Tauw bv Onderzoek officieel buitenzwemwater
Tekst van het document
Er is geen recreatie- of beroepsvaart, er zijn geen woonboten en de kades zijn relatief laag bij het wateroppervlak, waardoor mensen gemakkelijk het water in en uit kunnen. Dit geldt niet voor het deel langs de Keulsekade (B) of langs de kanaalweg ten zuiden van het uitlaatwerk (C), zie tabel 3.6. Voor foto’s van de locatie zie bijlage 3. In paragraaf 3.2.1 tot en met 3.2.5 is de veiligheid, waterkwaliteit, bereikbaarheid en de verschillende functies van de niet-officiële zwemwaterlocatie 'De Muntsluis' voor het deel parallel aan de kanaalweg ten noorden van de uitlaatplek(deel A) beschreven. Tabel 3.6 Verschillende zones/delen bij de niet-officiële zwemwaterlocatie de Muntsluis (kades op het sluizencomplex), Utrecht. Zones zijn onderscheiden op basis van morfologie en functies in relatie tot de potentie tot officiële zwemwaterlocatie Deel van Muntsluis
Huidige situatie (morfologie en
Geschikt voor
functies)
haalbaarheidsanalyse
A. Merwedekanaal - Kanaalweg ten
- Geen doorgaansroute voor
ja
noorden van uitlaat
recreatie- en/of beroepsvaart - Geen woonboten gelegen -Kade is laag, men klimt makkelijk in en uit
19/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Deel van Muntsluis
B Merwedekanaal - Keulsekade
Huidige situatie (morfologie en
Geschikt voor
functies)
haalbaarheidsanalyse
-Op afroepbasis een
nee
doorgaansroute voor recreatievaart (en in unieke situaties beroepsvaart) -In het zuidelijke gedeelte zijn woonboten gelegen. -Kades zijn hoog, steil en gevaarlijk C Merwedekanaal - Kanaalweg ten
- Geen doorgaansroute voor
zuiden van uitlaat
recreatie- en/of beroepsvaart
nee
- Veel woonboten gelegen - Kades zijn zeer hoog (> 2 meter), steil en gevaarlijk
20/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Figuur 3.3 Locatie van de niet-officiële zwemwaterlocatie ‘De Muntsluis’ (kades op het sluizencomplex), Utrecht. Op basis van morfologie en functies is de locatie in te delen in drie verschillende zones, A, B en C
3.2.1
Veiligheid
In de huidige situatie bij zwemwaterlocatie 'Muntsluis' (parallel aan de kanaalweg ten noorden van de uitlaatplek, deel A).worden vier van de twaalf veiligheidsaspecten als 'voldoet niet' beoordeeld, zes als 'voldoet', één als 'voldoet deels' en één als 'geen oordeel', zie tabel 3.7. De bodem van de locatie is stabiel, niet ondermijnend en heeft geen zuigende werking. Er is geen sterke stroming aanwezig, maar er is nader onderzoek nodig naar de veiligheid in relatie tot de stroomsnelheid wanneer het uitlaatwerk tussen zone C en A wordt ingezet. Dit uitlaatwerk wordt circa twee keer per jaar ingezet, wanneer de waterstand bovenstrooms van het uitlaatwerk extreem hoog is. Er bevinden zich geen gevaarlijke voorwerpen zoals dammen, kribben of stuwen in de zwemzone. Wel moet de bodem nog gecontroleerd worden op scherpe voorwerpen. De overgang van de kade/steiger naar het water is laag (circa 40 centimeter), maar volgens de richtlijnen te steil. Ook is de zwemzone niet fysiek begrensd. Er is geen ander 'gevaarlijk gebruik' binnen de zwemzone.
21/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Om de veiligheid bij de 'Muntsluis' (deel A) te verbeteren zijn in totaal 10 maatregelen geïdentificeerd. Van deze maatregelen wordt de haalbaarheid van 9 maatregelen beoordeeld als 'hoog' en één als 'laag'. Het ontbreken van zweminformatie kan relatief eenvoudig worden opgelost door het plaatsen van borden en signalen. Daarnaast kan de zwemzone relatief gemakkelijk optisch worden begrensd met een ballenlijn. De bodem zal moeten worden afgezocht om er zeker van te zijn dat er geen scherpe voorwerpen liggen. De maatregel om het talud minder steil te laten verlopen wordt als laag ingeschat. Uit historisch oogpunt is het niet mogelijk om de kade fysiek aan te passen/her te profileren, het draagvlak hiervoor is laag. Het is daardoor lastig om de steile overgang van de kade naar de steiger af te vlakken zoals wordt voorgeschreven volgens de Handreiking Fysieke Veiligheid Zwemmer in Oppervlaktewater (2008). Echter biedt de huidige inrichting wel kansen om van deze handreiking af te wijken. Doordat de overgang van de kade naar het water niet heel hoog is (circa 40 centimeter), kan een vlonder/steiger worden aangelegd. Hiermee creëer je als het ware een 'extra traptrede' om het water in te stappen. Daarnaast kan een vlonder van circa 1000 m2 de capaciteit van de Muntsluis ook flink vergroten. Bij een vlonder van dit formaat is de zwemzone nog steeds groot genoeg.
Omdat middels deze optie bewust wordt afgeweken de reguliere regel-wetgeving, is het aan te raden recreanten extra goed te informeren op de mogelijke gevaren, bijvoorbeeld door extra waarschuwingsborden, signalen en hekjes.
Figuur 3.4 Kansen om een vlonder/steiger tegen de kade aan te leggen bij het deel van de Muntsluis (parallel aan de kanaalweg ten noorden van de uitlaatplek, deel A)
In deze situatie zijn er 7 maatregelen met kosten tussen de 0-10.000,00 EUR en 1 maatregel met kosten tussen de 50.000,00-100.000,00 EUR. De kosten van meer dan 500.000,00 EUR om de kade af te vlakken komen te vervallen. Echter, de kosten voor de aanleg van een vlonder/steiger (oppervlakte van 1000 m2) worden geschat tussen de 100.000,00-500.000,00 EUR. Hierdoor worden de totale inrichtingskosten naar schatting minimaal 440.000,00 EUR. De kosten voor de vlonder zijn niet opgenomen in tabel 3.7, omdat dit volgens de richtlijnen niet wordt voorgedragen als officiële maatregel. Echter wordt deze maatregel hier wel genoemd omdat uit de praktijk blijkt dat deze maatregel de veiligheid kan vergroten. Of dit als voldoende bestempeld wordt voor een zwemwaterlocatie is echter een bestuurlijke keuze.
22/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Tabel 3.7. Huidige toestand en de uitvoerbaarheid van de te nemen maatregelen omtrent veiligheid van zwemwaterlocatie 'De Muntsluis’ (parallel aan de kanaalweg ten noorden van de uitlaatplek, deel A). Indien dezelfde verrichtingen meerdere keren terugkomen bij verschillende maatregelen, worden deze slechts eenmaal doorgerekend, zoals bijvoorbeeld het optisch scheiden/begrenzen van de zwemzone. Deze maatregelen worden weergegeven in de tabel met een '*' teken Matrix haalbaarheid Veiligheid Aspecten
Oordeel huidige situatie
Maatregelen
Ontbrekende zweminformatie
Voldoet deels
Informatieborden plaatsen Zwemmers informeren over de gevaren van zwemmen in open water Aangeven waar veilig gezwommen kan worden
Begrenzing zwemzone
Voldoet niet
Gevaarlijk gebruik zwemzone
Voldoet
Zwemmen buiten zwemzone
Voldoet niet
Gevaarlijke objecten
Voldoet
Steil talud waterbodem
Voldoet niet
Ondermijnde waterbodem Zuigende waterbodem
Voldoet Voldoet
Grillige waterbodem
Voldoet
Afval/scherpe objecten
Sterke stroming Afstand tot vaargeul
Voldoet niet
Nader onderzoek nodig Voldoet
Zwemzone optisch begrenzen (drijflijn) Eigenaren van boten, jetski’s, etc. informeren over de gevaren van recreëren in de zwemzone Zwemwater zoneren, locaties inrichten voor het te water laten van recreatieboten Zwemzone optisch scheiden van gevaarlijke waterrecreatie door het plaatsen van een drijflijn Verbodsbord voor recreatievaartuigen plaatsen Een informatiebord plaatsen waarop zwemmers worden geattendeerd op de fysieke gevaren van zwemmen buiten de zwemzone Middels een fysieke begrenzing (bv ballenlijn) ter plaatse van 1,50 meter waterdiepte wordt de zwemmer op het steile talud geattendeerd (als gevolg van de optisch smalle zwemzone) Het talud minder steil laten verlopen (<20%) De zwemmer middels een informatiebord attenderen op het steile talud van >20%
Technisch mogelijk (oordeel via kleur) Makkelijk
Draagvlak
Kosten (euro) (orde)
Oordeel Uitvoerbaarheid maatregel
Hoog
0-10.000
Hoog
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
Makkelijk
Hoog
10.000-50.000
Hoog
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
N.V.T.
