05-02-02 Programmabegroting 2025
Tekst van het document
65 | Pagina
•
•
•
Het beeld op termijn is dat de overige gemeenten een soortgelijke beweging maken. Aangezien we de komende jaren als gemeenten in Groningen intensiever gaan samenwerken op het gebied van jeugdhulp wordt daarop ook de structuur aangepast. Er komt een eigen gemeenschappelijke regeling voor jeugd in de provincie Groningen. Samenhangend met voorgaande punt is ook de wijziging in het veiligheidsketen. Dit richt zich niet meer enkel op jeugd of volwassenen (huidige situatie). Dat wordt een integrale aanpak voor 0 - 100 jaar. Er zijn nu enkele landelijke proeftuinen die in 2025 en verder worden uitgewerkt. Voor het jeugd- en jongerenwerk gaan we in gezamenlijkheid kijken hoe we dit op de lange termijn gaan vormgeven. Dit heeft een relatie met toekomstige ontwikkelingen, zoals Nij Begun. Het versterken van het outreachende jongerenwerk kan een uitkomst zijn. Maar ook het versterken van het zicht op de effecten van online, gamen en social media. Een deel van deze jongeren is nu onvoldoende in beeld. We gaan in 2025 verder in gesprek met contractpartners over de wijze waarop ze kunnen en moeten samenwerken. Denk daarbij aan de manier waarop Buurtgezinnen, deBasis en JEP Veendam elkaar kunnen versterken. Dit kan zijn een soepelere overgang van 18- naar 18+, maar ook een soepelere overgang tussen formele en informele hulp.
Jaarlijks terugkerend: •
• • •
•
•
Met Compaen hebben we een contract voor de uitvoer van het jeugd- en jongerenwerk. Dit bestaat onder meer uit het jongerencentrum Break! en het outreachende jongerenwerk. Daarnaast de opvoedingondersteuning in de Opstapprojecten. Ook met VNN hebben we afspraken over de inzet van outreachend jongerenwerk specifiek gericht op verslaving- en middelenproblematiek. Project Buurtgezinnen wordt ook in 2025 voortgezet. Door het koppelen van vraag- en steungezinnen wordt een (complexere) zorgvraag voorkomen. Inwoners helpen elkaar. De jeugdgezondheidszorg wordt via GGD ingekocht. Te denken valt aan jeugdartsen en consultatiebureau. Maar ook specifieke inzet van logopedie in het onderwijs en een project als nu niet zwanger en prenataal huisbezoek zijn mogelijkheden. Binnen het kindcentrum de Westerwinde is een zorg-onderwijsklas. Door ondersteuning en inzet vanuit de zorg toe te voegen aan het onderwijs is onderwijs mogelijk voor een bredere doelgroep. Meer kinderen kunnen op deze wijze invulling geven aan hun recht op ontwikkeling. Jaarlijks verstrekken we aan alle wijken een (wijk)budget dat door inwoners ingezet kan worden voor activiteiten. Het doel is om te investeren in de sociale samenhang van wijken.
Wmo Wat willen we bereiken? Inwoners zijn zelfredzaam, eventueel met hulp van de directe omgeving, en waar noodzakelijk met de inzet van professionele ondersteuning. Alle inwoners weten waar zij met hun ondersteuningsvraag terecht kunnen, zodat iedereen die hulp of ondersteuning nodig heeft passende ondersteuning krijgt.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
66 | Pagina
Dit doen we door consequent uit te gaan van de inwoner, zijn of haar behoefte, hulpvraag en eigen mogelijkheid en de sociale context waarin hij of zij verkeert. Altijd moet beoordeeld worden welke oplossing het beste is. We beperken of voorkomen onnodige en dure hulp en ondersteuning. Wat gaan we daar voor doen? • We bieden waar nodig passende ondersteuning die herkenbaar en laagdrempelig is georganiseerd. • We gaan uit van de vraag gebruikmakend van het gedachtegoed Positieve Gezondheid. En zetten in op signalering, preventieve hulp en ontwikkelen. Dit doen we met betrokken organisaties, zoals huisartsen, deBasis, jeugdhulpaanbieders en andere ketenpartners. • We zetten in op collectieve vormen van ondersteuning, waarmee we bijdragen aan preventie. • We optimaliseren de afstemming tussen ondersteuning vanuit de Jeugdwet en de Wmo. We willen gezamenlijk, met de professionals, samenhangende ondersteuning realiseren. Hier worden duidelijke afspraken over gemaakt met en tussen betrokken partners. • We informeren inwoners waar zij met hun ondersteuningsvraag terechtkunnen. • We zorgen dat inwoners ondersteuning ontvangen van goed opgeleide deskundige professionals. • De professionals zoeken samen met mantelzorgers en vrijwilligers naar praktische en slimme oplossingen om de huidige mantelzorgers en vrijwilligers te ondersteunen.
Zij ondersteunen, faciliteren, verbinden en stimuleren vrijwilligers(organisaties). Zo kunnen alle inwoners met plezier bijdragen aan een bruisende, zorgzame en leefbare omgeving. Specifiek in 2025: • Buurtdiensten en De Nieuwe Zorg Thuis ontvangen subsidie om de huishoudelijke ondersteuning uit te voeren. • deBasis Veendam ontvangt een lumpsum om uitvoering te geven aan laagdrempelige (collectieve) ondersteuning waaronder het welzijnswerk en ambulante begeleiding. • We geven uitvoering aan het versterken van de sociale basis in Veendam, zoals beschreven in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). • We gaan met deBasis ‘Welzijn op Recept’ verder uitrollen bij de huisartsen in Veendam. Jaarlijks terugkerend: • We zetten in op preventie, stellen de vraag van de inwoner centraal en investeren aan de voorkant. • Preventief werken gaat hand in hand met inzetten op collectief werken en collectieve voorzieningen. • Het in gezamenlijkheid doorontwikkelen van onze algemene voorzieningen maatschappelijke ondersteuning daar waar nodig, zodat er minder geïndiceerde ondersteuning en maatwerk nodig is. • Het goed laten aansluiten van ondersteuning vanuit de Jeugdwet naar Wmo (van 18- naar 18+).
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
67 | Pagina
Eenzaamheidsbestrijding Wat willen we bereiken? Eenzaamheid treft inwoners van alle leeftijden. Prioriteit om deze problematiek aan te pakken gaat daarbij in eerste instantie uit naar de oudere inwoners. Ouderen blijven langer thuis wonen. Dat kan gepaard gaan met gevoelens van eenzaamheid als er steeds meer mensen om je heen wegvallen en je eigen gezondheid brozer wordt. Wat gaan we daar voor doen? • We informeren wijkverpleegkundigen en huisartsenpraktijken over de mogelijkheden van dagbesteding voor ouderen. We anticiperen op deze ontwikkeling door in te zetten op positieve gezondheid en participatie. Daarbij werken we nauw samen met Menzis. • We doen mee aan het landelijke actieprogramma 'Eén tegen eenzaamheid'. Specifiek in 2025: • •
We organiseren activiteiten rondom de 'Week tegen Eenzaamheid'. De lokale coalitie tegen eenzaamheid zoekt verbinding met netwerkpartners. De lokale coalitie krijgt hierin ondersteuning vanuit het landelijke actieprogramma ‘Eén tegen eenzaamheid’.
Jaarlijks terugkerend: •
We zetten in op signalering, kennisdeling en het structureel onder de aandacht houden van het thema.
