Programmabegroting 2027 (inclusief erratum oktober 2026)
Tekst van het document
Onderhoud in beeld x €1.000 Onderhoudskosten | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 (volgens BBV-categorieën) Riolering | 20.481 | 20.481 | 20.481 | 20.481 Wegen | 77.561 | 72.992 | 72.519 | 72.519 Groen | 32.405 | 32.405 | 32.371 | 32.371 Gebouwen | 23.929 | 23.430 | 23.430 | 20.930 154.376 | 149.308 | 148.801 | 146.301 Onderhoud in beeld Onderstaande grafiek laat zien hoeveel geld nodig is voor klein en groot onderhoud in de komende jaren. 337 338 Onderhoudskosten 2027 naar kostencategorie Klein onderhoud Algemeen Bij klein onderhoud gaat het om dagelijks herstelwerk noodzakelijk om het object in goed werkende en veilige staat te houden tegen een van tevoren vastgesteld kwaliteitsniveau. Klein onderhoud is het onderhoud dat vanaf het eerste of het lopende planjaar op een klein gedeelte van het object wordt uitgevoerd. Denk bijvoorbeeld aan het vervangen van lampen in verlichtingsarmaturen of het snoeiwerk van een boom na een hevige storm. Bij gebouwen gaat het om het snel herstellen van onvoorziene gebreken om de veiligheid, continuïteit en exploitatie van de panden direct te waarborgen. Financieel De kosten voor klein onderhoud worden jaarlijks direct opgenomen in de begroting als lasten. Groot onderhoud
339 Algemeen Groot onderhoud is in de regel meerjarig gepland onderhoud op een substantieel deel van het object als gevolg van slijtage. De kosten verschillen hierdoor sterk per jaar. Voorbeelden hiervan zijn het vervangen van de deklaag van een weg, de pompen van een rioolstelsel of het groot schilderwerk van een gebouw. Financieel Om de sterk fluctuerende kosten van groot onderhoud op te vangen worden onderhoudsvoorzieningen gebruikt. De in bovenstaande grafiek opgenomen lasten betreffen de storting in de voorzieningen voor het aankomende jaar, verdeeld per assetgroep en berekend aan de hand van een meerjarenonderhoudsplanning. Op het moment dat wij kosten maken worden de noodzakelijke kosten uit deze voorzieningen gedekt zodat de exploitatiebegroting een stabiel beeld toont van enkel de storting in de voorziening. De uitvoeringsplanning betreft de verwachte uitvoeringskosten voor het aankomende jaar conform de meerjarenonderhoudsplanning. Kwaliteitsniveau We werken bij het onderhoud van de openbare ruimte conform de onderhoudsrichtlijn, dit is het door de raad vastgestelde kwaliteitsniveau. Deze kwaliteit garandeert dat de openbare ruimte veilig en functioneel en prettig in gebruik is. We werken tevens eventueel achterstallig onderhoud weg, zie hiervoor het kopje achterstallig onderhoud.
Achterstallig onderhoud Algemeen Onderhoud dat niet op tijd is uitgevoerd, waardoor een onderhoudsrichtlijn is overschreden en niet (meer) wordt voldaan aan het door de raad vastgestelde kwaliteitsniveau, wordt aangemerkt als achterstallig onderhoud. Achterstallig onderhoud vanwege niet tijdige uitvoering van onderhoud, eventueel door onvoldoende beschikbaar gesteld budget, kan leiden tot schade (hogere herstelkosten = kapitaalvernietiging) en/of onveilige situaties. Er kan ook sprake zijn van achterstallig onderhoud zonder dat dit leidt tot kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties. Daar is sprake van wanneer de onderhoudstoestand van een kapitaalgoed lager is dan het door de raad vastgestelde kwaliteitsniveau. Financieel Voor achterstallig onderhoud wordt geen separaat budget opgenomen in de begroting. De werkzaamheden waarmee achterstallig onderhoud wordt weggewerkt zijn meegenomen bij de kredietaanvragen voor vervangingen en meegenomen in de planning voor groot onderhoud. De jaarlijkse effecten op de hoogte van het achterstallig onderhoud zijn meegenomen in de Nota Beheer Openbare Ruimte (2021) en in de jaarlijkse raadsbrief Meerjaren investeringsprogramma beheer openbare ruimte 2026-2035. 340 Gemeentelijk eigendom in beeld Overzicht areaal gemeente Utrecht Peildatum juli 2026