N.V.T.
N.V.T.
N.V.T.
Gemiddeld
Laag
>500.000
Laag
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
Scherpe objecten verwijderen
Gemiddeld
Hoog
Zwemzone om de objecten optisch begrenzen Zwemmers attenderen op de aanwezigheid van scherpe objecten (bijv. Waarschuwingsbord over de aanwezigheid van schelpdieren, prikkeldraad, puin, etc.) Prullenbakken plaatsen rondom de ligweide
N.V.T.
N.V.T.
50.000100.000 N.V.T.
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
Gemiddeld N.V.T.
-
3.2.2 Waterkwaliteit In de huidige situatie bij zwemwaterlocatie 'De Muntsluis' (parallel aan de kanaalweg ten noorden van de uitlaatplek, deel A) zijn elf van de vijftien waterkwaliteitsaspecten beoordeeld als 'voldoet', twee op 'voldoet deels' en één op ‘niet beoordeeld’, zie tabel 3.8. Volgens de normen van de Europese Zwemwaterrichtlijn zijn er in de periode 2020 tot en met 2023 nooit overschrijdingen gemeten voor de fecale bacteriegroepen E. coli en intestinale enterococcen (2006/7/EC, European Commission). De bacteriële waterkwaliteit wordt beoordeeld als 'Uitstekend', zie figuur 3.5 (voor uitleg over de analyse zie bijlage 2). Het meetpunt bevindt zich echter niet in het sluizencomplex, maar oostelijker richting de Muntbrug. HDSR heeft ook een meetpunt in deelgebied C (zie figuur 3.5), parallel aan de kanaalweg ten zuiden van het uitlaatwerk. Uit deze data blijkt dat er incidenteel overschrijdingen worden gemeten voor E-coli, maar dit gebeurt slechts 2 keer in mei 2021 en mei 2022 (Bron: HDSR). Er is geen kwaliteitsklasse berekend op basis van deze data, maar de berekening is gebaseerd op een betrouwbaarheidsinterval, waardoor een enkele uitschieter niet direct leidt tot een verslechtering van de bacteriële waterkwaliteit.
23/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Bij hevige piekbuien is het bekend dat er soms een overstort vanuit het riool in het Merwedekanaal terechtkomt aan de kant van de Kanaalweg. Om een volledig beeld te krijgen van de bacteriële waterkwaliteit, is het daarom raadzaam om gedurende een zwemseizoen de fractie bacteriën te meten, met name in het deel van het Merwedekanaal parallel aan de kanaalweg ten noorden van de uitlaatplek (deel A). Tot op heden zijn er geen aanwijzingen om aan te nemen dat de waterkwaliteit tussen de Muntsluis en de Muntbrug significant verschilt. Op basis van meetwaardes en het veldbezoek is de fractie fecale bacteriën afkomstig van vogels, honden, drainage/afstroom van regenwater en de kinderboerderij (gelegen in het park Oog in Al) als klein en veilig beschouwd. De impact van de mens op de waterkwaliteit wordt gering geschat. De zwemzone biedt plaats voor minstens 100 zwemmers tegelijkertijd. Echter, bij grotere aantallen zwemmers die dicht op elkaar zwemmen, kan de impact op de bacteriële waterkwaliteit toenemen en daarmee het gevaar voor de gezondheid van zwemmers vergroten. Afgaande op berichtgeving en het veldbezoek is er geen reden om aan te nemen dat blauwalg een knelpunt vormt voor de veiligheid van zwemmers. In stedelijk water, zoals het Merwedekanaal, kan blauwalg incidenteel voorkomen.
In dat geval kunnen normale procedures zoals waarschuwingen of tijdelijke verboden van kracht worden. Uit de watersysteemanalyse van het Merwedekanaal blijkt wel dat de voedselrijkdom hoger is dan de kritische belasting van het systeem. Onder ongunstige omstandigheden, zoals warme dagen en weinig doorstroming, is de kans op de vorming van blauwalgen daardoor groter dan wanneer het systeem niet voedselrijk zou zijn. Echter, er zijn geen luwtezones in de buurt van de zwemzone en de stroming is zijwaarts ten opzichte van de zwemzone, wat de kans op blauwalgbloei binnen de zwemzone verkleint. Op basis van de huidige waterkwaliteit worden maatregelen op voorhand niet noodzakelijk geacht, enkel wanneer problemen omtrent fecale bacteriën en blauwalgen toenemen. Wel is het sterk aan te raden om toiletvoorzieningen op locatie te plaatsen. Ook is de maatregel 'bronaanpak nutriënten' beschreven, maar vanwege de complexiteit en kosten is de haalbaarheid van deze maatregel laag. Omdat er geen maatregelen nodig zijn om de waterkwaliteit te verbeteren, zijn enkel de kosten van het plaatsen van toiletten (EUR 100.000,00-500.000,00) doorgerekend. De benodigde inrichtingskostenkosten om de waterkwaliteit in de ‘De Muntsluis’ te verbeteren worden ingeschat op minimaal 300.000,00 EUR.
24/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Parameter
Kwaliteitsklasse over 2020 t/m 2023
Intestinale enterococcen
Uitstekend
Escherichia coli
Uitstekend
Totaal oordeel
Uitstekend
Figuur 3.5 Bacteriële waterkwaliteit bij de niet-officiële zwemplek ‘De Muntsluis’ (kades op het sluizencomplex), Utrecht, conform de normen van de Europese Zwemwaterrichtlijn (2006/7/EC, European Commission). De horizontale lijn in de grafieken geeft de signaalwaarde aan
Tabel 3.8 Huidige toestand en de uitvoerbaarheid van de te nemen maatregelen omtrent waterkwaliteit van zwemwaterlocatie ‘De Muntsluis’ (parallel aan de kanaalweg ten noorden van de uitlaatplek, deel A) Waterkwaliteitsaspecten
Overschrijdingen normen voor E-coli en/of intestinale enterococcen
Technisch mogelijk
Draagvlak
Kosten (orde)
Nooit
Kinderboerderij Toiletvoorziening
Voldoet niet
Het plaatsen van (mobiele)toilet units
Goed
Goed
100.000-500.000 (indien mobiel zijn kosten lager maar terugkerend)
Goed
Waarnemingen drijflagen Windrichting/stroming i.r.t zwemzone Luwe zones in. Zwemzone Voedselrijkdom (op basis van waarden) Stilstaand/stroming
Voldoet Voldoet deels Voldoet
N.V.T.
N.V.T.
N.V.T.
N.V.T.
N.V.T.
Voldoet deels
Bronaanpak nutriënten
Moeilijk
Gemiddeld
>500.000
Laag
Intestinale e. Kwaliteitsklasse: waterkwaliteit in de laatste vier jaar Mensen: zwemmers (op kluitje) Vogels Honden Drainage/af- instroom regenwater Riooloverstort
Blauwalgen
Oordeel uitvoerbaarheid maatregel
Matrix maatregel Maatregelen
Voldoet: kwaliteitsklasse uitstekend Voldoet: Kwaliteitsklasse uitstekend Geen/gering invloed Gering/geen invloed Gering/geen invloed Gering/geen invloed Nader onderzoek noodzakelijk Voldoet
E-coli kwaliteitsklasse: waterkwaliteit in de laatste vier jaar
Bacteriën
Oordeel huidige situatie
Voldoet
3.2.3 Capaciteit en Bereikbaarheid In de huidige situatie bij zwemwaterlocatie 'De Muntsluis' (parallel aan de kanaalweg ten noorden van het uitlaatwerk, deel A), zijn zes van de negen aspecten omtrent capaciteit en bereikbaarheid beoordeeld als 'goed' en drie als 'slecht', zie tabel 3.9. De ligging van 'De Muntsluis' in relatie tot de behoefte is goed, aangezien het omgeven wordt door dichtbevolkte wijken zoals Lombok, Welgelegen, Dichterswijk en Transwijk.
25/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Echter, de capaciteit van de locatie (zwemzone en ligplekken) in verhouding tot de behoefte is beoordeeld als 'matig'. Op warme zomerdagen wordt de maximale capaciteit van 800 bezoekers bereikt en overschreden (Mulier 2020). De locatie is goed bereikbaar voor voetgangers, fietsers en automobilisten, maar nog niet voor rolstoelgebruikers. Daarnaast is er een parkeerprobleem voor fietsen, aangezien de meeste bezoekers met de fiets komen. Om de capaciteit en bereikbaarheid van 'De Muntsluis' te verbeteren, zijn vier maatregelen uitgewerkt. De haalbaarheid van het vergroten van de ligweide op de kade is laag, aangezien er geen ruimte is om de kade aan te passen. Een alternatieve oplossing is het aanleggen van een vlonder/steiger, zoals eerder beschreven in deelparagraaf 3.2.1. Daarnaast is het praktisch onmogelijk om het sluizencomplex rolstoelvriendelijk te maken. In dit geval is het belangrijk om een informatiebord te plaatsen waarop duidelijk staat vermeld tot waar rolstoelgebruikers kunnen komen. De kosten om alle aspecten omtrent bereikbaarheid als 'goed' te scoren bedragen minimaal 80.000,00 EUR. Deze kosten zitten voornamelijk in het creëren van parkeergelegenheid voor fietsen. Zoals hierboven beargumenteerd, zijn de kosten voor de aanleg van een pad voor rolstoelgebruikers en het vergroten van de ligweide op het ‘droge profiel’ niet meegerekend in de kosten.
