeidsmarkt
Het individu én de omgeving
Hoofdstuk 3: Juiste aanbod op het juiste moment
Hoofdstuk 6: Inzet ervaringsdeskundigheid
5
Naar inhoudsopgave
Visie: mentale gezondheid is een zaak van alle Groningers
verbondenheid. Zodat die Groninger de juiste hulp kan vinden, met de juiste mensen, zo snel als nodig en op
Mentale gezondheid gaat over ons allemaal. Het
een voor de betrokkene juiste manier en plek.
gaat over de manier waarop we ons verhouden tot onszelf, over onze omgang met de uitdagingen in
Mentale aandoeningen kennen diverse oorzaken.
ons leven en over de complexe interactie tussen
Niet iedere vraag is een zorgvraag en professionele
ons en onze omgeving. We worden beïnvloed door
ondersteuning van een huisarts of een GGZ-specialist
(tijdelijke) omstandigheden, gevoelens en gedachten.
is niet altijd het beste antwoord.
Biologische, medische, psychologische, zingevende,
Niet alle mentale problemen zijn te voorkomen,
spirituele, materiële en sociale factoren vormen
sommige mensen zijn genetisch kwetsbaar, hebben
een complex en continu veranderend beeld van
te maken met ) co- of multimorbiditeit of hebben een
onze mentale gezondheid en beïnvloeden onze
verleden van negatieve jeugdervaringen. Voor wie
weerbaarheid. Het is een gegeven dat ieder mens
om welke reden dan ook echt vastloopt moet GGZ
gedurende het leven door allerlei oorzaken en
toegankelijk en beschikbaar blijven.
tegenslag vast kan lopen. We willen mentale gezondheid meer collectief “Weerbaarheid is een dynamisch proces
benaderen, normaliseren en, waar dat kan,
waardoor mensen zich aanpassen aan stressvolle
demedicaliseren. Belangrijke waarden zijn
omstandigheden. Flexibel zijn. Het gaat hierbij
gelijkwaardigheid, openheid en verantwoordelijkheid.
om het vermogen om psychologische, sociale,
De uitdaging is samen te onderzoeken hoe (weer) een
culturele, of materiële hulpbronnen aan te spreken
betekenisvol leven te (blijven) leiden vanuit eigen kracht
bij tegenslag of lastige situaties. En zo op die
en regie.
manier het eigen welzijn vast te stellen4.”
Hoofdstuk 1: Missie, visie, strategie Missie: de mentale gezondheid van Groningers verbeteren Het is onze missie de mentale gezondheid van Groningers te verbeteren.
We zijn ervan overtuigd dat we de grote opgave die we
Strategie: Gronings ecosysteem voor mentale gezondheid
op het gebied van mentale gezondheid in Groningen
Onze strategie bestaat uit drie onderdelen:
hebben niet oplossen door de match tussen de vraag
1.
Verbeteren algehele mentale gezondheid Groningers
en het bestaande aanbod te optimaliseren, maar door in gezamenlijkheid een ander antwoord te vinden op
2.
Verbeteren weerbaarheid en omgaan met stress
de vraag van de Groninger die vastloopt.
3.
Zoveel mogelijk integraal en domeinoverstijgend werken
Wanneer iemand vastloopt, moet er een omgeving zijn waarin het zoeken naar betekenis en het vinden
Voor de mentale gezondheid van alle Groningers ambiëren we een gezonde balans tussen eigen weerbaarheid en
van mogelijkheden en oplossingen om de eigen
professionele hulp om deze weerbaarheid te ondersteunen.
weerbaarheid te vergroten worden ondersteund. We vinden het belangrijk dat de aanwezige krachten
Met alle Groningers bedoelen we iedereen: alle inwoners van de provincie Groningen, individuen, vrienden, buren,
en talenten van de Groningers actiever en zichtbaar
klasgenoten, families, buren, wijken, dorpen en steden, ervaringsdeskundigen, vrijwilligers, professionals, zorgvragers
worden gesteund, met meer onderlinge
en zorggevers, organisaties, managers, bestuurders en financiers van en in Zorg en Welzijn, verenigd in het netwerk 4 Prof. dr. Minne Fekkes tijdens zijn inaugurele rede Bijzondere Leerstoel Sociale Vaardigheden en Weerbaarheid “Weerbaarheid van jongeren versterken. Sleutel tot geluk?” Universiteit van Amsterdam, 17 mei 2023 https://webcolleges.uva.nl/Mediasite/ Play/3e357aed7fbe4a5cbcc9e23c8018d6a11d
Gezond Groningen.
6
7
Naar inhoudsopgave
Aan de mentale gezondheid van Groningers is
ervaringen tijdens de kindertijd hebben een grote
Ongezonde relatie vraag en aanbod,
veel te winnen
impact op de mentale gezondheid in het latere
medicalisering
Al jaren zitten zorgvragers in de grootste
leven.
Subregio's met veel sociaal-economische
wachtkamer van Nederland. Bovendien heeft
Het Regiobeeld laat zien dat de opgave op het
problemen zijn voor zorgverleners minder
uitval op het werk door mentale ongezondheid
gebied van mentale gezondheid in Groningen
De aardbevingsproblematiek heeft impact
aantrekkelijk om zich te vestigen nadat ze
de grootste impact op de beroepsbevolking van
groot is . Het aantal verwijzingen voor
op de mentale gezondheid van Groningers.
hun opleiding hebben voltooid. Daardoor
alle voorkomende verzuimfactoren .
mensen met psychische klachten neemt toe6.
Verschillende onderzoeken laten zien dat de
concentreert het aanbod zich in en rond
Eenzaamheid onder jongeren en volwassenen
stress rondom aardbevingen zich uit in een
de stad Groningen. In Ommelanden is door
De cliënten die de zorg het hardste nodig
stijgt en het aantal zelfdodingen is in Groningen
verhoogde kans op gezondheidsklachten en
de arbeidsmarktproblematiek minder zorg
hebben, lopen grote kans verstoken te blijven
gemiddeld hoger dan landelijk. Het zorggebruik
een verhoogd risico op psychische klachten .
beschikbaar, waardoor het lijkt dat de zorgvraag
van tijdige passende zorg, waardoor de
in de GGZ in Groningen ligt flink hoger dan
Vooral mensen die vaker aardbevingsschade aan
naar mentale gezondheid lager is dan in de stad.
problematiek ernstiger wordt en de kans op
landelijk. Groningers zijn, statistisch gezien, als
hun huis hebben gehad, ervaren een slechtere
Waar in de stad juist sprake is van medicalisering
escalatie toeneemt. Wanneer er niets verandert,
zorgcliënt vaker minder zelfredzaam dan andere
gezondheid. Ook onder jongeren leiden scheuren
naar de GGZ10, lijkt er in Ommelanden sprake
leiden lange wachttijden voor behandeling
Nederlanders . Dit is een langjarig beeld, waar de
in woningen als gevolg van de aardbevingen tot
van het omgekeerde: somatisering van GGZ-
vaak tot intensivering van de problematiek. Dit
druk van aardbevingen, corona, social media en
aanhoudende gevoelens van onveiligheid, angst
problematiek. Immers, de data registreren alleen
is ook terug te zien in dak- en thuisloosheid en
maatschappelijke trends als individualisering en
en andere mentale klachten .
zorg die geleverd is. Dit is dan ook gebaseerd
voorzieningen als beschermd wonen. Wat verder
op mondelinge signalen van zorgverleners. Het
opvalt is dat het huidige voorzieningenaanbod
Er is een verschil in gezondheid tussen Stad
hogere aanbod van GGZ in de stad faciliteert
voor mentale gezondheid meer gericht is op
Groningen kent in vergelijking tot de rest van
en Ommeland. De algemene gezondheid van
zorg (waarvan de oorzaak ook vaak van
behandeling. Voorzieningen die ondersteunend
het land een hoog aantal stressfactoren. De
'Stadjers' is beter, maar de mentale gezondheid
sociaal-economische aard is). Vanzelf dragen
zijn bij behoud en herstel van maatschappelijk
regio als geheel blijft vooral op het gebied van
lijkt juist slechter in de stad dan in het Ommeland.
