Stedenbouwkundig Programma van Eisen (SPvE) Galgenwaard
Tekst van het document
Zo draagt de gebiedsontwikkeling bij aan een gezonde, inclusieve en toekomstbestendige stad, in lijn met de strategische koers van Utrecht.
Stadion met zorgvuldig ingepaste hoogteaccenten
Het stadion vormt samen met vier nieuwe torens (50 tot 90 meter) op de hoekbebouwing een stedelijk ensemble. De maat en schaal van deze torens zijn afgestemd op hun positie binnen het plangebied en de omgevingscontext. Aan de zijde van de Herculeslaan – waar het karakter stedelijker is – zijn hogere torens voorzien.
Richting de Kromme Rijn nemen maat en hoogte geleidelijk af, passend bij het meer landschappelijke karakter van deze zone. Ook het podium van de hoekbebouwing loopt trapsgewijs af naar twee bouwlagen aan de zijde van de Kromme Rijn. Deze geleidelijke overgang beperkt de visuele impact van de stadionontwikkeling en sluit aan bij de uitgangspunten van Unesco. Zo blijft het zicht vanaf de zuidzijde – vanaf Lunetten, langs de Kromme Rijn en richting de entree van de sportcampus Maarschalkerweerd – ruimtelijk open en zorgvuldig afgestemd op de omgeving.
Stadsblok onderdeel van samenhangend stedelijk ensemble
Het nieuwe stadsblok sluit ruimtelijk in hoofdlijnen aan op de aangrenzende Conclusion-gebouw en de volumeopbouw van de hoekbebouwing van het stadion. De opbouw bestaat uit een podium, met twee hoogteaccenten die qua hoogte variëren over twee bouwlagen. Met een maximale hoogte van circa 73 meter blijven deze accenten ruim onder de bouwhoogte van de Conclusion-toren (85 meter) en de nieuwe stadiontorens aan de stadszijde. De positionering van de hoogbouw is zorgvuldig gekozen om wandvorming te voorkomen en het zicht op de lucht vanuit de forten van de Lunetten te behouden. Daarmee blijft de ruimtelijke beleving van het landschap open en wordt recht gedaan aan de cultuurhistorische waarden van het gebied. De basis van het stadsblok sluit qua hoogte aan op de tribunegebouwen en de plint van de stadionhoeken. Zo ontstaat een krachtig en samenhangend stedelijk ensemble, waarin de pleinruimten rondom het stadion duidelijk worden begrensd door robuuste bebouwingswanden met een stedelijke uitstraling.
41 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
Afbeelding: Bouwhoogtekaart Stedenbouwvisie
42 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
5. Programma 5.1 Wonen
Utrecht is een aantrekkelijke en sterk groeiende stad. Volgens de bevolkingsprognose van de gemeente Utrecht (2024) groeit het inwonertal richting 2040 naar ruim 470.000 inwoners. Om deze groei op te vangen, zijn tussen 2020 en 2040 circa 60.000 extra woningen nodig. De woningbouwopgave richt zich in het bijzonder op het toevoegen van sociale huurwoningen en woningen in het middensegment (middenhuur en betaalbare koop). Een evenwichtige spreiding van nieuwe woningen over de stad is hierbij van belang. Door het woningaanbod beter te verdelen over bestaande en nieuwe wijken, ontstaat een gemengd woonmilieu met een diversiteit aan woningtypes en een meer gebalanceerde sociaaleconomische opbouw. Er worden circa 1.100 woningen gerealiseerd Galgenwaard maakt onderdeel uit van de subwijk ‘Wilhelminapark, Rijnsweerd’. In deze buurt is het aandeel sociale huurwoningen relatief hoog ten opzichte van het stedelijk gemiddelde. Een groot deel hiervan bestaat echter uit studentenwoningen van woningcorporatie SSH, waardoor het aandeel reguliere sociale huurwoningen lager uitvalt.
Onderstaande tabel toont de verdeling (2023) van de woningvoorraad naar prijssegment op buurt-, wijk- en stedelijk niveau: Woningsegment Wilhelminapark, Rijnsweerd Oost Utrecht Sociale huur 41% 36% 33% Middenhuur 9% 14% 16% Dure huur 6% 5% 5% Betaalbare koop 5% 6% 10% Vrije sector koop 35% 35% 34% Onbekend 4% 4% 2% Totaal 100% 100%
100%
Deze gegevens onderstrepen het belang van een evenwichtige toevoeging van woningtypen, waarbij er aandacht is voor betaalbare segmenten én een bredere doelgroep, om de sociale diversiteit in het gebied te vergroten. Op dit moment zijn er ongeveer 75 woningen aanwezig in het gebied Galgenwaard (Apollo Residence). Door woningen toe te voegen, kan het gebied zich ontwikkelen tot een levendiger en aantrekkelijker stadsdeel. Dit versterkt de verblijfskwaliteit en draagt bij aan betere verbindingen met omliggende wijken en gebieden. De toevoeging van woningen sluit aan bij de ambitie om het gebied te transformeren tot een gemengd en levendig stedelijk milieu. Ook zorgt het toevoegen van woningen tot meer woningen in het betaalbare segment in Oost. Door de woningen in het sociale segment te laten realiseren dan wel (verplicht) onder te brengen bij een corporatie zijn deze woningen voor langere tijd beschikbaar voor de doelgroep en sluit dit ook aan bij het coalitieakkoord 2022-2026 “Investeren in Utrecht” waarin als uitgangspunt is geformuleerd dat sociale huurwoningen bij een corporatie worden ondergebracht. Voor de te realiseren woningen zijn de voorwaarden zoals opgenomen in de Beleidsnota Wonen (van woningmarkt naar volkshuisvesting (2025) van toepassing. Randvoorwaarden wonen • Het woonprogramma bestaat voor minimaal 75% uit betaalbaar segment (sociale huur + middensegment).
- Hiervan valt minimaal 40% binnen het sociale huur segment. - Voor het middensegment geldt ca 23% betaalbare koop (€405.000; prijspeil 2025). Er worden ook ca. 40 middenhuurwoningen in het Stadsblok gerealiseerd.
43 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
-
• • •
•
• • •
Voor betaalbare koopwoningen zijn de volgende voorwaarden van toepassing: 1) zelfbewoningsplicht, 2) antispeculatiebeding. Beide voorwaarden worden toegepast conform het geldende gemeentelijke beleid van de gemeente Utrecht en worden juridisch vastgelegd in de gronduitgifte of (koop)overeenkomst. Sociale huurwoningen dienen te worden geëxploiteerd door toegelaten instellingen. Er worden geen studentenwoningen gerealiseerd. Het huisvesten van (internationale) studenten middels shortstay is wel mogelijk (zie paragraaf 5.2) Binnen de sociale huur wordt 30% toegewezen aan kwetsbare groepen. De uiteindelijke omvang en invulling van dit aandeel wordt in samenwerking met de corporaties bepaald. Hierbij dient rekening gehouden te worden met specifieke karakter van het gebied, waaronder de aanwezigheid van het stadion Galgenwaard. In de RSU 2040 is Galgenwaard aangewezen als onderdeel van een nieuw stedelijk knooppunt. Dit betekent dat bij grootschalige gebiedsontwikkelingen kan de Raad een (deel) van het gebied aanwijzen als Zone B, mits dit niet eerder via de beleidsnota Wonen wordt vastgesteld. Woningen in het sociale huursegment boven de aftoppingsgrens én woningen in het middensegment (zowel huur als koop) in zone B dienen een oppervlakte te hebben van minimaal 40m2 GBO. Voor sociale huur tot de aftoppingsgrens kan van dit oppervlakte worden afgeweken.
Er is een gedifferentieerd aanbod van 1-, 2-, 3- en 4-kamerwoningen voor alle categorieën. Binnen het gebied is sprake van een mix van woonsegmenten. Woningen hebben elk minimaal één geluidluwe zijde, waar het geluid van het wegverkeer niet hoger is dan de standaardwaarde. Hierbij is minimaal 30% van de verblijfsruimten of -oppervlak gelegen aan de geluidluwe zijde. Waar bij voorkeur is voor de slaapkamer(s).