Het vergroten van de ligweide kan worden opgelost door het aanleggen van een vlonder, zie de beschrijving in paragraaf 3.2.1. De kosten voor de vlonder zijn niet opgenomen in tabel 3.9, omdat dit volgens de richtlijnen niet wordt voorgedragen als officiële maatregel. Tabel 3.9 Huidige toestand en de uitvoerbaarheid van de te nemen maatregelen omtrent capaciteit en bereikbaarheid van zwemwaterlocatie ‘De Muntsluis’ (parallel aan de kanaalweg ten noorden van de uitlaatplek, deel A) Haalbaarheidsaspecten
Oordeel huidige situatie
Ligging i.r.t. Behoefte
Goed
Capaciteit locatie (ligweide + zwemzone) i.r.t. Behoefte
Matig
Fietser (bereikbaarheid)
Goed
Fietser (parkeerplaats) i.r.t. Behoefte
Slecht
Automobilisten (bereikbaarheid)
Goed.
Automobilisten (parkeerplaats) i.r.t. Behoefte Voetgangers (bereikbaarheid)
Goed Goed
Openbaar vervoer (bereikbaarheid)
Goed
Rolstoelgangers (bereikbaarheid)
Slecht
Matrix maatregelen Maatregel Geen maatregelen De zwemzone kan in het natte of droge profiel vergroot worden De ligweide kan in het natte of droge profiel vergroot worden Er is voldoende ruimte op of binnen 5 minuten loopafstand van de locatie een parkeerplaats voor fietsers aan te leggen Het is niet mogelijk om een parkeerplaats voor fietsers op en in de buurt van de locatie te realiseren. Op een informatiebord en in het zwemwaterprofiel wordt vermeld dat de locatie alleen te voet en/of auto te bereiken is
Er is voldoende ruimte beschikbaar om een toegangsweg voor gehandicapten aan te leggen Het is voor rolstoelgangers niet mogelijk om op locatie te komen. Er zal een informatiebord worden geplaatst en in het zwemwaterprofiel zal worden vermeld dat dit het geval is
Technisch uitvoerbaar
Draagvlak
Kosten (orde)
Oordeel haalbaarheid maatregel
N.V.T
N.V.T
N.V.T
N.V.T
Moeilijk
Laag
>500.000
Laag
Makkelijk
Gemiddeld
50.000100.000
Hoog
N.V.T
N.V.T
N.V.T
N.V.T
Moeilijk
Gemiddeld
50.000100.000
Laag
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
3.2.4 Functiestapeling In de huidige situatie bij zwemwaterlocatie 'De Muntsluis’ staan naast ‘cultuurhistorie/archeologische waarde’ alle aspecten omtrent functiestapeling op 'nietconflicterend', zie tabel 3.10. De functies van beroeps- en recreatievaart, roeien/kanoën/suppen,
26/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
vissen, jachthaven/ligplaatsen, staan niet in conflict met de functie zwemwater bij 'De Muntsluis’ (parallel aan de kanaalweg ten noorden van de uitlaatplek, deel A). Omdat er geen maatregelen bestaan om de functie cultuurhistorie/archeologische waarde te omzeilen of op te lossen, zijn er ook geen kosten aan verbonden. Aandachtspunt blijft wel dat er woonboten in de buurt van de locatie liggen. Ook al liggen deze op een grotere afstand dan 50m van de locatie, kan een officiële zwemwaterlocatie negatieve gevolgen hebben voor de woonbootbewoners vanwege de mogelijk grote toestroom van bezoekers over de toegangsroutes die dicht langs de woonboten lopen. Tabel 3.10 Huidige toestand en de uitvoerbaarheid van de te nemen maatregelen omtrent functiestapeling bij zwemwaterlocatie 'De Muntsluis’ (parallel aan de kanaalweg ten noorden van de uitlaatplek, deel A) Matrix maatregelen Functies
Oordeel huidige situatie
beroepsvaart
Nietconflicterend
recreatievaart
Nietconflicterend
jachthaven/ligplaatsen
Nietconflicterend
viswater
Nietconflicterend
NNN
Nietconflicterend
roeien/kanoën/suppen
Nietconflicterend
cultuurhistorie/archeologische waarde
Conflicterend
Maatregel
Geen maatregelen mogelijk. Kades mogen niet worden aangepast. Mogelijk zijn constructies die tegen de kade aan worden geplaats wel een optie (zoals trappen).
Oordeel haalbaarheid maatregel
Technisch mogelijk
Draagvlak
Kosten (orde)
N.V.T. N.V.T.
N.V.T. N.V.T.
N.V.T. N.V.T.
N.V.T. N.V.T.
N.V.T.
N.V.T.
N.V.T.
N.V.T.
3.2.5 Conclusie De locatie 'De Muntsluis' (kades op het sluizencomplex) is een veelzijdige locatie die op te splitsen is in delen met verschillende potentie tot officieel zwemwater, zoals te zien is in figuur 3.3. Dit onderzoek heeft zich specifiek gericht op het deel met de meeste potentie, gelegen parallel aan de kanaalweg ten noorden van het uitlaatwerk (deel A in figuur 3.3. Voor de andere delen is het van tevoren duidelijk dat het niet realistisch is dat deze in aanmerking komen als officiële zwemwaterlocatie, en daarom zijn deze locaties niet meegenomen in de verdiepende haalbaarheidsanalyse. De 'Muntsluis' (parallel aan de kanaalweg ten noorden van het uitlaatwerk) heeft na het nemen van maatregelen veel potentie om aangewezen te worden als officiële zwemwaterlocatie. Deze conclusie wordt onderbouwd in tabel 3.11 en de onderstaande tekst. Tabel 3.11 Samenvatting potentie De ‘Muntsluis’ als officiële zwemwaterlocatie op basis van vier aspecten Aspect
Huidige situatie
Minimale kosten (euro)
Haalbaarheid maatregelen*
Oordeel potentie
Veiligheid
Voldoet niet
440.000
Hoog
Goed op orde te krijgen
27/73
Kenmerk
Aspect
Waterkwaliteit
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Huidige situatie
Minimale kosten (euro)
Haalbaarheid maatregelen*
Oordeel potentie
Uitstekend (nader
300.000
N.V.T.
Goed op orde te krijgen
80.000
Goed
Goed op orde te krijgen (mits
onderzoek wenselijk) Capaciteit en
Matig
bereikbaarheid
(mits vlonder/steiger wordt
vlonder/steiger wordt aangelegd). Daarbij
aangelegd)
hoort wel de acceptatie dat op een locatie zoals een sluizencomplex rolstoelgangers niet overal kunnen komen.
Functiestapeling
Geen conflict met
0
N.V.T.
Goed op orde te krijgen
archeologische waarde mits vlonder/steiger worden aangelegd
* Op basis van technische uitvoerbaarheid, draagvlak en kosten
In de huidige situatie voldoet de zwemwaterlocatie bij 'De Muntsluis' (parallel aan de kanaalweg ten noorden van de uitlaatplek) niet aan de veiligheidscriteria voor officiële zwemwateren. De overgang van de kade/steiger naar de zwemzone is steil en de zwemzone is niet fysiek begrensd of afgezet op een diepte van 1,50 meter. Bovendien is het aannemelijk dat er zich scherpe voorwerpen in de zwemzone bevinden. Er moet nog een verdiepend onderzoek plaatsvinden of de stroomsnelheid en zuigkracht van het water in relatie tot de inzet van het uitlaatwerk kan leiden tot gevaarlijke situaties. Hierbij moet worden opgemerkt dat de uitlaatwerk zeer sporadisch wordt gebruikt, ongeveer twee keer per jaar. De waterkwaliteit is 'uitstekend' en er hoeven op voorhand geen maatregelen genomen te worden. Wel is het sterk aan te raden een verdiepend onderzoek te doen naar de invloed van riool overstorten in het deel van het Merwedekanaal/Muntsluis parallel aan de kanaalweg. Ook is het sterk aan te raden (mobiele) toiletvoorzieningen te plaatsen (enkel indien zwemmen wordt gedoogd). De ligweides op zowel de noordelijke als de zuidelijke kade zijn klein, waardoor er op warme dagen niet genoeg ligplekken zijn voor alle gasten. De locatie is goed bereikbaar voor voetgangers en, fietsers, maar nog niet voor rolstoelgebruikers.
