Uitvoeringsprogramma Utrechtse binnensport 2024 – 2030

1. Het voornemen om een blaashal te realiseren komt ter sprake in het netwerk hockey, waarbij de reacties mee worden genomen in het gesprek met de assetmanager. 2. Vereniging neemt contact op met assetmanager van Afdeling VGU 3. Vereniging stelt een businesscase op: aanschaf (wijze van financieren), beheer, exploitatie, opslag, wijze van verwarmen met warmtepomp inclusief terugverdientijd, benodigde

24

Inhoudsopgave gaat verder op pagina 36

Bijlage A Gemeentelijke sporthallen die geschikt zijn voor zaalhockey: Bestaande sporthallen • Galgenwaard 1 • Galgenwaard 2 • Europahal • Hoograven • Cultuurcampus Nieuw op te leveren sporthallen in 2023 • Het Plein • Tijdelijke sporthal Toekomstige sporthallen na 2023 Nog niet bekend of en welke van deze sporthallen geschikt worden gemaakt voor zaalhockey.

25

Inhoudsopgave gaat verder op pagina 36

Bijlage 3. Zaalverdeling criteria sporthallen Utecht

Zaalverdelingscriteria Sporthallen Utrecht 2024 1. De zaalverdelingscriteria gelden voor alle sporthallen die de gemeente beheert en exploiteert. 2. De Zaalverdelingscommissie (ZVC) mag de uren verdelen binnen de volgende tijdblokken: a. Maandag t/m vrijdag vanaf 16:00 – 23:00 uur (tot 17:00 uur heeft onderwijs voorrang). b. Zaterdag en zondag van 8:30 – 23:00 uur.

De ZVC verdeelt de uren voor de jaarprogrammering. Losse uren worden via het vastgoedloket van de gemeente gereserveerd zonder tussenkomst van de ZVC. 3. Het uitgangspunt bij de verdeling van de doordeweekse uren (met name in de ‘populaire’ hallen) is dat er wordt ingeroosterd terugwerkend vanaf 23.00 uur. Een partij die van 19.30 – 22.30 uur wil trainen wordt dan in eerste instantie ingedeeld op de tijd 20.00 – 23.00 uur. Is er geen belangstelling voor de vroege uren dan zoveel mogelijk aansluitend inboeken. 4. De ZVC hanteert een vaste werkwijze/leidraad zoals is opgenomen in bijlage 1. 5. Voor het gebruiksrecht van de toegewezen uren zijn de algemene gebruiksvoorwaarden maatschappelijk vastgoed van toepassing, te vinden via www.utrecht.nl/verhuur.

6. Per sporthal heeft de gemeente maximaal 3 maal per kalenderjaar de mogelijkheid af te wijken van de zaalverdelingscriteria om onderdak te bieden aan een (sportief) evenement waarbij de sportieve, promotionele of toeristische belangen dusdanig groot zijn dat voorrang gerechtvaardigd is. De gemeente kondigt de afwijking tenminste 1 maand van tevoren aan met een maximale inspanning om deze evenementen op een zondag te plannen. Voor verenigingen die op die momenten in de sporthal zitten moet, een vervangende accommodatie worden gezocht. Het mag geen struikelblok zijn dat niet alle teams in dezelfde hal hun competitie kunnen spelen. Verder zijn op het annuleren van boekingen de algemene voorwaarden maatschappelijk vastgoed van toepassing. Prioritering zaalverdeelcriteria a. Interland/internationale bekerwedstrijden b. Internationaal toernooi/nationaal sportevenement c. Nationale competitie, zowel doordeweeks als weekenden d. Topsporttraining en jeugdselectietraining e. Verenigingsgebruik voor trainingen, bedrijvencompetitie en welzijnswerk (*) waarbij de prioritering wordt toegepast ten gunste van een optimale bezetting: i. Sporten die het hele seizoen gebruik maken van de zaal ii. Sporten die een aanzienlijk deel van hun competitieseizoen binnen spelen. iii. Sporten die een kort zaalseizoen hebben. f.

Recreatieve sportbeoefening Een uitleg/onderbouwing van deze prioritering is opgenomen in bijlage 2 (blz.5).

26

Inhoudsopgave gaat verder op pagina 36

* Activiteiten vanuit het welzijnswerk en jongerenwerk worden zoveel mogelijk verwezen naar de gymzalen en sportzalen. Alleen activiteiten die echt in een sporthal moeten, tellen even zwaar als gebruik door een vereniging.

2. De benoeming van leden van de ZVC Sporten die door een of meerdere verenigingen en/of organisaties meer dan 300 uur per jaar gebruik maken van de sporthallen voor trainingen kunnen een vertegenwoordiger voor de ZVC voordragen.

Bijlage 1 Werkwijze/Leidraad Zaalverdelingscommissie (ZVC)

• De sportorganisaties dragen zelf een vertegenwoordiger voor de ZVC voor. Bij voorkeur wordt iemand vanuit de betreffende netwerkbijeenkomst voorgedragen. • De overige sporten, particulieren en evenementen/toernooien worden vertegenwoordigd door de gemeente. • De vertegenwoordigers krijgen een benoeming voor 4 jaar. • De aanwezige leden bepalen voorafgaand aan een overleg wie notuleert. • De commissie zoekt zelf naar een onafhankelijk voorzitter, eventueel met de ondersteuning van SportUtrecht. De voorzitter treedt in beginsel aan voor de duur van 4 jaar. Hij/zij kan met een periode herbenoemd worden met de goedkeuring van de verenigingen.

Algemeen De ZVC is een werkgroep die bestaat uit vertegenwoordigers van de Utrechtse sportwereld die gezamenlijk de speeluren van de sporthallen verdelen volgens vastgestelde criteria. Voor de werkwijze van de ZVC gelden de volgende bepalingen. 1. Samenstelling commissie Elk van onderstaande takken van sport levert 1 vertegenwoordiger aan die kan deelnemen aan de ZVC. Daarnaast maakt een onafhankelijk voorzitter deel uit van de ZVC. • Badminton • Basketbal • Handbal • Korfbal • Volleybal • Zaalvoetbal • Floorball • Overige sporten gezamenlijk een vertegenwoordiger vanuit de gemeente

3. Taken en bevoegdheden van de werkgroep • De werkgroep besluit als enige over de verdeling van de uren in de sporthallen volgens de tijden/voorwaarden die zijn vastgesteld in de verdelingscriteria. • Elke vertegenwoordiger denkt mee vanuit een brede blik over de vraagstukken, breder dan alleen die van de eigen sportvereniging. • De werkgroep adviseert gevraagd en ongevraagd aan de gemeente en/of SportUtrecht over onderwerpen aangaande de verdeling van uren van de sporthallen. • De gemeente en/of SportUtrecht vragen de ZVC om advies over onderwerpen aangaande de verdeling van uren van de sporthallen. • Als de criteria zijn bijgesteld, evalueert de werkgroep na 2 jaar of die werkbaar zijn en of ze gevolgen hebben voor de

sportverenigingen en –organisaties, en rapporteert hierover aan SportUtrecht en de gemeente. • De werkgroep kan besluiten nemen als twee derde van het aantal leden aanwezig is. • De stem van de voorzitter geeft bij gelijk aantal stemmen de doorslag. 4. Taken voorzitter Heeft algemene leiding van de werkgroep; • Vertegenwoordigt de werkgroep naar buiten toe; • Overlegt met officiële instanties; • Is het eerste aanspreekpunt voor de werkgroep-leden; • Stelt in overleg de agenda voor elke vergadering op; • Leidt de overleggen van de werkgroep; • Ziet erop toe dat beslissingen worden genomen in overeenstemming met de zaalverdeelcriteria en andere gemaakte afspraken; • Ziet erop toe dat de werkgroepleden hun taken naar behoren vervullen en spreekt hen hierop aan als dit niet het geval is. 5. Communicatie • De leden van de werkgroep vertegenwoordigen hun sport en zijn verantwoordelijk voor het communiceren van de gemaakte afspraken met hun achterban. • Algemene informatie naar de sportorganisaties en of sportverenigingen bespreekt de voorzitter met SportUtrecht en/of de gemeente Utrecht. • De voorzitter communiceert als enige vertegenwoordiger van de werkgroep met externe partijen. • De up-to-date informatie over de ZVC loopt via de website van SportUtrecht.