Beschermd wonen Wat willen we bereiken? We willen voldoende voorzieningen realiseren op het gebied van beschermd wonen We zetten in op preventie en vroeg-signalering (ter voorkoming van instroom in Beschermd Wonen en Opvang) en uitstroomcoördinatie en nazorg wanneer inwoners weer zelfstandig gaan wonen. We geven uitvoering aan de naar onze gemeente gedecentraliseerde taken op het gebied van Beschermd Wonen en Maatschappelijke opvang Wat gaan we daar voor doen? • We voeren de Centrumregeling Beschermd wonen, Opvang en Inloopvoorziening GGz Groningen 2021 uit waarin de nieuwe taakverdeling na decentralisatie tussen de centrumgemeente Groningen en de andere gemeenten in de provincie is vastgelegd. • We zijn financieel verantwoordelijk voor de Beschermd Wonen voorzieningen in onze gemeente. • We werken met een eigen Groninger (her)verdeelmodel Beschermd Wonen. • We monitoren Beschermd Wonen en Opvang inhoudelijk en financieel om in regie te zijn. • We implementeren, in samenwerking met alle Groninger gemeenten, de inkoop Beschermd Wonen 2023. • We werken in Oost-Groningen op het gebied van Beschermd Wonen en Opvang intensief samen.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
68 | Pagina
•
•
•
•
We sturen in onze gemeente op de ambulantisering en flexibilisering van Beschermd Wonen. Onze procesregisseurs van de toegang Beschermd Wonen sturen op in-, door- en uitstroom in en uit voorzieningen van Beschermd Wonen. Met de Groninger gemeenten sturen we op een evenwichtige spreiding van Beschermd Wonen voorzieningen over de provincie. Hiervoor benutten we onder meer de Regionale Woonzorgvisie die we in Oost-Groningen gaan opstellen. Met onze ketenpartners maken we nadere afspraken over de huisvesting van inwoners die uitstromen uit voorzieningen van Beschermd Wonen (en andere intramurale voorzieningen). We benutten daarvoor de prestatieafspraken met woningcorporaties en de nieuwe woonvisie die we gaan opstellen. We nemen flankerende maatregelen om dit proces te faciliteren.
Specifiek in 2025: De invoering van het objectief verdeelmodel en woonplaatsbeginsel voor Beschermd Wonen is uitgesteld. Tijdens de formatie is dit onderwerp controversieel verklaard. Invoering per 1 januari 2025 is niet meer haalbaar. De nieuwe streefdatum is 1 januari 2026. Dit betekent dat beschermd wonen ook in 2025 wordt uitgevoerd met centrumgemeentebudget op basis van de historische verdeelsystematiek. Ook onder de centrumgemeentebudgettering wordt 2025 waarschijnlijk het laatste jaar waarin het zorgbudget voor beschermd wonen toereikend is. De transformatie van beschermd wonen intramuraal naar beschermd thuis (ambulant, in de eigen woning) blijft daarom van essentieel belang. Een dilemma is dat bij succesvolle transformatie in het huidige systeem geen intramurale capaciteit wordt afgebouwd. Lege bedden stromen weer vol met nieuwe BW-cliënten (uit andere gemeenten) en met mensen waarvan de zorg anders is gefinancierd. Veendam wil het graag, in samenwerking met de aanbieders, over een andere boeg gooien. En heeft een pilot voorgesteld om hiermee ervaring op te doen en is hierover in gesprek met het programma Beschermd Wonen van de centrumgemeente.
Vanuit het programma Beschermd Wonen wordt in 2025 ingezet op lichtere vormen van woonbegeleiding (een ontwikkelopdracht) om vooral de instroom in intramurale vormen van beschermd wonen van de doelgroep 18-/18+, die uit de jeugdzorg, pleegzorg en problematische gezinnen komt, tegen te gaan. Preventieve maatregelen, pilot Housing First, pilot gezamenlijke nachtzorg en het belang van een huisvestingsverordening met urgentieregeling die voor alle gemeente verplicht wordt, de regionaal afgestemde woonzorgvisie, waaraan nu wordt gewerkt, zijn in de najaarsnota 2024 genoemd. Jaarlijks terugkerend: Niet van toepassing.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
69 | Pagina
Gezondheidsbevordering Wat willen we bereiken? Wij willen dat Veendammers zich gezond voelen en naar vermogen meedoen in de samenleving. Wat gaan we daar voor doen? Zie Gezondheidsbevordering in het Subprogramma 2.4 Gezondheid(szorg). Armoedebestrijding Wat willen we bereiken? Wij willen dat mensen die in armoede leven blijven meedoen in de maatschappij. Daarom zetten wij in op vroegsignalering van schulden door het Vroeg Eropaf team. Dit team benaderd inwoners met beginnende betalingsachterstanden waarbij we niet alleen een preventieve, maar ook curatieve aanpak uitzetten in samenwerking met onze partners. De doelgroep wordt actief benaderd en begeleid naar een oplossing. En tegelijkertijd bieden wij de mogelijkheid om te blijven meedoen door een aanbod van armoede verlichtende voorzieningen en activiteiten vanuit onze samenwerkende gesubsidieerde maatschappelijke organisaties. Deze voorzieningen zijn regelingen, zoals de energie- en studietoeslag. Maar ook maatregelen vanuit een structurele aanpak van de energiearmoede die een zo groot mogelijke doelgroep moeten bereiken. Hiervoor is een poster en boekje “Wegwijzer even met weinig geld “verspreid. Wat gaan we daar voor doen? • Onderzoek uitvoeren naar de vormen van armoede onder de allerjongsten door deelname aan het project 'Goede start'.
• Maken van een plan van aanpak op basis van het eerder uitgevoerde onderzoek voor de bestrijding van armoede onder de allerjongsten. • Inzetten ervaringsdeskundigen bij het opstellen van de onderzoeksresultaten en betrekken bij de uitwerking van de te ondernemen acties uit het plan van aanpak. • Resultaatgerichter maken/herijking van het Armoedepact aan de hand van een evaluatie. • Onderwijs nauw(er) betrekken bij het Armoedepact. • Meer bekendheid geven aan gemeentelijke minimavoorzieningen en het gebruik van deze voorzieningen voor inwoners die het nodig hebben stimuleren via Hulpwijzer.nl. • Inzet van een 'wegwijzer Leven met weinig geld', zodat iedereen ontvangt waar hij/zij recht op heeft. • Voorkomen van sociale uitsluiting door het stimuleren en ondersteunen richting werk, vrijwilligerswerk of sociale participatie. • Doorbreken van patronen van armoede binnen meerdere generaties door onder anderen inzet van opgeleide ervaringsdeskundigen. Daarbij worden de onderzoeksresultaten van de Alliantie van Kracht betrokken. • Blijven ondersteunen van bestaande voorzieningen, zoals Voedselbank, Kledingbank Maxima, Stichting Leergeld en het Jeugdsport- en cultuurfonds. • Kwijtschelding als een belangrijk onderdeel van het lokale minimabeleid. • Samen met scholen, jeugd-maatschappelijk werk en leerlichtambtenaren terugdringen van het aantal thuiszitters/spijbelaars.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
70 | Pagina
• •
•
Uitvoering geven aan het actieplan Laaggeletterdheid. We onderzoeken hoe we structureel uitvoering kunnen geven het vroegsignaleren van schulden. Dit is een wettelijke taak. Bepaalde bedrijven en instanties mogen sinds 1 januari 2021 ons waarschuwen, als zij zien dat hun klanten hun rekeningen niet betalen. Het gaat hierbij om verhuurders van woningen, drinkwaterbedrijven, energieleveranciers en zorgverzekeraars. Ze hebben hiervoor niet eerst toestemming nodig van de klant. De bedrijven en instanties geven een signaal als hun eigen inspanningen betalingsachterstanden niet oplossen. Het gaat dan om inspanningen zoals een betalingsregeling aanbieden en persoonlijk contact zoeken. Wij moeten na een signaal van bijvoorbeeld een verhuurder zelf iemand met schuldproblemen uitnodigen voor een gesprek. Iemand mag de hulp van ons weigeren. Er wordt onderzocht of aangesloten kan worden bij 'Vindplaats van Schulden'.
Specifiek in 2025: •
In 2025 willen we de vroegsignalering van schulden binnen onze gemeente verder versterken. We streven naar een nauwere samenwerking, zowel binnen de gemeente als met externe partners, om schulden sneller en effectiever aan te pakken. Een belangrijk doel is het creëren van een sterke eerste lijn van samenwerkende organisaties waar inwoners met geldzorgen terechtkunnen. Deze eerste lijn biedt laagdrempelige hulp en zorgt ervoor dat inwoners snel en passend ondersteund worden op basis van hun situatie. Deze samenwerking omvat verschillende partijen, zoals de Basis, Team Vroeg Eropaf, Humanitas en Schuldhulpmaatje. Samen vormen zij een toegankelijk netwerk dat inwoners met financiële problemen helpt. Vanuit onze aanpak vroegsignalering verwijzen we inwoners actief door naar deze organisaties. Zo kunnen huishoudens indien nodig laagdrempelige begeleiding ontvangen voor een langere periode. Wanneer de situatie vraagt om verdere ondersteuning verwijzen we hen door naar de Volkskredietbank, waarmee we binnen Vroeg Eropaf ook nauw samenwerken.