• •
•
•
•
Voor woningen kleiner dan 30m2 geldt dat tenminste 50% van deze woningen per gebouw zijn gelegen aan gevel waar het geluid niet meer is dan 5 dB boven de standaardwaarde. Bij de positionering van verschillende woningtypen wordt gestreefd naar een gelijkwaardige lucht- en geluidskwaliteit, zodat alle bewoners, ongeacht woonsegment, kunnen rekenen op een gezonde leefomgeving. Omdat de luchtkwaliteit op gebouwniveau niet exact bekend is, wordt gestuurd op een ruimtelijke opzet die spreiding en menging van woningtypes mogelijk maakt. Hiermee wordt voorkomen dat bijvoorbeeld sociale huurwoningen onevenredig op de minst gezonde plekken terechtkomen (conform het Gezondheidsbeleid 2024-2027). Bij het ontwerp van het woningbouwprogramma wordt gestreefd naar een zo groot mogelijk aandeel woningen dat voldoet aan de kenmerken van een nultredenwoning. Dat betekent dat deze woningen minimaal rolstoeltoegankelijk zijn: zonder drempels bereikbaar via een lift, met toegang tot de belangrijkste woonfuncties op één niveau (woonkamer, keuken, toilet, slaapkamer en buitenruimte). Alle woningen voldoen minimaal aan de eisen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Aanvullend wordt gevraagd om bij het ontwerp nadrukkelijk rekening te houden met bewoners die slecht ter been zijn of gebruik maken van een rollator of rolstoel.
Dit vraagt om aandacht voor toegankelijkheid in de hoofdopzet van het woongebouw en de woningen, zonder dat dit per se leidt tot aanvullende bouwkosten. De mate van levensloopgeschiktheid wordt afgestemd op het beoogde woningtype en doelgroep. In de planuitwerking wordt per bouwblok aangegeven welk deel van de woningen als nultredenwoning wordt gerealiseerd.
44 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
5.2 Tijdelijk verblijf voor (internationale) studenten (logies)
Utrecht is een aantrekkelijke stad om te wonen, werken en om te studeren. Het aantal internationale (kennis)werkers en studenten is de laatste jaren sterk toegenomen. In 2022 woonden er 4.065 internationale studenten in Utrecht, waarvan een aanzienlijk deel voor slechts een korte periode in Utrecht verblijft. Voor deze doelgroep is het vinden van huisvesting via reguliere wegen lastig. Om ruimte te bieden voor huisvesting van deze doelgroep én om de druk op reguliere studentenhuisvesting te verminderen maak het ‘Beleid tijdelijk verblijf (short stay) en bijstelling hotels’ het sinds 2020 mogelijk om een beperkt aantal accommodaties voor tijdelijk verblijf voor (internationale) studenten te ontwikkelen.
Randvoorwaarden short stay Het toevoegen van tijdelijk verblijf (short stay) is alleen mogelijk onder de volgende voorwaarden:
De nieuwbouw op de hoeken van het stadion kent een specifieke indeling met een plint, podium en hoogbouw. Het podium functioneert als een overgangszone waarin ook circa 200 studio’s voor tijdelijk verblijf (short stay) kunnen worden toegevoegd. Woningbouw is hier niet haalbaar door geluidbelasting en beperkte lichtinval. Een geluidsluwe gevel is niet realiseerbaar, waardoor permanente bewoning niet geschikt is. Tijdelijk verblijf (short stay) is het bedrijfsmatig verstrekken van logies met een minimumperiode van twee weken tot zes maanden.
•
• •
•
•
•
•
De beleidsregels tijdelijk verblijf (short stay) van de gemeente Utrecht zijn van toepassing. Onder een accommodatie voor tijdelijk verblijf wordt een zelfstandige ruimte met eigen badkamer, keuken en toilet verstaan met een minimale oppervlakte van 18 vierkante meter GBO per persoon die in de accommodatie verblijft. De accommodatie voor tijdelijk verblijf mag alleen verhuurd worden ten behoeve van verblijf, waarvan de aard en intentie tijdelijk is. De eenheden voor tijdelijk verblijf (short stay) dienen alleen aan de doelgroep ‘(internationale) studenten’ te worden verhuurd. Een (internationale) student is een student ingeschreven bij een Nederlandse instelling voor Middelbaar Beroepsonderwijs, Hoger Beroepsonderwijs of Wetenschappelijk onderwijs die gedurende een semester of langere periode in Nederland verblijft. Studenten die in een tijdelijk verblijf (short stay) accommodatie verblijven, moeten beschermd worden tegen te hoge huren en servicekosten en moeten de mogelijkheid hebben om tussentijds een huurcontract op te zeggen. Deze afspraken dienen privaatrechtelijk te worden vastgelegd. De geluidsbelasting op de gevel mag de standaardwaarde van 53Lden (Level day-evening-night) overschrijden maar de grenswaarde van grenswaarde van 70Lden mag niet bereikt worden. Tijdelijk verblijf (short stay) vindt plaats onder een logiesfunctie.
Dit betekent dat hier bij een logies passende diensten en faciliteiten worden aangeboden. De gemeente en ontwikkelaar onderzoeken wat een passend niveau van dienstverlening is.
45 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
•
•
•
Conform de Wet goed verhuurderschap mag een verhuurder geen oneigenlijk gebruik maken van Servicekosten. Voor aanvullende diensten (bijv. een sportschool) wordt een ‘no use, no pay’ constructie aangeboden. Het aanbieden van tijdelijk verblijf (short stay) mag de leefbaarheid in het gebied niet verder onder druk zetten. Hierdoor dient er bijvoorbeeld (24-uurs) toezicht te zijn conform de in artikel 14 van de Verordening Horeca gemeente Utrecht opgenomen wijze. Voor het gebruik als logiesverstrekking voor meer dan 10 personen is een omgevingsvergunning brandveilig gebruik nodig.
Onderbouwing Short Stay De short stay-accommodaties op de podia van de stadionhoeken bieden een kansrijke invulling van een plek waar reguliere woningbouw niet mogelijk is. De geluidsbelasting blijft weliswaar onder de wettelijke grenswaarde, maar een geluidsluwe gevel is niet realiseerbaar, en ook de lichtinval is beperkt. Short stay is hier wél verantwoord en sluit bovendien goed aan op de nabijheid van het Utrecht Science Park. De toevoeging van circa 200 studio’s draagt bij aan de levendigheid van het gebied, met name in de avonden en weekenden, en ondersteunt het gemengde karakter van de ontwikkeling. Voorzieningen zoals studieplekken en ontmoetingsruimten kunnen worden gedeeld met andere bewoners van de torens, en met toezicht wordt de leefbaarheid geborgd. Zo wordt deze moeilijk in te vullen ruimte toch op een zinvolle manier geactiveerd.
Hotel (logiesfunctie) Bijzondere concepthotels of een doelgroepenhotel behoren tot de programmatische mogelijkheden voor Galgenwaard. Hierbij geldt dat het hotel een duidelijke meerwaarde moet bieden voor de gebiedsontwikkeling. Een sporthotel, expliciet gericht op sporters, zou een voorbeeld kunnen zijn van zo’n bijzonder doelgroephotel. Het aantal kamers dient in lijn te zijn met het geldende gemeentelijk beleid en moet passen bij het sportieve, vitale en gemengde karakter van het gebied.
46 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
5.3 Werken en overige functies (MetroMix)
Galgenwaard wordt ontwikkeld als een gebied met een sterke functiemenging, met een duidelijk profiel rond sport, bewegen en vitaliteit. Door wonen, werken, sporten, ontmoeten en voorzieningen op een integrale manier te combineren, ontstaat een levendig en dynamisch stadsgebied. Functiemenging draagt bij aan een hogere verblijfskwaliteit voor bezoekers, een gedifferentieerd woonmilieu en versterkt de levendigheid in het gebied. Daarnaast creëert het werkgelegenheid en bevordert het sociale cohesie. Het omgevingsplan laat al veel functies toe; door de functie van de hoekkantoren om te zetten naar gemengd gebruik, ontstaan extra kansen om het gebied flexibel en aantrekkelijk in te richten. Metromix ondersteunt de ambitie om Galgenwaard te transformeren tot een aantrekkelijk stadsgebied met een sterke identiteit en een gevarieerd programma dat verder gaat dan sport alleen. De economische functies worden hierin samengevat onder de noemer “metromix”. Zo ontstaat ruimte voor een breed en gevarieerd programma dat elkaar versterkt, met name in de plint en podium, en dat aansluit bij het gewenste profiel van een gezonde, vitale stadsbuurt.