Onderhoud naar kostencategorieën Wegen Algemeen Naast wegen vallen ook openbare verlichting (OV), verkeersregelinstallaties (VRI), civiele constructies en onderhoud watergangen (beschoeiingen, kademuren) onder de onderhoudsbegroting van wegen. Het beleid is opgenomen in de Nota Beheer Openbare Ruimte (2021). In deze nota wordt beschreven welk onderhoudsniveau we hanteren voor de openbare ruimte, welke kosten daarbij gemoeid zijn en hoe we hier begrotingstechnisch mee omgaan. Financieel x € 1.000 Onderhoudskosten Wegen | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Wegen | 59.433 | 54.864 | 54.864 | 54.864 Openbare Verlichting | 6.353 | 6.353 | 5.931 | 5.931 Verkeersregelinstallaties | 3.042 | 3.042 | 3.016 | 3.016 Civiele Constructies | 8.733 | 8.733 | 8.708 | 8.708 Totaal onderhoudskosten Wegen | 77.561 | 72.992 | 72.519 | 72.519 Relevante ontwikkelingen in de begroting De middelen uit het Coalitieakkoord 2026-2030 voor nieuwe investeringen zijn voorlopig geplaatst op een centrale stelpost in het programma Algemene middelen en overhead. Deze stelpost omvat zowel kapitaalslasten als onderhouds-, beheer- en voorbereidingskosten. De onderhouds-, beheer- en voorbereidingskosten worden bij de Voorjaarsnota 2027 verplaatst naar de programma's waar deze betrekking op hebben.
De kapitaallasten blijven centraal geraamd en er wordt een proces uitgewerkt waarin de verantwoording van deze middelen goed is geborgd, zodat centrale sturing op de ontwikkeling van de investeringsportefeuille en de bijbehorende kapitaallasten is georganiseerd, waarbij niet-benutte kapitaallasten vrijvallen ten gunste van de integrale afweging. Dit zal binnen het traject van Grip op investeringen worden uitgewerkt. Riolering Algemeen Momenteel is het gemeentelijke hoofdrioolstelsel 1.354 kilometer lang. Door de groei van de stad en de aanleg van gescheiden riolering komt daar elk jaar rond de 10 kilometer aan nieuwe riolering bij. Naast het hoofdrioolstelsel hebben we 39 kilometer aan duikers (buisverbindingen tussen watergangen), 253 kilometer aan drainageleidingen, 152 kilometer aan pers- en drukleidingen en 246 kilometer aan watergangen in eigendom en beheer. Het beleid is opgenomen in het Visie Water en Riolering Utrecht (Vastgesteld 3 februari 2022). Financieel x € 1.000 Onderhoudskosten riolering | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Onderhoudskosten riolering | 20.481 | 20.481 | 20.481 | 20.481 Totaal | 20.481 | 20.481 | 20.481 | 20.481 341 Toelichting cijfers ten opzichte van de Programmabegroting 2026 In de Programmabegroting 2026 zijn de kosten voor investeringen opgenomen in bovenstaande tabel.
Deze investeringskosten waren ook in de paragraaf investeringen verwerkt en daarmee op twee plaatsen gepresenteerd. In deze begroting is dit gecorrigeerd waardoor hier nu een substantieel lager bedrag staat dan in de Programmabegroting 2026. Relevante ontwikkelingen in de begroting Uit onderzoek blijkt de kwaliteit van onze riolering beter dan verwacht, waardoor het langer mee kan dan voorzien in de Visie Water en Riolering. In plaats van het verder opvoeren dan de rioolvervangingsinspanning, houden we deze gelijk op 8 kilometer per jaar. Omdat we de rioolvervangingsinspanning voorlopig niet verder laten stijgen, gaan we de komende jaren op minder plekken aan de slag dan in de Visie voorzien. Dit betekent dat het zonder een flankerende aanpak langer duurt om hemelwater vast te houden en af te koppelen van de zuivering, waarmee het langer duurt voor ons watersysteem klimaatbestendig en circulair is. Om deze reden en vanwege de groei van de stad is het noodzakelijk om onverminderd in te zetten op het afkoppelen van het hemelwater van de zuivering, zodat er voldoende ruimte in het rioolstelsel ontstaat om de groeiende hoeveelheid afvalwater als gevolg van de groei van de stad op te vangen en af te voeren naar de zuivering. Omdat we al een aantal jaar zien dat de realisatie van rioolvervanging achterloopt op de doelstelling, nam de hoogte van onze voorziening de laatste jaren toe.