27

Inhoudsopgave gaat verder op pagina 36

6. Procedure verdeling uren De sportorganisaties leveren de gewenste uren per sporthal in voor het seizoen september t/m juni van elk jaar bij hun vertegenwoordiger in de ZVC. De vertegenwoordiger dient de aanvraag in vóór 15 april bij het vastgoedloket van de gemeente, dat alle wensen in een planning en aangeeft waar de overlappingen zitten. De planning gaat naar de leden van de ZVC. De vertegenwoordigers van de sportorganisaties bespreken het voorstel met hun achterban en brengen in het eerste ZVC-overleg eventueel alternatieven in. • In een eerste overleg wordt het voorstel besproken en in onderling overleg aangepast. De vertegenwoordigers bespreken het aangepaste voorstel met de achterban. Indien nodig komt er een vervolgoverleg. De planning wordt door een meerderheid van stemmen definitief vastgesteld. De vertegenwoordigers van de sportorganisaties leggen aan hun achterban gemotiveerd uit waarom voor de vastgestelde planning gekozen is. • De ZVC vergadert in april/mei om de voorgestelde planning te bespreken, indien nodig meerdere keren. Op verzoek van de voorzitter en/of vertegenwoordigers van de sportorganisaties volgt een vergadering over onderwerpen die de ZVC betreffen. 7.

Geschillencommissie • De ZVC handelt op basis van de beschreven criteria die zijn opgesteld en vastgesteld door de ZVC, SportUtrecht en de gemeente • De ZVC verdeelt via vertegenwoordiging van de zaalsporten en gebruikers op basis van voorstellen, afstemming en uiteindelijk consensus • Gebruikers kunnen bezwaar maken tegen de uitkomsten waarbij getoetst wordt of de ZVC gehandeld heeft volgens de genoemde criteria. • Bezwaren indienen is mogelijk via sport@utrecht.nl

• Een onafhankelijke derde toetst en doet een bindende uitspraak. • De totale procedure voor bezwaar en beroep moet uiterlijk 15 juni doorlopen zijn zodat de uiteindelijke zaalverdeling voor de zomervakantie vastgesteld kan worden. Bijlage 2 Toelichting prioritering zaalverdeling a. (inter)nationale topsportevenementen • Het sportieve niveau van het evenement is gelijk(waardig) aan een WK. EK, NK, (Olympisch) kwalificatietoernooi, wereldbeker­ wedstrijd, internationale bekerwedstrijd, EJK, WJK, EJOF. • Tijdens het evenement treden nationaal vertegenwoordigende sporters of teams op het hoogste niveau aan. b. (top)sportevenementen, niet vallend onder a • Jaarlijks terugkerend topsporttoernooi, georganiseerd door een in Utrecht gehuisveste vereniging heeft hier prioriteit. Het sportieve niveau van het evenement is gelijk(waardig) aan NK Junioren, kwalificatietoernooi voor WK, EK internationale bekerwedstrijd. • Nationaal topsporttoernooi, internationaal juniorentoernooi (georganiseerd door een in Utrecht gehuisveste vereniging). Tijdens het evenement treden nationaal vertegenwoordigende sporters of teams op het een na hoogste of hoogste (junioren)niveau aan. c. verenigingsgebruik ten behoeve van reguliere competitiewedstrijden • Jaarlijks vast te stellen aan de hand van competitieschema’s.

Wedstrijden voor teams die spelen op het hoogste landelijke niveau hebben voorrang op het gebruik van een sportspecifieke sporthal. • Inclusief jaarlijks terugkerende toernooien breedtesport die voorafgaand aan de verdeling zijn aangevraagd.

d. topsporttrainingen en jeugdselectietrainingen • Onder topsport - binnen dit specifieke onderwerp - verstaan we deelname van een seniorenteam van een Utrechtse zaalsportvereniging aan competitie op het hoogste landelijke niveau. • Wanneer voor deelname aan deze competitie vereisten zijn gesteld door de betreffende bond aan bijvoorbeeld afmetingen, faciliteiten en tribune capaciteit, wordt als eerst bekeken of dit te accommoderen is (eventueel met redelijke aanpassingen) in de al bestaande – door de betreffende vereniging gebruikte - accommodatie. • Wanneer het gebruik van de bestaande accommodatie niet toereikend is dan is topsportcentrum Galgenwaard (sporthal 1) de eerst aangewezen accommodatie om het betreffende team te accommoderen. Het gaat daarbij primair om één wedstrijd en twee trainingen. • De benodigde zaaluren voor het accommoderen van dit team gaan in eerste instantie ten koste van de bestaande uren van een vereniging die uren toegewezen heeft in sportcentrum Galgenwaard, maar dat geen seniorenteam heeft dat op het hoogste landelijke niveau speelt. • Mocht de vereniging nog geen gebruik maken van topsportcentrum Galgenwaard dan zullen de benodigde uren in de eerste volgende ronde van de zaalverdeling met voorrang aan de betreffende vereniging voor het relevante seniorenteam worden toegewezen.

• Als er geen sprake meer is van spelen op het hoogste niveau dan ‘vervallen’ de verkregen uren in Galgenwaard weer aan de reguliere verdeling van de uren via de ZVC.

28

Inhoudsopgave gaat verder op pagina 36

e. verenigingsgebruik t.b.v. trainingen, inclusief bedrijventoernooien en activiteiten vanuit organisaties in het welzijnswerk. • Jaarlijks opnieuw vastgesteld op basis van de volgende prioritering ten gunste van een optimale bezetting: a) Sporten die jaar-rond in de zaal sporten als eerste inplannen in de seizoenplanning. Ook ruimte mogelijk maken voor groei (oplossen wachtlijsten). Hieronder vallen ook de particuliereen/of bedrijventeams en organisaties in het welzijnswerk. b) Sporten die een aanzienlijk deel van hun competitieseizoen binnen spelen (half oktober t/m eind maart). c) Sporten die een heel kort zaalseizoen hebben (half november t/m half februari).

h) recreatieve sportbeoefening Recreatieve teams nemen geen deel aan de competitie. Competitieteams krijgen voorrang bij toewijzing van sporthalruimte. i) Ander gebruik Afwijking van het sportief gebruik van een locatie is alleen mogelijk als het bestemmingsplan van de locatie dit ook toelaat.

Bij deze prioritering rekening houden met: a) Het aantal trainingsmomenten per team b) Goede verdeling van populaire en niet-populaire hallen c) Jeugdsportactiviteiten en sport vanuit welzijnswerk prioriteren op de uren tot 19.00 uur d) Het voedingsgebied van de vereniging, vooral voor jeugdteams e) De functionaliteiten/mogelijkheden van een sporthal f) De behoefte aan een sportkantine/verenigingsruimte g) Zo min mogelijk spreiding over verschillende avonden en sporthallen per vereniging om de clubbinding te behouden/ stimuleren

29

Inhoudsopgave gaat verder op pagina 36

Bijlage 4. Actualisatie horeca binnensport accomodaties 2023

Aanleiding beleidswijziging horeca binnensport Vastgoedexploitatie (VGE) heeft in 2020 onderzoek gedaan naar de horecafunctie bij gemeentelijke binnensportaccommodaties (zie bijlage 4b). Directe aanleiding was de horecafunctie van Nieuw Welgelegen en het verzoek van de wethouder om te onderzoeken op welke manier er in Nieuw Welgelegen (maar ook in andere sporthallen) nog een horecavoorziening mogelijk is. Uitkomst van het onderzoek was dat het voor commerciële uitbaters niet of nauwelijks mogelijk is om sportkantines in sporthallen rendabel te exploiteren. Enerzijds komt dit door de hoge kosten (o.a. huur en personeel), anderzijds door lage omzet (o.a. zichtbaarheid en ligging kantine, beperkt aantal bezoekers). Om deze reden is ervoor gekozen de mogelijkheden tot het exploiteren van een horecavoorziening door sportverenigingen (gebruikers van de sporthallen) uit te werken in deze actualisatie als aanvulling op het onderzoek van VGE uit 2020. Voorgestelde uitgangspunten • De gemeente vindt het van belang dat sportverenigingen de kans krijgen om bij het gebruik van sporthallen ook de sociale functie van sport en bewegen te ontplooien via een ontmoetingsruimte met horecamogelijkheid. • Bij nieuwe sporthallen (en waar relevant binnen bestaande sporthallen) realiseren we een openbare ontmoetingsruimte van ongeveer 100m2 in exploitatie en beheer bij de gemeente.