•
In 2025 willen we de online hulpmiddel 'De Voorzieningenwijzer' in gebruik nemen om onze inwoners beter te helpen inzicht te krijgen in hun rechten en mogelijke besparingen. Dit omvat gemeentelijke en landelijke toeslagen, en het vergelijken van energiecontracten en zorgverzekeringen. We streven ernaar dit te integreren in de reguliere processen van de gemeente, zoals Werk & Inkomen, Team Vroeg Eropaf, maar ook breder. En daarnaast actief samenwerken met externe partners. Denk aan woningcorporaties en vrijwilligersorganisaties, zodat ook zij dit hulpmiddel effectief kunnen inzetten in hun werkzaamheden.
•
In 2025 willen we in Veendam starten met een lokale aanpak van het regionale programma 'Kansen voor Kinderen', dat zich richt op het ondersteunen van 50 gezinnen in armoede per Groningse gemeente. Dit programma bouwt voort op bestaande armoede-initiatieven en introduceert innovatieve methoden, zoals de ervaringsdeskundige buddy-aanpak en de doorbraakmethode. Het doel van dit programma is om de bestaanszekerheid van gezinnen te vergroten. Het richt zich ook op het doorbreken van intergenerationale armoede. De buddy’s bieden niet alleen praktische hulp.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
71 | Pagina
Maar ook emotionele ondersteuning waarbij ze kijken naar wat elk gezin specifiek nodig heeft om vooruitgang te boeken. We werken met deze aanpak aan meer financiële stabiliteit, een betere thuissituatie, gezondere sociale relaties en een sterker toekomstperspectief voor de kinderen. Bij complexe situaties wordt de doorbraakmethode ingezet voor maatwerkoplossingen. Het doel voor 2025 is om de eerste ervaringen met deze driejarige aanpak op te doen. Op basis daarvan de methoden verder te ontwikkelen en te verfijnen voor maximale impact. Er is periodiek afstemming over de voortgang met het programmamanagement van Kansen voor Kinderen en de andere Groningse gemeenten. Jaarlijks terugkerend: • • • •
Deelname aan het lokale netwerk tegen armoede: ‘Netwerk dat werkt’. Deelname aan Alliantie van Kracht. Blijven ondersteunen van bestaande voorzieningen, zoals Voedselbank, SUN, Kledingbank Maxima, Stichting Leergeld en Jeugdfonds Sport & Cultuur. Inzet op bekendheid voorzieningen via onder meer ‘Wegwijzer leven met weinig geld’.
Huislijk geweld, Ouderen- en kindermishandeling Wat willen we bereiken? Het meeste geweld in onze samenleving heeft plaats achter de voordeur. We willen dat onze inwoners veilig zijn, ook achter de voordeur. Inwoners wonen veilig – en kinderen groeien veilig op in hun directe omgeving. We voorkomen en stoppen waar mogelijk alle vormen van huiselijk geweld, ouderen- en kindermishandeling. Wat gaan we daar voor doen? Veendam beschikt over een team opgeleide casusregisseurs huiselijk geweld en kindermishandeling die deels door de deBasis en deels door de gemeente Veendam worden geleverd. Dit team benadert de problematiek integraal vanuit een systemisch perspectief. Dit bevordert de samenwerking met Veilig Thuis Groningen dat eenzelfde werkwijze hanteert. Het gemeentelijk meldpunt bezorgd kanaliseert de meldingen die in Veendam binnenkomen. De keten- en samenwerkingspartners zijn breed over deze werkwijze in Veendam geïnformeerd. Een gedragsdeskundige en systeemtherapeut ondersteunen het team. Bij mutaties worden de nieuwe casusregisseurs systemisch getraind. Met de laagdrempelige ondersteuningsstructuur in de wijken (deBasis en binnenkort de algemene voorziening ambulante jeugdhulp), op de scholen (schoolmaatschappelijk werk en jeugdhulpverlening op school) en het netwerk dementie zorgen we voor preventie en vroegsignalering van huiselijk geweld en kindermishandeling.
Binnen de gebiedsgerichte aanpak van 'Noordwest op z'n best' loopt het project 'houding en handelen'. Doel is een gezamenlijke oriëntatie op gezinnen en huishoudens waarover opvoedzorgen bestaan en versterking van de onderlinge samenwerking van de in de wijk werkzame professionals en organisaties en bekendheid met de systemische werkwijze. We onderzoeken of deze aanpak verder over Veendam kan worden uitgerold.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
72 | Pagina
Met alle Groninger gemeenten gaan we de governance en bekostiging van Veilig Thuis Groningen herstructureren. In deze doorontwikkeling fungeert de gemeente Groningen als centrumgemeente. Hiervoor wordt een centrumregeling (lichte gemeenschappelijke regeling) met uitvoeringsovereenkomst opgesteld, die ter besluitvorming aan de raad wordt voorgelegd. Specifiek in 2025: Door een groeiend aantal meldingen, loon- en prijsontwikkelingen en de wachtlijstproblematiek bij Veilig Thuis Groningen (VTG) wordt van gemeenten een steeds hogere bijdrage gevraagd voor een sluitende centrumgemeente begroting Huiselijk Geweld. Het Meldpunt Seksueel Geweld is overgeheveld naar GGD Drenthe. Het hulpaanbod en de bereikbaarheid zijn verbeterd. Dat brengt wel hogere kosten met zich mee. Tegen beperkte gezamenlijke kosten worden de programma’s ‘Aanpak Ouderenmishandeling’ en ‘Groninger Offensief: aanpak seksueel geweld’ uitgevoerd. De centrumgemeentebegroting Huiselijk Geweld 2025 vertoont substantiële tekorten. In 2024 kon het tekort incidenteel worden gefinancierd met IZA-middelen 2023. Vanaf 2025 wordt een fors hogere bijdrage van de gemeenten gevraagd. Het financiële meerjarenperspectief is in de Voorjaarsnota 2024 geschetst. Onlangs is gebleken dat de subsidieaanvraag 2025 VTG het beschikbare budget waarmee in de primitieve centrumgemeentebegroting Huiselijk Geweld 2025 is gerekend, overschrijdt.
Dat komt door een groeiend aantal meldingen van huiselijk geweld en kindermishandeling en een andere indexatie (OVA versus prijsindexcijfer CBS) van VTG. In de Voorjaarsnota 2024 is geschetst welke gemeentelijke bijdrage dat van de primitieve centrumgemeentebegroting Huiselijk Geweld 2025 vergt. Honorering van de subsidieaanvraag 2025 VTG betekent een verdere verhoging van de gemeentelijke bijdrage. Dit najaar vindt bestuurlijke besluitvorming plaats over de centrumgemeentebegroting Huiselijk Geweld 2025 en de subsidieaanvraag 2025 van VTG. Dan wordt duidelijk of de Groninger gemeenten overeenstemming bereiken. Jaarlijks terugkerend: Niet van toepassing. Burgerparticipatie Wat willen we bereiken? Een samenleving waar iedereen meedoet, inwoners naar elkaar omkijken en waar iedereen zich thuis voelt. Wat gaan we daar voor doen? • Geven van ondersteuning aan inwoners die niet kunnen meedoen. • Het huidige meldsysteem van de gemeente wordt aangepast. Daarin kunnen naast klachten ook wensen worden geregistreerd. • We stellen een systeem in van buurtbemiddeling: ondersteunen en faciliteren van inwoners.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
73 | Pagina
Specifiek in 2025: •
Inwoners met lage digitale basisvaardigheden kunnen moeilijk meekomen in het digitale tijdperk. Zij hebben bijvoorbeeld moeite met het regelen van online bankzaken, de digitalisering in de zorg en/of het regelen van overheidszaken (zoals het gebruik van DigiD). In 2025 zetten we meer in op het bevorderen van digitale inclusie van onze inwoners. Het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) krijgt een prominentere plek in de bibliotheek. Ook zetten we digitale dienstverlening in op wijkontmoetingsplekken, dichtbij de inwoner.