demografische kenmerken hieraan bij.
functioneren en eigen identiteit zijn het meest
sociaal-economische status achter bij de rest
En dat terwijl de mentale gezondheid in het
van Nederland. Het gemiddelde inkomen van de
Ommeland ook al minder goed is dan die van
Die vraag is in de zorg niet op te vangen, maar
inwoners in de regio is relatief laag, het aandeel
de gemiddelde Nederlander. Door de stapeling
is bovendien dan een niet passend aanbod, niet
Het systeem loopt vast, er is sprake van te
huishoudens met een bijstandsuitkering is
van ongunstige factoren presenteren zich meer
op het juiste moment, niet op de juiste plek. In
veel vraag naar GGZ. Daarnaast heeft GGZ
relatief hoog. Het aandeel kinderen dat opgroeit
mensen die behandeling in de GGZ vragen dan
de provincie Groningen werkt nu al 23% (ten
lang niet altijd het gewenste effect. Mensen
in armoede is in Groningen relatief hoog. Ook
gemiddeld in Nederland.
opzichte van 1 op 6 landelijk) van de werknemers
worden afhankelijk, gehospitaliseerd, raken
is er sprake van een gemiddeld hoger aantal
in Zorg en Welzijn. Ondertussen is er toch moeite
eigenaarschap, verantwoordelijkheid en eigen
meldingen van kindermishandeling. Ongunstige
om vacatures op te vullen, zijn er meer ouderen
regie kwijt.
5
8
7
9
prestatiedruk bovenop kwamen.
nodig, maar minder beschikbaar.
en minder jongeren die instromen, is er een hoog 5 Regiobeeld Groningen: https://www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl/regio/regiobeelden-/#groningen-regio-noord 6 Bron: Nivel 7 Bron: Motivaction, Zorg Mentality 8 Zie bijvoorbeeld: De psychosociale impact van de gaswinningsproblematiek op bewoners in 2021 en 2022: Eindrapport Gronings Perspectief fase 3, Michel Dücker ea, Rijksuniversiteit Groningen, 31 januari 2023, https://www.groningsperspectief.nl/eindrapport-gp3 9 Anekdotisch: “Groningse Lotte (22) heeft mentale klachten door aardbevingen”, door Sasha Haasnoot voor Human, 2 april 2023, https://www.npo3fm.nl/nieuws/human/a17e50c7-5009-4386-8c4b-ca6c053701ab/mentale-klachten-aardbevingen-groningen
8
ziekteverzuim, zijn er zeer hoge wachtlijsten en steeds minder potentiële mantelzorgers en vrijwilligers.
10
Zie rapporten van de RVS en de WRR en artikel van het ZIN van psychiater Damiaan Denys.
9
Naar inhoudsopgave
Verbeteren algehele mentale gezondheid Groningers We moeten ervoor zorgen dat de gehele Groningse
Belang ervaringsdeskundigen
Op basis van de GOED startte de
cliënten. De vraag naar ervaringsdeskundige
bevolking mentaal (en fysiek) gezonder en vaardiger
Ervaringsdeskundigheid is het vermogen
Hanzehogeschool in 2011 de eerste
inzet neemt toe en tegelijkertijd lijkt de
wordt, dat formele en informele hulpbronnen om
om op grond van eigen en collectieve
opleiding tot ervaringsdeskundige op HBO-
ontwikkeling te stagneren. Redenen daarvoor
gezond en weerbaar te zijn (en te blijven) in de hele
ervaringskennis voor anderen ruimte te
niveau: de tweejarige Associate Degree
zijn het ontbreken van structurele en duurzame
provincie voldoende beschikbaar zijn. Het laten slagen
maken hun ervaringskennis te ontdekken en
ervaringsdeskundigheid in zorg en welzijn.
financieringsmogelijkheden, het willen inpassen
van de transformatie naar meer mentaal gezonde
ontwikkelen . Ervaringskennis ontstaat door
Het Noorderpoort college heeft de MBO-
van ervaringsdeskundigheid in bestaande
Groningers kan niet zonder aandacht voor algehele
te reflecteren op de eigen ervaringen met
opleiding begeleider maatschappelijke zorg-
structuren, een behoefte aan effect- en
gezondheid en welbevinden. Een goede sociale basis
aardbeving stress, ontwrichting, crisis, armoede,
ervaringsdeskundige en er zijn laagdrempelige
impactmetingen, maar ook onduidelijkheid,
en gezonde leefomgeving zijn randvoorwaarden. We
huiselijk geweld, verslaving en psychische
cursussen en trainingen.
onwetendheid, slechte ervaringen en
zetten voor verbetering van de mentale gezondheid
en somatische aandoeningen én het herstel
daarom volop in op leefstijl en preventie, niet alleen
daarvan, en te leren van ervaringen van anderen
Lentis, Tintengroep, Verslavingszorg
gericht op het individu, maar juist ook gericht op de
en uit andere kennisbronnen. Na het aanleren
Noord Nederland en een aantal
Missie, visie en ambitie van dit Regioplan geven
fysieke en sociale omgeving, de maatschappelijke
van vaardigheden voor de professionele
gemeenten en andere organisaties hebben
meer dan voldoende aanleiding, urgentie en
context en de context van naasten.Dit doen we in
inzet van ervaringskennis is sprake van
ervaringsdeskundigen in dienst. Naast ‘reguliere’
kansen om de stagnatie te doorbreken en de
samenwerking met andere netwerken in Groningen,
ervaringsdeskundigheid.
ervaringsdeskundigen zijn er steeds meer familie-
ontwikkeling van ervaringsdeskundige inzet
11
ervaringsdeskundigen en zorgprofessionals
te versnellen. Om de plannen uit te voeren
In Groningen zien we ervaringsdeskundigheid
met ervaringsdeskundigheid. Ook zien we dat
zijn immers mensen nodig. Het inzetten van
bijvoorbeeld in het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).
koudwatervrees12.
nadrukkelijk als middel om de ervaringskennis
diverse GGZ-instellingen ervaringskennis van
(meer) ervaringsdeskundigen en gebruik
Ook binnen het IZA is het versterken van de sociale
van inwoners aan te boren en te ontginnen. Het
cliënten, familie en naasten erkennen en inzetten
maken van ervaringskennis van inwoners,
basis een cruciaal criterium. Het IZA legt het
is bijvoorbeeld steeds gebruikelijker om niet
voor co-creatie bij familie- en naastenbeleid en
cliënten, familie en naasten draagt bij aan
fundament voor ontwikkelingen op het gebied van
langer beleid te schrijven vóór mensen, maar mét
betrokkenheid bij de behandeling.
oplossingen voor personeelskrapte, vergrijzing en
mentale gezondheid door samenwerking tussen
de mensen waarvoor het beleid is bedoeld, ook
zorg, gemeenschappen en overheden te bevorderen.
wel co-creatie genoemd. Ervaringsdeskundigen
In Groningen bestaan verder initiatieven als
Het richt zich op het verminderen van sociaal-
kunnen daarbij een brugfunctie vervullen.