Wanneer mogelijk is deze openbare ruimte ook voor exclusief gebruik incidenteel te verhuren aan derden (denk aan sportverenigingen, buurtorganisaties) voor vergaderingen en bijeenkomsten.

• Aanvullend en aansluitend op de ontmoetingsruimte realiseren we een te verhuren horecaloket (20 m2) met voorzieningen voor verkoop van eten en drinken door primair een sportvereniging die gebruik maakt van de betreffende sporthal (of samenwerking van meerdere verenigingen). Aanvullend hierop houden we de mogelijkheid open – wanneer zich geen vereniging aandient – om de betreffende voorziening te verhuren aan bv. een sociaal ondernemer of buurtorganisatie. • Desgewenst bieden we geïnteresseerde verenigingen de mogelijkheid om zowel ontmoetingsruimte als horecaloket (sportkantine) te huren en exploiteren. Hierbij stellen we wel als voorwaarde dat de ontmoetingsruimte openbaar toegankelijk is, ook op de momenten dat de ruimte niet door de exploiterende vereniging daadwerkelijk in gebruik is. Zo krijgen bezoekers altijd de gelegenheid om hier tijd door te brengen, bijvoorbeeld ouders van sportende kinderen. • Aanvullend kunnen geïnteresseerde verenigingen bij de start van de realisatie van een nieuwe sporthal aangeven dat zij een grotere ontmoetingsruimte inclusief horecaloket (sportkantine) willen huren en exploiteren (tot een maximum van 250m² mede afhankelijk van de mogelijkheden ter plaatse, waarbij het dus ook mogelijk is om bijvoorbeeld van de gebruikelijke 120m² naar 180m² te gaan als dit een wens is van de vereniging).

Deze vergroting is dusdanig ingericht dat flexibel gebruik mogelijk is. Uitgangspunt is dat de vereniging een huurovereenkomst voor minimaal vijf of tien jaar afsluit. • Voor het gebruik van het horecaloket (en eventueel optie sportkantine) sluiten we een huurovereenkomst met de sportvereniging(en) waarbij we een huurprijs bepaling ‘algemeen belang’ toepassen en een m2 huurprijs van € 85 m2 hanteren.

30

Inhoudsopgave gaat verder op pagina 36

NB. Mocht er voor een bepaalde sporthal geen sportvereniging te vinden zijn die de horecavoorziening wil huren, maar zich wel een commerciële uitbater meldt, dan zijn aparte afspraken noodzakelijk. In deze actualisatie behandelen we de volgende onderwerpen: 1. Beschrijving en aandachtspunten horecavoorziening sporthal 2. Programma van eisen 3. Financiering 1. Horecavoorziening binnensport De gemeente vindt het van belang dat een sporthal ook ontmoetingsmogelijkheden biedt, onder meer voor ouders van sportende kinderen en toeschouwers. We ondersteunen hiermee de sociale functie die sport en bewegen in de stad heeft. Tegelijk komen we tegemoet aan sportverenigingen waarvoor het van belang is een ruimte te hebben die kan dienen als kantine / thuisbasis.

Ontmoetingsruimte De ontmoetingsruimte is een openbaar toegankelijke ruimte in beheer bij VGE van ca. 100 m2 en heeft zitplekken/werkplekken (met gratis WIFI) in verschillende samenstellingen. Er zijn standaard automaten voor een frisdrank en (gezonde) snacks (de ervaring leert dat er geen exploitanten zijn die koffieautomaten willen plaatsen en beheren). Daarnaast is er standaard een tappunt voor drinkwater aanwezig. Aansluitend en aanvullend op de ontmoetingsruimte is een afsluitbaar horecaloket aanwezig. Wanneer mogelijk is deze ruimte te verhuren (op het moment dat deze niet in gebruik is als ontmoetingsruimte) aan derden (denk bijvoorbeeld aan andere sportverenigingen, buurtorganisaties, huiswerkbegeleiding).

Voor het verkrijgen van de benodigde vergunningen is het onderstaande van toepassing:

Horecaloket Het horecaloket is een afsluitbaar deel (ca. 20 m2) aansluitend op de ontmoetingsruimte van waaruit verenigingen primair eten en drinken kunnen verkopen aan leden en andere bezoekers. Qua inrichting moet gedacht worden aan een verkoopbalie, keuken, koeling, voorraadkast, enz. Het kan gaan om één vereniging die deze ruimte huurt en exploiteert, meerdere verenigingen naast elkaar of meerdere verenigingen in gezamenlijkheid. De inrichting en vorm van het horecaloket zijn maatwerk, waar mogelijk in afstemming met de gebruikers. Verenigingen zijn zelf verantwoordelijk voor het verkrijgen en naleven van de benodigde horecavergunning. Wanneer passend binnen bestemming, beheer en vergunningen kunnen functies aan het horecaloket worden toegevoegd, bijvoorbeeld als pakketpunt of speluitleen.

Sportkantine In beginsel krijgen nieuwe sporthallen geen sportkantines meer(zoals nu bv. de sporthallen Hoograven en Lunetten) met een commerciële uitbater. (Wanneer één of meerdere verenigingen bereid zijn een sportkantine zelf te exploiteren, dan is het wel mogelijk om de eerder genoemde ontmoetingsruimte (100 m2 + 20m2) eventueel te vergroten tot een maximum van 250m2 (100 ontmoetingsruimte + 150 uitbreiding inclusief bar, keuken, magazijn en evt. bestuurskamer.

• Bestemming van de betreffende ruimte (ontmoetingsruimte en kiosk) moet de hoofdactiviteit (sport en bewegen) ondersteunen. • Het gaat om sportverenigingen die naast het organiseren van sportactiviteiten horeca exploiteren. Deze zogeheten para-commerciële horeca heeft geen winst als oogmerk). • Een vereniging moet dus een para-commerciële vergunning alcoholwetgeving aanvragen. Aanvullende informatie is te vinden op utrecht.nl

De vergroting is dusdanig ingericht dat eventuele vrijkomende toekomstige ruimte (bijvoorbeeld na afloop van huurcontract met de gebruikende vereniging) opnieuw flexibel bruikbaar is (bijvoorbeeld als ruimte voor yoga, spinning of een verdedigingssport). Het is de bedoeling dat een vereniging deze ruimte in zijn geheel voor een lange termijn periode (minimaal 5 tot 10 jaar) huurt. Er bestaat altijd een beperkt risico dat de extra m2 (vergroting naar 250 m2) voor een bepaalde periode niet gebruikt wordt en dus ook geen huur opbrengt.

31

Inhoudsopgave gaat verder op pagina 36

De mogelijkheid van een sportkantine hangt af van de interesse van sportverenigingen en betreft daarmee maatwerk per sporthal. Niet iedere locatie is geschikt en daarnaast mede afhankelijk van bepalingen in het bestemmingsplan. Verenigingen zijn (eventueel met ondersteuning vanuit SportUtrecht) zelf verantwoordelijk voor het verkrijgen en naleven van de benodigde horecavergunningen. Scenario’s

Aantal vierkante meter

Beheer

Kosten vereniging(en)

Faciliteiten

Gebruik door

Ontmoetingsruimte

100

Gemeente Utrecht

Geen

Drankautomaat

Alle gebruikers van de sporthal

Ontmoetingsruimte met horecaloket

120

100 m2 ontmoetingsruimte gemeente

Huur voor 20 m2 kiosk

Drankautomaat

Ontmoetingsruimte alle gebruikers van

Consumpties nader af te stemmen

de sporthal. Horecaloket alleen door

met verenigingen

vereniging die huurt

20 m2 horecaloket door vereniging Sportkantine

120 + (tot een maximum van 250 m ) 2

100 meter ontmoetingsruimte

Huur voor extra vierkante meters

Bar en keuken waar voedsel bereid

Exclusief gebruik door sportvereniging

gemeente

boven 100 vierkante meter

kan worden, dus ook frituur, tap etc.

die de ontmoetingsruimte in zijn

Vierkante meters boven 100 m2 voor

ontmoeting

geheel huurt

vereniging

32

Inhoudsopgave gaat verder op pagina 36

Aandachtspunten bij het bovenstaande Bij het mogelijk verhuren van het horecaloket of sportkantine heeft de gemeente zich te houden aan de uitspraak in het Didam- arrest. Het komt er op neer dat we de mogelijkheid van het huren van het horecaloket en/of sportkantine openbaar moeten aankondigen. Daarbij zijn er overigens wel mogelijkheden om het verhuren te richten op de beoogde gebruikers (sportverenigingen die gebruik maken van de betreffende sporthal). 1. De ontmoetingsruimtes krijgen altijd een horecaloket aangezien sporthallen voor een periode van 40 jaar gebouwd worden. Het kan daardoor in de tijd verschillen of verenigingen hier wel of geen gebruik van maken. Daarbij bestaat - door eventuele wisselingen van verenigingen in de sporthal - het risico dat het loket een periode niet gebruikt wordt, in dat geval blijft het gesloten. Dit weegt echter niet op tegen het later inpassen van een horecaloket en daarbij gaat het om een beperkte oppervlakte (ongeveer 20 m2). 2. Het voorgaande zal in elk geval gelden voor nieuw te bouwen sporthallen. Voor die sporthallen waarvoor het Programma van Eisen al is vastgesteld, kunnen mogelijk afwijkingen gelden.