Jaarlijks terugkerend: Vanuit Fonds Burgerinitiatieven ondersteunen we initiatieven van, voor en door inwoners die een bijdrage leveren aan de sociale cohesie van onze gemeente. Werk en inkomen Wat willen we bereiken? Bevorderen van zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie van de inwoners door middel van werk. Wat gaan we daar voor doen? • Versterken van de lokale en regionale werkgelegenheid door onder meer het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, het beschikbaar stellen van voldoende werkervaringsplaatsen en het stimuleren van de overstap van een uitkeringssituatie naar werk. • Voortzetten van de doelgerichte vroegsignalering om problematische schulden te voorkomen en schuldhulpverlening om inwoners met problematische schulden nieuwe kansen te bieden. • Bestrijden van armoede, mede door een adequaat minimabeleid en facilitering van maatschappelijke initiatieven en werk; de zelfredzaamheid vergroten. • Tegengaan van laaggeletterdheid door een ruim aanbod van scholingsmogelijkheden. • Doorontwikkelen van het TDC met aandacht voor maatwerk om meer mensen te activeren en aan het werk te krijgen. • Uitvoeren van de regierol die de gemeente heeft gekregen in de nieuwe Wet Inburgering op de maatschappelijke integratie van statushouders. Specifiek in 2025: • In 2025 gaan we verder met de pilot van het Wijkbedrijf Veendam dat in 2024 is gestart.
Met dit experiment willen we inwoners activeren door activiteiten en werkzaamheden in de wijk en voor de wijk te organiseren. • Zoals het nu uitziet wordt in 2025 de Participatiewet in balans van kracht. De nieuwe wet brengt op onderdelen balans tussen bestaanszekerheid, re-integratie en handhaving. Met dit wetsvoorstel beoogt het kabinet de eerste concrete stap te zetten om hardheden in de huidige wet weg te nemen door mensen centraal te stellen en uit te gaan van vertrouwen. Zodoende wil het kabinet de Participatiewet beter laten aansluiten op wat mensen (aan)kunnen en nodig hebben. Professionals krijgen meer ruimte om hen daarbij te helpen. 2025 wordt gebruikt om de nieuwe wet in de gemeentelijke regelgeving en de uitvoering
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
74 | Pagina
door onze organisatie te laten landen. De in september vastgestelde nieuwe reintegratieverordening biedt al de mogelijkheid om een breed scala aan voorzieningen in te zetten om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te helpen richting werk of participatie. Jaarlijks terugkerend: Niet van toepassing. Gerelateerde taakvelden: 6.3, 6.4 en 6.5
Wat gaat het kosten? Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2023
Begroting ná wijziging 2024
2025
2026
2027
2028
Baten
17.105.459
17.383.214
16.250.630
15.284.570
15.284.570
15.284.570
Lasten
34.374.010
34.116.001
32.250.383
31.415.103
31.411.115
31.203.711
Subtotaal Programma 4.2
-17.268.551
-16.732.787
-15.999.753
-16.130.533
-16.126.545
-15.919.141
Onttrekking aan reserves (Baten)
-
-
-
-
-
-
Toevoeging aan reserves (Lasten)
-
-
-
-
-
-
Subtotaal mutaties reserves
-
-
-
-
-
-
-17.268.551
-16.732.787
-15.999.753
-16.130.533
-16.126.545
-15.919.141
Omschrijving
Gerealiseerd/geraamd resultaat programma 4.2
Realisatie
De belangrijkste mutaties ten opzichte van het begrotingsjaar 2024 zijn opgenomen in de toelichting op de financiële begroting. De reserves behorende bij programma 4.2 zijn: • Stimuleringsfonds Welzijn • Kwaliteit door participatie • Inburgering • Sociaal domein WMO/jeugd De omvang van de reserve en de mutaties in de reserves zijn gespecificeerd opgenomen in de uiteenzetting van de financiële positie. Bij onderdeel 7 van de uiteenzetting van de financiële positie is 2025 gespecificeerd en het meerjarenperspectief is opgenomen in bijlage 2.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
75 | Pagina
BELEIDSINDICATOREN Onderstaand treft u voor dit programma de verplichte beleidsindicatoren aan. De gegevens zijn te raadplegen via de site www.waarstaatjegemeente.nl. Wij hebben er voor gekozen om de betreffende indicator te vergelijken met de provincie Groningen en Nederland als geheel. Beleidsindicatoren Indicator
Eenheid
Periode
Veendam
Provincie
Nederland
Banen
per 1.000 inw. 1564jr
2023
754,0
812,0
836,6
Jongeren met delict voor rechter
%
2022
1%
1%
1%
Kinderen in uitkeringsgezin
%
2022
7%
7%
6%
Netto arbeidsparticipatie
%
2023
70,6%
70,6%
73,1%
Werkloze jongeren
%
2022
3%
2%
1%
Personen met een bijstandsuitkering
per 10.000 inwoners
2023
423,1
434,3
344,8
Lopende reintegratievoorzieningen
per 10.000 inw 15-64jr
2023
363,8
263,9
191,5
Jongeren met jeugdhulp
% van alle jongeren tot 18 jaar
2023
19,5%
15,2%
13,5%
Bron
Beschrijving
Het aantal banen, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 1564 jaar. CBS Het percentage jongeren (12Beleidsinformatie 21 jaar) dat met een delict Jeugd voor de rechter is verschenen. Percentage kinderen tot 18 CBS jaar die in een gezin leven dat Beleidsinformatie van een bijstandsuitkering Jeugd moet rondkomen. Het percentage van de CBS werkzame beroepsbevolking Beleidsinformatie ten opzichte van de Jeugd beroepsbevolking. CBS Het percentage werkloze Beleidsinformatie jongeren (16-22 jaar). Jeugd LISA
Het aantal personen met een CBS - Participatie bijstandsuitkering, per 10.000 Wet inwoners. Het aantal lopende reCBS - Participatie integratievoorzieningen, per Wet 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar Het percentage jongeren tot CBS 18 jaar met jeugdhulp ten Beleidsinformatie opzichte van alle jongeren tot Jeugd 18 jaar.
De beleidsindicatoren zijn afkomstig van externe instanties en niet alle indicatoren in de lijst worden ieder jaar door de bronhouder geactualiseerd of zijn niet voorhanden. De beleidsindicatoren die in de tabel zijn opgenomen betreffen de gegevens die ten tijde van het opmaken van de begroting voorhanden waren.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
76 | Pagina
Programma 5 - Financiën In dit programma worden diverse financiële producten verantwoord, zoals treasury, algemene uitkering, diverse belastingen en reserves.
Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Fiscaal beleid De uitvoering van steeds meer overheidstaken wordt naar de gemeentelijke overheid doorgeschoven. Daarnaast spelen er landelijk ontwikkelingen op het terrein van herziening van het belastingstelsel. Een en ander leidt mogelijk tot een uitbreiding van het huidige lokale palet aan gemeentelijke belastingen. Zo wordt gedacht aan herinvoering van de onroerende-zaakbelastingen op het gebruik van woningen en invoering van een ingezetenenbelasting. Wat willen we bereiken? • Een geactualiseerd fiscaal beleid. • Voldoen aan de landelijke voorschriften vanuit het toezichthoudend orgaan 'de Waarderingskamer'. Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Wat willen we bereiken? • Een structureel sluitend financieel (meerjaren-)beeld. • Het effectief en efficiënt verzorgen en beheren van algemene dekkingsmiddelen. Jaarlijks terugkerend: Middels programmabegroting, voorjaarsnota, najaarsrapportage en jaarstukken wordt het financiële beeld gemonitord. Gerelateerde taakvelden: 0.5, 0.61, 0.62, 0.64, 0.7 en 0.8
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
77 | Pagina
Wat gaat het kosten? Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2023
Begroting ná wijziging 2024
2025
2026
2027
2028
1.400.060 1.330.785
396.339 1.064.580
192.056 1.103.041
187.773 -1.267.148
183.490 -1.186.398
179.207 -1.086.265
Subtotaal Programma 5.0
69.275
-668.241
-910.985
1.454.921
1.369.888
1.265.472
Lokale heffingen Algemene uitkeringen Dividend Overige algemene dekkingsmiddelen Subtotaal algemene dekkingsmiddelen (baten)
8.822.651 77.330.053 975.040
8.790.179 79.066.598 324.074
9.122.643 83.021.458 670.589
9.301.243 81.054.268 670.589
9.479.843 83.782.518 670.589
9.658.443 86.363.116 670.589
1.711.156
1.656.749
1.829.079
1.780.146
1.711.201
1.681.160
88.838.900
89.837.600
94.643.769
92.806.246
95.644.151
98.373.308
-
-
-
-
-
-
729.877
622.010
633.365
344.625
289.131
351.746
2.384.693
2.179.042
710.002
4.000
4.000
4.000
2.384.693
2.179.042
710.002
4.000
4.000
4.000
Financiën
20.505.957 290 -
24.330.324 50.000 162.418
21.376.050 50.000 99.598
22.993.545 50.000 162.896
24.100.297 50.000 226.194
22.890.511 50.000 289.492
Subtotaal overige middelen (lasten)
20.506.247
24.542.742
21.525.648
23.206.441
24.376.491
23.230.003
Onttrekking aan reserves (Baten) Toevoeging aan reserves (Lasten)
5.738.072 4.221.370
7.601.095 2.018.496
5.380.114 6.278.795
9.075 1.306.235
9.075 1.293.224
9.075 1.294.089
Subtotaal mutaties reserves
1.516.702
5.582.599
-898.681
-1.297.160
-1.284.149
-1.285.014
Gerealiseerd/geraamd resultaat programma 5.0
1.516.702
5.582.599
-898.681
-1.297.160
-1.284.149
-1.285.014
Omschrijving
Baten Lasten
Subtotaal algemene dekkingsmiddelen (lasten) Overhead Subtotaal overige middelen (baten)
Realisatie
De belangrijkste mutaties ten opzichte van het begrotingsjaar 2024 zijn opgenomen in de toelichting op de financiële begroting. De reserves behorende bij programma 5.0 zijn: • Weerstandsvermogen • Algemene Bestemmings Reserve (ABR) • NIR (nieuwe incidentele ruimte) • Opbrengst verkoop Essent aandelen • FPU • Verkoop Essent • Poort van Veendam • Compensatie dividend verkoop Essent
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
78 | Pagina
De omvang van de reserve en de mutaties in de reserves zijn gespecificeerd opgenomen in de uiteenzetting van de financiële positie. Bij onderdeel 7 van de uiteenzetting van de financiële positie is 2025 gespecificeerd en het meerjarenperspectief is opgenomen in bijlage 2. De specificatie van het onderdeel Overhead (taakveld 0.4) is opgenomen in bijlage 4. Een toelichting op het onderdeel Overhead is opgenomen in paragraaf 1. De toelichting op het overzicht van baten en lasten 2025-2028.