Uitgangspunten metromix Binnen het plangebied is op dit moment circa 74.000 m² aan nietwoonfuncties aanwezig. Hiervan zal door de ontwikkelaars ongeveer 20.000 m2 gesloopt worden (bestaande hoeken en de Herculestoren). De ambitie van de gebiedsontwikkeling om circa 25.000 m2 gemengd werken en voorzieningen terug te brengen in de plint en het podium van de bouwvelden, waardoor het totale werk- en voorzieningen programma stijgt naar circa 79.000 m2. Dit draagt bij aan de (verblijfs) kwaliteit van het parkplein rondom het stadion. Minimaal zal teruggebracht moeten worden aan niet-woonfuncties wat er gesloopt wordt: •
• • •
Het grootste deel van het gemengd werken en voorzieningen wordt ingevuld met de zogenoemde metromix: een brede, flexibele bestemmingscategorie die ruimte biedt aan uiteenlopende functies. Binnen deze invulling is plaats voor onder andere kantoren, (maatschappelijke) voorzieningen, commerciële dienstverlening, sport, congresruimtes, stadion-gerelateerde ruimtes zoals skyboxen, leisure en horeca. Tijdelijke woonvormen, zoals short stay, maken onderdeel uit van de metromix, alleen het aantal m² telt niet mee. Supermarkt en overige detailhandel is uitgesloten, met uitzondering van sportgerelateerde detailhandel, waarvoor een minimumoppervlakte van 1.500 m² bvo per vestiging geldt. Aan de binnenzijde van het stadion wordt onderzocht of de vier open hoeken ingevuld kunnen worden met extra tribunes ten behoeve van FC Utrecht. In totaal worden hiermee mogelijk 5.000 tot 6.000 extra zitplaatsen en ontmoetingsruimtes als onderdeel van de metromix toegevoegd.
47 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
Afbeelding: Bestaande voorzieningen in de plint van stadion Galgenwaard
Afbeelding: Bestaande voorzieningen in de plint van stadion Galgenwaard
48 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
6. Openbare ruimte
Afbeelding: Conceptschema openbare ruimte ‘parkplein’
De herontwikkeling van Galgenwaard biedt een unieke kans om het gebied opnieuw te verbinden met zijn groene en landschappelijke context. Waar het gebied nu nog grotendeels verhard, functioneel en versnipperd is, wordt ingezet op transformatie naar een aantrekkelijke en veelzijdige verblijfsruimte. De ligging aan de Kromme Rijn, een ecologisch waardevolle en cultuurhistorisch betekenisvolle zone, vormt hierbij een belangrijk uitgangspunt. De openbare ruimte krijgt een centrale rol in de gebiedsontwikkeling: niet alleen als drager van verblijfskwaliteit en identiteit, maar ook als schakel tussen stad en landschap. Nieuwe verbindingen met Lunettenpark, de Sportcampus en het Krommerijnpark zorgen voor een samenhangend netwerk van routes en plekken voor sport, ontmoeting en ontspanning. Daarmee groeit Galgenwaard uit tot meer dan een stadionlocatie: het wordt een toegankelijke, groene entree tot het recreatieve landschap van Maarschalkerweerd.
Gebied met allure Het gebied moet een unieke en herkenbare identiteit krijgen die aansluit bij het iconische karakter van het nieuwe stadioncomplex en de stedelijke ambitie van Galgenwaard als belangrijke knoop in de stad, zoals vastgelegd in de RSU 2040. Bovendien is het gebruik van het gebied divers en intensief met de supporters, consumenten, evenementen, Topsportcentrum, logistiek, bewoners en recreanten. In de toekomst ligt de focus op maken van een aantrekkelijker en toegankelijker gebied voor voetgangers en fietsers. De huidige inrichting is gebaseerd op het kwaliteitsniveau openbare ruimte ‘Domstad, landelijk gebied’. Om de ambities voor de openbare ruimte van Galgenwaard te realiseren, is een kwaliteitsniveau uit het handboek openbare ruimte (HOR) ‘allure’ noodzakelijk. Stedelijke dynamiek Utrecht Oost
Het openbare gebied van Galgenwaard krijgt een uniek ‘Parkplein’karakter, waarin de groene rust van de Kromme Rijn samenkomt met de dynamiek van de noordzijde van het stadion. De openbare ruimte krijgt daarmee een dubbel karakter: een landschappelijke uitstraling aan de zijde van de Kromme Rijn, waar de groene en rustige omgeving wordt versterkt, en een meer stedelijke inrichting aan het Herculesplein, waar de levendigheid van het stadion tot uiting komt, een combinatie van park en plein, zorgvuldig afgestemd op de omliggende functies. Twee nieuwe routes over de Kromme Rijn en een groene inrichting versterken de relatie met de rivier, die behouden blijft als rustig, ecologisch waardevol oeverpark. In de vervolg.fase wordt onderzocht wat de effecten op groen en ecologie, erfgoed, ruimtelijke inpassing en het voetgangersnetwerk van deze verbindingen zijn om zo een integrale afweging te maken.
potentiële verbinding
potentiële verbinding
Landschappelijke zijde parklandschap Maarschalkerweerd
49 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
Afbeelding: Uitgangspuntenkaart openbare ruimte
50 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
Afbeelding: Conceptschema Pleinruimtes reguliere dag
Afbeelding: Conceptschema Pleinruimtes Evenement
Pleinruimtes reguliere dag Onderscheid bewegen en verblijven
6.1 Uitgangspunten inrichting openbare ruimte
De openbare ruimte staat onder hoge druk door logistieke bewegingen, supportersstromen en veiligheidseisen van politie en ME. Tegelijkertijd zijn er stevige ambities voor een groene, gezonde, sportieve en aantrekkelijke omgeving voor zowel bewoners als bezoekers. Dit vraagt om een multifunctionele inrichting die enerzijds veiligheid en robuustheid biedt tijdens piekmomenten, zoals wedstrijddagen, en anderzijds een levendige, toegankelijke en geprogrammeerde ruimte vormt op reguliere dagen. Samen met bewoners, gebruikers en andere betrokkenen hebben we een uitgangspuntenkaart voor de openbare ruimte opgesteld. Hieruit hebben we zes kernuitgangspunten afgeleid die richting geven aan de transformatie naar een levendig, groen en verbonden Parkplein. Deze uitgangspunten zijn verankerd in het ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd en sluiten aan bij de ruimtelijke ambities van de stad Utrecht.
potentiële verbinding potentiële verbinding
reguliere dag 1. Galgenwaard als schakel in de grote structuren Pleinruimtes van Utrecht-Oost: Onderscheid bewegen en verblijven bruggen, parken en infrastructuur. 2. Een ecologische, groene uitstraling die aansluit op het Krommerijnpark gecombineerd met een stedelijke uitstraling die aansluit bij de Herculeslaan. 3. Ruimte voor spel, sport, bewegen en ontmoeten; 4. Zorgvuldig ingepaste logistieke stromen ten behoeve van stadion, woningen, onderwijs, metromix, gezondheid, commerciële- en maatschappelijke dienstverlening, horeca, huidige detailhandel en sport; 5. Veiligheid en publiekstromenbeheer tijdens (topsport)evenement; 6. Klimaatadaptief en duurzaam ingericht;
Pleinruimtes evenementendag Doorstroming reguleren
potentiële verbinding
potentiële verbinding potentiële verbinding
potentiële verbinding
51 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
Afbeelding: Conceptschema Galgenwaard schakel in grote structuren
1. Galgenwaard als schakel in de grote structuren van UtrechtOost: bruggen, parken en infrastructuur. •
•
•
Galgenwaard als programmatisch middelpunt: De openbare ruimte van Galgenwaard transformeert van een geïsoleerd, verhard gebied naar een groen Parkplein met hoge gebruikwaarde voor sport, spel en ontmoeten dat verbindingen legt tussen Utrecht Oost en het parklandschap Maarschalkerweerd, waaronder het Lunettenpark, het Krommerijnpark en de Sportcampus. Herculeslaan als aantrekkelijke groene stadslaan: door verkeersremmende maatregelen, versterken van OV en vergroening wordt de oversteekbaarheid vergroot en ontstaat een waardevolle verbinding tussen Galgenwaard, de Kromhoutkazerne en Utrecht Oost. Door verschuiven (en waar mogelijk versmallen) van de Herculeslaan komt aan de zuidzijde van de weg ruimte vrij voor het parkplein. Aan de noordzijde ontstaat ruimte voor een recreatieve verbinding Routes over de Kromme Rijn: Om de verbinding met Utrecht Oost en het parklandschap Maarschalkerweerd te verbeteren, is de ambitie om twee routes over de Kromme Rijn aan te realiseren, waarvan de westelijke route aansluit op het Lunettenpark en de oostelijke route de verbinding met de Sportcampus versterkt. Deze verbindingen zorgen niet alleen voor betere recreatieve routes, maar ook nodig voor een sterkere integratie van Galgenwaard met zijn omgeving.