Sterk uit Armoede, expertisecentrum van
capaciteitsproblematiek.
ervaringsdeskundigen op het gebied van
economische ongelijkheden, het stimuleren van preventie en het ondersteunen van gezins- en/of
In Groningen werd de waarde van
generatiearmoede en sociale uitsluiting,
gemeenschapsgerichte zorg. De sociale basis wordt
ervaringskennis als kennisbron al vroeg
Sedna Herstelacademie, praktijkhuizen van
hierdoor een essentiële randvoorwaarde voor mentale
gezien. Het lectoraat Rehabilitatie van de
Ixta Noa, de buddy’s van KansrijK Groningen
welzijn ontwikkeling en vraagt om een investering
Hanzehogeschool ontwikkelde 17 jaar geleden,
en InBegrepen, een coöperatie van (familie-)
in wijken en de mensen en actieve netwerken daar.
samen met Zorgbelang Groningen, de Groninger
ervaringsdeskundigen, inwoners, naasten en (ex-)
Collectieve inspanningen zijn de sleutel tot een
Opleiding Ervaringsdeskundigheid (GOED).
gezonde en ondersteunende samenleving. 11 Beroepscompetentieprofiel ervaringsdeskundigheid, https://vved.org/wp-content/uploads/2023/05/2022-BCPDEF.pdf
Bij collectieve inspanning bedoelen we ook dat
12 De landelijke Vereniging van Ervaringsdeskundigen heeft in opdracht van het Ministerie van VWS een Kwaliteitssysteem voor Ervaringsdeskundigen (KvE) ontwikkeld, bedoeld om het vak verder te professionaliseren. Zie: https://vved.org/kve/ Het KvE heeft onder meer een beroepscode, Beroepsregister, kwaliteitscriteria en leerplannen niveau 2 t/m 7 opgeleverd. In september is bij Hogeschool Windesheim zelfs een Master Ervaringsdeskundigheid gestart.
het steeds gebruikelijker is om niet langer beleid te schrijven vóór mensen, maar mét de mensen waarvoor het beleid is bedoeld. Hierin zien we ervaringsdeskundigheid nadrukkelijk als competentie om de ervaringskennis van inwoners aan te boren en te ontginnen. 10
11
Naar inhoudsopgave
We realiseren ons dat we deze kritische factoren
5. Meedoen – Ik heb goed contact met andere
en wijkniveau hebben zin. Behandelen of trainen in
we kunnen in Groningen goed met elkaar door
voor het mentale welzijn van Groningers vanuit het
mensen;
groepen is bij veel mentale problematiek effectief.
één deur en we doen al heel veel. De urgentie
gezondheidsnetwerk alleen niet kunnen oplossen. Het
6. Dagelijks leven – Ik kan goed voor mezelf
Daarom willen we in preventie, voorzorg, zorg, nazorg
om te handelen en lef te tonen wordt breed
oplossen van schulden, het verbeteren van woningen,
zorgen ."
en herstel waar dat passend en bewezen effectief
gedeeld. Hier zijn we trots op. De samenwerkende
is, gemeenschapszin en groepsbenadering verder
organisaties beslaan het hele spectrum van
energie liggen deels buiten onze scope, maar zijn wel
Dat middel wordt bij een hulpvraag gebruikt als start
ontwikkelen. Denk daarbij aan zelfhulpgroepen,
zorg en welzijn19, van gezondheidsbevordering,
een voorwaarde voor mentaal gezonde Groningers.
voor activering van zelfregie/ autonomie en voor een
ontmoetingsplekken, herstelacademies,
preventie, triage, behandeling, terugvalpreventie
Wel zijn we in Groningen via onze netwerken nauw
generieke inventarisatie van alle leefgebieden. Dus
groepstrainingen en -behandelingen. Inzet van
tot initiatieven in het kader van leven met mentale
verbonden met het sociale en fysieke domein. We
ook bij een zorgvraag in scholen, in wijkcentra, bij de
medewerkers die zijn geschoold in groepsdynamica en
kwetsbaarheid20. Er is samenspraak tussen gemeenten,
hebben een collectieve verantwoordelijkheid en
huisarts en aan de keukentafel. Juist omdat zoveel
andere agogische competenties voegen we toe om de
welzijnsinstellingen, zorgpartijen, verzekeraars en
moeten domeinoverstijgend, expliciet en gelijkgericht
dynamische factoren de mentale gezondheid bepalen.
weerbaarheid en het interactief leren van Groningers te
met ervaringsdeskundigen wordt al in een cluster
vergroten.
van netwerken samengewerkt. Op verscheidene
14
de leefomgeving of het betaalbaar houden van
leren samenwerken voor de Groningers. Dat vraagt 13
Verbeteren weerbaarheid en een gevarieerd
oefening, waarvoor we passende methodes gebruiken.
plekken in onze regio is integrale samenwerking al
aanbod
We zetten ook in op digitalisering en e-health.
vanzelfsprekend21. Van oudsher is de sociale cohesie in
Typisch Gronings wordt dat we onze focus helemaal
We ambiëren een samenleving waarin mentale
Daarbij maken we zoveel mogelijk gebruik van reeds
Groningen hoog.
aan de voorkant leggen, dichtbij mensen en wanneer
weerbaarheid een belangrijke waarde is. Daarin is
bewezen effectieve methoden. De ambitie voor het
mogelijk nog voor de stap naar de huisarts. Het
ruimte voor diversiteit en het samen onderzoeken van
IZA is dat inwoners van Nederland in 2025 digitaal
Toch is het nodig dat we nog meer lef tonen om zaken
beginpunt is de weerbaarheid van de Groninger. We
weerbaarheid, zodat iedereen kan meedoen, ondanks
toegang hebben tot en beschikking hebben over hun
anders te doen, keuzes te maken en heldere doelen te
willen daar zo vroeg als nodig bij zijn. Nabij, binnen
eventuele kwetsbaarheden. Het huidige zorg- en
eigen zorggegevens. Daarnaast is het uitgangspunt:
stellen voor zowel de korte als de lange termijn. Wat
de context, de leefomgeving en het sociale netwerk
ondersteuningssysteem passen we aan om hieraan bij
zelf, thuis en digitaal als het kan . Wij willen de
we nu al doen is simpelweg niet genoeg en we kunnen
van de Groninger. Regionaal hanteren we Positieve
te dragen. We noemen dit het ‘Groningse ecosysteem
weerbaarheid en gezondheidsvaardigheden van
niet blijven doen wat we altijd al deden. De urgentie is
Gezondheid als generiek middel.
voor mentale gezondheid’ .
Groningers ondersteunen met gestructureerde
te groot. We moeten in gezamenlijkheid anders gaan
digitale behandelprogramma's, in bijvoorbeeld digitale
werken, goede voorbeelden en pilots omarmen mét
"Positieve Gezondheid focust niet op ziekte,
Het gevarieerde aanbod in het ecosysteem komt
communities of applicaties op maat. We willen e-health
bestuurlijk draagvlak voor deze transitie22.
maar op wat voor ons als mensen belangrijk is:
voort uit een samenspel tussen enerzijds brede
vrijer toegankelijk maken en aanbieden als zelfhulp.
een betekenisvol leven leiden, mee kunnen doen,
maatschappelijke voorzieningen die ondersteunend
De voordelen van digitalisering gebruiken we verder
ons energiek voelen. Het gaat naast lichamelijke
zijn voor de weerbaarheid, anderzijds de geestelijke
nadrukkelijk voor het ontlasten van zorgmedewerkers .
gezondheid over wat ons veerkracht geeft. En dat
gezondheidszorg, ervaringsdeskundigen, Welzijn,
is per persoon verschillend. De zes dimensies van
Sociaal werk en het publieke domein. We formuleren
Integraal en domeinoverstijgend werken, ook in
veranderateliers. Een veranderatelier is een vorm
Positieve Gezondheid zijn:
gezamenlijk vanuit het netwerk een interventie op de
veranderateliers
van co-creatie waarin verschillende betrokkenen
1. Lichaamsfuncties – Ik voel me gezond en fit;
specifieke vraag, door inzet van lokale netwerken,
Gelukkig beginnen we in Groningen niet bij nul:
bij de mentale gezondheidszorg samenwerken
2. Mentaal welbevinden – Ik voel me vrolijk;
dichtbij . Samen creëren we laagdrempelige
3. Zingeving – Ik heb vertrouwen in mijn eigen
inloopvoorzieningen.