Voor bestaande sporthallen wordt - op het moment dat de vraag van de horecavoorziening actueel is (bv bij een nieuwe gebruiker of het wegvallen van een bestaande uitbater) - per locatie gekeken wat de situatie is, welke interesse er is vanuit de gebruikers en welke aanpassingen (qua ruimtelijke aanpassing en benodigde dekking voor de investering) nodig en mogelijk zijn. 3. Alleen verenigingen die daadwerkelijk zaaluren afnemen in de betreffende sporthal kunnen huren. Complicerende factor j is dat de verdeling van zaaluren gebeurt via de zaalverdelingscommissie. Die is bereid hier rekening mee te willen houden, maar dat is nog niet formeel vastgelegd.

4. Bij een recente uitvraag onder sportverenigingen gaf een aantal aan dat 100 m2 n.v.o. op wedstrijddagen te krap is. Maar een ruimte ter grootte van een traditionele sportkantine bouwen alleen voor tijdens piekmomenten is niet rendabel. Ook kan het zijn dat er op het beschikbare kavel onvoldoende ruimte is om een grotere ontmoetingsruimte te realiseren. Voor de nieuwe hallen onderzoeken we per locatie of er flexibele uitbreidingsruimte mogelijk is om pieken op te vangen. 2. Programma van Eisen In het programma van eisen voor nieuwe sporthallen staan de volgende eisen voor de ontmoetingsruimte: • Ruimte ligt op hetzelfde niveau als (centrale) toiletgroep, werkkast en eventuele personenlift/ trappen; • Positie ontmoetingsruimte: indien mogelijk en bij voorkeur in het zicht van toegang en beheerderruimte en/of kleedkamers bij voorkeur op de begane grond; • Zicht vanuit de ontmoetingsruimte op de wedstrijdruimte; • Apart toegankelijk en zichtbaar van buitenaf; • Apart van de rest van de sporthal afsluitbaar en te gebruiken met toiletgroep (trappen/lift als de toegang niet op de begane grond is); • Omvang ruimte: minimaal 100 m2 – (waar mogelijk én gewenst) maximaal 250 m2; • Omvang kioskruimte: 20 m2; • Voldoende stopcontacten; • Alarminstallatie; • Wateraansluitpunt en afvoer; • Vloer die geschikt is om tafels, stoelen, krukken op te zetten; • Ruimte om tafels, stoelen, krukken

e.d. op te bergen wanneer vloer voor ander doeleinde (zoals dansles) wordt ingezet;

• Indien gewenst en mogelijk te gebruiken als extra sportruimte met geschikte sportvloer; • Voldoende ruimte buiten de ontmoetingsruimte die flexibel in te zetten is voor piekmomenten. Per sporthal is er met verenigingen overleg over mogelijk aanvullende wensen. 3. Financiering Voor het verhuren van het horecaloket en/of ontmoetingsruimte (sportkantine) hanteren we een huurprijs volgens de ‘bepaling algemeen belang’. De een huurprijs ligt onder de integrale kostprijs en is daarmee passend en redelijk voor hurende verenigingen. Dit in lijn met de Kadernota Maatschappelijk Vastgoed waarbij uitzonderingen zoals in dit geval beargumenteerd mogelijk zijn. Voor het huren komen alleen sportverenigingen (of stichtingen wanneer meerdere sportverenigingen samenwerken) in aanmerking, géén ondernemingen met een winstoogmerk. De exploitatie van het horecaloket is altijd ondersteunend en ondergeschikt aan de hoofdactiviteit van de vereniging: het aanbieden van trainingen en wedstrijden aan leden. (NB. M.b.t. winstoogmerk stellen juristen van de gemeente het volgende: ‘Een winstoogmerk is het behalen van financiële overschotten die worden uitgekeerd aan aandeelhouders of leden.

Van het beogen van winst is geen sprake als exploitatieoverschotten worden aangewend voor de instandhouding of verbetering van de sportdiensten die worden verleend.’ ) Uitgaande van de standaard realisatie van een ontmoetingsruimte en horecaloket beslaan deze voorzieningen 120 m2 binnen de realisatie van een nieuwe sporthal. De integrale kostprijs (afhankelijk

33

Inhoudsopgave gaat verder op pagina 36

van bouwen in hoog-stedelijk gebied of op een vrij kavel) per m2 ligt (prijspeil april 2023) tussen € 260,- en 300,- per m2 (kapitaal- en exploitatielasten). In lijn met de mate van kostendekkendheid van verhuur van de sporthallen (deze ligt rond 30% van de werkelijke kostprijs) lijkt een verhuurprijs volgens de bepaling algemeen belang verdedigbaar. Deze komt per m2 komt uit rond € 78,- tot 90,- (30% van € 260 en € 300,-). Bij het huren van een horecaloket van 20 m2 door een sportvereniging komt dit uit op een jaarlijks bedrag van ongeveer € 1.560,- (20 m2 á € 78,-) tot 1.800,- (20 m2 á € 90,-). Voorstel hierbij is om één vaste m2 huurprijs te rekenen zodat er tussen verenigingen in de verschillende sporthallen geen verschillen (in lijn met de vaste huurprijs voor een sporthal) in huur ontstaan. Voorstel is om vooralsnog € 85,- per m2 huurprijs aan te houden.

NB. De wijziging van een sporthal met een commerciële uitbater naar een sporthal met een verenigingen als horeca-exploitant kent een verwaarloosbaar effect op de totale begroting. Voorheen werden immers sporthallen gebouwd met een grotere horecavoorziening ( 200-300 m2), daar stond in het verleden een redelijk dekking vanuit verhuur tegenover. De laatste jaren is dit echter sterk teruggelopen. Het huidige voorstel gaat uit van een kleinere voorziening (120 m2) en daarmee een kleinere investering, maar daarbij ook een kleinere dekking. Per saldo is het verschil nihil. Bestaande sporthallen met een huurovereenkomst met uitbater Voor de vier huidige huurovereenkomsten (Galgenwaard, Dreef, Loevenhout en Hoograven geldt een gemiddelde m2 huurprijs van € 97,28 inclusief servicekosten). Deze huurprijs is dus grotendeels in lijn met de nu voorgestelde huurprijs voor verenigingen.

Bij de bouw van de nieuwe hallen en de raming van de stichtingskosten nemen we de kosten voor ontmoetingsruimte en horecaloket mee. Dekking van de totale investering en exploitatielasten gebeurt vanuit de investeringsagenda groei (groeikader)). De bedragen (op basis van voorgaande berekening) per sporthal liggen tussen € 30.000 en € 36.000,- (120 m2 á € 260 tot € 300,-/m2). In het geval van vervangende nieuwbouw onderzoeken we per locatie of extra middelen nodig zijn. De opbrengsten van de verhuur van het horecaloket (20 m2 à € 78 tot 90,-) nemen we als dekking binnen de betreffende begroting (VGU) van de sporthal op.

34

Horeca binnensport accommodaties

Horeca binnensport accommodaties Gemeente Utrecht, onderzoek Vastgoed Exploitatie

35

Horeca binnensport accommodaties

Inhoudsopgave 1. Inleiding

37

7. Ervaring met horeca­exploitatie

45

2. Opdracht

38

8. Financiën 8.1 Begroting 8.2 Huidige gegevens oppervlakte en huurprijs 8.3 Kosten omvorming naar ontmoetingsruimte en horecakiosk

47 47 47 48

9. Conclusie

49

10. Advies 10.1 Voorziening voor de sporthal 10.2 Advies voor de nieuwe geplande sporthallen 10.3 Uitgangspunt vanuit de gemeente.