Ook voor automobilisten is de locatie moeilijk bereikbaar en zijn er weinig parkeerplekken. Daarnaast is er een parkeerprobleem voor fietsen, aangezien de meeste bezoekers met de fiets komen. Naast de 'cultuurhistorie/archeologische waarde' voldoen alle beoordeelde aspecten omtrent functiestapeling, waardoor het relatief eenvoudig is om een veilige zwemzone te creëren. Daarnaast is de kade in het noordelijke deel parallel aan de kanaalweg net boven het wateroppervlak gelegen. Door het plaatsen van een steiger/vlonder tegen de kade kan de ligweide/kade relatief eenvoudig worden vergroot. Hierdoor wordt zowel de capaciteit op de ligweides vergroot en de 'gevaarlijke overgang' wordt veiliger zonder dat de 'historische kade' aangepast hoeft te worden. Hierbij moet echter worden opgemerkt dat een vlonder/steiger officieel niet als een 'veilige' inrichtingsmaatregel wordt erkend door de handreiking Fysieke Veiligheid Zwemmers in Oppervlaktewater (2008). Toch blijkt in de praktijk dat er locaties met vlonders zijn aangewezen als officiële zwemwaterlocatie.
28/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
De acceptatie van een vlonder als veiligheidsmaatregel kan worden toegekend als bestuurlijke beslissing op basis van een inhoudelijke onderbouwing. Om de 'De Muntsluis' (parallel aan de kanaalweg ten noorden van de uitlaatplek) geschikt te maken als officiële zwemwaterlocatie is het aan te raden de onderstaande maatregelen uit te voeren. Over het algemeen wordt de haalbaarheid van deze set met maatregelen ingeschat als ‘hoog’.
Het plaatsen van informatieborden die zwemmers duidelijk maakt waar veilig gezwommen kan worden
Het begrenzen van de zwemzone op een diepte van 1,50 meter, of de gehele zwemzone verondiepen tot 1,5 meter Het verwijderen van scherpe voorwerpen op de bodem van de zwemzone
Het plaatsen van informatieborden waardoor het voor rolstoelgebruikers duidelijk wordt waar ze wel en niet kunnen komen in het sluizencomplex Het plaatsen van een vlonder/steiger waardoor zowel de capaciteit op de ligweides wordt vergroot als de 'gevaarlijke overgang' veiliger wordt zonder dat de 'historische kade' aangepast hoeft te worden
3.3
‘Werkspoorhaven’
De niet-officiële zwemwaterlocatie de ‘Werkspoorhaven’ ligt in een oude haven langs het Amsterdam Rijnkanaal, zie figuur 3.6. Deze oude haven is niet meer in gebruik en beslaat een oppervlakte van 5000 m2. Op deze locatie wordt nu nog niet tot nauwelijks gezwommen, maar er lijkt potentie om hier een goede zwemlocatie van te maken. De naastgelegen grasvelden rondom de haven kunnen dienen als ligweide. De steile kades in de haven maken het lastig om de zwemzone te betreden en moedigen in de huidige situatie af tot zwemmen. De gezamenlijke oppervlakte van de ligweides biedt in de huidige situatie ruimte voor 100 bezoekers om te recreëren. Voor foto’s van de locatie zie bijlage 3. In paragraaf 3.3.1 tot en met 3.3.5 is de veiligheid, waterkwaliteit, capaciteit & bereikbaarheid en de verschillende functies van de nietofficiële zwemwaterlocatie de ‘Werkspoorhaven’ beschreven.
29/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Figuur 3.6 Locatie van de niet-officiële zwemwaterlocatie ‘Werkspoorhaven’, Utrecht. De ligweide en in-uittreed plek voor zwemmers, is weergeven in het rood gearceerde blok
3.3.1
Veiligheid
In de huidige situatie bij zwemwaterlocatie 'Werkspoorhaven' worden zes van de twaalf veiligheidsaspecten als 'voldoet niet' beoordeeld, drie als 'voldoet' en drie als 'geen oordeel'. Er is meestal geen sterke stroming aanwezig, maar het is onbekend hoe sterk de stroming is bij passage van beroeps- en scheepvaart op het Amsterdam-Rijnkanaal. Er zal nader onderzoek moeten plaatsvinden om te bepalen of de vaart van grote schepen en de daarmee gepaard gaande waterverplaatsing veiligheidsrisico's met zich meebrengen voor zwemmers. Tijdens een visuele inspectie ter plaatse leek de stroming en zuigende werking mee te vallen. De waterbodem van de haven is met het oog op een potentiële zwemlocatie in 2021-2022 volledig gesaneerd. De overgang van de kade/steiger naar de zwemzone is zeer steil en de zwemzone is niet fysiek begrensd. De locatie is door middel van een brug afgesloten voor recreatie- en beroepsvaart, waardoor de afstand tussen de zwemzone en de vaargeul groter is dan 50 meter en als veilig wordt beschouwd. Om de veiligheid bij de ‘Werkspoorhaven' te verbeteren zijn in totaal 15 maatregelen geïdentificeerd. Van deze maatregelen wordt de haalbaarheid van 11 maatregelen beoordeeld als 'hoog', 4 als 'gemiddeld' en geen als 'laag'. Het ontbreken van zweminformatie kan relatief eenvoudig worden opgelost door het plaatsen van borden en signalen.
De technische uitvoerbaarheid, een hoog draagvlak en relatief lage kosten maken dat de haalbaarheid van maatregelen met betrekking tot het creëren van een veilige zwemzone als 'hoog' wordt ingeschat. Doordat de haven relatief makkelijk afgesloten kan worden van het Amsterdam-Rijnkanaal door middel van een ballenlijn of door het verbieden van beroepsen recreatievaart. In de huidige situatie is het noodzakelijk om het talud minder steil te laten verlopen en de knik te verwijderen. Met name het eerste deel van de zwemzone dient te worden afgevlakt. De knik verwijst naar de steile overgang van de kademuren naar de zwemzone. Een mogelijke oplossing voor het probleem van de steile kademuren op deze locatie is het aanleggen van een zwemstrand, zie figuur 3.7. Indien de kademuren intact moeten blijven, dan kunnen er trappen tegen de kademuren geplaatst worden. Hoewel trappen niet worden voorgeschreven als
30/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
maatregel volgens de Handreiking Fysieke Veiligheid Zwemmer in Oppervlaktewater (2008), zal de locatie wel veiliger worden doordat zwemmers gemakkelijker in en uit kunnen treden. De staat en veiligheid van de waterbodem kon niet beoordeeld worden omdat deze wegens veiligheidsredenen niet bereikt kon worden door de kades van 2,5 a 3,0. Dit zal dus nog nader onderzocht moeten worden indien verdere stappen genomen worden om van deze locatie een officiële zwemwaterlocatie te maken.
Figuur 3.7 Twee mogelijke opties om de ‘Werkspoorhaven’ veiliger te maken als zwemwaterlocatie. Links: het plaatsen van kadetrappen. Rechts: het aanleggen van een zwemstrand
Om van 'de Werkspoorhaven' een veilige zwemwaterlocatie te maken, worden de benodigde inrichtingskosten op minimaal EUR 900.000,00 ingeschat indien de steile kades vervangen worden door vlak aflopende taluds of een zwemstrand. In deze situatie zijn er 11 maatregelen met kosten tussen de 0-50.000,00 EUR, één maatregel met kosten tussen de 50.000,00-500.000,00 EUR en één maatregel met kosten boven de EUR 500.000,00 nodig om dit te realiseren. Daarentegen worden de kosten een stuk lager wanneer er gekozen wordt voor kadetrappen, waarbij de kades intact blijven en trapjes geplaatst worden. Tabel 3.12 Huidige toestand en de uitvoerbaarheid van de te nemen maatregelen omtrent veiligheid van zwemwaterlocatie de ‘Werkspoorhaven’. Indien dezelfde verrichtingen meerdere keren terugkomen bij verschillende maatregelen, worden deze slechts eenmaal doorgerekend, zoals bijvoorbeeld het optisch scheiden/begrenzen van de zwemzone. Deze maatregelen worden weergegeven in de tabel met een '*' teken Matrix haalbaarheid Veiligheid Aspecten
Oordeel huidige situatie
Maatregelen
Ontbrekende zweminformatie
Voldoet niet
Informatieborden plaatsen Zwemmers informeren over de gevaren van zwemmen in open water Aangeven waar veilig gezwommen kan worden
Begrenzing zwemzone
Gevaarlijk gebruik zwemzone
Zwemmen buiten zwemzone
Voldoet niet
Voldoet niet
Voldoet niet
Zwemzone optisch begrenzen (drijflijn) Eigenaren van boten, jetski’s, etc. informeren over de gevaren van recreëren in de zwemzone Zwemwater zoneren, locaties inrichten voor het te water laten van recreatieboten Zwemzone optisch scheiden van gevaarlijke waterrecreatie door het plaatsen van een drijflijn Verbodsbord voor recreatievaartuigen plaatsen Een informatiebord plaatsen waarop zwemmers worden geattendeerd op de fysieke gevaren van zwemmen buiten de zwemzone
Technisch mogelijk (oordeel via kleur) Makkelijk
Draagvlak
Kosten (euro) (orde)
Oordeel Uitvoerbaarheid maatregel
Hoog
0-10.000
Hoog
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
Makkelijk
Hoog
10.000-50.000*
Hoog
Makkelijk
Laag
0-10.000
Gemiddeld
N.V.T.