15
17
Willen we de verandering, realistisch en uitvoerbaar vormgeven, dan moeten we deze methodisch
18
aanpakken. De methode die we kiezen is die van
16
13 Home - Common eye 14 Zie https://mijnpositievegezondheid.nl/ waar het onderzoek en instrument van arts, onderzoeker en grondlegger van Positieve Gezondheid, Machteld Huber, staat beschreven. 15 Hiermee sluiten we aan op het gedachtegoed van GEM (Ecosysteem Mentale Gezondheid), maar met innovatieve Groningse eigenschappen. Waar passend maken we gebruik van de in het kader van GEM ontwikkelde methoden om die in de Groninger context te implementeren, bijvoorbeeld door samen te werken in veranderateliers en kenniswerkplaatsen, netwerkgericht vanuit de lokale situatie en gemeenschappen. 16 Netwerk intake: een herstelondersteunende probleemanalyse - UMC Utrecht
17 In het kader van passende zorg is het aanbod steeds vaker hybride. Nederland is al jaren koploper op het gebied van digitalisering van behandeling, e-health apps. In de GGZ, waar de kwaliteit van de relatie tussen hulpgever en hulpvrager evident is voor de outcome, wordt vooral hybride gewerkt. 18 Zie hoofdstuk Arbeidsmarkt. 19 Aandachtspunt voor de verdere uitwerking van het regioplan is het betrekken van eerstelijnspsychologen. 20 Een groot voordeel is dat de provincie Groningen geografisch samenvalt met de Zorgkantoorregio en dat het aantal spelers binnen het sociale domein, welzijn en zorg overzichtelijk is. Tegelijk moeten we niet uit het oog verliezen dat instellingen in deze regio ook bovenregionale zorg leveren, niet alleen in Drenthe en Friesland maar ook daarbuiten. In dit plan focussen we ons op Groningen omdat de problematiek in de provincie Groningen omvangrijk en urgent genoeg is voor een afzonderlijk plan. 21 Zoals in Stadskanaal en Oldambt met Voorzorg, in Veendam met de Jeugd-GGZ, FACT Jeugd, in Noord-Groningen met een mobiel Geriatrisch team, met het Expertise Centrum in Eemsdelta en in de Gemeente Groningen met de uitrol van het project Samen voor Herstel. 22 De term transitie wordt vaak gebruikt bij het beschrijven van decentralisatie van taken van het Rijk in het sociaal domein.
Transitie in het regioplan zien we als een proces waarbij je weet waar je naartoe wilt. Met transformatie wordt in dit plan een veranderingsproces bedoeld van een organisatie, sector of regio, gekenmerkt door innovatie van cultuur en werkprocessen. Dat kan er ook toe leiden dat er een verschuiving van financiering nodig is van GGZ-behandeling naar preventieve interventies. Transformatie naar domeinoverstijgende dan wel substituerende financiering is een gevolg van de impact die we met dit plan willen realiseren. Voorkomen is niet alleen beter dan genezen, het is ook goedkoper.
12
13
toekomst; 4. Kwaliteit van leven – Ik geniet van mijn leven;
Mensen zijn sociale wezens. Daarom is het essentieel om ervaringen te kunnen delen en te kunnen verbinden met andere mensen. Initiatieven op buurt-
Naar inhoudsopgave
om een vraagstuk op te lossen of een innovatie te
Waar mogelijk formuleren we doelstellingen, waarbij
Dat betekent ook dat we nog niet alle hoofdindicatoren
ontwikkelen .
steeds geldt dat we in de uitwerking van onze strategie
op een rij hebben. De monitoring van onze ambities
en beleid naar specifieke concrete transitieplannen ook
werken we nog uit, in samenspraak met actielijn 3 van
Het veranderatelier is geen eenmalige activiteit,
onze doelstellingen scherp, realistisch en meetbaar
netwerk Gezond Groningen. We zien wel al een aantal
maar een onderdeel van een leerproces, waarin de
maken25. De maat en getallen die we benoemen
hoofdindicatoren die we kunnen gebruiken, hoewel die
resultaten getest en verbeterd worden in de praktijk.
vragen nog een onderbouwing op haalbaarheid en zijn
(deels) meer cliënt- dan poplulatiegericht zijn:
Het veranderatelier is dus een manier om te leren door
daarmee onder voorbehoud.
23
te doen, met respect voor de waarden en behoeften van alle betrokkenen24.
•
Quality of Life Index
Hoofdindicatoren
•
Mental Health Quality of Life
Voor de monitoring van deze impact en ambities
Overkoepelende ambities en hoofdindicatoren
•
Ervaren gezondheid
kiezen we een populatiegerichte benadering26. Want
•
Ervaren leefbaarheid
hoewel individuele uitkomsten van symptoomreductie,
•
Maatschappelijke participatie
Ambities
zoals symptoomernst, verbeteringspercentages en
•
Gebruik psychofarmaca27
Onze ambities weerspiegelen ons gezamenlijke lef en
remissie, waardevolle inzichten geven in de effectiviteit
•
Functionele Remissie Tool (EPA doelgroep)
de ervaren urgentie. De impact die we willen hebben
van interventies, zeggen ze nog onvoldoende over
•
Psychopathologie (Lifelines)
is:
de algehele kwaliteit van het Groningse ecosysteem
•
Treeknormen (wachttijden)
•
Een betere mentale gezondheid van alle
voor mentale gezondheid. We willen werken aan een
Groningers.
benadering die patronen van het gebruik van ons
Inhoud beleid en werkagenda
aanbod in kleine gebieden analyseert.
Het bij onze visie, strategie en ambities aansluitende
Dat uit zich in de volgende ambities voor de hele
beleid en onze werkagenda en bijbehorende
populatie:
Deze monitoring organiseren we in samenhang en
doelstellingen beschrijven we in zes hoofdstukken:
•
Meer geluk en gezondheid voor Groningers met
is een bouwsteen in het Groningse ecosysteem.
1.
Preventie
psychische kwetsbaarheid;
Naast een klein aantal uitkomstindicatoren
2.
Juiste aanbod op het juiste moment
Meer werkplezier in het Groningse ecosysteem
op populatieniveau willen we daarbij ook
3.
Verbeteren doorstroom
voor mentale gezondheid;
procesinformatie, zoals aantal gesprekken Positieve
4. Cruciale voorzieningen en acute zorg
Meer juist aanbod op de juiste plek en op het juiste
Gezondheid of aantal verwijzingen, en verhalen vanuit
5.
Inzet ervaringsdeskundigheid
moment;
het inwonersperspectief en ervaringsdeskundigheid
6.
Gezonde arbeidsmarkt
•
Minder instroom in specialistische GGZ;
gebruiken. We zien monitoring als een hulpmiddel
•
Meer heel vroege inzet op weerbaarheid en
om de beweging aan te jagen. We gebruiken het niet
Daarna volgt een hoofdstuk Governance, waarin we
positieve gezondheid.
alleen als dataverzameling, maar vooral ook om van
beschrijven hoe we dit Regioplan en de werkagenda
elkaar te leren en samen te ontwikkelen.
besturen en organiseren.
• •
In de hoofdstukken die volgen formuleren we aanvullende ambities die specifiek voor de thematiek in het betreffende hoofdstuk gelden.
23 De term veranderatelier is gebaseerd op de GEM methodiek. 24 Zie hoofdstuk Governance voor een toelichting op hoe we de uitvoering van dit regioplan willen realiseren. 25 Zie ook hoofdstuk Governance, alinea onderbouwing, monitoring en evaluatie. 26 De populatiegerichte benadering omvat een breed scala aan indicatoren gerelateerd aan het gebruik van GGZ op populatieniveau, alsmede de sociale voorspellers en klinische uitkomsten daarvan, en is afgestemd op de SDG doelen voor duurzame ontwikkeling. 14
27 Het gebruik van psychofarmaca in Nederland in 2022 is toegenomen met ruim 50.000 gebruikers ten opzichte van 2021, wat neerkomt op een stijging van 2,2%. De groei komt voornamelijk door de toename van het aantal gebruikers van middelen bij ADHD en antidepressiva. In 2022 gebruikten bijna 2,5 miljoen mensen in Nederland psychofarmaca, waarvan 750.000 personen middelen uit meerdere groepen gebruikten. Benzodiazepines en antidepressiva zijn de meest gebruikte psychofarmaca in Nederland, met respectievelijk ruim 1,3 miljoen en bijna 1,2 miljoen gebruikers in 2022 (Bron: https://www.sfk.nl/publicaties/PW/2023/toename-van-ruim-50-000-gebruikers-psychofarmaca). Lifelines heeft een uitgebreide databank met gegevens over de gezondheid van de deelnemers aan haar langjarige en grootschalige onderzoek, waaronder informatie over het gebruik van psychofarmaca: https://www.lifelines.nl/researcher/data-and-biobank/all-about-data. De trends in het gebruik van medicatie bij een psychische aandoening worden tevens gerapporteerd in het longitudinale onderzoek Nemesis: Tabellenbijlage trimbos.nl.