Utrecht Oost
Kromhoutkazerne
Krommerijnpark
Maarschalkerweerd Sportcampus
Hollandse waterlinie Lunettenpark
Utrecht Science Park < 10 min
52 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
2. Een groene uitstraling die aansluit op het Krommerijnpark gecombineerd met een stedelijke uitstraling die aansluit bij de Herculeslaan. •
•
Afbeelding: Conceptschema Kromme Rijn
•
•
Parkplein: De openbare ruimte vormt een ‘parkplein’, waarin een gradatie wordt aangebracht van een luw, groen karakter aan de Kromme Rijn naar een stedelijker karakter aan de Herculeslaan met meer open ruimtes en zichtlijnen. Onderscheidende Identiteit: Het parkplein krijgt een herkenbare, onderscheidende identiteit. De inrichting sluit aan bij de schaal van het stadion en het dynamische gebruik, met robuuste zitranden, sportmarkeringen, sportelementen, minimale obstakels en inrichtingselementen die het unieke karakter van de plek versterken. Natuur door het plangebied: De natuur langs de Kromme Rijn is leidend in het gehele plangebied. De uitstraling is hier in de eerste plaats natuurlijk. We behouden en versterken waar mogelijk de natuur, ecologie en biodiversieit langs de Kromme Rijn. Langs de rivier kan je aan beide zijden in de toekomst alleen wandelen (niet meer fietsen). De kwaliteit van de Kromme Rijn natuur is ook herkenbaar in de rest van het plangebied, door het toepassen van ecologische waardevolle soorten in de verschillende groenvakken. Erfgoed als betekenisdrager: Historische elementen zoals de verdedigingswal of plofsluis (zie daarvoor ook het schema op pagina 24) krijgen een zichtbare plek.
Parkplein Groene doorwaading plangebied
Kromme Rijn
53 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
Ev
plein ilie
me ene nten
in
B
unnikp
•
Verblijfskwaliteit Vier stedelijke pleinen
in ple
•
Sport, bewegen en spel in de openbare ruimte: De openbare ruimte draagt het sportieve karakter van Galgenwaard uit. Pleinen zijn voorzien van sportmarkeringen of (sport/speel)toestellen die uitnodigen tot gebruik. Ten minste 5% van de openbare ruimte richten we in voor spelen en sporten (ca. 2 tot 3 toegankelijke sportaanleidingen, 1m2). Een fijnmazig routenetwerk maakt ruimte voor hardlopen, wandelen en fietsen. We zoeken verbinding met de sportparken via sportboulevards, bruggen en paden die uitnodigen tot bewegen, ook recreatief. Vier stedelijke pleinen vormen de kern van het gebied: - Familieplein: ontvangstplein gericht op gezinnen, zonnig en aantrekkelijk ook buiten wedstrijddagen. - Leefplein: hoofdplein voor supporters, evenementen en spelersontvangst. - Bunnikplein: ruimte voor supporters van de Bunnikside en ROC-leerlingen.
Fam
•
e Rijn ple m
Afbeelding: Conceptschema vier stedelijke pleinen
•
Plein Kromme Rijn: kleinschaliger plein aan het water, met mogelijk een terrasfunctie. Het parkplein (de openbare ruimte rondom het stadion) moet voor verschillende doelgroepen een veilige plek zijn om te sporten en spelen. Sport- en speelvoorzieningen kunnen waar mogelijk gecombineerd worden voor kinderen en volwassenen. Voor de jongste doelgroep (0-6jaar) zullen, indien mogelijk, specifieke speeltoestellen moeten worden toegevoegd in lijn met het Utrechtse speelbeleid. Gezien de bestaande barrières kunnen we het plangebied zien als een nieuwe speelbuurt.
Krom
De openbare ruimte draagt het sportieve karakter van Galgenwaard uit. Te denken valt aan urban sportvoorzieningen (freerunparcours, bouldermuur), fitnesstoestellen, een beweegpark (functioneel bewegen voor jong en oud), een pannaveldje of bijvoorbeeld een plek voor 3x3 basketbal. We kijken naar mogelijkheden voor ondersteunende voorzieningen als: openbare kleed- en doucheruimtes, kluisjes, ontmoetingsplek met horeca. Gezien het beoogde multifunctionele gebruik van de openbare ruimte denken we aan zowel verplaatsbare objecten als aan ‘vaste’ objecten die ‘hufterproof’ en naadloos in de openbare ruimte zijn opgenomen.
-
n lei
3. Ruimte voor spel, sport, bewegen en ontmoeten
54 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
4. Zorgvuldig ingepaste logistieke stromen ten behoeve van stadion, woningen, metromix, gezondheid, commerciële- en maatschappelijke dienstverlening, horeca, huidige detailhandel, onderwijs en sport; •
•
•
De inrichting is voetgangersgericht en flexibel: Alleen plekken met een vaste functie krijgen specifieke inrichting (bijv. veiligheid). In andere gevallen zijn functies tijdelijk of dubbel te gebruiken, met belijning of slimme materialen. Autotoegangen worden als sharedspace ingericht. Logistiek en bereikbaarheid: Goederenverkeer en Kiss & Ride zones worden zorgvuldig ingepast. De bereikbaarheid van parkeergarages en aansluitingen op bus, tram en fietsroutes blijft gewaarborgd. Onderzoek naar logistieke stromen: Ter onderbouwing van de inrichting van de openbare ruimte voeren wij onderzoek uit naar de bestaande logistieke stromen rond het stadion, de onderwijs- en sportvoorzieningen en de toekomstige woonfunctie. De inzichten uit dit onderzoek worden meegenomen in de verdere planuitwerking, zodat ruimtelijke keuzes optimaal aansluiten bij de werkelijke gebruikspatronen en logistieke behoeften.
5. Veiligheid en publiekstromenbeheer tijdens (topsport) evenement Voor de politie is in het kader van het voorkomen en handhaven van de openbare orde rondom het station een goede inrichting van essentieel belang. Bekend is dat de inrichting van de bebouwde omgeving sterk bepalend is voor het gedrag van gebruikers. De bijzondere context van dit gebied, met een wisselend karakter tussen reguliere dagen en wedstrijddagen, vereist daarom een doordachte inrichting die bijdraagt aan het voorkomen van confrontaties en het faciliteren van toezicht en optreden. De politie onderstreept het belang van betrokkenheid bij de verdere planvorming, mede omdat in de huidige, abstracte plannen, niet altijd duidelijk is of en hoe aan eisen en wensen invulling gegeven wordt. •
•
•
•
Gescheiden supportersstromen: De inrichting van het stadionplein (aan alle zijden) en de situering van aankomst- en vertrekroutes van uitspelende supporters, dient zo te worden ontworpen dat fysieke scheiding tussen rivaliserende groepen mogelijk is. Horeca en ontmoetingsplekken: De locatie van horecagelegenheden en andere ontmoetingsplekken rondom het stadion dient zo gekozen te worden dat confrontaties tussen rivaliserende supportersgroepen worden voorkomen. Gebruik van materialen en objecten: We streven naar verharding, sport- en speeltoestellen die hufterproof zijn, geen obstakel vormen voor de bereikbaarheid van veiligheidsdiensten en op een duurzame manier integraal zijn meegenomen in de openbare ruimte. Mocht dit leiden tot knelpunten op het gebied van veiligheid, dan zoeken we naar andere creatieve en duurzame oplossingen om verharding, sport en spel mogelijk te maken. Belemmering van overklimmen voorkomen: De plaatsing van objecten op het plein mag het overklimmen van hekwerken of andere afscheidingen niet faciliteren.