N.V.T.
N.V.T.
N.V.T.
Makkelijk
Hoog
10.000-50.000*
Hoog
Makkelijk
Gemiddeld
0-10.000
Hoog
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
31/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Gevaarlijke objecten
Steil talud waterbodem
Voldoet
Voldoet niet
Ondermijnde waterbodem
Geen oordeel
Zuigende waterbodem
Geen oordeel
Grillige waterbodem – vanwege veiligheidsredenen niet onderzocht
Geen oordeel
Afval/scherpe objecten
Sterke stroming
Voldoet niet
Nog niet zeker. Vanuit visuele inspectie in het veld ingeschat op
Middels een fysieke begrenzing (bv ballenlijn) ter plaatse van 1,50 meter waterdiepte wordt de zwemmer op het steile talud geattendeerd (als gevolg van de optisch smalle zwemzone) Het talud minder steil laten verlopen (<20%) De zwemmer middels een informatiebord attenderen op het steile talud van >20% Bodemstabiliteit verbeteren, aanbrengen stabiele zandlaag Een waarschuwingsbord plaatsen Bodemstructuur verbeteren, verwijderen zuigende bodemlaag (bijv. Slappe bagger) en aanbrengen stabiele zandlaag Een waarschuwingsbord plaatsen Plotselinge diepteverschillen dichtstorten met geschikt bodemmateriaal (zand) Knik verwijderen en het talud van de zwemzone gelijkmatig laten aflopen Ter plaatse van de knik in de waterbodem een drijflijn plaatsen Zwemmers attenderen op plotselinge diepteverschillen
N.V.T.
N.V.T.
N.V.T.
N.V.T.
Gemiddeld
Hoog
>500.000
Gemiddeld
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
Scherpe objecten verwijderen
Gemiddeld
Gemiddeld
Zwemzone om de objecten optisch begrenzen Zwemmers attenderen op de aanwezigheid van scherpe objecten (bijv. Waarschuwingsbord over de aanwezigheid van schelpdieren, prikkeldraad, puin, etc.) Prullenbakken plaatsen rondom de ligweide
N.V.T.
N.V.T.
50.000100.000 N.V.T.
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
Gemiddeld N.V.T.
-
*
Afstand tot vaargeul
voldoet Voldoet
*Het is momenteel onbekend of de vaart van grote schepen en de daarmee gepaard gaande waterverplaatsing veiligheidsrisico's met zich meebrengen voor zwemmers in de ‘Werkspoorhaven’. Nader onderzoek moet hier definitief uitsluitsel over geven. 3.3.2 Waterkwaliteit In de huidige situatie bij zwemwaterlocatie ‘Werkspoorhaven’ staan zeven van de vijftien waterkwaliteitsaspecten op 'slecht', twee op 'aanvaardbaar' en zeven op 'goed of uitstekend', zie tabel 3.13. Volgens de normen van de Europese Zwemwaterrichtlijn zijn er in de periode 2020 tot en met 2023 nooit overschrijdingen gemeten voor de fecale bacteriegroepen E. coli en intestinale enterococcen (2006/7/EC, European Commission). De bacteriële waterkwaliteit wordt beoordeeld als 'goed', zie tabel 3.4 (voor uitleg over de analyse zie bijlage 3). Op basis van het veldbezoek en latere navraag is geconstateerd dat er een regenuitlaat van een gescheiden stelsel op de haven uitkomt. (zie bijlage 2). De impact van de mens op de waterkwaliteit wordt gering geschat. In potentie kan de zwemzone de capaciteit hebben voor enkele honderden zwemmers tegelijkertijd. Echter, bij grotere aantallen zwemmers die dicht op elkaar zwemmen, kan de impact op de bacteriële waterkwaliteit toenemen en daarmee het gevaar voor de gezondheid van zwemmers vergroten.
Afgaande op berichtgeving en het veldbezoek is er reden om aan te nemen dat blauwalg een knelpunt kan vormen voor de veiligheid van zwemmers. Dit komt door de voedselrijkdom van het water in combinatie met de inrichting van de locatie. Het Amsterdam-Rijnkanaal is redelijk voedselrijk en door de beperkte doorgang vanaf de oude haven naar het Amsterdam-Rijnkanaal,
32/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
ontstaan er luwtezones en is de doorstroming niet optimaal. Een combinatie van stilstaand water, voedselrijk water en warme temperaturen maakt de kans op blauwalgenbloei erg groot. Om de waterkwaliteit bij de ‘Werkspoorhaven' te verbeteren zijn er in totaal zijn er 7 maatregelen geïdentificeerd. Van deze maatregelen wordt de haalbaarheid van twee maatregelen beoordeeld als 'hoog', vier als 'gemiddeld' en een als 'laag'. Op basis van de huidige waterkwaliteit worden maatregelen die invloed hebben de fecale bacteriegroep op voorhand niet noodzakelijk geacht. Dit geld ook voor blauwalgenbloei. Wanneer de problematiek toeneemt, dient echter de doorstroming in de haven te worden verbeterd. Dit kan worden bereikt door het aanleggen van een tweede opening naar het Amsterdam-Rijnkanaal, waardoor er een stroming ontstaat door de zwemzone. Hoewel de maatregel 'bronaanpak nutriënten' is beschreven, is de haalbaarheid van deze maatregel laag vanwege de complexiteit en kosten. Op basis van de huidige (gemiddelde) waterkwaliteit worden maatregelen op voorhand niet noodzakelijk geacht, enkel wanneer problemen omtrent fecale bacteriën en blauwalgen toenemen. Wel is het sterk aan te raden om toiletvoorzieningen op locatie te plaatsen.
Omdat er geen maatregelen nodig zijn om de waterkwaliteit te verbeteren, zijn enkel de kosten van het plaatsen van toiletten (EUR 100.000,00-500.000,00) doorgerekend. De benodigde inrichtingskosten om de waterkwaliteit in de ‘Werkspoorhaven’ te verbeteren worden ingeschat op minimaal EUR 300.000,00.
33/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Tabel 3.13 Huidige toestand en de uitvoerbaarheid van de te nemen maatregelen omtrent waterkwaliteit van zwemwaterlocatie ‘Werkspoorhaven’ Waterkwaliteitsaspecten Overschrijdingen normen voor E-coli en/of intestinale enterococcen E-coli kwaliteitsklasse: waterkwaliteit in de laatste vier jaar Intestinale e. Kwaliteitsklasse: waterkwaliteit in de laatste vier jaar Invloed zwemmers i.r.t. Capaciteit zwemzone Vogels Honden Bacteriën
Blauwalge n
Oordeel huidige situatie
Matrix maatregel Maatregelen
Oordeel uitvoerbaarheid maatregel
Technisch mogelijk
Draagvlak
Kosten (orde)
Gemiddeld
Gemiddeld
100.000500.000
Gemiddeld
Moeilijk
Gemiddeld
100.000500.000
Gemiddeld
Goed
Goed
100.000500.000 (indien mobiel zijn kosten lager maar terugkerend)
Hoog
Makkelijk
Gemiddeld
10.000-50.000
Hoog
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Gemiddeld
Gemiddeld
>500.000
Gemiddeld
Moeilijk
Gemiddeld
>500.000
Laag
Gemiddeld
Gemiddeld
>500.000
Gemiddeld
Nooit Voldoet: kwaliteitsklasse goed Voldoet: kwaliteitsklasse uitstekend Gering/geen invloed Gering/geen invloed Gering/geen invloed
Drainage/af- instroom regenwater
Matige invloed
Riool overstort
Matige invloed
Kinderboerderij
Gering/geen invloed
Toiletvoorziening
Veel invloed
Waarnemingen drijflagen
Voldoet deels
Windrichting/stroming i.r.t zwemzone
Voldoet niet
Luwe zones in. Zwemzone
Voldoet niet
Voedselrijkdom (op basis van waarden)
Voldoet deels
Stilstaand/stroming
Voldoet niet
Drainage verleggen, putten slaan om inafstroom te verminderen Riooloverstort verwijderen
He plaatsen van (mobiele)toilet units
Drijflagen actief verwijderen Zwemzone verplaatsen Doorstroming bevorderen in de zwemzone Bronaanpak nutriënten Doorstroming bevorderen in de zwemzone
Bacteriële waterkwaliteit: ‘de Werkspoorhaven’
Parameter
2020 - 2023
Intestinale enterococcen
Uitstekend
Escherichia coli
Goed
Totaal oordeel
Goed
Figuur 3.8 Bacteriële waterkwaliteit bij de niet-officiële zwemplek ‘Werkspoorhaven’, Utrecht, conform de normen van de Europese Zwemwaterrichtlijn (2006/7/EC, European Commission). De horizontale lijn in de grafieken geeft de signaalwaarde aan
34/73
Kenmerk
3.3.3
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Capaciteit en Bereikbaarheid
In de huidige situatie bij zwemwaterlocatie ‘Werkspoorhaven’ staan zes van de negen aspecten omtrent capaciteit en bereikbaarheid op 'goed', twee op ‘matig’ en een op 'slecht', zie 314. De ligging in relatie tot de behoefte is goed, aangezien de ‘Werkspoorhaven’ omgeven wordt door dichtbevolkte wijken zoals Elinkwijk en Zuilen. De capaciteit in relatie tot de behoeft is matig. Dit wordt niet bepaald door de zwemzone maar door de matige capaciteit (maximaal 100) van de ligweides/kades. Zowel voetgangers, fietsers en automobilisten kunnen de locatie goed bereiken. Echter, rolstoelgebruikers hebben beperkte toegang en kunnen nu alleen de ligweide bereiken. Het openbare vervoer naar de locatie kan ook worden verbeterd, aangezien de dichtstbijzijnde halte momenteel op 13 minuten loopafstand ligt. De parkeergelegenheid voor fietsers is naar verwachting een probleem, maar er is voldoende ruimte beschikbaar om een fietsenstalling te realiseren. Voor auto's is er nabij de locatie parkeergelegenheid beschikbaar, zij het tegen betaling. Om de bereikbaarheid van de ‘Werkspoorhaven’ te verbeteren en de locatie beter bereikbaar te maken voor rolstoelgebruikers, zijn enkele maatregelen uitgewerkt.