15
Naar inhoudsopgave
Definitie Preventie Preventie is een breed begrip. In dit hoofdstuk sluiten
Waar het gaat om preventie gericht op verschillende
wij aan bij de volgende definitie van preventie van het
groepen in de bevolking, nemen wij bij individuele
RIVM en het Ministerie van VWS:
gesprekken het instrument Positieve Gezondheid als uitgangspunt in onze aanpak. Het spinnenweb
“Het doel van preventie is te zorgen dat mensen
van Mijn Positieve Gezondheid wordt structureel als
gezond blijven door hun gezondheid te bevorderen
gespreksinstrument gebruikt om het brede gesprek
en te beschermen. Ook heeft preventie tot doel
te voeren en daarmee de vraag achter de vraag op
ziekten en complicaties van ziekten te voorkomen
te halen. Vanuit deze brede blik is aandacht voor de
of in een zo vroeg mogelijk stadium op te sporen.
volgende domeinen van het menselijk functioneren:
Er zijn grofweg vier indelingen van preventie in
lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving,
gebruik, namelijk naar:
kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren.
1.
doelgroep
2.
fase van de ziekte
We gaan ervan uit dat de mate waarin iemand
3.
type maatregel
weerbaar kan zijn, wordt bepaald door een gezonde
4.
methode van uitvoering.
balans tussen draaglast en draagkracht. Om de mentale gezondheid van Groningers te verbeteren
Preventieve maatregelen worden op verschillende
willen we de draaglast verminderen en de draagkracht
locaties (settings) uitgevoerd, vooral in de zorg,
van Groningers versterken. Enerzijds door stressvolle
op school, in de wijk en op de werkplek. Bij een
omstandigheden te beperken en anderzijds door
integrale benadering richten preventiemaatregelen
de beschikbaarheid van (psychologische, sociale,
zich zowel op het gedrag van de personen als op de
culturele, of materiële) hulpbronnen te vergroten.
fysieke en sociale omgeving. Preventie kunnen we
Dit vraagt om een collectieve inspanning om de
op basis daarvan indelen in: universele preventie,
leefwereld en het toekomstperspectief van Groningers
gericht op de gezonde bevolking; selectieve
te verbeteren.
preventie, gericht op het deel van de bevolking
Hoofdstuk 2: Preventie Het individu én de omgeving
met risicofactoren; geïndiceerde preventie,
Omdat Groningen te maken heeft met een aantal
gericht op mensen met beginnende problemen,
omstandigheden die ervoor zorgen dat de stressvolle
en zorggerelateerde preventie, die gericht is op
omstandigheden hoger zijn dan elders in het land
voorkomen van terugval, voorkomen van erger of
hebben wij extra aandacht voor de omgeving en
van complicaties.29”
de samenwerking in onze regio, gericht op het terugdringen van de verhoogde draaglast van
Zoals beschreven in voorgaand hoofdstuk kan verbetering van de mentale gezondheid van de Groningers bereikt
Onder universele preventie verstaan wij ook
Groningers. Door de sociale basis31 te versterken wordt
worden als we sterk inzetten op preventie van psychische problemen. Niet alleen gericht op het individu en zijn
gezondheidsbevordering, dat wil zeggen dat we er
de draagkracht van individuele inwoners versterkt.
micro-omgeving28, maar juist ook gericht op de fysieke en sociaal-maatschappelijke omgeving, de maatschappelijke
met elkaar voor zorgen dat het beleid en de sociale
context. We richten ons op het verminderen van sociaal-economische ongelijkheden, het stimuleren van preventie en
en fysieke omgeving uitnodigen tot gezond gedrag en
het ondersteunen van gezins- en/of gemeenschapsgerichte zorg. Dit vraagt om een investering in wijken en de mensen
bijdragen aan gevoel van welbevinden30.
en actieve netwerken daar, met als doel de weerbaarheid van Groningers te vergroten. 28 Micro-omgeving, ook wel genoemd micro-ecosysteem, is belangrijk voor mentale gezondheid. De cliënt bepaalt wie er onderdeel is van zijn microsystem en welke rol ze spelen. Zij kunnen onderdeel zijn van het persoonlijke netwerk. De samenstelling kan wisselen in de loop van de tijd. Het netwerk bestaat uit professionals en non-professionals (familie, buren, vrienden, sportleraar, etc. (zie publicaties Ulf Malm ea., Zweden) Ervaringsdeskundigen kunnen helpen bij het motiveren van cliënten om een netwerk op te bouwen en coachen om (meer) regie in het netwerk te nemen.
16
29 https://www.vzinfo.nl/preventie/wat-is-preventie 30 Hierbij verwijzen we ook naar Actielijn 2 binnen het netwerk Gezond Groningen. 31 Toegang tot hulpbronnen en aandacht voor veerkracht.
17
Naar inhoudsopgave
Ambities preventie
3.
Normaliseren: makkelijk praten over moeilijke
Werkagenda preventie
In de preventie van psychische aandoeningen
dingen, inwoners van Groningen zoeken elkaar
richten we ons in dit regioplan met name op
vaker op in plaats van steun te vinden bij een
Samenvatting programma’s
universele, selectieve en geïndiceerde preventie. We
zorgprofessional, laagdrempelige informatie over
Platform Mentaal Gezond Groningen
hebben vijf ambities: Bij verdere uitwerking van het
mentale gezondheid op basis- en middelbare
•
de bestaande en ontwikkelde kennis plus de ontwikkelde praktijkproducten terechtkomen bij inwoners, professionals en bestuurders. •
Ons doel is om ‘de juiste kennis op de juiste plek’
Met dit platform verbeteren we de mentale
te brengen en zo de opgave waar we voor staan
gezondheid van de inwoners van de Provincie
(minder risico op uitsluiting, onrust en overlast,
4. Demedicaliseren, dat wil zeggen versterking
Groningen. We doen dat door tien activiteiten/
meer begrip) op een gedegen manier aan te
doelstellingen en indicatoren.
samenwerking/ontschotting tussen sociaal
interventies mogelijk te maken voor kwetsbare
pakken. Dat betekent dat inwoners, professionals
1.
Versterken van (opgroeiende) Groningers,
domein, onderwijs en/of gezondheidszorgdomein,
groepen in de Provincie Groningen. De groepen
en bestuurders worden ondersteund met
versterken sociale vaardigheden,
waardoor at risk groepen eerder en beter bediend
waar we ons op richten zijn: mensen met een
(domeinoverstijgende) kennisproducten, zodat ze
empathisch vermogen en groepsdynamiek
worden en waar mogelijk buiten de GGZ. Denk
psychische kwetsbaarheid die kinderen willen of
vaker kunnen doen ‘wat werkt’.
(antipestprogramma’s) op school en bij de studie,
hierbij aan:
zwanger zijn; kinderen van ouders met psychische
programmaplan en de uitvoeringsplannen scherpen
scholen.
we die verder aan en vullen we aan met bruikbare
2.