55 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
Afbeelding: Conceptschema logistiek en bereikbaarheid
•
•
• •
Afbeelding: Conceptschema Optreden Hulpdiensten
•
Indien hekwerken worden toegepast om supportersgroepen van elkaar te scheiden, moeten deze voldoen aan de constructieve eisen zoals beschreven in de Green Guide van de Sports Grounds Safety Authority (SGSA). Dit waarborgt de veiligheid en stabiliteit van de afscheidingen onder druk van grote mensenmassa’s. Vrije ruimte voor optreden hulpdiensten: De inrichting van het terrein mag het optreden van de politie, vooral bij het handhaven van de openbare orde, niet belemmeren. Er is rekening gehouden met de toegankelijkheid voor ME-voertuigen en paarden, ook bij ongunstige weersomstandigheden. Dit geldt voor de bestrating, ondergronden en de positionering van groenvlakken en zitranden. Zichtlijnen en toezicht: Bomen en andere objecten mogen het zich en overzicht van toezicht en de politie niet belemmeren. Verlichting dient het toezicht te ondersteunen zoals de politie wenst. Verbindingen naar omliggende gebieden: Verbindingen naar aangrenzende park- en groengebieden, zoals over de Kromme Rijn, moeten zo worden gesitueerd dat ze niet kunnen dienen als alternatieve aankomstroutes voor kwaadwillende supporters. Tegelijkertijd is het van belang dat deze verbindingen wél bruikbaar blijven als reguliere vertrek- of vluchtroute voor alle bezoekers van het stadion en omliggende gebied. Een zorgvuldige afweging tussen veiligheid, toegankelijkheid en doorstroming is hierbij essentiëel.
Hec
rcule
Hec
slaa
rcule
n
50m
slaa
n
56 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
6. Klimaatadaptieve en duurzame inrichting •
•
Toekomstbestendig: De openbare ruimte wordt toekomstbestendig ingericht, met aandacht voor waterberging, maatregelen om hittestress te reduceren (denk hierbij aan creëren van voldoende natuurlijke schaduw, toepassen van materialen met hoger albedo waarde (reflectievermogen)en waterdoorlatende verharding, maar ook het toepassen van drinkfonteinen) en het versterken van de biodiversiteit in dit gebied. Circulair: We werken volgens het principe ‘hergebruik, tenzij’. Minimaal 50% van het materiaal is hernieuwbaar en/of hergebruikt. Milieu-impact (MKI) en circulariteit worden actief meegewogen in ontwerp en aanbesteding.
Afbeelding: Klimaatadaptieve en duurzame inricting Biodiversiteit
Wateberging
Natuurlijke schaduw
57 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
6.2 Deelgebieden
Naast de uitgangspunten hanteren we voor de uitwerking van de openbare ruimte van Galgenwaard ook een aantal concrete uitgangspunten per deelgebied en thematisch kader. Deze geven richting aan de ruimtelijke organisatie, sfeer, materialisering en ecologische inbedding van het plan. Er wordt onderscheid gemaakt in twee hoofdgebieden: • •
Afbeelding: Conceptschema Deelgebieden
Parkplein: dit gebied kent een tweezijdige opbouw: een stedelijke zijde met levendige pleinen en een landschappelijke zijde richting de Kromme Rijn. Krommerijnpark: De groene zone langs de rivier, met nadruk op rust, natuurbeleving, cultuurhistorie en ecologie. De ambitie is om twee bruggen over de Kromme Rijn aan te leggen
Deelgebied 1 Parkplein
Deelgebied 2 Krommerijnpark
Uitgangspunten parkplein Multifunctionele ruimte: De openbare ruimte is ingericht als een samenhangend geheel waar verblijven centraal staat. Er worden geen afzonderlijke zones aangewezen voor slechts één functie; in plaats daarvan is de ruimte flexibel in gebruik en worden combinaties van functies juist aangemoedigd. Denk bijvoorbeeld aan plekken die zowel kunnen worden gebruikt voor sport, ontmoeten als evenementen. • Identiteit en uitstraling: Hoogwaardige inrichting met ‘allure’ (nu Domstad, landelijk gebied), passend bij het unieke karakter van Galgenwaard. Materialisatie en kleurgebruik worden gebiedsbreed op elkaar afgestemd en consequent toegepast, zodat een herkenbare en samenhangende identiteit ontstaat. Tegelijkertijd wordt gekozen voor duurzame en vandalismebestendige materialen die voldoen aan de geldende veiligheidseisen. • Stedelijk-landschappelijke gradatie: Verschil tussen stedelijke en landschappelijke zijde komt tot uiting in de groenvakken: met zitelementen aan de stedelijke kant, en een natuurlijker vorm aan de zijde van de Kromme Rijn. • Route naar het Krommerijnpark: De ruimte tussen het Stadsblok en het Stadion heeft een groene, uitnodigende entree naar het Krommerijnpark met een logische verbinding naar de brug.
• Aansluiting flora: Beplanting is afgestemd op de beoogde doelsoorten en sluit in soortensamenstelling en karakter aan op de flora rond de Kromme Rijn. Daarnaast is de beplanting robuust en bestand tegen intensief gebruik op bijvoorbeeld wedstrijddagen. • Waterlinie-verwijzing: Op de overgang tussen Stadionpark en Krommerijnpark komt een herkenbaar ruimtelijk element dat verwijst naar de verdwenen gedekte weg en voorgracht van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, idealiter gericht met een ‘waterlinievizier’.
58 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
Uitgangspunten Krommerijnpark • • • • Afbeelding: Conceptschema verbindingen met de omgeving
• • •
Versterken ecologische waarden Kromme Rijn: We versterken de ecologische waarde van de Kromme Rijn en haar oevers. Waar mogelijk worden de oevers verflauwd en ecologisch ingericht. Dunning en zichtlijnen: Er wordt selectief gedund om zicht op Fort Lunet I en de plofsluis te verbeteren, met behoud van het militaire karakter van luwte en beschutting. Wandelroutes: Een doorgaande wandelroute langs beide oevers wordt uitgevoerd in halfverharding, met aansluiting op bestaande paden in het Kromme Rijn Park buiten het plangebied. Voorrang voor voetgangers: De oeverzone is uitsluitend voor voetgangers, met uitzondering van het gedeelde stuk bij de fietsroute tussen Lunetten en Galgenwaard. Historisch meubilair: Ter hoogte van de wal & gracht sluit het meubilair, waar mogelijk, aan op de cultuurhistorische sfeer van de Waterlinie en het Lunettenpark. Beleving plofsluis:De plofsluisbrug onder de Waterlinieweg wordt beter zichtbaar en beleefbaar gemaakt voor recreanten. Wal en gracht wordt in de inrichting beter zichtbaar en beleefbaar gemaakt voor recreanten.
•
ingepast. Hierbij wordt zorgvuldig rekening gehouden met het jaagpad, de aanwezige natuur, biodiversiteit en erfgoedwaarden, waarbij verstoring zoveel mogelijk wordt voorkomen en de oevers worden ontzien. In de volgende fase wordt een zorgvuldige afweging gemaakt voor de twee voetgangersbruggen, rekening houdend met de ecologische, landschappelijke en erfgoedwaarden (Hollandse Waterlinies) Geen pijlers in de Kromme Rijn: Eventuele bruggen overspannen de rivier zonder dat ondersteuningen in het water staan.
Utrecht Science Park Utrecht Oost
Voetgangersverbindingen over Kromme Rijn • • • •
Twee verbindingen: We onderzoeken een westelijke en oostelijke verbinding in de vorm van voetgangersbruggen over de Kromme Rijn. Westelijke brug: Verbindt Galgenwaard met Lunettenpark Oostelijke brug: Verbindt Galgenwaard met de Sportcampus Ruimtelijke inpassing: De impact van de voetgangersbruggen op ecologie, erfgoed (werelderfgoed Hollandse Waterlinies) en ontsluiting van het gebied wordt nader onderzocht bij het Functioneel Ontwerp waarna een integrale afweging kan worden gemaakt of en hoe deze voetgangersbruggen kunnen worden
potentiële verbinding potentiële verbinding
Maarschalkerweerd Sportcampus Hollandse waterlinie Lunettenpark
59 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
Afbeelding: Referenties Openbare Ruimte
Robuuste stedelijke pleinruimte
Plantvakken met verhoogde (zit)randen
Sport en groen belangrijke inrichtingselementen in de buitenruimte
Programmering openbare ruimte met sport en spel
60 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
7. Mobiliteit en Bereikbaarheid De bereikbaarheid van het plangebied Galgenwaard is over het algemeen goed, al ontstaan er op piekmomenten – met name tijdens de spits en steeds vaker ook daarbuiten – knelpunten in de doorstroming. Dit geldt voor alle vervoerswijzen, maar vooral voor het autoverkeer. Utrecht wil graag inzetten op gezondere manieren van vervoer die minder ruimte innemen. Galgenwaard doet hieraan mee.. In lijn met het Mobiliteitsplan Utrecht 2040 wordt ingezet op lopen, fietsen, openbaar vervoer en deelmobiliteit, en wordt de afhankelijkheid van de auto verminderd. Dit vraagt om aanpassingen in de ruimtelijke inrichting én om een gedragsverandering bij gebruikers.