Indien er gekozen wordt voor een zwemstrand in het natte profiel van deze locatie verbetert niet alleen de veiligheid maar ook de capaciteit van de ligweides en bereikbaarheid van rolstoelgebruikers. Dit is echter wel een kostbare maatregel. De kosten om alle aspecten omtrent bereikbaarheid op 'goed' te scoren worden geschat op minimaal EUR 340.000,00. Hierbij zijn de kosten voor een toegangsweg voor gehandicapten nog niet doorgerekend (> 500.000,00 EUR). De kosten voor het vergroten van de ligweides/kades zijn ook niet doorgerekend (> 500.000,00 EUR), deze zijn al doorgerekend bij het verlagen van de helling van het talud onder het thema ‘veiligheid’. Tabel 3.14 Huidige toestand en de uitvoerbaarheid van de te nemen maatregelen omtrent capaciteit en bereikbaarheid van zwemwaterlocatie 'Werkspoorhaven' Haalbaarheidsaspecten Ligging i.r.t. Behoefte Capaciteit locatie (ligweide + zwemzone) i.r.t. Behoefte Fietser (bereikbaarheid)
Fietser (parkeerplaats) i.r.t. Behoefte
Oordeel huidige situatie Goed Matig
De zwemzone kan in het natte of droge profiel vergroot worden De ligweide kan in het natte of droge profiel vergroot worden
Matrix maatregelen Technisch Kosten Draagvlak uitvoerbaar (orde)
Oordeel haalbaarheid maatregel
N.V.T. Gemiddeld
N.V.T. Hoog
N.V.T. >500.000
N.V.T. Gemiddeld
Makkelijk
Gemiddeld
10.00050.000
Hoog
Makkelijk
Gemiddeld
0-10.000
Hoog
Gemiddeld
Hoog
100.000500.000
Gemiddeld
N.V.T.
N.V.T.
N.V.T.
N.V.T.
Gemiddeld
Hoog
>500.000
Gemiddeld
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
Goed
Matig
Automobilisten (bereikbaarheid)
Goed
Voetgangers (bereikbaarheid)
Goed
Openbaar vervoer (bereikbaarheid)
Matig
Rolstoelgangers (bereikbaarheid)
Maatregel
Slecht
Er is voldoende ruimte op of binnen 5 minuten loopafstand van de locatie een parkeerplaats voor fietsers aan te leggen Het is niet mogelijk om een parkeerplaats voor fietsers op en in de buurt van de locatie te realiseren. Op een informatiebord en in het zwemwaterprofiel wordt vermeld dat de locatie alleen te voet en/of auto te bereiken is
Er is voldoende ruimte beschikbaar om het openbaar vervoer op locatie te verbeteren/aan te leggen Er is voldoende ruimte om in de buurt het openbaar vervoer te verbeteren/aan te leggen (<15 min loopafstand) Er is voldoende ruimte beschikbaar om een toegangsweg voor gehandicapten aan te leggen Het is voor rolstoelgangers niet mogelijk om op locatie te komen. Er zal een informatiebord worden geplaatst en in het zwemwaterprofiel zal worden vermeld dat dit het geval is
35/73
Kenmerk
3.3.4
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Functiestapeling
In de huidige situatie bij zwemwaterlocatie ‘Werkspoorhaven’ zijn alle zeven aspecten omtrent functiestapeling beoordeeld als 'niet-conflicterend, zie Tabel 3.15. Hierbij wordt opgemerkt dat roeien/suppen in principe niet plaatsvindt en wordt ontmoedigd op het ARK en daarmee op deze locatie. Hierom wordt dit niet als conflicterend gezien. Aangezien er geen maatregelen benodigd zijn, zijn er geen problemen wat betreft haalbaarheid en geen verdere kosten hiervoor voorzien.. Tabel 3.15 Huidige toestand en de uitvoerbaarheid van de te nemen maatregelen omtrent functiestapeling bij zwemwaterlocatie 'Werkspoorhaven’ Matrix maatregelen Functies
Oordeel huidige situatie
Beroepsvaart
Niet conflicterend
Recreatievaart
Niet conflicterend
Jachthaven/ligplaatsen
Niet conflicterend
Viswater
Niet conflicterend
NNN
Niet conflicterend
Roeien/suppen
Niet conflicterend
Cultuurhistorie/archeologische waarde
Niet conflicterend
Maatregel
Technisch mogelijk
Draagvlak
Kosten (orde)
Oordeel haalbaarheid maatregel
3.3.5 Conclusie De ‘Werkspoorhaven’ heeft na het nemen van maatregelen veel potentie om aangewezen te worden als officiële zwemwaterlocatie. In tabel 3.16 en onderstaande tekst is deze conclusie onderbouwd. Tabel 3.16 Samenvatting potentie ‘Werkspoorhaven’ als officiële zwemwaterlocatie op basis van vier aspecten Aspect
Huidige situatie
Minimale
Haalbaarheid
Oordeel
kosten (euro)
maatregelen*
potentie Redelijk op
Veiligheid
Voldoet niet
900.000
Gemiddeld
Waterkwaliteit
Gemiddeld
300.000
Gemiddeld
Goed op orde
Capaciteit en
Matig
340.000
Hoog
Goed op orde
orde te krijgen
te krijgen
bereikbaarheid Functiestapeling
te krijgen Niet-conflicterend
0
N.v.t.
Goed op orde te krijgen
* Op basis van technische uitvoerbaarheid, draagvlak en kosten
In de huidige situatie is de veiligheid van de zwemwaterlocatie bij de ‘Werkspoorhaven’ beoordeeld als ‘voldoet niet’ vanwege de open verbinding met het Amsterdam-Rijnkanaal, de niet fysiek begrensde zwemzone en de huidige steile kademuren. De bacteriële waterkwaliteit is ‘goed’ en er hoeven op voorhand geen maatregelen genomen te worden.
36/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Wel is het sterk aan te raden (mobiele) toiletvoorzieningen te plaatsen. Vanwege de beperkte doorstroming in de haven is de locatie gevoelig voor blauwalgbloei. De capaciteit en bereikbaarheid van de locatie is ‘matig’. De capaciteit van de ligweides/kades is in de huidige situatie maximaal 100 mensen. Na uitbreiding van de ligweides kan dit aantal flink worden vergroot (~400). De zwemzone beslaat de hele haven, waardoor deze groot genoeg is. De locatie is goed bereikbaar maar mist nog parkeerplekken voor fietsen. De ligweide is rolstoelvriendelijk, maar de zwemzone is niet toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Wat betreft functiestapelingen zijn er geen conflicten, en daardoor dus geen benodigde maatregelen. Om de ‘Werkspoorhaven’ geschikt te maken als officiële zwemwaterlocatie is het aan te raden de onderstaande maatregelen uit te voeren. Over het algemeen wordt de haalbaarheid van deze set met maatregelen ingeschat als ‘hoog’.