•
De kenniswerkplaats stelt zich ten dienste van alle
de sportclub, culturele activiteiten, en thuis
a. netwerkaanpak onderwijs - GGD- gemeente
problemen; middelbare scholieren, MBO-, HBO
Groningers en de hele provincie. Specifiek richt
(opvoedvaardigheden ouders). Bij mensen uit
- GGZ/verslavingszorg voor universele
en WO-studenten die kampen met somberheid en
de werkplaats zich op situaties waarin relaties
sociaal-economisch kwetsbare groepen en bij
preventie (informatie over belang gezonde
suïcidaliteit, en jongvolwassenen die starten op de
in een wijk verstoord raken door onbegrepen
kinderen met ouders met mentale problematiek
leefstijl), vroegsignalering, traumasensitief
arbeidsmarkt. De activiteiten die we organiseren
gedrag dat als zorgwekkend wordt gezien en er
versterken we de gezondheidsvaardigheden en
werken, en laagdrempelige ondersteuning
gaan om vroegsignalering van jongeren die
negatieve gevolgen (dreigen te) ontstaan zoals
zelfredzaamheid zodat ze eerder passende steun
b. intensieve(re) samenwerking en uitwisseling
hulp nodig hebben, beter en makkelijker met
uitsluiting, onrust en/of overlast, mede doordat
zoeken. Hierbij streven we naar het beschikbaar
expertise GGZ en sociaal domein voor
elkaar over problemen praten, leren hoe je met
de omgeving niet met het gedrag om weet te
stellen van een basisaanbod in alle gemeenten.
gezinsgerichte ondersteuning (o.a. voor
tegenslag om kunt gaan en zorgen voor goede
gaan. De kenniswerkplaats wil door het delen en
Collectiveren32, door het versterken van de sociaal
KOPP/KOV doelgroep)
betrouwbare informatie over mentale gezondheid.
ontwikkelen van kennis eraan bijdragen dat: in
maatschappelijke context, met laagdrempelige
Aan elkaar verbinden van een tot nu versnipperd
Om alle activiteiten heen organiseren we een
deze situaties inwoners en professionals elkaar
preventieve voorzieningen en community building
aanbod van preventieve interventies en initiatieven
netwerk zodat mensen van elkaar kunnen leren.
beter ontmoeten, begrijpen en waarderen. De
(grotendeels universele preventie, deels selectief
opdat alle initiatieven gezamenlijk tot een groter
Ook meten we of de activiteiten en interventies
focus in de aanpak van deze situaties verschuift
en geïndiceerd), gericht op het vergroten van de
effect leiden (overall verbetering effect van
die we uitvoeren het gewenste effect hebben. We
van individu en zorg verlenen naar investeren in
beschikbaarheid van de belangrijkste hulpbronnen:
preventieve maatregelen)
hopen dat de mentale gezondheid van Groningers
relaties, een gezonde manier van samenleven
daardoor verbetert en dat minder mensen een
en meer steun voor naasten. Zodat mensen met
5.
a. onvoorwaardelijke liefde van ouder/
a. het op elkaar afstemmen van preventie van
verzorger, een beste vriend(in) hebben
stressvolle levenservaringen zoals huiselijk
psychische aandoening krijgen en GGZ-zorg nodig
onbegrepen gedrag en hun netwerk samen met
b. een mentor/vertrouwenspersoon hebben
geweld, kindermishandeling, verslaving,
hebben.
professionals beter in staat worden gesteld te
buiten het gezin
psychiche problemtatiek, structurele Kenniswerkplaats Onbegrepen Gedrag
vrijwilligerswerk of op een andere manier
van een ouder (door bijv. overlijden of
•
bijdragen aan de gemeenschap
gevangenschap)
d. een hobby hebben, fysiek actief zijn en/of
b. het in beeld hebben van alle kinderen met
een sport beoefenen,
ouders met mentale problematiek
e. wonen in een schoon, warm en veilig thuis f.
werken aan preventie en herstel.
armoede, vechtscheiding, afwezigheid
c. onderdeel zijn van een (sociale) groep,
We bouwen een kenniswerkplaats waarin we ervaringskennis, professionele praktijkkennis en wetenschappelijke kennis uit het zorg- en sociale domein samenbrengen. De werkplaats koppelt vraagstukken van inwoners, gemeenten
met voldoende eten
en praktijkorganisaties aan bestaande kennis en
het volgen van goed onderwijs, structuur en
bekijkt voor welke vraagstukken nog te weinig
routine hebben
kennis beschikbaar is. De werkplaats werkt in themalijnen en projecten en ontwikkelt daarmee
32 Het 'optillen' van individuele vragen naar een gemeenschapsbenadering/ public health-aanpak voor mensen met eenzelfde ondersteuningsbehoefte.
18
nieuwe kennis. De werkplaats zorgt ervoor dat
19
Naar inhoudsopgave
Koppelkansen
KOPP/KOV
Voorkomen van Huiselijk Geweld en
Samenlevingsopbouw / community building
Er zijn raakvlakken met andere programma’s die zich
•
•
KOPPeling: een interventie waarbij kinderen
Kindermishandeling
richten op het voorkomen en oplossen van ingrijpende
van ouders met psychische problemen (KOPP)
Het meemaken van huiselijk geweld, seksueel geweld
het bouwen van hechte communities. En we willen
(jeugd)ervaringen:
worden gestimuleerd meer deel uit te maken
of kindermishandeling heeft grote gevolgen voor de
leren hoe we dit het beste kunnen doen en welke
•
Alliantie van Kracht (armoede)
van het sociaal-maatschappelijk leven. Deze
mentale gezondheid op korte en lange termijn. Veilig
vormen hier het meest aan bijdragen.
•
Toekomstscenario Groningen (Huiselijk Geweld/
kinderen zorgen vaak thuis (teveel) voor hun
Thuis en gemeenten en welzijn zetten daarom in op:
Kindermishandeling)
ouders en het huishouden, waardoor hun eigen
•
Voorkomen van huiselijk geweld.
complexer geworden. Met plezier samenleven
Regiovisie Jeugdhulp
sociaal-emotionele ontwikkeling verstoord
•
Eerder signaleren, handelen en melden.
is hierdoor minder vanzelfsprekend geworden.
raakt33. KOPPeling loopt momenteel bij UCP en
•
Stoppen van geweld door een effectieve aanpak.
Denk bijvoorbeeld aan kwetsbare ouderen en
Daarnaast zijn er raakvlakken met de aanpakken uit
Accare in de gemeente Groningen, moet worden
•
Nazorg als preventie.
mensen met een beperking die niet langer in een
Actielijn 2 van Gezond Groningen, zoals:
opgeschaald naar andere gemeenten buiten
•
Kansrijke Start
Groningen, en naar andere GGZ-instellingen (zoals
Mentale Gezondheid op School
wijk. Eenzaamheid is hierdoor toegenomen en
•
Tijd voor Toekomst
Lentis) met als doel een betere samenwerking
•
STORM / suïcidepreventie. STORM is een
begrip voor afwijkend gedrag hebben andere
•
Veilige en Gezonde Leefomgeving
tussen de kinder- en jeugdpsychiatrie, de
ketenbenadering.
wijkbewoners nog niet altijd. Het (op)bouwen
•
Vitaal Groningen
volwassenenpsychiatrie en het sociaal domein
•
Gezonde School.
van hechte communities gaat niet vanzelf. Al
(sociale wijkteams) in Groninger gemeenten. Op
•
Programma’s gericht op Voorkomen Voortijdig
helemaal niet in de huidige complexe samenleving.
Schoolverlaten (zoals MAZL, Jongeren aan Zet,
Het bouwen van hechte communities gaat over
2BE!)
het verstevigen van verbanden tussen mensen
Lesprogramma’s gericht op levensvaardigheden
onderling (verbinding), tussen mensen en andere
(zoals reLEGs, Life Skills, je Brein de Baas).
sociale verbanden (overbruggen), en tussen
Koppelkans: verrijkte schooldag/Tijd voor
communities en de wereld van de instituties
Toekomst.
(koppelen)34.
•
Samenvatting interventies
deze manier kunnen KOPP-gezinnen ondersteund
Mentale Gezondheid in Kansrijke START (of
worden bij ouderschap en gezinsfunctioneren
verstevigen Kansrijke Start)
en de ontwikkeling van mentale problemen bij
•
Provinciale opschaling van DOEN!, een project
de volgende generatie voorkomen. Er volgt een
dat aanhangt tegen Kansrijke Start en gericht is
verkenning over de mogelijkheden om KOPP-
op mensen met een psychische kwetsbaarheid
kinderen proactief te benaderen, ondersteunen en
of een Licht Verstandelijke Beperking die vragen
regie te geven.