Conceptschema Voetgangersgebied parkplein, auto en fiets te gast
Bij de uitwerking van de mobiliteitsopgave voor Galgenwaard wordt uitgegaan van reguliere dagen als uitgangspunt. Daarbij streven we naar een duurzame en toekomstbestendige bereikbaarheid die past bij de dagelijkse functies van wonen, werken, sport en recreatie. Tegelijkertijd erkennen we de bijzondere dynamiek van het stadion als thuisbasis van FC Utrecht. Op wedstrijddagen zijn er andere eisen aan bereikbaarheid, veiligheid en logistiek. Daarom wordt voor deze momenten maatwerk geleverd in samenwerking met FC Utrecht, zodat wedstrijden altijd op een veilige en gecontroleerde manier kunnen plaatsvinden, waarbij de overlast voor de omgeving zoveel mogelijk beperkt wordt.
7.1 Randvoorwaarden vanuit mobiliteit
Voetgangers Galgenwaard is via een fijnmazig netwerk te voet bereikbaar vanuit alle richtingen, zoals vanuit het jaagpad de Kromme Rijn. Belangrijke verbindingen zijn onderdoorgangen en oversteekplaatsen over barrières als de Herculeslaan en Waterlinieweg. Deze zijn momenteel niet overal veilig of comfortabel, met name richting de tramhalte en het stadion op piekmomenten. Toekomtige maatregelen richten zich op: • • • • •
Verbeterde oversteekbaarheid Herculeslaan. Twee nieuwe voetgangersbruggen over de Kromme Rijn. Een volwaardig (half verhard) voetpad langs de noordelijke oever. Aantrekkelijker en veiligere onderdoorgang onder de Waterlinieweg. Uitbreiding verblijfsgebied rond het stadion met prioriteit voor voetgangers Voetgangersgebied parkplein Auto- en fietsvrij Bezoekers fietsenstallingen
Inpandig fietsparkeren
De gebiedsontwikkeling levert zo een bijdrage aan de mobiliteitsambities van de stad, zonder te leiden tot een significante toename van autoverkeer. Door onder meer efficiënt ruimtegebruik, ondergronds parkeren, de inzet van deelmobiliteit en goede fiets- en OV-voorzieningen, blijft de impact van Galgenwaard op de verkeersdruk in de spits beperkt. Om dit te realiseren, is ook een gedragsverandering nodig van bestaande en toekomstige gebruikers: van autogericht naar duurzaam en actief vervoer. potentiële voetgangersverbindingen
61 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
Fietsers Galgenwaard ligt op fietsafstand van belangrijke bestemmingen als treinstations Utrecht Centraal, Lunetten en Vaartsche Rijn, het stadscentrum, USP en Amelisweerd. De fietsontsluiting is goed dankzij hoofdstructuren langs onder meer de Herculeslaan, Weg tot de Wetenschap en Laan van Maarschalkerweerd. Desondanks fungeert Galgenwaard nu vooral als doorgangsgebied richting USP en sportparken. Fietsparkeren is beperkt aanwezig en de stalling is slecht vindbaar. Pop-up stallingen voorzien op piekmomenten slechts tijdelijk in de behoefte. Verbetermaatregelen zijn onder andere: • • Conceptschema Openbaar vervoer
• • •
Nieuwe tweerichtingsfietspaden aan beide zijden van de Herculeslaan. Beter herkenbare en doorlopende fietsroute Lunetten – Galgenwaard (mits inpasbaar) waardoor de gebruikte route langs de Kromme Rijn (Galgenwaardpad) in de toekomst vervalt. Lokale fietsroutes sluiten aan op de hoofdfietsstructuur. Inpassing fietsparkeerplaatsen, conform de vigerende fietsparkeernormen, waarvan minimaal 80% inpandig. Openbare bezoekersstallingen en inzet van tijdelijke voorzieningen op piekmomenten.
Openbaar vervoer Tramhalte Galgenwaard biedt een snelle verbinding met Utrecht CS en het USP. Vanaf 2026 rijden hier tot 16 trams per uur per richting, ook in het weekend. Buslijnen 9, 29 en 41 vullen dit aan. Haltes liggen op loopafstand, maar de oversteek en looproutes vragen om verbetering. De OV-bereikbaarheid wordt vergroot via: • • • • • •
Beoogde nieuwe bushalte op de Waterlinieweg nabij Galgenwaard. (onderdeel MIRT OV&Wonen, pag 63) Optimalisatie van looproutes tussen plangebied en haltes. Doorstroming van het OV krijgt prioriteit boven de auto. Waar mogelijk worden korte busbanen of vrije opstelstroken toegepast. Hoogfrequente buslijnen, zoals lijn 41 (Utrecht CS – Wijk bij Duurstede), blijven langs Galgenwaard rijden en behouden halte. Verbeterde overstap tussen tram en bus. Onderzoek en realisatie alternatieve keerlus en bufferen lijn 9.
Utrecht Centraal 7 min
Utrecht Science Park 6 min
Tramhalte Stadion Galgenwaard
Bushalte Galgenwaard
Wijk bij duurstede 30 min
Utrecht centraal 7 min
62 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
Autoverkeer De infrastructuur rond Galgenwaard is ingericht op veel verkeer, met brede wegen en veel opstelstroken. Bij evenementen ontstaan in de spitsen echter regelmatig opstoppingen. Daarnaast trekt de Kromhout Kazerne verkeer aan. De infrastructuur neemt veel ruimte in en vormt een barrière in het gebied. Om de gebiedsontwikkeling mogelijk te maken, de leef- en verblijfskwaliteit te verbeteren en alternatieve vervoerswijzen te stimuleren, zijn aanpassingen noodzakelijk. Voorgestelde aanpassingen en uitgangspunten: • Verleggen van de afrit Waterlinieweg. • Daar waar mogelijk verminderen van het aantal opstelstroken voor auto’s op de afrit ten gunste van langzaam verkeer. • Verleggen van de Herculeslaan met gelijkblijvende functionaliteit en vrijliggende fietspaden aan weerszijden. • Aansluiting van Q-Park-entree op nieuwe afrit Waterlinieweg. Deze blijft bij voorkeur vanaf de Herculeslaan bereikbaar • Prioriteit voor OV en langzaam verkeer bij kruisingen. • We accepteren daarbij dat de doorstroming van het autoverkeer, in ieder geval op piekmomenten, niet optimaal is.
7.2 Afrit Waterlinieweg
Voor de realisatie van het nieuwe Stadsblok is het verleggen van de huidige afrit van de Waterlinieweg een randvoorwaarde. Het ontwerp van de nieuwe afrit biedt ruimte voor een deel van de fietsroute Lunetten–Galgenwaard en verbetert de bereikbaarheid per fiets.
Het doel is een ontwerp te maken waarin de verkeersveiligheid geborgd blijft en doorstromingsproblemen worden voorkomen. De mobiliteitsanalyse laat zien dat de gebiedsontwikkeling Galgenwaard verkeerskundig verantwoord kan worden gerealiseerd. De extra verkeersbijdrage van het programma is beperkt; de toekomstige verkeersdruk in Utrecht-Oost wordt hoofdzakelijk bepaald door autonome groei buiten het plangebied. Naast een zorgvuldige inrichting binnen het plangebied, met inpandig parkeren, prioriteit voor fiets, OV en deelmobiliteit en meer ruimte voor verblijf en groen, wordt rekening gehouden met maatregelen buiten het plangebied die al zijn gepland of besloten. Deze dragen bij aan een goede doorstroming en beperken de verkeersdruk op het netwerk. Uit de verkeersstudies blijkt dat er geen aanvullende maatregelen buiten het plangebied nodig zijn. Om de verkeersafwikkeling op een vergelijkbaar niveau te houden met de huidige situatie, zijn in de afrit twee rijstroken rechtsaf nodig. Deze twee rechtsaffers kunnen worden gerealiseerd binnen de ruimte die is gereserveerd tussen de bestaande Waterlinieweg en het geplande stadsblok. In de verdere uitwerking wordt onderzocht wat dit betekent voor de breedte van het fietspad ‘Om de Zuid’ en het aangrenzende voetpad.