BELEIDSINDICATOREN Onderstaand treft u voor dit programma de verplichte beleidsindicatoren aan. De gegevens zijn te raadplegen via de site www.waarstaatjegemeente.nl. Wij hebben er voor gekozen om de betreffende indicator te vergelijken met de provincie Groningen en Nederland als geheel. Beleidsindicatoren Indicator
Eenheid
Periode
Veendam
Provincie
Nederland
Gemiddelde WOZ waarde
duizend euro
2024
226
279
379
Gemeentelijke woonlasten éénpersoons huishouden
euro
2024
976
1.003
-
Gemeentelijke woonlasten meerpersoons huishouden
euro
2024
1.051
1.087
-
Bron
Beschrijving
CBS Statistiek De gemiddelde WOZ waarde Waarde van woningen. Onroerende Zaken Het gemiddelde totaalbedrag COELO, in euro's per jaar dat een Groningen éénpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten. Het gemiddelde totaalbedrag COELO, in euro's per jaar dat een Groningen meerpersoonshuishouden betaald aan woonlasten.
De beleidsindicatoren zijn afkomstig van externe instanties en niet alle indicatoren in de lijst worden ieder jaar door de bronhouder geactualiseerd of zijn niet voorhanden. De beleidsindicatoren die in de tabel zijn opgenomen betreffen de gegevens die ten tijde van het opmaken van de begroting voorhanden waren.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
79 | Pagina
Paragrafen
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
80 | Pagina
Lokale heffingen Inleiding De gemeentelijke belastingen en heffingen vinden hun grondslag in door de gemeenteraad vastgestelde verordeningen. In deze paragraaf lokale heffingen is rekening gehouden met de verordening ex artikel 212 Gemeentewet (Financiële verordening gemeente Veendam) en de begrotingsrichtlijn 2024. Tarievenbeleid Ten aanzien van de lokale heffingen zijn de volgende uitgangspunten geformuleerd: • De belastingtarieven worden met 4,4 % geïndexeerd; • Voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing worden kostendekkende tarieven gehanteerd. Opbrengsten per lokale heffing In de primitieve begroting (exclusief wijzigingen) is rekening gehouden met de volgende opbrengsten aan gemeentelijke heffingen en leges:
Omschrijving
Rekening 2023
Begroot 2024 incl. wijzigingen
Begroot 2025 (primitief)
OZB – gebruik
1.508.715
1.357.865
1.333.558
OZB – eigendom
7.301.140
7.418.237
7.775.390
BIZ
139.489
139.554
133.367
Precariobelasting
13.853
14.077
13.695
Algemene dekkingsmiddelen
8.963.197
8.929.733
9.256.010
Rioolheffing eigenaar
1.040.183
1.079.906
1.211.859
Rioolheffing gebruiker
1.188.563
1.234.008
1.248.623
Afvalstoffenheffing
3.955.651
4.687.087
5.033.513
Lijkbezorgingsrechten
230.318
82.502
82.502
Leges burgerzaken
319.790
319.790
319.790
Leges omgevingsvergunningen
996.584
402.300
402.300
16.694.286
16.735.326
17.554.597
Totaal lokale heffingen
Onroerende zaakbelasting Onder de naam onroerende zaakbelastingen worden voor in de gemeente gelegen onroerende zaken twee directe belastingen geheven: • een gebruikersbelasting voor een onroerende zaak die niet in hoofdzaak tot woning dient van degene die bij het begin van het kalenderjaar gebruiker is van deze onroerende zaak.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
81 | Pagina
•
een eigenarenbelasting van degene die bij het begin van het kalenderjaar het genot heeft krachtens eigendom, bezit of beperkt recht van een onroerende zaak (zowel woning als nietwoning).
Voor de berekening van het tarief voor 2025 wordt uitgegaan van de OZB-opbrengst 2024, inclusief een verhoging van 2% en eventuele overige verhogingen. Het is de planning dat de aanslagen OZB 2025 met dagtekening 31 januari 2025 worden opgelegd. WOZ-waarden De aanslagen OZB inclusief de WOZ-beschikking worden opgelegd naar de WOZ-waarde zoals die geldt op de waardepeildatum 1 januari 2024. Deze waarde wordt op grond van de Wet waardering onroerende zaken jaarlijks opnieuw vastgesteld. De Wet WOZ stelt steeds hogere eisen aan de WOZ-administratie. De WOZ-waarde zal voor steeds meer doeleinden worden gebruikt (o.a. berekening huurprijzen, financieringen etc.). De WOZadministratie is één van de zogeheten basisadministraties. Momenteel zijn we volop bezig met de herwaardering van onroerende zaken naar waardepeildatum 1 januari 2024. Uit voorlopige berekeningen blijkt dat de gemiddelde waarde van woningen ten opzichte van peildatum 1 januari 2023 is gestegen met 8,9 %. De gemiddelde waarde van niet-woningen is 19,44% gestegen. Rioolheffing Het Afvalwaterbeleidsplan vormt de basis voor de te plegen investeringen. De te plegen investeringen hieruit worden gedekt uit de rioolheffing. Onder de naam rioolheffing wordt een recht geheven van de eigenaar van een pand van waaruit afvalwater en/of afvloeiend hemelwater, direct of indirect op de gemeentelijke riolering wordt afgevoerd.