Het met elkaar samenleven is de afgelopen jaren
instelling wonen, maar in een gewoon huis in de
• • •
•
Koppelkans: netwerkaanpak onderwijs, GGD,
Het verstevigen van communities kent in
VNN heeft zowel een Individueel- als
gemeente en Welzijn. Op veel scholen is
Groningen verschillende verschijningsvormen.
kinderwens, zwangerschap of ouderschap. Het
groepsaanbod voor kinderen van ouders met
schoolmaatschappelijk werk om vroegtijdig in te
Zo zijn er verschillende functionarissen
doel van DOEN! Is betere samenwerking tussen
een verslaving (KOV). Medewerkers van het
grijpen bij potentiële GGZ-vraagstukken.
zoals opbouwwerkers, jongerenwerkers,
de geboortezorg, GGZ en sociaal domein. Met
KOV-team spreken met ouder(s) en kind. Vaak
reeds ontwikkelde tools in DOEN! in de gemeente
in de thuissituatie zodat de interactie tussen
Move aHead voor studenten- en jongerenwelzijn
dorpscoördinatoren en beweegcoaches die de wijk
Groningen profiteren de overige gemeenten in de
ouder(s) en kind kan worden geobserveerd. Op
•
Move aHead is een methodiek voor studenten
ingaan. Een andere verschijningsvorm is het fysiek
provincie van expertise op het gebied van beter
die manier kan het KOV-team beter inschatten
HBO en WO waarbij vooral ingezet wordt op
organiseren van collectief aanbod in een wijk of
signaleren en bespreekbaar maken van psychische
hoe ze het kind kan helpen. Soms is dit door
cognitieve vaardigheden en -problemen, zoals
buurt zoals inloopvoorzieningen, steungroepen,
kwetsbaarheid rondom zwangerschap en
onderwerpen bespreekbaar te maken, met
plannen, uitstelgedrag, slaap. Studenten komen
herstelcentra en activeringscentra.
kinderwens. Een reeds ontwikkelde training over
behulp van interactieve boekjes en websites van
in groepen bij elkaar en leren van elkaar en
het verbindende gesprek wordt aangeboden aan
het Trimbos-instituut. Of door psycho-educatie
trainen vaardigheden op deze gebieden, waarna
Makkelijk praten over moeilijke dingen
professionals die met deze doelgroepen werken
te geven en/of het kind te 'ontschuldigen'. Er is
vervolgens ook angst- en somberheidsklachten
•
(in geboortezorg, sociaal domein of GGZ) zodat
ook een groepsaanbod. Ook op dit punt volgt
verminderen.
zij hun handelingsverlegenheid verliezen en het ze
een verkenning van de mogelijkheden om KOV-
veel beter lukt aan te sluiten bij de cliënt en diens
kinderen proactief te benaderen, ondersteunen en
vragen en kwetsbaarheden.
regie te geven.
hebben rondom seksualiteit, anticonceptie,
33
•
De komende jaren willen we steviger inzetten op
•
Twee op de drie kinderen ontwikkelen later zelf ook een psychische aandoening.
20
buurtsportcoaches, combinatiefunctionarissen,
Activiteiten aanbieden die psychische problemen bespreekbaar maken en mentale veerkracht bevorderen.
34
Zie https://www.buurtwijs.nl/sites/default/files/private/onderzoeksrapporten/visiedocument-samenlevingsopbouw.pdf
21
Leefstijl: creëren van omgeving die gezond gedrag
•
stimuleert • •
Lokale plannen openbare geestelijke
en positieve, eerlijke ervaringsverhalen voor
gezondheidszorg
jongeren die worstelen met hun gewicht en/of
Speeltuinen, sportvelden, ruimte voor ontmoeting,
•
Regionaal actieplan dak- en thuisloosheid
lichaamsbeeld.
etc.
•
De intentie is dat door de versterking van de lokale
Versterken en verbinden van laagdrempelige
•
sociale infrastructuur de druk op zorg afneemt.
(positieve, realistische) content maken op sociale
inloopvoorzieningen zoals voor een
•
media voor andere psychische aandoeningen.
luisterend oor (@ease, All Ears), uitwisseling
Samenvatting verkenningen
met ervaringsdeskundigen (Ixta Noa,
Verkenning Out of the Box oplossingen
Verkenning aanpak inclusiviteit
Herstelacademies), ontmoeten van
Collectiveren wil ook zeggen verbetering leef- en
•
gelijkgestemden en samen muziek, theater of
woonsituatie niet-zorg gerelateerde (collectieve)
met mensen die een psychische kwetsbaarheid
kunst maken (Vrijdag cultuurstudio’s), samen
oplossingen voor mensen in armoede/schulden/niet-
hebben. Ervoor zorgen dat iedereen de ruimte
met en voor andere jongeren zinvolle projecten
geïsoleerde huizen/ongezonde omgeving, waardoor
bedenken en uitvoeren (Jimmy’s) en een plek
zij minder een beroep hoeven te doen op (GGZ-)zorg.
waar eenzame jongeren terecht kunnen (Join Us).
Denk hierbij aan Gewoon geld geven’ aan gezinnen in
gebied en hier waar nodig aanvullende aanpak op
Deze voorzieningen zorgen voor een sense of
armoede of het isoleren van (sociale) huurwoningen
ontwikkelen.
belonging, deel uitmaken van een community, en
en koophuizen van mensen die dat zelf niet kunnen
helpen bij het ontwikkelen van een eigen identiteit,
betalen. We verkennen hoe we in Groningen meer
wat belangrijk is op weg naar volwassenheid en
gebruik kunnen maken van out of the box oplossingen
daarmee de stap naar de GGZ kan voorkomen.
zoals:
We vergroten de verbinding tussen de
•
Kansfonds Gewoon Geld Geven
verschillende soorten inloopvoorziening, geven
•
Bouwdepot
er meer bekendheid aan en, meest belangrijk,
•
Doorbraakproject
evalueren we samen met de jongeren in hoeverre
•
de diverse inloopvoorzieningen voldoen aan de
Verkenning digitaal platform voor laagdrempelige
wensen en behoeften van de jongeren.
zelfhulp en informatie over geestelijke gezondheid
Koppelkans Veilige en Gezonde Leefomgeving
•
Opschaling platform 99gram.nl35 naar sociale media. Jongeren maken tegenwoordig veel meer
Versterking lokale sociale infrastructuren
gebruik van sociale media dan van websites;
Het programma Beschermd Wonen en Opvang en de
in dit project maken we 99gram.nl toegankelijk
tien gemeenten werken op verschillende manieren aan
voor sociale media zoals Instragram en Tiktok.
de versterking van de lokale sociale infrastructuur.
Het is belangrijk om juist op die podia eerlijke,
•
Vanuit het budget beschermd wonen zijn middelen
realistische en vooral positieve content te bieden
beschikbaar voor gemeenten om in te zetten ter
als tegenhanger van de hoeveelheid informatie
versterking van het lokaal sociaal veld.
die nu bij jongeren terecht komt die vaak juist leidt
Gemeenten hebben de preventiescan dakloosheid
tot gezondheidsschade in plaats van verbetering.
gedaan en op basis daarvan kunnen zij gaten in
Jongeren zoeken op sociale media naar informatie
hun aanbod identificeren en actie opzetten.
en ervaringsverhalen en met 99gram dragen we bij
•
In een later stadium willen we vergelijkbare
aan laagdrempelige, realistische informatie
35 www.99gram.nl is een laagdrempelige website opgezet door Accare die eerlijke en positieve informatie geeft over eetstoornissen en een mogelijkheid voor jongeren om met elkaar te chatten. Ook heeft het een online behandelprogramma en biedt het aanknopingspunten voor wanneer een verwijzing naar de GGZ aangewezen is.