Samen zorgen deze ontwerpkeuzes en maatregelen ervoor dat de bouw van het Stadsblok mogelijk wordt gemaakt binnen een aanvaardbare en veilige verkeerssituatie.
63 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
Afbeelding: Ambitie voor nieuwe afrit en herinrichting Herculeslaan. (definitieve inrichting in de vervolgfase ontwerpen en onderzoeken)
Zoekgebied bushaltes n.a.v. MIRT verkenning OV en wonen
64 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
7.3 Herculeslaan: ambitie voor herinrichting
Het is onze ambitie om de Herculeslaan opnieuw in te richten, met als doel de verblijfskwaliteit voor toekomstige bewoners, ondernemers en stadionbezoekers te verbeteren en het gebied verder te vergroenen. De herinrichting draagt bij aan een aantrekkelijke, groene en veilige stadsentree, maar de haalbaarheid hiervan is mede afhankelijk van een afname van het aantal autoverkeersbewegingen op deze route. De voorgenomen herinrichting omvat de volgende ingrepen: •
•
•
Het verschuiven en waar mogelijk versmallen van de Herculeslaan en het zuidelijke fietspad zo ver mogelijk naar het noorden, waardoor ruimte ontstaat voor parkeergarage en fanpleinen tussen het stadion en de Herculeslaan. De verkeersafwikkeling op het wegvak is op hoofdlijnen mogelijk met 2x1 rijstroken. De precieze vormgeving van de kruispunten en de benodigde opstelcapaciteit wordt nader onderzocht met behulp van dynamische verkeersmodellen. De doorstroming van het openbaar vervoer is hierin zwaarwegend. Het realiseren van vrijliggende, in twee richtingen bereden fietspaden aan beide zijden van de Herculeslaan.
In de vervolgfase van de gebiedsontwikkeling Galgenwaard wordt de Herculeslaan met haar aansluitingen verder uitgewerkt en onderzocht, rekening houdend met de effecten op bereikbaarheid en verkeersveiligheid.
7.4 Parkeren
Auto Er zijn circa 1.350 betaalde parkeerplaatsen in het gebied, waarvan het merendeel in de Q-Park garage. In de avond en het weekend wordt de garage nauwelijks gebruikt, met uitzondering van wedstrijddagen van FC Utrecht. Openbare parkeerplaatsen zijn er niet, behalve bij de sportparken van Maarschalkerweerd. Aan de westzijde van het stadion wordt door bepaalde doelgroepen parkeren gedoogd. Het parkeerconcept van Galgenwaard richt zich op behoud van het huidige aantal en betere benutting van bestaande capaciteit, door optimaal dubbelgebruik, in combinatie met de inzet van deelmobiliteit en extra fietsparkeren. Alle maaiveldplaatsen verdwijnen in de nieuwe situatie en in Maarschalkerweerd wordt overal betaald parkeren ingevoerd. Dit levert rondom het stadion ruimte op voor groen, fietsen, voetgangers, verblijf en evenementen. Belangrijke uitgangspunten: • •
• • •
De ontwikkeling moet voldoen aan het geldende parkeerbeleid. Hoewel de locatie momenteel formeel gezien in ‘B2-gebied’ ligt, hanteren we voor dit plan de regels en normen die gelden voor ‘B1-gebied’ vooruitlopend op de invoering van betaald parkeren in de omgeving. De ontwikkeling komt in aanmerking voor aanwijzing als maatwerkgebied, conform artikel 8 uit de Beleidsregel Parkeren Auto. Verwijdering van alle maaiveldplaatsen (ca. 350 stuks). Behoud van Q-Park garage en de inpandige garage Apollo Residence. Parkeerplafond van ca. 1.350 plekken, zodat de verkeersgeneratie beperkt blijft.
65 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
• • • •
•
Afbeelding: Foto ingang Q-park
Extra plekken alleen bij bewezen infrastructuurcapaciteit. Afstemming over piekbelasting met FC Utrecht. Voorkomen van parkeeroverlast in de omgeving, parkeren op afstand. Handhaven parkeerlocatie voor uitsupporters op de huidige plek. Er moet een zgn. ‘Mobiliteitsbeheerplan’ opgesteld worden waarin ontwikkelaars uitleg geven over hoe mobiliteit gaat functioneren (deelmobiliteit, passende oplossing voor alle doelgroepen, parkeren etc.). Voor een eventuele uitbreiding van het stadioncapaciteit is een Mobiliteitsbeheerplan vereist waarin FC Utrecht uitleg geeft over hoe de mobiliteit en het parkeren op wedstrijddagen gaat functioneren.
66 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
7.5 Logistiek, taxi en kiss & ride
Laden en lossen Leveranciers kunnen in de huidige situatie via de parkeerterreinen aan de noordzijde en het plein aan de westzijde van het stadion, zonder beperkingen, tot vlakbij de entrees komen. De Conclusion-toren heeft daarnaast een plek voor laden en lossen in de afrit van de Waterlinieweg. Om de logistieke verkeersstromen te reguleren en overlast te beperken, worden de volgende maatregelen genomen: • • •
•
• •
• •
Logistiek verkeer wordt geconcentreerd in dynamische, multifunctionele zones rond het stadion. Logistiek ten behoeve van Conclusion, Topsportcentrum en huidige ondernemers blijft mogelijk. Toegankelijkheid voor alle logistiek (leveranciers, onderhoudspartijen, technische dienst) voor het Topsportcentrum is tot ca. 5 meter van de entree/ goederenlift van het Topsportcentrum. Er wordt een oplopende gradatie in toegankelijkheid toegepast: naarmate men dieper het gebied in gaat, richting de Kromme Rijn, gelden er steeds strengere beperkingen voor gemotoriseerd verkeer, en daarmee ook voor logistiek verkeer. Op wedstrijddagen is de logistieke zone volledig afgesloten. Langs de Herculeslaan komen ten minste 4 laad- en losplaatsen die tevens gebruikt kunnen worden als kiss&ride-strook. Taxi’s en privéauto’s kunnen binnen de daar geldende beperkingen gebruik maken van de multifunctionele zones voor het afzetten van personen. Binnen 50 meter van iedere entree wordt een hiervoor bestemde plek ingericht. Om geluidsoverlast voor omwonenden te beperken, wordt in de logistieke zones gebruik van oneffen ondergronden zoveel mogelijk vermeden. De pakketbezorging wordt efficiënter ingericht:
Op centrale plekken in het plangebied worden whitelabel pakketkluizen geplaatst, strategisch gesitueerd op drukbezochte looproutes (bijvoorbeeld bij de mobiliteitshub) om het aantal onnodige verkeersbewegingen te beperken, ontwikkelaars zijn verantwoordelijk voor de realisatie hiervan. Deelmobiliteit Een divers aanbod aan deelmobiliteit vormt een integraal onderdeel van het mobiliteitsconcept en moet ingepast worden in het ontwerp. Zodanig dat deze laagdrempelig, toegankelijk en aantrekkelijk is voor gebruikers. Dit betekent onder andere: • • •
Buurthub(s) binnen het plangebied met deelauto’s, bakfietsen en e-bikes. Toegang via MaaS-platform met open standaarden. Langjarige verankering via een vast te stellen Mobiliteitsbeheerplan, inclusief beheerstructuur
Nood- en hulpdiensten Alle gebouwen zijn bereikbaar voor nooddiensten. Bijzondere eisen gelden vanwege stadion en hoge bebouwing: • •
Gebouwen bij voorkeur vanaf meerdere zijden bereikbaar. Eenduidige inrichting en duidelijke aanrijroutes.