Het plaatsen van informatieborden en signalen die zwemmers duidelijk maakt waar veilig gezwommen kan worden en attent maakt op de gevaren van zwemmen buiten de zwemzone Het zoneren/optische afbakenen van de zwemzone door het fysiek afsluiten van de haven en
Amsterdam-Rijnkanaal Het begrenzen van de zwemzone op een diepte van 1,50 meter Het verwijderen van scherpe voorwerpen en gevaarlijke objecten in de zwemzone
Het afvlakken van de kades, mogelijk in combinatie met een zwemstrand of het plaatsen van stabiele trappetjes. Bij het besluit om enkel trappen te plaatsen moet rekening worden gehouden dat hiermee de capaciteit van de ligweides niet wordt vergroot
Onderzoeken of de waterbodem als veilig beoordeeld kan worden Het rolstoelvriendelijk maken van de locatie door overgang naar de zwemzone te verbeteren De doorstroming in de zwemzone verbeteren, mogelijk door het aanleggen van een extra opening met het Amsterdam-Rijnkanaal
37/73
Kenmerk
3.4
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
‘Veilinghaven’
De niet-officiële zwemwaterlocatie ‘Veilinghaven’ is gelegen in en nabij de haven langs de Veilinghavenkade in het Merwedekanaal, zie figuur 3.9. De locatie trekt met name bezoekers uit het centrum van Utrecht, en het wordt verwacht dat het aantal bezoekers tegen 2040 met 15 tot 35 % zal toenemen (Mulier 2020). Er zijn twee mogelijke zwemlocaties in de ‘Veilinghaven, op figuur 3.9 aangeduid met A (bij de kades) en B (bij de landtong). In deze analyse wordt alleen locatie B behandeld. Voor locatie A is vastgesteld dat deze locatie een officiele functie heeft als aanlegplaats, en dat functiestapeling hier niet mogelijk is vanwege veiligheidsproblemen tussen zwemmers en scheepvaart. De voornaamste realistische plek bij de haven om te recreëren is de groene landtong (nabij zwemplek B) aan de zuidwestzijde van de haven. Deze biedt ruimte voor 100 recreatie bezoekers. De belangrijkste in- en uitgangen voor zwemmers zijn de trappen langs de zuidelijke havenkade, naast de groene oever op de landtong. Voor foto’s van de locatie zie bijlage 3. In paragraaf 3.4.1 tot en met 3.4.5 is de veiligheid, waterkwaliteit, capaciteit & bereikbaarheid en de verschillende functies van de niet-officiële zwemwaterlocatie ‘Veilinghaven’, locatie B, beschreven.
A B
Figuur 3.9 Locatie van de niet-officiële zwemwaterlocatie ‘Veilinghaven’, Utrecht. De ligweide, kade en in-uittreed plekken voor zwemmers, zijn weergeven in het rood gearceerde blokken
3.4.1 Veiligheid In de huidige situatie bij zwemwaterlocatie 'Veilinghaven' zijn acht van de twaalf veiligheidsaspecten beoordeeld als 'voldoet niet', één op 'voldoet deels' en drie op 'voldoet', zie tabel 3.17. De bodem van de locatie is stabiel, maar heeft wel een zuigende werking. Er was geen sterke stroming aanwezig tijdens het veldbezoek. Het is echter mogelijk dat er tijdens droogte gemalen in werking worden gesteld, of dat er door langskomende scheepvaart in het Merwedekanaal zuiging ontstaat welke stroming in de “Veilinghaven” veroorzaakt. De invloed
38/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
hiervan blijft echter onzeker, en hier kan pas uitspraak over gedaan worden wanneer hier stromingsonderzoek naar is gedaan. De overgang van de kade naar de zwemzone is getrapt, welke bij voorkeur afgevlakt wordt. De ‘Veilinghaven’ is een historische haven, welke niet intensief gebruikt wordt. Echter blijft deze bevaarbaar voor scheepvaart. Doordat dit altijd binnen 50 meter van de zwemzone gebeurt, kan dit leiden tot gevaarlijke situaties. De zwemzone is niet (optisch) gescheiden en is open voor andere watergebruikers. Tijdens het veldbezoek is geobserveerd dat de waterbodem een zuigende werking heeft door de aanwezigheid van slib. Een zuigende waterbodem kan, indien dit sterk genoeg is, een veiligheidsrisico zijn. Om de veiligheid bij de ‘Veilinghaven' te verbeteren, zijn er mogelijke maatregelen geïdentificeerd. Van deze maatregelen wordt de haalbaarheid van 10 maatregelen beoordeeld als 'hoog', 6 als 'gemiddeld' en 2 als 'laag'. Niet alle maatregelen hoeven uitgevoerd te worden. De keuze is afhankelijk van de gekozen toekomstige inrichting, bijvoorbeeld een zwemzone met ballenlijn bij de landtong of een zwemzone landinwaarts creëren (afgraven). Het ontbreken van zweminformatie kan relatief eenvoudig worden opgelost door het plaatsen van borden en signalen.
De combinatie van een relatief makkelijke technische uitvoerbaarheid en lage kosten, maar een laag of gemiddeld draagvlak maakt dat de haalbaarheid van maatregelen met betrekking tot het creëren van een veilige zwemzone als 'gemiddeld' wordt ingeschat. Er is beperkte ruimte om functies te zoneren, maar dit is niet onmogelijk. De kosten van de benodigde maatregelen hiervoor zijn relatief laag. Het wordt aangeraden om te onderzoeken of er vanwege de veiligheid een harde zonering wenselijk is, dus middels houten palen of gording i.p.v. een ballenlijn. Op deze manier wordt de afscheiding harder in plaats van alleen maar optisch. Dit kan echter wel negatieve gevolgen hebben voor boten die hier de bocht moeten maken. Hierom is onderzoek van de mogelijkheden en draagvlakken benodigd. De zuigende werking van de waterbodem zal, indien deze uit nader onderzoek te gevaarlijk blijkt te zijn, aangepakt moeten worden door het aanwezige slib uit de zwemzone weg te halen (baggeren). Door de hoge kosten van deze maatregel wordt haar haalbaarheid als laag ingeschat. Ook moet bij uitvoering van deze maatregel onderzocht worden of het slib van buiten de zwemzone niet verplaatst/verzakt naar de zwemzone wanneer alleen de zwemzone gebaggerd wordt.
De inrichtingskosten om van de ‘Veilinghaven’ een veilige zwemwaterlocatie te maken zijn afhankelijk van een toekomstig ontwerp en bijbehorende maatregelen. De benodigde kosten worden ingeschat op minimaal EUR 1.345.000,00. De maatregel ‘Zwemzone verleggen in het natte profiel’ is nog niet doorgerekend.
39/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Tabel 3.17 Huidige toestand en de uitvoerbaarheid van de te nemen maatregelen omtrent veiligheid van zwemwaterlocatie ‘Veilinghaven', locatie B. Indien dezelfde verrichtingen meerdere keren terugkomen bij verschillende maatregelen, worden deze slechts eenmaal doorgerekend, zoals bijvoorbeeld het optisch scheiden/begrenzen van de zwemzone. Deze maatregelen worden weergegeven in de tabel met een '*' teken Matrix haalbaarheid Veiligheid Aspecten
Oordeel huidige situatie
Maatregelen (locaties waar van toepassing:
Ontbrekende zweminformatie
Voldoet niet
Informatieborden plaatsen Zwemmers informeren over de gevaren van zwemmen in open water Aangeven waar veilig gezwommen kan worden
Begrenzing zwemzone
Gevaarlijk gebruik zwemzone
Voldoet niet Voldoet niet
Zwemmen buiten zwemzone
Voldoet niet
Gevaarlijke objecten
Voldoet niet
Steil talud waterbodem
Voldoet niet
Ondermijnde waterbodem
Voldoet
Zuigende waterbodem
Voldoet niet
Grillige waterbodem
Afval/scherpe objecten
Voldoet deels
Sterke stroming
Voldoet
Afstand tot vaargeul
Voldoet niet
3.4.2
Draagvlak
Kosten (euro) (orde)
Oordeel Uitvoerbaarheid maatregel
Hoog
0-10.000
Hoog
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
Makkelijk
Hoog
Hoog
Makkelijk
Gemiddeld
0-10.000 10.00050.000*
Gemiddeld
Laag
0-10.000
Gemiddeld
Makkelijk
Gemiddeld
Makkelijk
Laag
50.000100.000 0-10.000
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Gemiddeld
Hoog
50.000100.000
Gemiddeld
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
N.v.t. N.v.t.
N.v.t. N.v.t.
N.v.t. N.v.t.
N.v.t. N.v.t.
Gemiddeld
Hoog
100.000500.000
Makkelijk N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.
Hoog N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.
Scherpe objecten verwijderen
Makkelijk
Gemiddeld
Zwemzone om de objecten optisch begrenzen
Makkelijk
Hoog
Makkelijk
Hoog
0-10.000
Hoog
N.v.t. N.v.t. Moeilijk
N.v.t. N.v.t. Laag
N.v.t. N.v.t. >500.000
N.v.t. N.v.t. Laag
Gemiddeld
Laag
50.000100.000
Gemiddeld
Zwemzone optisch begrenzen (drijflijn) Eigenaren van boten, jetski’s, etc. informeren over de gevaren van recreëren in de zwemzone Zwemwater zoneren met ‘harde’ begrenzing, locaties inrichten voor het te water laten van recreatieboten Verbodsbord voor recreatievaartuigen plaatsen Een informatiebord plaatsen waarop zwemmers worden geattendeerd op de fysieke gevaren van zwemmen buiten de zwemzone Zwemmers informeren over de gevaren van zwemmen nabij gevaarlijke objecten Zwemzone optisch begrenzen tot op 50 meter van objecten zoals strekdammen, paalhoofden, etc. Middels een fysieke begrenzing (bv ballenlijn) ter plaatse van 1,50 meter waterdiepte wordt de zwemmer op het steile talud geattendeerd (als gevolg van de optisch smalle zwemzone) Het talud minder steil laten verlopen (<20%) De zwemmer middels een informatiebord attenderen op het steile talud van >20% N.v.t. N.v.t. Bodemstructuur verbeteren, verwijderen zuigende bodemlaag (bijv. Slappe bagger) en aanbrengen stabiele zandlaag Een waarschuwingsbord plaatsen N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.