50 50 51 51

11. Vervolgplanning

52

12. Bronnen

53

3. Samenvatting 39 Horecavraag vanuit de sporters concentreert zich op elkaar ontmoeten39 Aanvullende serviceverlening in horeca 39 Topsporthal Galgenwaard 39 4. Uitvoering opdracht

40

5. Huidige situatieschets horeca binnensporthallen 41 5.1 Binnensportaccommodaties in Utrecht 41 Horecavergunning42 Programmering sporthallen 42 5.2 Horecavoorzieningen 42 6. Waarde van horecafunctie voor binnensport 6.1 Gezien vanuit sportvereniging 6.2 Beeld vanuit beleidsveld sport en welzijn 6.3 Zelfbeheer

44 44 44 44

36

Horeca binnensport accommodaties

1. Inleiding

Op 21 oktober 2019 is in de Staf Sport het onderzoek ‘Horeca in MFA Nieuw Welgelegen’ besproken. Aanleiding is de notitie over de exploitatie van de sportkantine door de beheerders van het pand waaruit blijkt dat er een financieel tekort ontstaat doordat de huur- en servicekosten voor deze horecaruimte binnen het Programma Vastgoed. De Utrechtse Vastgoedorganisatie (UVO) heeft in de afgelopen jaren (herhaaldelijk) geconstateerd en ervaren dat voor deze specifieke horecalocatie het zeer moeizaam is om een horecaexploitant te contracteren. In de afgelopen jaren is gebleken dat er geen exploitant gevonden kon worden om deze locatie te draaien. Door de specifieke omstandigheden als ligging, gevraagde openingstijden, omzetverwachting en de gevraagde huurprijs blijkt dat het voor een ondernemer niet mogelijk is om een financieel gezonde exploitatie te draaien. Daarnaast geldt de (mogelijk) beperking van de (additionele) horeca- en exploitatievergunning die behoren bij de horecavoorziening. Op dit moment stellen de beheerders van het pand de horeca open. In overleg met de afdeling UVO en afdeling Vastgoedexploitatie was hiervoor als tijdelijke oplossing gekozen om de sporters in de gelegenheid te stellen gebruik te blijven maken van de ruimte en het horecapunt. Voor het sportseizoen moet een nieuwe afweging worden gemaakt.

Bij het voortzetten van huidige horecaexploitatie voor het seizoen 2020 – 2021 verzoekt de afdeling Vastgoed de kosten voor de openstelling (huur, servicekosten en exploitatiekosten) voor rekening te nemen van beleidsveld Sport. Op dit moment komt dit ten laste van het programma Vastgoed. Als de sportkantine per 1 juni 2020 wordt gesloten kan de beschikbare ruimte/m2

worden aangeboden aan de markt. Bij sluiting van de huidige ruimte en aangeboden beheersvorm kan in de toekomstig geplande herontwikkeling van het pand Nieuw Welgelegen worden gekeken naar een herbestemming van de “oude ruimte” en is het mogelijk om in een aangepaste vorm een ruimte te creëren voor de sporters die voldoet aan de vraag. In de staf is hierom besloten een aanvullend onderzoek te doen waarbij in breder verband wordt gekeken naar de horeca bij de gemeentelijke binnensportaccommodaties. Op basis van de verkregen resultaten worden er richtlijnen opgesteld voor de toekomstige invulling van de horeca bij bestaande en nieuwe binnensportaccommodaties.

37

Horeca binnensport accommodaties

2. Opdracht

De opdracht bestaat uit het voorbereiden van een beleidskader ‘horecavoorziening bij de gemeentelijke binnensportaccommodaties’, waarbij is gekeken naar de horecabehoefte van de sporter/gebruiker, de bijbehorende horecaconcepten en exploitatievormen. Hierbij wordt de huidige situatie van de horeca bij de binnensport in de gemeentelijke accommodaties in beeld gebracht. Daarnaast wordt onderzocht welk toekomstbestendig model voldoet aan de vraag en welke mogelijke varianten denkbaar zijn.

38

Horeca binnensport accommodaties

3. Samenvatting

In de afgelopen decennia blijkt dat het gebruik van de sportkantine door de sporters en bezoekers van de sporthal sterk is teruggelopen t.o.v. eerdere perioden. De huidige sporters maken minder vaak gebruik van de horeca en besteden hier minder geld. Hierdoor is de omzet sterk teruggelopen en de vaste kosten (waaronder huur en personeel) zijn gelijk gebleven of gestegen. Het is voor de huidige horecaondernemer zeer moeizaam of niet mogelijk om een financiële gezonde exploitatie te draaien en daarmee een goede boterham te verdienen. In afgelopen decennia daarom een aantal ondernemers vrijwillig of gedwongen gestopt. Horecavraag vanuit de sporters concentreert zich op elkaar ontmoeten De sportverenigingen geven aan dat zij behoefte hebben aan een ruimte waar verenigingsleden elkaar kunnen ontmoeten. Sporters willen na afloop van de training of wedstrijd nog even napraten, ouders en toeschouwers willen de gelegenheid hebben om in een open en toegankelijke ruimte een kop koffie te drinken en/of de laptop nog even uit te klappen. Vanuit beleid is aangegeven dat een algemeen toegankelijke ontmoetingsruimte van maatschappelijke waarde is voor de totale uitstraling van de accommodatie.

Aanvullende serviceverlening in horeca Het plaatsen van verkoopautomaten in de ontmoetingsruimte kan, gedurende de reguliere openingstijden van de sporthal, een optie zijn om te voorzien in de vraag gedurende de daguren.

De (horeca)vraag vanuit sportverenigingen naar uitgebreider aanbod of alcoholische consumpties kan worden gerealiseerd door het realiseren van een horecakiosk of uitgifteloket. Bij plaatsing van deze kiosk, met bijvoorbeeld verschuifbare panelen én aansluitend aan de ontmoetingsruimte kan in een uitgebreidere horecafunctie worden voorzien en kan de ontmoetingsruimte ‘dubbel’ worden ingezet waarbij zowel verenigingsleden als de overige sporters/ bezoekers welkom zijn. De horecakiosk kan worden opgesteld in een zelfbeheersituatie door één of meerdere verenigingen en daardoor op de gewenste trainingsavonden en competitiedagen worden opengesteld. Topsporthal Galgenwaard De sportkantine in Sporthal Galgenwaard is een uitzondering. Door de A-locatie, de ligging naast het Stadion Galgenwaard, de bezetting en evenementenprogrammering is het hier van meerwaarde een volledige sportkantinefunctie te behouden. Door de programmering en bezetting van de sporthal is een ruime vaste openingsstelling, de vele gebruikers en de mogelijkheid om flexibel in te spelen op de vraag tijdens evenementen of georganiseerde (competitie)wedstrijden om een professionele uitbating van de sportkantine. De sportkantines die in private handen zijn of via zelfbeheer worden geëxploiteerd vallen buiten dit advies.

39

Horeca binnensport accommodaties

4. Uitvoering opdracht

In het onderzoek is de situatie van de horeca in kaart gebracht bij de binnensportaccommodatie. Hierbij is gekeken naar de eigendomssituaties, de ligging, de bezetting, de verhuurprijzen en huurovereenkomsten. Ook is gekeken onder welk Programma de accommodatie valt. In het tweede gedeelte van het onderzoek zijn de beleidsvelden en overige betrokkenen benaderd. Er zijn interviews gehouden met SportUtrecht, het beleidsveld MO Sport, het beleidsveld MO Welzijn, de bedrijfsleider binnensportaccommodaties, de adviseur vastgoedloket, de projectleider/adviseur binnensport en de beheerder van MFA Nieuw Welgelegen. Daarnaast is gesproken met de huidige exploitanten van de horeca van sporthal De Galgenwaard, De Dreef, Zuilen en Hoograven. Hierbij is ook ingegaan op de ideale situatie: wat heeft een sporthal nodig, waar moet een sportkantine aan voldoen, wat adviseert men voor de invulling van de horeca bij de nog nieuw te bouwen sporthallen? In het laatste deel van het onderzoek is gekeken hoe andere gemeenten omgaan met de horecafunctie bij binnensportaccommodaties. Er is gesproken met de beleidsmedewerker van de gemeente Amsterdam en is er een overleg geweest met het adviesbureau dat de horecasituatie bij de sportaccommodaties in Amsterdam heeft geadviseerd.