Taxi en kiss & ride • Afzetten is mogelijk in multifunctionele zones binnen de daar geldende beperkingen. • Inpassing van één strook met vier kiss & ride-plekken langs de Herculeslaan, indien ruimtelijk mogelijk. • Op wedstrijddagen wijkt dit af onder toezicht van FC Utrecht
67 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
Afbeelding: Foto deelmobiliteit
Verkeersgeneratie en mobiliteitstransitie De gebiedsontwikkeling faciliteert mobiliteit zonder significante toename van autoverkeer. De focus ligt op toename van voetgangers, fietsers en OV. De transitie vereist ook gedragsverandering bij gebruikers. • • • •
Afbeelding: Publieke gehandicaptenplaats in parkeergarage
Minder auto-inzet door beperking parkeerplaatsen. Stimulering deelmobiliteit en alternatieven. Bereidheid tot parkeren op afstand. Dynamische verkeersmodellering ondersteunt keuzes in inrichting en capaciteit.
Gehandicaptenparkeren Iedere bestemming binnen Galgenwaard moet goed bereikbaar zijn voor iedereen, ook voor mensen met een beperking die afhankelijk zijn van hun auto. In lijn met gemeentelijk beleid wordt daarom bij deze gebiedsontwikkeling specifiek aandacht besteed aan toegankelijke en passende parkeeroplossingen voor deze doelgroep. Daarbij wordt uitgegaan van de Beleidsregel aanleg gehandicaptenparkeerplaatsen als handvat voor aantallen en locatie. Dit betekent onder meer dat er nabij belangrijke voorzieningen – zoals het gezondheidscentrum – bij voorkeur binnen 50 meter, en maximaal binnen 100 meter, algemene gehandicaptenparkeerplaatsen worden gerealiseerd. Deze parkeerplaatsen hoeven niet per se op maaiveld te liggen: ook inpandige of ondergrondse plaatsen zijn mogelijk, mits deze voldoende toegankelijk zijn, een geschikte inrijhoogte hebben (bijvoorbeeld voor aangepaste busjes), en goed vindbaar zijn. Daarnaast moet ruimte worden gereserveerd voor eventuele individuele parkeerplaatsen indien bewoners daar in de toekomst recht op hebben. Gezien de beperkte ruimte in verdichte gebieden is het des te belangrijker om deze voorzieningen tijdig, goed toegankelijk en betaalbaar in te passen én vast te leggen in de verdere planuitwerking. Zo wordt geborgd dat ook mensen met een beperking volwaardig kunnen deelnemen aan het maatschappelijk leven in Galgenwaard.
68 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
8. Gezondheid, Groen, Ecologie en Duurzaamheid 8.1 Gezonde leefomgeving
Het plangebied Galgenwaard biedt mooie kansen om een gezonde, duurzame, sportieve en sociale leefomgeving te realiseren. De huidige situatie kent verschillende uitdagingen: zo zorgen de Waterlinieweg en Herculeslaan voor verhoogde geluidsbelasting en concentraties van stikstofdioxide en fijnstof. Daarnaast houdt de verharding in het gebied warmte vast, vooral op het Herculesplein. Ook nodigt de inrichting nog onvoldoende uit tot actief en gezond gebruik van de ruimte, zoals ontmoeten, ontspannen of bewegen. Met een integrale herinrichting kan het gebied transformeren tot een aantrekkelijke, klimaatadaptieve en leefbare omgeving. Door de toevoeging van groenen schaduwrijke plekken ontstaat verkoeling op warme dagen en wordt de verblijfskwaliteit versterkt. Zitplekken, sport- en speelfaciliteiten nodigen uit tot ontmoeting, ontspanning en beweging, waardoor de openbare ruimte actiever en gezonder gebruikt wordt. Ook het bestaande Galgenwaardsepad, dat nu al veelvuldig benut wordt door wandelaars en hardlopers, kan worden doorontwikkeld tot een herkenbare en aantrekkelijke recreatieve voetgangers route door het gebied. Een bijzondere kwaliteit van Galgenwaard is de ligging aan de Kromme Rijn, met haar groene oevers en cultuurhistorische waarde.
Deze natuurlijke zone vormt een inspirerend contrast met de versteende stadionomgeving en biedt volop aanknopingspunten voor een groenere en uitnodigende inrichting. We versterken het Kromme Rijnpark voor zowel de mens als de natuur. Door de verbinding met de Kromme Rijn te versterken, groeit Galgenwaard uit tot een levendig stadsdeel dat naadloos aansluit op het achterliggende parklandschap Maarschalkerweerd – een plek waar natuur, sport en stedelijk leven elkaar ontmoeten.
Een gezonde leefomgeving is een randvoorwaarde voor een gezond leven. In lijn met het Utrechtse beleid Samen gezondheidsverschillen verkleinen 2024–2027 wordt binnen het plangebied ingezet op drie ambities: bescherming tegen negatieve milieufactoren, het stimuleren van gezonde leefgewoonten en het versterken van de sociale kracht van de wijk. Daarnaast streven we ernaar om de gezondheidsverschillen in de stad te verkleinen. Deze ambities worden concreet toegepast in het ontwerp: • De inrichting stimuleert beweging, onder andere door trappen zichtbaar en toegankelijk te maken. • Kwetsbare functies (‘Dit zijn onder andere basis- en middelbare scholen, kinderopvanglocaties en verpleeg- en verzorg(te)huizen.’) worden niet binnen 50 meter van drukke wegen geplaatst, en er is aandacht voor een gezond binnenklimaat, bijvoorbeeld via materiaalkeuze en zonwering. Met deze aanpak wordt Galgenwaard een gezonde, levendige en inclusieve stadswijk: een plek om te wonen, werken en ontmoeten – met ruimte voor beweging, cultuur en ontspanning, passend binnen de bredere visie op gezond stedelijk leven in Utrecht. Sporten, bewegen, spelen en ontmoeten In de beleidsnota Sport en Bewegen 2025-2032 ‘Sport en bewegen, de basis voor een gezond Utrecht!’ staat o.a.
dat we de openbare ruimte sportief en beweegvriendelijk inrichten en sluiten we aan bij de groei van de stad.In het beleid voor speelruimte ‘Spelen in je eigen buurt’ zijn de ambities en normen voor spelen in speeltuinen en de openbare ruimte opgenomen:
69 - Stedenbouwkundig Programma Van Eisen Galgenwaard
• • •
Tenminste 5% van de openbare ruimte op het parkplein en/of aan de oever is geschikt om te sporten en te spelen Kinderen moeten binnen 200meter van hun woning veilig een speelplek kunnen bereiken De ambitie is om per woning 1m2 aan sport toe te voegen
Door de barrières van de Kromme Rijn, de Herculeslaan en de Waterlinieweg moet Galgenwaard in de transformatie naar nieuwbouwbuurt als een nieuwe speelbuurt worden gezien. Er zullen daarom conform het speelbeleid speelvoorzieningen voor de verschillende leeftijdsgroepen moeten worden toegevoegd, met extra aandacht voor een veilige speelplek voor de allerkleinsten (0-6 jaar).
Afbeelding: Hittestress rondom stadion
De precieze invulling en samenstelling van de speel- en sportvoorzieningen is afhankelijk van de beoogde doelgroep, de prognose voor het aantal gezinnen en de aandachtspunten rondom veiligheid en hufterproofheid. Gezien het karakter van Galgenwaard en het parkplein liggen er kansen om voorzieningen en aanleidingen voor sport, spel en ontmoeting zoveel mogelijk te combineren, denk hierbij aan een multifunctioneel sportveldje. Het autoluwe parkplein moet zo worden ingericht dat het een veilige plek is voor oudere kinderen om zelfstandig buiten te spelen en voor volwassen om uitgenodigd te worden om te sporten in de openbare ruimte.
8.2 Klimaatadaptatie en hittestress
Het klimaat verandert. Naar verwachting neemt het aantal zomerse en tropische dagen toe, wat vooral in stedelijke gebieden tot extra opwarming leidt. Door de opslag van warmte in verharding, gevels en daken ontstaat het zogeheten hitte-eilandeffect. Dit effect vormt een reële bedreiging voor de leefbaarheid en volksgezondheid. In de Visie Klimaatadaptatie stelt de gemeente Utrecht dat het op warme dagen in de stad tot vijf graden warmer kan zijn dan in het omliggende buitengebied. In het plangebied kan dit oplopen een verschil van zeven graden. De strategie voor klimaatadaptatie richt zich op drie hoofdpunten: het toevoegen van schaduwrijke plekken en verkoelend groen, het vergroten van doorlatende oppervlakken door infiltrerende verharding, en het inpassen van wadi’s, groenstroken en open waterstructuren voor de opvang van piekbuien.