Voldoet
Technisch mogelijk (oordeel via kleur) Makkelijk
Zwemmers attenderen op de aanwezigheid van scherpe objecten (bijv. Waarschuwingsbord over de aanwezigheid van schelpdieren, prikkeldraad, puin, etc.) Prullenbakken plaatsen rondom de ligweide N.v.t. Zwemzone verleggen in het droge profiel Zwemzone verleggen in het natte profiel (mogelijk als alternatief voor locatie B, wanneer afscheiding niet voldoende is)
0-10.000 N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. 50.000100.000 10.00050.000*
Hoog
Gemiddeld Gemiddeld
Laag Hoog N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. Gemiddeld Hoog
Waterkwaliteit
In de huidige situatie bij zwemwaterlocatie ‘’Veilinghaven’ staan drie van de vijftien waterkwaliteitsaspecten op 'slecht', zes op 'aanvaardbaar' en zes op 'goed of uitstekend', zie tabel 3.18. Volgens de normen van de Europese Zwemwaterrichtlijn zijn er in de periode 2020 tot en met 2023 nooit overschrijdingen gemeten voor de fecale bacteriegroepen E. coli en intestinale enterococcen (2006/7/EC, European Commission). Omdat er toch regelmatig verhoogde waarden intestinale enterococcen zijn gemeten wordt de bacteriële waterkwaliteit beoordeeld als 'aanvaardbaar', zie figuur 3.10 (voor uitleg over de analyse zie bijlage 2). Op de haven zelf komt een regenwater overstort van een infiltratieriool uit. Ook zitten er op het Merwedekanaal gemengde overstorten. Hiernaast lijken, op basis van het veldbezoek, zwemmers en de afstroom van hondenpoep of andere vervuiling, een mogelijke bron van bacteriële verontreiniging.
40/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Afgaande op berichtgeving en het veldbezoek is er reden om aan te nemen dat blauwalg mogelijk een knelpunt kan vormen voor de veiligheid van zwemmers. Uit de watersysteemanalyse van het Merwedekanaal blijkt dat de huidige belasting met voedingsstoffen hoger is dan de kritische belasting van het systeem. Onder ongunstige omstandigheden, zoals op warme dagen en weinig doorstroming, is de kans op de vorming van blauwalgen daardoor groter dan wanneer het systeem niet voedselrijk zou zijn. Ook heeft de ‘Veilinghaven’ een slechte doorstroming (ligt in een inham) en is er een aantal luwtezones in de hoeken van de haven. Hierdoor krijgt blauwalg de kans zich te ontwikkelen op warme dagen en op te hopen in de hoeken. In dat geval kunnen normale procedures zoals waarschuwingen of tijdelijke verboden van kracht worden. Om de waterkwaliteit bij de ‘Veilinghaven’ te verbeteren zijn er in totaal zes mogelijke maatregelen geïdentificeerd. De haalbaarheid van twee maatregelen wordt beoordeeld als 'hoog', drie als 'gemiddeld' en één als 'laag'. Vier maatregelen zijn gericht op de fecale bacteriegroepen, zoals een hondenverbod op de landtong en kades, zorgen dat water minder afstroomt naar het water en het plaatsen van toiletvoorzieningen. Er bevinden zich riooloverstorten nabij de zwemlocatie, maar voor nu is de waterkwaliteit als voldoende beoordeeld (uitstekend en aanvaardbaar).
Mocht de waterkwaliteit een probleem worden, dan is het aangeraden om te onderzoeken of het verwijderen van deze riooloverstorten wenselijk is. Voor blauwalg kan het zijn dat de doorstroming in de haven verbeterd moet worden om de haven geschikt te maken als zwemlocatie. Ook de 'bronaanpak nutriënten' staat beschreven, maar vanwege de complexiteit en kosten is de haalbaarheid van deze maatregel laag. Op basis van de huidige (gemiddelde) waterkwaliteit worden maatregelen op voorhand niet noodzakelijk geacht, enkel wanneer problemen omtrent fecale bacteriën en blauwalgen toenemen. Wel is het sterk aan te raden om toiletvoorzieningen op locatie te plaatsen. Omdat er geen maatregelen nodig zijn om de waterkwaliteit te verbeteren, zijn enkel de kosten van het plaatsen van toiletten (EUR 100.000,00-500.000,00) doorgerekend. De benodigde inrichtingskosten om de waterkwaliteit in de ‘Veilinghaven’ te verbeteren worden ingeschat op minimaal EUR 300.000,00. Tabel 3.18 Huidige toestand en de uitvoerbaarheid van de te nemen maatregelen omtrent waterkwaliteit van zwemwaterlocatie ‘Veilinghaven' Waterkwaliteitsaspecten
Matrix maatregel Maatregelen
Technisch mogelijk
Draagvlak
Kosten (orde)
Oordeel uitvoerbaarheid maatregel
Overschrijdingen normen voor E-coli en/of intestinale enterococcen
Nooit
E-coli kwaliteitsklasse: waterkwaliteit in de laatste vier jaar
Aanvaardbaar: kwaliteitsklasse aanvaardbaar
Bronaanpak bacteriën. Zie onderstaande vakjes voor specifieke bron en maatregelen.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Voldoet: kwaliteitsklasse Uitstekend Wezenlijke invloed Geringe invloed Wezenlijke invloed
Maximaal aantal gasten invoeren.
Gemiddeld
Laag
10.000-50.000
Gemiddeld
Hondenverbod
Makkelijk
Laag
0-10.000
Drainage/af- instroom regenwater
Veel invloed
Drainage verleggen, putten slaan om in-afstroom te verminderen
Gemiddeld
Gemiddeld
50.000-100.000
Gemiddeld
Riooloverstort
Wezenlijke invloed
Riooloverstort verwijderen
Moeilijk
Gemiddeld
100.000-500.000
Gemiddeld
Intestinale e. Kwaliteitsklasse: waterkwaliteit in de laatste vier jaar Bacteriën
Oordeel huidige situatie
Zwemmers (op kluitje) Vogels Honden
41/73
Kenmerk
R001-1295231JKM-V04-sss-NL
Kinderboerderij
Geen invloed
Toiletvoorziening
Veel invloed
Het plaatsen van (mobiele)toilet units
Goed
Goed
100.000-500.000 (indien mobiel zijn kosten lager maar terugkerend)
Goed
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Waarnemingen drijflagen
Voldoet
Windrichting/stroming i.r.t zwemzone
Voldoet deels
Zwemzone verplaatsen
Luwe zones in. Zwemzone
Voldoet deels
Doorstroming bevorderen in de zwemzone
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Voedselrijkdom (op basis van waarden)
Voldoet deels
Bronaanpak nutriënten
Moeilijk
Gemiddeld
>500.000
Laag
Stilstaand/stroming
Voldoet niet
Doorstroming bevorderen in de zwemzone
Moeilijk
Laag
100.000-500.000
Laag
Blauwalgen
bacteriële waterkwaliteit: Veilinghaven
Parameter
2020 - 2023
Intestinale enterococcen
Uitstekend
Escherichia coli
Aanvaardbaar
Totaal oordeel
Aanvaardbaar
Figuur 3.10 Bacteriële waterkwaliteit bij de niet-officiële zwemplek ‘Veilinghaven’, Utrecht, conform de normen van de Europese Zwemwaterrichtlijn (2006/7/EC, European Commission). De horizontale lijn in de grafieken geeft de signaalwaarde aan
3.4.3 Capaciteit en Bereikbaarheid In de huidige situatie bij zwemwaterlocatie ‘Veilinghaven’ staan acht van de negen aspecten omtrent bereikbaarheid op 'goed', en een op 'slecht', zie 319. De ligging in relatie tot de behoefte is goed, aangezien de ‘Veilinghaven’ in het centrum van Utrecht ligt. Zowel voetgangers, fietsers en automobilisten kunnen de locatie goed bereiken. Voor auto’s is er nabij de locatie ruimte om (betaald) te parkeren. Wel gaan parkeerterreinen P1 en P3 bij de Jaarbeurs verdwijnen, dus is de toekomstige bereikbaarheid voor auto’s lager. De toegankelijkheid is niet goed voor rolstoelgebruikers. Om de bereikbaarheid voor rolstoelgebruikers te verbeteren, moeten de trappen richting de ligweide aangepast worden zodat deze ook voor rolstoelen begaanbaar zijn. De kosten om alle aspecten omtrent capaciteit en bereikbaarheid op 'goed' te scoren worden ingeschat op minimaal EUR 75.000,00.