Bij de berekening van de tarieven wordt als basis gehanteerd dat de toegerekende kosten voor 100% worden gedekt. In 2023 is het Afvalwaterbeleidsplan door de gemeenteraad vastgesteld. Hierin zijn over een periode van 60 jaar de kosten doorgerekend, rekening houdend met benodigde investeringen. Dit vormt de basis voor werkzaamheden die aan het riool moeten worden uitgevoerd en vormt ook de basis voor de tariefberekening. De gemeente hanteert bij de raming het zogenaamde “ideaalcomplex”, waarbij de lasten per jaar volledig door de rioolheffing worden gedekt. De kostendekkendheid van de verordening is als volgt:
Omschrijving
Totaal
Kosten taakveld(en), incl. (omslag)rente
1.755.825
Inkomsten taakveld(en), excl. heffingen
82.939
Netto kosten taakveld
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
1.672.886
82 | Pagina
Toe te rekenen kosten
202.407
Overhead incl. (omslag)rente
297.398
BTW
287.791
Totale kosten
2.460.482
Opbrengst heffingen
2.460.482
Dekkingspercentage
100%
Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing heeft een belastingkarakter waarbij de kosten van beheer van huishoudelijke afvalstoffen worden doorberekend aan de burgers. Deze kosten van beheer betreffen alle kosten die samenhangen met de inzameling, het vervoer, de nuttige toepassing (bijvoorbeeld hergebruik) of de verwijdering van huishoudelijke afvalstoffen. De kostendekkendheid van de verordening is als volgt:
Omschrijving
Totaal
Kosten taakveld(en), incl. (omslag)rente
3.836.441
Inkomsten taakveld(en), excl. heffingen
252.076
Netto kosten taakveld
3.584.365
Toe te rekenen kosten
410.172
Overhead incl. (omslag)rente
547.106
BTW
491.869
Totale kosten
5.033.513
Opbrengst heffingen
5.033.513
Dekkingspercentage
100%
Reinigingsrechten Bedrijven zijn zelf verantwoordelijk voor het op de juiste wijze afvoeren van hun afval. Met bedrijven wordt bedoeld alle niet-huishoudens, dus ook verenigingen, organisaties etc. Voor deze bedrijven geldt geen verplichte afvalinzameling. Wel wordt een recht geheven voor het op verzoek ledigen van putten of septictanks. Voorgesteld wordt om de tarieven te indexeren met 4,4 %. Overige lokale heffingen In de nota fiscaal beleid is uitgesproken het kostendekkend maken van de gemeentelijke dienstverlening fasegewijs te bevorderen. In de afgelopen jaren zijn daarom de tarieven stapsgewijs verhoogd. Onderstaand wordt (daar waar van toepassing) kort inzicht verschaft in de verordeningen.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
83 | Pagina
Leges Op grond van de Gemeentewet kunnen rechten worden geheven voor het gebruik van gemeentebezittingen of van werken die voor de openbare dienst bestemd zijn, evenals werken of inrichtingen die bij de gemeente in beheer of onderhoud zijn, en voor het genot van door of vanwege het gemeentebestuur verstrekte diensten. De heffing van leges geschiedt op grond van het genot van door of vanwege de gemeente verstrekte diensten. De overige rechten worden geheven op grond van het gebruik van gemeentelijke bezittingen en dergelijke. Evenals bij de afvalstoffenheffing en de rioolheffing mogen de hier bedoelde rechten (per titel in de verordening) maximaal 100% kostendekkend zijn. Daarnaast zijn door het rijk in bepaalde gevallen maximale tarieven vastgesteld zoals voor een paspoort. De kostendekkendheid van de verordening is als volgt: (bedragen x € 1.000,-) Omschrijving Kosten taakveld(en), incl. (omslag)rente Inkomsten taakveld(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW Totale kosten Opbrengst heffingen Dekkingspercentage *
Titel 1* 309 0 309 0 242 0 551 319 58%
Titel 2* 464 0 464 0 538 0 1.002 403 40%
Titel 3* 37 0 37 0 41 0 78 35 44%
Totaal 810 0 810 0 821 0 1.631 758 47%
Titel 1 Algemene dienstverlening Titel 2 Dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning Titel 3 Dienstverlening vallend onder Europese diensten richtlijn
In bovenstaande tabel kunnen afrondingsverschillen voorkomen. Lijkbezorgingsrechten Op basis van de verordening lijkbezorgingsrechten worden rechten geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. Deze rechten worden geheven voor het gebruik van de gemeentelijke begraafplaats en voor het genot van in verband daarmee door de gemeente verleende diensten. De kostendekkendheid van de verordening is als volgt:
Omschrijving
Totaal
Kosten taakveld(en), incl. (omslag)rente
749.754
Inkomsten taakveld(en), excl. heffingen
80.085
Netto kosten taakveld
669.669
Toe te rekenen kosten
0
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
84 | Pagina
Overhead incl. (omslag)rente
183.817
BTW
24.712
Totale kosten
878.198
Opbrengst heffingen
82.502
Dekkingspercentage
9%
Marktgelden Op basis van de verordening marktgelden wordt een recht geheven wegens het innemen van een standplaats op een marktterrein. De opbrengst dient ter dekking van de door de gemeente gemaakte kosten. Voorgesteld wordt om de tarieven te indexeren met 4,4 %. Precariobelasting Op basis van de verordening precariobelasting worden belastingen geheven ter zake van het hebben van voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond. De opbrengst vloeit naar de algemene middelen. Voorgesteld wordt om de tarieven te indexeren met 4,4 %. Bedrijveninvesteringszone (BiZ) Op basis van de verordening Bedrijven Investeringszone Centrum Veendam wordt een BIZ-bijdrage geheven. Deze wordt geheven op basis van een percentage van de WOZ-waarde met een vastgesteld minimum- en maximumbijdrage. De BIZ-bijdrage is een bestemmingsbelasting die onder andere kan worden gebruikt voor het organiseren van activiteiten en evenementen, voor winkeliersacties, promotie en voor de professionalisering van de winkeliersvereniging. Voorgesteld wordt om het percentage niet te wijzigen. Kwijtschelding Indien een belastingplichtige niet of over te weinig financiële middelen beschikt om een belastingaanslag te voldoen, kan onder bepaalde voorwaarden aan deze belastingplichtige kwijtschelding worden verleend. Het kwijtscheldingspercentage dat in Veendam wordt gehanteerd bedraagt 100%.
Dit betekent dat alle belastingplichtigen met een inkomen van 100% van de (voor hem/haar geldende) bijstandsnorm of lager in aanmerking komen voor gehele of gedeeltelijke kwijtschelding. Bij het beoordelen van een verzoek om kwijtschelding wordt ook rekening gehouden met eventueel vermogen, bezit auto, etc. Kwijtschelding kan alleen worden verleend indien het een aanslag betreft voor onroerende zaakbelastingen, afvalstoffenheffing en/of rioolheffing. De overige heffingen zijn in de betreffende belastingverordeningen uitgesloten voor kwijtschelding. Sinds de Leidraad Invordering 2017 is de kwijtschelding voor ondernemers opgenomen en wordt overeenkomstig toegepast. Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
85 | Pagina
Lokale lastendruk In onderstaande tabel wordt de lokale lastendruk per inwoner in euro’s weergegeven over de jaren 2023 t/m 2025:
Jaar
inwoners
Afval (x1.000)
Riool (x1.000)
Ozb (x1.000)
totaal (x1.000)
per inwoner
2023
27.417
3.988
2.114
8.623
14.725
537
2024
27.466 491 27.521
4.687
2.314
8.776 9.108
15.777
574
5.033 2.460 16.601 2025* *De opbrengsten 2025 zijn nog onder voorbehoud van de besluitvorming in de novemberraad. Aanbieding belastingverordeningen De belastingverordeningen worden – met inachtneming van de raadsbesluiten ten aanzien van de tarieven in de novemberraad – ook in de novemberraad ter vaststelling aangeboden. Daarbij wordt eveneens achterliggende informatie opgenomen over de kostendekkendheid per hoofdstuk van de verordening leges.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
86 | Pagina
603
Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Algemeen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de weerstandscapaciteit en de aanwezige risico’s. Het weerstandsvermogen geeft aan in welke mate de organisatie in staat is om financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Het weerstandsvermogen is voldoende indien het saldo van de weerstandscapaciteit minus de aanwezige risico’s positief is. De weerstandscapaciteit betreft de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken. Een risico kan worden gedefinieerd als de kans waarmee een gebeurtenis zich kan voordoen en welke impact deze gebeurtenis heeft. Voor de bepaling van het weerstandsvermogen zijn alleen die risico’s van belang waarvoor geen maatregelen zijn getroffen. Een voorbeeld van een beheersmaatregel is het afsluiten van een verzekering. Definities Weerstandsvermogen:
Het vermogen van de gemeente om niet voorziene financiële tegenvallers op te kunnen vangen om teneinde haar taken voort te kunnen zetten. Weerstandscapaciteit: Middelen waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet voorziene tegenvallers te dekken. Onbenutte belastingcapaciteit: Het bedrag waarmee de belastingen nog maximaal kunnen toenemen volgens de normen van een artikel 12 aanvraag. In het geval van een onvoorziene tegenvaller zouden de belastingen nog met dit bedrag verhoogd kunnen worden. Stille reserves: Het verschil tussen de reële waarde van de activa en de boekwaarde. Onvoorzien: Het restant van het in de begroting opgenomen bedrag voor onvoorziene uitgaven. Het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s Het beleid betreffende het weerstandsvermogen kan als volgt worden weergegeven: • de hoogte van het benodigde weerstandsvermogen wordt jaarlijks door de raad vastgesteld bij de jaarstukken; • de (incidentele) weerstandscapaciteit wordt in eerste instantie voor zowel incidentele als structurele tegenvallers gebruikt; • structurele tegenvallers, zonder dat daar meevallers tegenover staan, worden afgedekt in de eerstvolgende meerjarenbegroting; • risico’s worden jaarlijks beoordeeld en waar nodig aangepast. De inventarisatie wordt verwerkt in de jaarstukken.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
87 | Pagina
De inventarisatie van de weerstandscapaciteit Begripsbepaling Weerstandscapaciteit is de mate waarin de gemeente Veendam over middelen beschikt of kan beschikken om niet voorziene tegenvallers op te vangen. Onderscheid wordt gemaakt in de incidentele en de structurele weerstandscapaciteit. Onder incidentele weerstandscapaciteit wordt verstaan de capaciteit die de gemeente heeft om eenmalige tegenvallers op te vangen. Onder structurele weerstandscapaciteit verstaan we middelen die permanent inzetbaar zijn om tegenvallers op te vangen. In een overzicht ziet dit er als volgt uit: Tabel 1 Weerstandscapaciteit
Bestanddeel
Incidentele
Structurele
weerstandscapaciteit weerstandscapaciteit
Post onvoorzien
X
Algemene Reserve
X
Bestemmingsreserves (gedeeltelijk)
X
Stille reserves (saldo gesteld op nihil)
X
Onbenutte belastingcapaciteit
X
Begrotingsruimte (bezuinigingen/onvoorzien)
X
De weerstandscapaciteit van de gemeente Veendam wordt berekend uit de reserve en de post onvoorzien. De geraamde weerstandscapaciteit per 1-1-2025 kan worden berekend en als volgt gespecificeerd worden: Algemene reserves Onvoorzien Totaal
17,50 miljoen 0,04 miljoen 17,54 miljoen
De inventarisatie van de risico’s Algemeen In deze paragraaf worden een aantal uitgangspunten genoemd voor het berekenen van de gewenste hoogte van de weerstandscapaciteit. Het proces begint met het in beeld brengen van de risico’s. Vervolgens wordt de omvang van het risico bepaald met behulp van de onderstaande risicoscore tabel. Er wordt een inschatting gemaakt van de waarschijnlijkheid dat het risico zich daadwerkelijk zal voordoen.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
88 | Pagina
Tabel 2 Risicoscore Waarschijnlijkheid
Risicoscore op Uitgedrukt in een percentage waarschijnlijkheid
Klein
1
1 tot 5
Beperkt
2
5 tot 25
Reëel
3
25 tot 50
Groot
4
50 tot 75
Zeer groot
5
75 tot 95
Proces Het bepalen van de risico’s is een regulier proces dat is geborgd in de organisatie. Dit betekent dat minstens ieder jaar de risico-inventarisatie opnieuw wordt uitgevoerd. De inventarisatie vindt plaats op basis van een lijst met risico’s (kwalitatief) en de bedragen en de inschatting van de kans dat een risico zich daadwerkelijk voordoet (kwantitatief). Op deze wijze kan beoordeeld worden of bestaande risico’s nog actueel zijn en de inschatting van kansen en bedragen nog een goede weerspiegeling is. Daarnaast kunnen risico’s vervallen (omdat het risico inmiddels is ondergebracht bij een verzekeraar, of door het afstoten van taken / werkzaamheden) en dan worden deze uit de lijst verwijderd. Tenslotte kunnen zich in het afgelopen jaar nieuwe risico’s hebben voorgedaan die impact hebben op het weerstandsvermogen. In deze paragraaf wordt deze actualisatie gepresenteerd. Gesignaleerde risico’s De organisatie heeft een inventarisatie gemaakt van de mogelijke risico’s die de gemeente Veendam loopt aangaande haar processen, producten en diensten. Deze inventarisatie heeft geleid tot de onderstaande lijst met gesignaleerde risico’s:
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
89 | Pagina
Omschrijving risico Veendam
Oorzaak
Ontwikkeling Arbeidsmarkt.
Risico op kwaliteitsverlies, Vergrijzing, krapte en bezuinigingen. meer inhuur.
3
50
€100.000
2
Gewaarborgde geldleningen. Het betreft hier voornamelijk een tertiaire achtervang. De risico’s achten wij vrij gering.
Ontwikkelingen kapitaalmarkt.
Financiële tegenvallers
1
5
€1.000.000
3
Prijsontwikkelingen.
Geo-politieke wereldwijde spanningen.
4
75
4
Aansprakelijkheidsstelling Toename claimcultuur. en
Sterk oplopende prijsontwikkelingen. Schadeclaims, waarvan onduidelijk is in hoeverre de verzekering deze zal afdekken
1
Extra rentekosten op de project investeringen en extra handelingskosten voor project begeleiding
Mogelijk afboekingen op eventuele (te) hoge boekwaarden.
Nr.
1
De moeilijke markt voor winkels/woningen leveren voortschrijdend inzicht in de planvorming van de verantwoordelijk projectontwikkelaar. De afspraken uit de samenwerkingsovereenkomst worden geconcretiseerd.
Gevolg
Kans
Percentage
Incident eel Kans * (I) of Beïnvloedbaar Kans * Bedrag Bedrag Structureel Ja/Nee/Beperkt Incidenteel Structureel (S)
€ 5.000.000
€ 150.000
De achtervangpositie en de ontwikkeling van de achtervangpositie blijven monitoren en daar waar nodig aanvullende maatregelen nemen om de risico’s te beperken.
€1.000.000
€ 3.000.000
€ 1.500.000
5
€0
€ 500.000
€ 12.500
3
50
€0
€ 1.600.000
€ 400.000
1
5
€1.000.000
€ 8.800.000
€ 245.000
€5.000.000 € 20.000.000
€ 6.250.000
6
Economische recessie i.r.t. eigendommen. Eén van de neveneffecten van de Gewijzigde omstandigheden recessie is de vastgoedmarkt. waardedaling van het onroerend goed.
7
Benodigd Veranderde markt weerstandsvermogen t.b.v. bedrijventerreinen en het grondbedrijf. woongebieden.
3
50
8
Niet voldoen aan voorwaarden met betrekking tot de beveiliging van Suwinet.
1
5
€0
€ 350.000 Incidenteel Beperkt
Beheersmaatregelen
Adequate strategische personeelsplanning.
Kerkstraat West. De moeilijke markt heeft invloed op het ontwikkeltempo.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
Maximaal Financieel effect
€ 112.500
5
Niet goed afschermen van en toezien op het gebruik van Suwinet. Afsluiten Suwinet en boete Dit om ongeoorloofd gebruik door opgelegd door CBP. gebruikers.
Minimaal Financieel effect
€ 850.000 S
Ja
€ 21.250
Adequate monitoring van de prijsontwikkelingen.
Er zijn nadere afspraken gemaakt met de ontwikkelaar.
De controles op passend gebruik van Suwinet verlopen op periodieke basis.
90 | Pagina
Maximaal Financieel effect
Incident eel Kans * (I) of Beïnvloedbaar Kans * Bedrag Bedrag Structureel Ja/Nee/Beperkt Incidenteel Structureel (S)
Nr.
Omschrijving risico Veendam
Oorzaak
Gevolg
9
Onzekerheid over hoogte van de rijksbijdragen en vergoedingen.
Invoering nieuw verdeelmodel gemeentefonds en BUIG.
Kans op grotere tekorten.
3
50
€1.000.000
€ 5.000.000
Structurele overschrijding van jeugdbudget.
5
90
€2.500.000
€ 3.000.000
€ 2.475.000
Hogere kosten gemeente
3
25
€200.000
€ 500.000
€ 87.500
Hogere eigen bijdrage gemeente door hogere exploitatietekort Wedeka
3
50
€200.000
€ 350.000
€ 137.500
Bijdrage rijk is gedaald en verstrekkingen c.q. voorzieningen zijn gestegen. Er worden tijdelijk extra middelen ter beschikking gesteld. De structurele impact is nog niet helder. Toenemende vergrijzing en toename van de zorgvraag.