Daarom nemen we sinds 2026 40% minder budget op voor de vervangingsinvesteringen van riolering in de begroting. Verder blijven we extra inspecties uitvoeren om de kwaliteit van onze riolering in beeld te krijgen in gebieden waar we nog niet voldoende schadebeelden hebben. Doordat we op basis van deze inspecties meer zicht krijgen op de onderhoudsbehoefte neemt het correctieve onderhoud toe. Dit onderhoud draagt bij aan het in stand houden van de langere levensduur van de riolering. Dit noemen we kwaliteitsgestuurd beheer. Groen Algemeen De onderhoudskosten voor groen zijn onderverdeeld in bos, bomen, stedelijk openbaar groen en sport buitenaccommodaties. Het beleid is vastgelegd in het beleidskader | Nota Beheer Openbare Ruimte (2021). Het onderhoud van bos, bomen en stedelijke openbare groen is van belang om de veiligheid van de openbare ruimte te waarborgen. Periodiek worden daarom inspecties uitgevoerd. Onder Sport buitenaccommodaties valt het groen van de sportvelden, de speeltuinen en de volkstuinen.
Financieel x €1.000 Onderhoudskosten groen | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Bos, bomen en stedelijk openbaar groen | 31.743 | 31.743 | 31.709 | 31.709 Programma Levendige en Gezonde Stad; Doelstelling | 662 | 662 | 662 | 662 Passende sport- en beweegvoorzieningen (buitenaccommodaties) Totaal | 32.405 | 32.405 | 32.371 | 32.371 342 Relevante ontwikkelingen in de begroting Coalitieakkoord De middelen uit het Coalitieakkoord 2026-2030 voor nieuwe investeringen zijn voorlopig geplaatst op een centrale stelpost in het programma Algemene middelen en overhead. Deze stelpost omvat zowel kapitaalslasten als onderhouds-, beheer- en voorbereidingskosten. De onderhouds-, beheer- en voorbereidingskosten worden bij de Voorjaarsnota 2027 verplaatst naar de programma's waar deze betrekking op hebben. Dit heeft ook betrekking op een deel van de dekking van het coalitieakkoord voor het onderdeel Bos, bomen en stedelijk openbaar groen. De definitieve verdeling (neutraal binnen het programma) van de totale dekking via onderhoud op Verharding, Groen en Verlichting wordt in een toekomstige producten in de begrotingscyclus verwerkt. Levendige en gezonde stad (doelstelling Passende sport- en beweegvoorzieningen) Onder deze doelstelling wordt het onderhoud opgenomen van de buitenaccommodaties, voor zowel het gebruikersonderhoud als het eigenaarsonderhoud.
Schommelingen in de uitgaven voor groot onderhoud tussen jaren worden opgevangen binnen de 'Voorziening Vastgoedonderhoud Sport' | . Gebouwen Algemeen Onderhoudskosten gebouwen: Het onderhoud van gebouwen is gebaseerd op het in stand houden van de kapitaalgoederen in een redelijke staat. Het areaal openbare ruimte is beschreven in de paragraaf Vastgoed. Recentelijk is de Kaderbrief Vastgoed 2017 ingetrokken. Er is nieuwe besluitvorming gepubliceerd door de Raad in bijgaande link. Stemming over Raadsvoorstel Beleidsnota Vastgoed 2025-2030 - U- reka Gemeente Utrecht Onderhoudskosten gebouwen komen bij de volgende programma's voor: • | Duurzame bereikbaarheid • | Kansrijk opgroeien • | Levendige en gezonde stad Financieel x €1.000 Onderhoudskosten gebouwen per programma | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Duurzame bereikbaarheid (Mobiliteitsgedrag) | 2.367 | 2.367 | 2.367 | 2.367 Kansrijk Opgroeien (Onderwijshuisvesting) | 1.754 | 1.754 | 1.754 | 1.754 Levendige en gezonde stad (Passende sport- en | 3.943 | 3.943 | 3.943 | 3.943 beweegvoorzieningen) Levendige en gezonde stad (Vastgoed) | 15.865 | 15.366 | 15.366 | 12.866 Totaal Onderhoudskosten gebouwen | 23.929 | 23.430 | 23.430 | 20.930 Duurzame bereikbaarheid (doelstelling Mobiliteitsgedrag) Onder de gebouwen binnen het programma Bereikbaarheid vallen de parkeergarages en fietsenstallingen.