In het overleg met de gemeente Rotterdam is door de ambtenaren van Sportbeleid en het Sportbedrijf Rotterdam (die is opgericht op 01-01-2018) de huidige transitie van de sportkantine van de oude vorm waarbij hoofdzakelijk in eigen beheer van de gemeente werd uitgevoerd naar de nieuwe gewenste horecasituatie waarbij de sportverenigingen wordt gevraagd de horecafunctie in eigen beheer uit te voeren.

In het vervolg op dit rapport zal een traject gestart kunnen worden om in overleg met SportUtrecht de bevindingen van het onderzoek met de sportverenigingen te delen en de mogelijk toekomstige inzet van de vereniging na te gaan bij het invullen van de horeca. In dit traject zal dan specifiek worden ingegaan op de eigen behoefte en mogelijkheden die de verenigingen hebben wat betreft het openstellen van een (eigen) horeca uitgiftepunt. Naar verwachting kan de uitwerking per sporthal en voor iedere sportvereniging of samenwerkende sportverenigingen anders zijn.

40

2 1,5

■

horeca door private partij

■

horeca door stichting

■

horeca ondernemer

■

geen horeca

1

vending machine horeca door VVE (Paperclip) horeca door beheer vge (NW) horeca in bruikleen (Zuilen)

3,5

■ Sporthal gemeente

3

■ Sporthal privaat

2,5

■ Sporthal gemeente

2 1,5 1 0,5 Sportzaal Broos…

Sportzaal Voorn

Sportzaal Het Zand

Sportzaal Forum…

Sportzaal De Speler

Sportzaal Maerzaal

Sportzaal Feltia

Sportzaal Hart van Noord

Ouderijn

Herculles

Turnhal

Sporthal Lunetten

Sporthal Europahal

Sporthal Paperclip

Sporthal Weide Wereld

Sporthal Cultuurcampus

Sporthal Loevenhout

Sporthal Hoograven

Sporthal De Dreef

Sporthal Zuilen

Sporthal Nieuw…

Olympos

0 Sporthal Galgenwaard

5. Huidige situatieschets horeca binnensporthallen

■ 5.1 Binnensportaccommodaties in Utrecht Utrecht heeft 12 sporthallen en een turnhal in gemeentelijk eigendom.■ 0,5 Daarnaast zijn er 3 sporthallen in particuliere handen. Sporthal ■ Galgenwaard met 3 hallen en sporthal Nieuw Welgelegen met 2 hallen 0zijn de topsportlocaties binnen Utrecht. Naast de sporthallen ■ heeft Utrecht nog 8 sportzalen en 44 1gymzalen. De afdeling Utrechtse Vastgoed Organisatie is eigenaar van het vastgoed; vanuit de afdeling Vastgoedexploitatie van Stadsbedrijven worden de locaties beheerd en het dagelijkse en periodieke onderhoud uitgevoerd.

Horeca binnensport accommodaties

Figuur 4.1

41

Horeca binnensport accommodaties

Een deel van de sportaccommodaties (43%) is onderdeel van een MFA of is gebouwd bij een onderwijsinstelling. Belangrijk gegeven is dat bij verhuur deze sportkantines vallen onder het programma Vastgoed. In het programma Vastgoed geldt de Kaderbrief Vastgoed, hierbij is vastgesteld dat er bij verhuur van een ruimte een kostprijs dekkende of marktconforme huur moet worden gevraagd. Alleen de sportkantine in MFA Nieuw Welgelegen valt onder de Kaderbrief Vastgoed en kent dus een kostprijs dekkende huur. De overige sporthallen binnen het programma Vastgoed hebben geen horecavoorziening. Dit zijn Sporthal Cultuurcampus, Sportcampus, Weide Wereld.

en partijen die geen aansluiting hebben met de sport is bijvoorbeeld niet toegestaan.

Voor de sportkantines in een sporthal die rechtstreeks valt onder het Programma Sport (57%) geldt een andere huurbepaling. Voor deze sportaccommodaties heeft de gemeenteraad bij invoering van de wet Markt en Overheid in 2012 vastgesteld dat bij verhuur de regel ‘van algemeen belang’ mag worden toegepast, dit betekent dat hier géén kostprijs dekkende huur wordt gevraagd. Hierdoor is in de gevraagde huurprijs mogelijk deze meer af te stemmen op de locatie en omzetverwachting.

De programmering van de sporthal bepaalt het aantal potentiële bezoekers voor de sportkantine. We zien dat de binnensport een kort seizoen kent. Volleybal, zaalvoetbal en badminton maken gedurende het hele seizoen gebruik van de hal, maar voor hand- en korfbal geldt een gemiddelde huurperiode van 4 maanden, voor zaalhockey wordt dit beperkt tot 10 weken. De gemiddelde bezettingsgraad van de sporthallen in 2019 is 54%. In de drukke wintermaanden (november t/m februari), waarin alle sporten binnen gebruik maken van de sporthal, is de bezetting 95%.

Horecavergunning Een horecaruimte die behoort bij een sporthal moet een horecavergunning (deze bepaalt welke alcoholische dranken er geschonken mogen worden) en een exploitatievergunning (deze bepaald de openingstijden, ondergeschiktheid aan hoofdfunctie versus zelfstandige horeca, toelaatbaarheid aantal personen en de mogelijkheid tot het houden van feesten en partijen) aanvragen. In sommige situaties betekent dit dat de horeca alleen geopend kan zijn tijdens en in samenhang met de activiteiten in de sporthal. Dit kan een beperking zijn op de ondernemingsdrang van de huurder. Het geven van feesten

Programmering sporthallen De sporthallen en -zalen worden gedurende de schooltijden gebruikt voor bewegingsonderwijs door de scholen. Gedurende de namiddag, avond en weekenduren worden de zalen verhuurd aan sportverenigingen, sportbonden, kinderopvangorganisaties of overige sportaanbieders. Voor sporthal Lunetten loopt er een pilot zelfbeheer, waarbij de programmering van de sporthal als de exploitatie van de sportkantine in eigen beheer door de vereniging worden uitgevoerd.

5.2 Horecavoorzieningen Bij de 44 gym- en 8 sportzalen is geen horeca/sportkantine aanwezig. Bij twee sportzalen en één dubbele-gymzaal (Duurstedelaan) is een verenigingsruimte beschikbaar. Deze worden via een bruikleen- of verhuurovereenkomst ter beschikking gesteld aan de plaatselijke tafeltennisvereniging. De verenigingen verzorgen op de trainingsavonden of competitieavonden consumpties voor de leden. Opvallend is dat bij een ruimte aan één vereniging een huurprijs wordt gevraagd en de overige 2 verenigingen alleen servicekosten betalen of de ruimte

‘om niet’ in gebruik is gegeven. In de turnhal naast Nieuw Welgelegen is een ‘zelfservice’-koffiebalie beschikbaar waar ouders en toeschouwers tegen geringe betaling een consumptie kunnen kopen. Deze voorziening wordt aangeboden/opengesteld door de turnvereniging. Bij de 15 sporthallen zien we een grote verscheidenheid aan exploitatievormen voor de horeca. • Er zijn in Utrecht 3 sporthallen met horecafunctie in handen van private partijen; Oudenrijn, Olympos en Hercules. • Sporthal Paperclip is een onderdeel van een Vereniging van Eigenaren; de sportkantine wordt door de verenigingen opengesteld. • Bij 3 sporthallen wordt de horeca aan een stichting verhuurd via een verhuurovereenkomst. Bij sporthal Loevenhout en Lunetten is hiervoor een specifieke stichting opgericht voor de exploitatie, bij sporthal De Dreef is de Stichting Afro Promotion de huurder. Deze stichting heeft tot doel het samenbrengen van de Afrikaanse cultuur en het geven van dansles. Daarnaast is de horecaruimte ook opengesteld voor de sporters van de sporthal. • Opvallend is dat bij maar 2 sporthallen de sportkantine is verhuurd aan een horecaondernemer: de sportkantines in de Galgenwaard en Hoograven. Bij de laatstgenoemde ligt naast de openingsstelling voor sporters het accent van de exploitatie – wederom – op het aanbieden van dansles en het geven van salsafeesten.