Kans
Percentage
Minimaal Financieel effect
Nee
Ontwikkelingen Jeugd
11
Ontwikkelingen WMO
12
Financiële risico's van Lagere rijksbijdrage SW als verbonden partijen, in casu onderdeel sociaal domein SW-bedrijf Wedeka
13
Het achteraf blijkens niet correct te zijne toepassing Complexe en veranderende wet- en Hieruit kunnen van wet- en regelgeving in regelgeving. schadeclaims ontstaan. het gemeentelijk handelen.
2
25
€0
€ 500.000 Incidenteel
€ 62.500
14
MDT Garantstelling voor Financiële consequenties aanvulling ontslaguitkering Afspraken uit het Sociaal Plan 2019 bij daadwerkelijk, niet MDT personeel na verwijtbaar, ontslag. verzelfstandig
3
25
€0
€ 300.000 Incidenteel Beperkt
€ 37.500
15
Informatieveiligheid
3
50
€0
€ 800.000 Incidenteel
Toename dreiging van digitale criminaliteit
Systemen die niet meer werken en mogelijk verlies van data
Totaal risico's
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
€12.000.000 € 50.550.000
De gemeente heeft verder geen invloed in de verdeelsystematiek van het rijk. Aan de lastenkant worden diverse maatregelen ingezet om de lasten te beperken en/of te reduceren. Landelijke trend dat kosten jeugdzorg stijgen. Er wordt ingezet op meer monitoring en inzicht in de kosten. Daarnaast bereiden we een aantal maatregelen voor om te transformeren. Dit moet op termijn ook leiden tot lagere kosten.
€ 1.500.000
10
Wedeka treft maatregelen om tot een betere kostenbeheersing te komen door opstellen bedrijfsplan. Over de voortgang vindt bestuurlijke en ambtelijke afstemming plaats.
We monitoren de ontwikkelingen en als daar aanleiding toe is, ondernemen we maatregelen om (financiële) effecten te beperken.
€ 200.000 € 13.191.250
Beheersmaatregelen
Diverse ICT gerelateerde maatregelen. €0
91 | Pagina
Conclusie Op basis van de hiervoor opgenomen gegevens kan het weerstandsvermogen als volgt worden berekend: De aanwezige weerstandscapaciteit € 17.540.000,De benodigde weerstandscapaciteit (de risico’s) € 13.191.250,Nog beschikbare ruimte weerstandscapaciteit € 4.348.750,Geconcludeerd kan worden dat de gemeente Veendam voldoende middelen heeft om alle gesignaleerde risico’s incidenteel op te kunnen vangen. Het weerstandsvermogen kan als ruim voldoende worden beoordeeld. Het weerstandsvermogen is uit te drukken in een ratio, namelijk: Ratio Weerstandsvermogen =
€ 17.540.000 = 1,33 € 13.191.250
Wanneer de ratio weerstandsvermogen minder dan 1 bedraagt, is een gemeente kwetsbaar. De gemeente beschikt dan niet over voldoende capaciteit om de geïdentificeerde risico’s af te dekken. Gedurende korte tijd is dit mogelijk. Er kunnen zich namelijk omstandigheden voordoen, zoals een kortstondig groot project met aanzienlijke risico’s die niet ten volle kunnen worden afgedekt. Hierdoor kan de ratio tijdelijk (bijvoorbeeld maximaal één begrotingsjaar) onder 1 komen. Ook een weerstandsvermogen van groter dan 1 betekent echter niet dat een gemeente voor 100% is ingedekt tegen alle risico’s. Er kunnen zich onvoorziene situaties voordoen waarbij je als gemeente binnen 1 jaar meerdere tegenslagen hebt te verwerken, ook al wordt de kans daarvoor laag geschat. Het spreekt voor zich dat hoe hoger het weerstandsvermogen is, hoe meer (onvoorziene) tegenvallers opgevangen kunnen worden. Echter, ook een te groot weerstandsvermogen is niet altijd ideaal. Wanneer de ratio hoog is, kan men zich afvragen of de niet noodzakelijk beschikbare weerstandscapaciteit niet voor andere doeleinden zou kunnen ingezet. Een ratio van 1,0 wordt als 'voldoende' gekwalificeerd.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
92 | Pagina
Tabel 3 Beoordelingstabel weerstandsvermogen Ratio weerstandsvermogen
Betekenis
A
x >2
Uitstekend
B
1,4 < x > 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 < x > 1,4
Voldoende
D
0,8 < x > 1,0
Matig
E
0,6 < x > 0,8
Onvoldoende
F
x < 0,6
Ruim onvoldoende
Financiële kengetallen Onderstaande tabel geeft het overzicht van de kengetallen bij de programmabegroting 2025. Netto schuldqoute Netto schuldqoute gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteit Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Woonlasten t.o.v. landelijke gemiddeld jaar er voor
Realisatie 2023 Begroting 2024 4,3% 0,9% 2,4% 0,9% 61,3% 62,2% 13,2% 10,0% 1,1% 0,3% 102,2% 102,0%
Begroting 2025 -2,8% -2,8% 61,6% 8,8% 0,0% 111,4%
Begroting 2026 -4,3% -4,3% 63,5% 7,3% -2,4% 111,4%
Begroting 2027 -9,0% -9,0% 66,2% 6,0% -2,3% 111,4%
Begroting 2028 -13,4% -13,4% 71,0% 4,3% 0,0% 111,4%
Verklaring en beoordeling Netto schuldquote Netto schuldquote: het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen 0% t/m 100%: normaal > 100%: weinig leencapaciteit > 130%: zeer hoge schuld De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. De gemeente Veendam scoort normaal. Dit betekent dat de gemeente Veendam voldoende mogelijkheden heeft tot het opnemen van langlopende geldleningen. Solvabiliteitsratio Solvabiliteitsratio: het eigen vermogen als percentage van het vreemd vermogen. Hoe hoger de ratio, hoe groter de weerbaarheid. Normaal is tussen 20% en 70%. De gemeente Veendam schommelt tussen de 60% en 70% en geeft een normale weerbaarheid aan. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen. Daarmee wordt de wendbaarheid van de gemeente aangegeven. Een positief percentage geeft een overschot aan en een negatief percentage een tekort.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
93 | Pagina
Grondexploitatie Grondexploitatie: de waarde van de niet in exploitatie genomen gronden ten opzichte van de totale baten. Hoe lager het percentage, hoe kleiner het risico is voor de financiële positie. Belastingcapaciteit Belastingcapaciteit: de belastingdruk van de gemeente uitgedrukt in een percentage ten opzichte van het landelijke gemiddelde.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam
94 | Pagina
Onderhoud Kapitaalgoederen Inleiding Als gemeente hebben wij middelen nodig om goederen en diensten aan de burger te kunnen leveren. Deze middelen worden aangeduid met de term kapitaalgoederen. De belangrijkste kapitaalgoederen hebben betrekking op wegen, technische kunstwerken, riolering, water, groen en gebouwen. Al deze kapitaalgoederen vergen onderhoud en dienen in de begroting te worden opgenomen. Deze paragraaf biedt inzicht in beleidskaders voor het behoud van de kapitaalgoederen en de financiële consequenties daarvan.
Het onderhoud van de kapitaalgoederen is op deze manier schematisch weer te geven. Kaders De kosten voor het in stand houden van kapitaalgoederen hebben wij opgenomen in de verschillende programma’s van de begroting. De kosten van de instandhouding bestaan onder andere uit kosten voor onderhoud, kapitaallasten, beheer en exploitatielasten. De flexibiliteit in de onderhoudsbudgetten is beperkt, omdat onderhoud vroeg of laat moet worden uitgevoerd. Bovendien leidt achterstallig onderhoud over het algemeen tot meer kosten dan wanneer het onderhoud tijdig wordt gepleegd. De hoogte van de benodigde budgetten is afhankelijk van het gekozen kwaliteitsniveau. De vaststelling van het kwaliteitsniveau is aan u voorbehouden. Hiervoor hebben wij diverse beheerplannen/visies opgesteld, waarin beleidsdoelstellingen voor de diverse kapitaalgoederen zijn vastgesteld. Met de volgens de BBV (Besluit, Begroting en Verantwoording) verplichte paragraaf “Onderhoud kapitaalgoederen” krijgt u de mogelijkheid om kaders te stellen voor onderhoud van wegen, riolering, groen, gebouwen etc.
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Veendam