22
Tolerant en respectvol omgaan met iedereen, ook
heeft om zichzelf te zijn. •
Verkenning van wat al wordt gedaan op dit
Naar inhoudsopgave
Middels Welzijn op recept en- indien geïndiceerd-
Belangrijke randvoorwaarden die we hierbij willen
Voorzorg willen we inwoners met psychosociale
benoemen zijn:
klachten activeren door samen op zoek te gaan naar
1.
iets wat positiviteit in het leven brengt en leidt tot het
van en inzicht in de wijze waarop zorgvragers
(weer) aangaan van sociale contacten. Het perspectief
zich in het zorgnetwerk bewegen. Dit ontbreekt
is een zo normaal mogelijk leven met zo min mogelijk
momenteel, terwijl dit inzicht cruciaal is om
specialistische ondersteuning. Op deze manier neemt
te komen tot een weloverwogen plan, juiste
het welbevinden van inwoners toe.
interventies en monitoring van deze interventies. 2.
Naast de sterke verbinding huisarts-sociaal domein 3.
mogelijkheden tussen de huisarts, het sociaal
4. Geoormerkte financiering van extra instroom
normaliserend waar dat kan te beantwoorden. En ook
Sociaal Domein.
om zo ruimte te creëren voor de mensen die GGZ het
5.
hardst nodig hebben. Juist zij zijn gebaat bij zo snel en
Lange termijn afspraken over de financiering van de uitvoering.
optimaal mogelijke zorg krijgen.
6.
Alle naasten en zorgprofessionals opleiden in
Ondanks dat er steeds meer laagdrempelige
het normaliseren en het aanleren van gezonde
ondersteuning is voor mentale gezondheid zijn er veel
copingstrategieën.
mensen die op enig moment hulp nodig hebben van lichte GGZ behandeling en SGGZ. Het is onze ambitie om toe te werken naar een gevarieerd aanbod van herstelmogelijkheden die aansluit bij de diverse behoeften. Hierbij maken we onderscheid tussen individuele begeleiding en ondersteuning en collectief aanbod. We sluiten aan bij al het goede dat al loopt, bij initiatieven die practiced-based en evidence-based bijdragen aan de juiste ondersteuning op het juiste moment. Vanuit de waarden samenwerken, menselijkheid en respect voor elkaars manier van werken willen we gezamenlijk
De opgave waar we voor staan is goede zorg en ondersteuning kunnen blijven bieden aan mensen die mentale
nieuwe oplossingen verkennen en bewezen effectieve
problemen ervaren. Om dit te realiseren is de regio gebaat bij een sterke verbinding tussen de huisartsen, het sociaal
oplossingen opschalen. Op deze manier dragen we bij
domein en GGZ. Uit de praktijk blijkt dat goede samenwerking tussen de huisartspraktijk en het sociaal domein leidt
aan toegankelijke ondersteuning op het juiste moment
tot afbuiging van niet-medische zorgvragen naar het sociaal domein en betere sturing van medische zorgvragen.
voor alle Groningers.
24
Domeinoverstijgend bekostigings- en financieringsmodel
domein en de GGZ. Ook weer om vragen dichtbij en
Toegankelijke ondersteuning
Indirecte tijd voor overleg tussen alle operationeel betrokken partijen.
streven we ook naar goede en digitale consultatie
Hoofdstuk 3: Juiste aanbod op het juiste moment
In het kader van wachttijden: gedegen analyse
25
Naar inhoudsopgave
Afspraken Integraal Zorgakkoord
Ambities juiste aanbod op het juiste moment
het beheerst kunnen overnemen van de
In Groningen moeten we dit nog vorm geven. Zie
Het Integraal Zorgakkoord (IZA) benadrukt voor
behandelverantwoordelijkheid van de huisartsen
verderop de werkagenda van dit hoofdstuk.
de GGZ de noodzaak voor meer zelfzorg en
voor de patiënten die op de wachtlijst staan
onderlinge ondersteuning. Het streeft ernaar om
(grote ontlasting van de huisarts) en komt ten
Laagdrempelige steunpunten
koppelen. Tegelijkertijd is dat een complexe exercitie:
minder zorgvragen bij de GGZ te laten belanden
goede aan de patiënt en de samenwerking in de
In het IZA is een van de afspraken om te
iedere KPI kent vele nuances, soms ook risico’s en over
gehele keten.
komen tot een landelijk dekkend netwerk van
de haalbaarheid bestaan ook zorgen. We benoemen
het hebben van een kwantitatief maar vooral
laagdrempelige steunpunten, zoals zelfregie en
daarom op voorhand onze ambitie en formuleren
kwalitatief goede wachtlijst in deze (sub)regio.
herstel initiatieven. Niet altijd is professionele
onder voorbehoud de doelstellingen en indicatoren
ondersteuning of zorg het meest passende
waar we ons op richten. Prioriteit bij de uitwerking van
•
en wanneer zorg nodig is, moet deze zo efficiënt mogelijk worden verleend.
•
Om aan de randvoorwaarde om verdere
We hebben ambitie en we willen daar heldere KPI’s aan
samenwerking tussen ketenpartners te
In Groningen moeten we dit nog vorm geven,
antwoord op een hulpvraag. En niet iedere
dit thema naar een uitvoeringsprogramma heeft het
bevorderen te voldoen, wordt in het kader van
passend bij onze missie en visie.
hulpvraag is een zorgvraag. Ruimte voor
onderzoeken van haalbare, realistische en tegelijkertijd
IZA verwacht dat ketenpartners samen een
maatschappelijk en persoonlijk herstel op je eigen
ambitieuze doelstellingen, inclusief validatie daarvan
Mentaal Gezondheidscentrum vormgeven.
Verkennende gesprekken
tempo en in wederkerigheid met anderen is een
met behulp van wetenschappers en zorgprofessionals
Onderdeel daarvan zijn het verkennende gesprek
In IZA staat beschreven: Het verkennende
gelijkwaardige waarde naast goede zorg, nog niet
en inbreng van Groningers. Dat doen we in
en laagdrempelige steunpunten. Dit zijn allemaal
gesprek vindt plaats in een regionaal mentaal
alle inwoners kunnen hiervoor in hun nabijheid
veranderateliers.
werktitels die in elke regio deels andere functies
gezondheidscentrum. In Groningen werken we
terecht. Over 5 jaar moet een landelijk dekkend
kunnen hebben.
samen in een mentaal gezondheidsnetwerk,
netwerk van laagdrempelige steunpunten
De ambitie is dat iedere persoon de juiste hulp op het
waarbinnen het verkennende gesprek een plek moet
bestaan (zie hoofdstuk Preventie). We starten
juiste moment krijgt. Dat is waar onze verkenningen,
Mentaal Gezondheidsnetwerk (MG)
gaan krijgen. Bij het verkennende gesprek wordt
dit programma met het creëren van overzicht
programma’s en interventies op zijn gericht. Hoe
In IZA staat beschreven: Als randvoorwaarde voor
vanuit verschillende invalshoeken naar de patiënt en
en bekendheid van wat er al is. En werken
we daar zicht en grip op krijgen werken we nog uit.
het verkorten van de wachttijden wordt in het IZA
zijn hulpvraag gekeken. Het streven is dat de patiënt
vanuit daar een plan uit over wat er aanvullend
Uiteindelijk moet dat leiden tot verbeteringen in de
het ontwikkelen en/of verder ontwikkelen van de
binnen één week door een professional uit de GGZ
nodig is. Bij deze ontwikkeling sluiten we aan bij
knelpunten die er zijn.
samenwerking tussen ketenpartners in de regio
wordt beoordeeld, de huisarts blijft de verwijzer en
het landelijke kwaliteitskaders die momenteel
genoemd. Er wordt verwacht dat ketenpartners
gedurende het verkennende gesprek valt de patiënt
ontwikkeld worden. Ook werken we een aanpak
We hebben als input voor de uitwerking van de
samen een Mentaal Gezondheidsnetwerk vorm gaan
onder de verantwoordelijkheid van de huisarts. De
uit om te komen tot uniforme en duurzame