• Bij 2 gemeentelijke sporthallen is een tijdelijke situatie met betrekking tot de horecavoorziening. In de MFA Nieuw Welgelegen wordt het beheer van de sportkantine verricht door de beheerder van de MFA, in sporthal Zuilen is een gebruikersovereenkomst afgesloten met een horecaondernemer i.v.m. de

42

Horeca binnensport accommodaties

beëindiging van het contract met de vorige horecaexploitant en de ontwikkelingen van het Sportpark Zuilense Vecht gedurende de komende twee jaar. • Bij 2 sporthallen, namelijk Sportcampus en Cultuurcampus, is na vertrek van de horeca-uitbater vanwege te geringe omzetverwachting - gekozen voor het neerzetten van verkoopautomaten. • Sporthal de Weide Wereld en sporthal Europahal hebben géén horecavoorziening. De gebruikers van Weide Wereld kunnen terecht in bovengelegen buurthuis, de sporters van de Europahal kunnen gebruik maken van de sportkantine Oudenrijnhal.

3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0

■

horeca door private partij

■

horeca door stichting

■

horeca ondernemer

■

geen horeca

■

vending machine

■

horeca door VVE (Paperclip)

■

horeca door beheer vge (NW)

■

horeca in bruikleen (Zuilen)

1

Figuur 4.2

3,5 3

■ Sporthal gemeente ■ Sporthal privaat

43

Horeca binnensport accommodaties

6. Waarde van horecafunctie voor binnensport

Over het algemeen maakt de binnensport gebruik van (gemeentelijke) sportaccommodaties. Hierbij wordt een sporthal door meerdere gebruikers als sportverenigingen, sportbonden, sportaanbieders, buurtsportorganisaties, maar ook onderwijsinstellingen gehuurd. Een sporthal is vaak de thuisbasis van meerdere sportverenigingen, in tegenstelling tot de buitensport waarbij het veld en kantine vaak door één vereniging wordt gebruikt.

met dezelfde doelstelling: het stimuleren van contact. Voor een gemeentelijke maatschappelijke voorziening zoals een sporthal, waar dagelijks vele gebruikers komen, is het van grote waarde dat men op een plezierige wijze gebruik kan maken van het gebouw. Dit geldt natuurlijk voor de sporters, maar ook voor ouders die kinderen begeleiden naar de sport of bezoekende verenigingen voor het spelen van competitiewedstrijden.

6.1 Gezien vanuit sportvereniging De horecavoorziening in een sportaccommodatie wordt door de binnensport als ontmoetingsplaats gezien en is een belangrijke waarde voor het versterken en vasthouden van het verenigingsgevoel. Dit krijgt vorm door het verzamelen voorafgaande een training of competitiewedstrijd en het afsluitende drankje om de overwinning te vieren. Zoals gezegd kennen de meeste binnensportverenigingen géén eigen ruimte. Vanuit SportUtrecht en de binnensportverenigingen die in teamverband spelen, zoals volleybal, voetbal, handbal, korfbal wordt het belang van een sportkantine aangegeven. De ervaring leert dat de individuele sporten zoals badminton en atletiek minder gebruik maken van de horecavoorziening waaruit we voorzichtig concluderen dat er minder behoefte aan is. Ook zien we bij het zaalvoetbal dat Marokkaanse en Turkse voetbalteams geen gebruik maken van de horeca.

6.3 Zelfbeheer Vanuit de wens van de politiek dat de gebruikers een grotere rol nemen in het beheer en exploitatie en de maatschappelijke vraag om een grotere rol in regie is de afgelopen jaren veel aandacht voor zelfbeheer. Daar waar verenigingen of organisaties (deel)taken kunnen en willen oppakken wordt dit gestimuleerd en gezocht naar een passende vorm. Dit zie je ook bij de binnensportaccommodaties. Binnen Utrecht loopt een pilot voor zelfbeheer van sporthal Lunetten inclusief horecavoorziening. Bij sporthal Loevenhout is gekozen voor een vorm van zelfbeheer waarbij de Stichting Synergo de horeca­ voorziening verzorgt.

6.2 Beeld vanuit beleidsveld sport en welzijn Het beleidsveld sport onderschrijft dat naast het stimuleren van sport ook de ontmoetingsfunctie een belangrijke factor is om verbonden te zijn aan het verenigingsleven. Vanuit welzijn wordt ook in de buurthuizen veel energie gestoken in de zogenoemde ontmoetingsruimte,

44

Horeca binnensport accommodaties

7. Ervaring met horeca­ exploitatie

Er is een grote verscheidenheid in fysieke vorm en exploitatiemogelijkheden van sportkantines (zie figuur 4.2). Een goede uitstraling en zichtbaarheid van de sportkantine is van groot belang voor het exploiteren van een sportkantine. Natuurlijk is ook een open en gastvriendelijke uitstraling van de medewerkers van belang. Zowel de sporters als toeschouwers en ouders moeten zich welkom voelen. De ligging van de sportkantine speelt hierbij een grote rol. De ondernemers geven aan dat deze bij voorkeur direct naast de entree van de sporthal moet liggen zodat de bezoekers de sportkantine direct opmerken. In de huidige situatie blijkt dat 5 sportkantine op de eerste etage zijn geplaatst en vanaf de entree van de sporthal niet zichtbaar zijn voor de bezoekers. Bij maar 3 sporthallen is de kantine gelegen op de begane grond. Bij de overige vier gemeentelijke sporthallen is geen sportkantine aanwezig. Bij alle private partijen; Oudenrijn, Olympos en Hercules liggen de sportkantines in het zicht van de entree en op de begane grond. Daardoor zijn ze goed zichtbaar voor de sporters en toeschouwers. Voor het financieel gezond exploiteren van een sportkantine is ook een eigen entree (of in ieder geval een zelfstandige uitgang) noodzakelijk.

Het afhankelijk zijn van de aanwezigheid van de sporthalbeheerder om de horeca open te stellen geeft een grote beperking in het ondernemen en exploiteren van de horecaruimte. Dit blijkt uit de exploitatie van de sportkantine van Nieuw Welgelegen waarbij de sluitingstijd van de horeca moet aansluiten op de werktijden van de beheerder. Het aanbod vanuit de gemeente om de sluitingstijd te verlengen is alleen mogelijk als de horecaexploitant de daarbij behorende personeelskosten van de beheerder voor zijn rekening neemt. De extra kosten wegen niet op tegen de extra omzet en

levert hierdoor voor de horecaexploitant geen extra winst op. Als de sportkantine een zelfstandige uitgang heeft of de mogelijkheid heeft gekregen om de accommodatie zelf af te sluiten (zoals in sporthal Galgenwaard) speelt dit aspect niet. In de laatste decennia zagen ondernemers de bezoekersaantallen en omzetten teruglopen. Horecaondernemers geven aan dat zij een verandering zien in het gedrag van de sporters en het gebruik van de sportkantine. Er wordt minder gebruik gemaakt van de sportkantine, het sportseizoen is beperkt tot 8 maanden in het jaar, waarbij de zaal een wisselende bezetting kent, de bezetting van de sporthallen nam af. Daarnaast wordt een cultuuromslag geconstateerd: op werkdagen komen er minder bezoekers en blijft men korter in de horeca, er wordt (veel) minder alcohol gedronken. Het blijkt dat de jongere sporters (20-45 jaar) minder of geen gebruik maken van sportkantine. Deze doelgroep, die voorheen veel gebruik maakte van de horeca, kiest ervoor om eerder naar een gelegenheid in de stad te gaan of geen horeca te bezoeken. Bij sommige sportaccommodaties speelt ook het (ingevoerde en kostbare) betaald parkeren als reden korter of géén bezoek te brengen aan de sportkantine.

Door de lagere omzet met gelijkblijvende openingstijden werd het voor een aantal huurders steeds moeilijker om een sluitende exploitatie te realiseren en kon men hierdoor niet aan de betalingsverplichtingen meer voldoen. Bij een aantal huurders is in de afgelopen jaren een huurschuld ontstaan, wat uiteindelijk heeft geleid tot - in overleg of gedwongen - beëindiging van het huurcontract. Dit hele proces van tussentijdse gesprekken met huurders en het uitvoeren van de noodzakelijke vervolgstappen heeft de gemeente tijd en

45

Horeca binnensport accommodaties

energie gekost met als gevolg dat er in sommige zaken langdurige juridische trajecten zijn doorlopen. De animo vanuit de horecabranche voor het exploiteren van een sportkantine werd steeds minder. Hierdoor wordt het voor de gemeente ook moeilijk om een nieuwe horecaondernemer bereid te vinden een sportkantine te exploiteren. Bestaande huurders zijn ook andere nevenactiviteiten gaan ontwikkelen. Het zorgdragen voor meerdere inkomstenbronnen is noodzakelijk om een redelijke boterham te kunnen verdienen. In afgelopen jaren zijn de sportkantine verhuurd aan kinderopvangorganisaties die de ruimte gedurende middagtijden inzetten voor BSO. Daarnaast zijn er voorbeelden van verhuur aan instanties die huiswerkbegeleiding aanbieden of opleidingsinstanties (MBO). In twee sportkantines wordt al jarenlang dansles gegeven en biedt de horecaexploitant de ruimte aan voor het geven van bedrijfs- of particuliere feestjes. Eén sport­kantine is de thuisbasis van een stichting die tot doel heeft de Afrikaanse culturen te laten samenkomen en organiseert hier verschillende bijeenkomsten voor. Niet voor alle sportkantine kan nog een huurder worden gevonden, zoals vermeld zijn bij 4 van de 15 sporthallen géén horeca of is er een verkoopautomaat geplaatst. Bij 2 sporthallen is op dit moment gekozen voor een tijdelijke invulling van de horeca.

Voor Nieuw Welgelegen wordt de horeca uitgevoerd door de beheerders van de MFA gedurende een beperkt aantal openingstijden. In sporthal Zuilen is vanwege de ontwikkelingen rondom het sportpark en de gemaakte afspraken met de voetbalvereniging gekozen voor een gebruikersovereenkomst waarbij de horecaondernemer de horeca openstelt voor de periode van één jaar met de mogelijkheid tot verlenging van één jaar.

46

Horeca binnensport accommodaties

8. Financiën

Vanuit het verleden werd bij de bouw van een sportaccommodatie de aanwezige horecavoorziening gezien als een extra bijdrage voor de exploitatiebegroting. Uitgangspunt was dat de sportkantine verhuurd werd aan een (externe) horecaondernemer, waarbij er (minimaal) een kostprijs dekkende huur en de service/energiekosten betaald werden. Op deze basis werden de huurcontracten met de exploitantanten afgesloten. In de huidige recente ontwikkelingen van sporthallen is dit uitgangspunt niet meer toegepast. 8.1 Begroting De begroting van de sporthallen valt binnen het programma Sport. Dit bedraagt zowel de lasten vanuit de eigenaarsrol (o.a. kapitaallasten), onderhoud en kosten en baten van de exploitatie zoals personeelskosten en verhuurinkomsten. Dit betreft dan zowel de verhuur de sporthal als de sportkantine. Het merendeel (57%) van de sporthallen is geen onderdeel van een groter pand en valt daardoor direct voor alle kosten onder het programma Sport. Als de sporthal valt binnen een groter geheel zoals een MFA, worden de kosten van huur doorberekend aan programma Sport. Als het pand ook een sportkantine heeft, zoals in de uitzonderlijke situatie van Nieuw Welgelegen, dan vallen de baten en lasten hiervan direct onder het programma Vastgoed.

In de huidige situatie waarbij sprake is van géén/gederfde huurinkomsten omdat er geen passende horecaexploitant is gevonden, is dit een aandacht-/knelpunt binnen het programma Vastgoed. Vanuit deze situatie is door Vastgoed aangegeven dat deze huur en servicekosten -bij voortzetten van de huidige exploitatie van de sportkantine- ten laste zouden moeten komen in het programma Sport.

Binnen de huidige situatie zou hierdoor een situatie ontstaan dat Sport het aanbieden van een horecafunctie bij binnensportaccommodatie financieel zou faciliteren, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de horecavoorzieningen die gelegen zijn in sportparken of een eigen verenigingsruimte beheren. Met de huidige beperkte openingsstelling van de sportkantine van 3 avonden en eventueel bij competitiewedstrijden, wordt een beperkt en specifiek aantal sporters/sportverenigingen gefaciliteerd. De gemeente kiest er om deze redenen voor de sportkantine vanaf het nieuwe sportseizoen niet meer open te stellen. Aanvullend merken we op dat bij voortzetten van de openingstelling van de sportkantine rekening gehouden moeten worden met noodzakelijke vervangingsinvestering (frituur; koelkast) om te blijven voldoen aan de veiligheid en HACCP-normen. In de huidige exploitatiebegroting is daarvoor geen financiële ruimte. 8.2 Huidige gegevens oppervlakte en huurprijs De huidige sportkantines hebben een gemiddelde huurprijs volgens de verhuurovereenkomst van € 61,36/m2 en een gemiddelde oppervlakte van 266m2. De gemiddelde huurprijs varieert van € 46,29 tot € 91,48/m2. Voor de panden die vallen in de portefeuille Sport geldt voor de huurprijsbepaling de toepassing van het ‘algemeen belang’.

Voor de sportkantine in Nieuw Welgelegen, (portefeuille UVO Vastgoed) geldt bij het bepalen van de huurprijs de Kaderbrief Vastgoed. Hierbij wordt een kostprijs dekkende of marktconforme huur gevraagd. Deze huurprijs zou neerkomen op € 150, -/m2. De huurprijs en de ligging op de eerste etage, in combinatie met de vrij grote oppervlakte van deze sportkantine (273 m2), maken een gezonde exploitatie onmogelijk. Voor een deel van het pand van

47

Horeca binnensport accommodaties

Nieuw Welgelegen, waaronder de sportkantine, is in het kader van de ontwikkelingen door UVO-vastgoed een nieuw taxatierapport opgevraagd. Vanuit de gegevens van eind mei komt de (voorlopig) gestelde taxatieprijs uit op € 90, -/m2. 8.3 Kosten omvorming naar ontmoetingsruimte en horecakiosk Het realiseren van een ontmoetingsruimte en mogelijk horecakiosk brengen investerings- en verbouwingskosten met zich mee. Dit zal per accommodatie verschillend zijn. Hierin is nog geen inzicht verkregen. Onderzoek uit Amsterdam maakt duidelijk dat rekening moet worden gehouden met een bedrag van € 30.000 tot € 50.000 per accommodatie.

met een eigen verenigingsruimte is dit een welkome aanvulling op inkomsten uit de vereniginkas. De beschikbaar gestelde vierkante meters voor de ontmoetingsruimte staan ten dienste van de gebruikers van het programma Sport en zouden daarmee net als de overige gebouwkosten – zoals verkeer, kleed- en sanitair ruimten – rechtstreeks ten laste van het programma sport.

Sportkantines en keukens zijn voor het huidige gebruik vaak te ruim is opgezet. Een gemiddeld oppervlakte van 266 m2 is voor veel sportkantines te groot. Dit komt overeen met de bevindingen van andere gemeenten. Naar verwachting zal een oppervlakte van rond 100 m2 voldoende zijn. Door een beperking van oppervlakte komt er ruimte beschikbaar voor andere functies. Voor de mogelijk aanvullende horecavoorziening als horecakiosk zal een extra m2 kunnen worden toegevoegd. In een ruimte van 8 tot 12 m2 kunnen een uitgiftebalie, een kleine keuken, koel­ voorzieningen en opslag worden geplaatst. Als de vereniging deze horecavoorziening in zelfbeheer gaat uitvoeren zijn (door kleiner aantal m2) de huurlasten een stuk lager dan in de oude situatie. Door de lagere huurkosten en het gebruik maken van de algemene ontmoetingsruimte van de sporthal is het voor een vereniging mogelijk interessanter om de horeca zelf te exploiteren. Bij de buitensport­ verenigingen zoals voetbal of tennis of bij een zwemvereniging

48

Horeca binnensport accommodaties

9. Conclusie

Een sporthal is een maatschappelijke voorziening die van belang is voor zowel het onderwijs als de sportverenigingen. Een sporthal moet een open sfeer uitstralen, dat is van groot belang voor de leden en het behouden van hun verenigingsgevoel, maar ook voor overige bezoekers van de sporthal. Voor de binnensport is de sportkantine vaak de ‘thuisbasis’ van de vereniging: sporters ontmoeten elkaar voorafgaande aan de training of competitie en gebruiken na afloop vaak samen nog een consumptie. Voor de maatschappelijke functie van de sporthal en voor de vereniging is het van belang dat er een open, toegankelijke ruimte is waar men elkaar kan ontmoeten. Ouders en toeschouwers zijn welkom in de ontmoetingsruimte om even te wachten, waarbij de mogelijkheid geboden wordt een kop koffie te drinken of nog even in te loggen.