Dit betreft het eigenaars- en gebruikers onderhoud van de stallingsvoorzieningen voor auto's (belanghebbende garages, openbare garages en P+R transferia) en fietsen (openbare stallingen, buurtstallingen en fietstrommels). Schommelingen in de uitgaven voor groot onderhoud tussen jaren worden opgevangen binnen de 'Voorziening Vastgoedonderhoud Bereikbaarheid'. 343 344 Kansrijk Opgroeien (doelstelling Huisvesting scholen) Alleen het onderhoud aan schoolgebouwen waar de gemeente zelf eigenaar van is, behoort bij deze doelstelling. Dus niet het onderhoud van schoolgebouwen waar de schoolbesturen eigenaar van zijn. Levendige en gezonde stad (doelstelling Passende sport- en beweegvoorzieningen) Onder deze doelstelling wordt het onderhoud van de zwembaden, gymzalen, sportzalen en sporthallen en de opstallen op de sportparken opgenomen, voor zowel het gebruikersonderhoud als het eigenaarsonderhoud. Jaarlijkse schommelingen in de uitgaven voor groot onderhoud worden opgevangen binnen de 'Voorziening Vastgoedonderhoud Sport'. Levendige en gezonde stad (doelstelling Vastgoed) Onder deze doelstelling zijn de meeste en grootste panden ondergebracht. Dit betreft onder andere de multifunctionele accommodaties, cultuurpanden, welzijnsaccommodaties, historisch erfgoedobjecten, gemeentelijke huisvesting, veiligheid en overige panden.
Bovenstaande onderhoudskosten zijn een gemiddelde, gebaseerd op een tien jaren onderhoudsplanning. Schommelingen in de uitgaven voor groot onderhoud tussen jaren worden opgevangen binnen de 'Voorziening Vastgoedonderhoud Vastgoed'. Relevante ontwikkelingen in de begroting Vanaf 2026 zijn extra middelen toegevoegd aan het budget voor planmatig onderhoud ten behoeve van de brandveiligheid van de gebouwen. De extra middelen bewegen mee met de geplande uitvoeringstermijnen, om zodoende voldoende middelen te reserveren voor de langere termijn. Het jaarlijkse budget kent hierdoor een wisselend verloop over de begrotingsjaren, passend bij de verwachte realisatie. In het coalitieakkoord is een besparing opgenomen op onderhoud. De invulling wordt nader uitgewerkt.
345 Investeringen Inleiding De paragraaf Investeringen geeft het totale overzicht van de te autoriseren routine -, vervangings- en uitbreidingsinvesteringen in het gemeentelijke eigendom voor het komende begrotingsjaar. Bij het vaststellen van deze programmabegroting wordt in totaal 167,8 miljoen euro aan investeringskredieten geautoriseerd. Hiervan heeft 75,4 miljoen euro betrekking op lopende investeringen en 92,4 miljoen euro betrekking op nieuwe investeringen. Belangrijkste uitgangspunten Investeringen zijn de uitgaven die de gemeente doet voor de aanschaf of vervaardiging van kapitaalgoederen. Dat wil zeggen, zaken die de gemeente nodig heeft om de diensten en goederen, die zij aan haar burgers levert, te produceren. Ook uitgaven die leiden tot een significante kwaliteitsverbetering, levensduurverlenging en/of aanpassing om aan wet- en regelgeving te voldoen worden aangemerkt als investering. Binnen de gemeente Utrecht worden de volgende categorieën investeringen onderscheiden: Vervangingsinvesteringen Deze investeringen houden de bestaande functionaliteit of kwaliteit van de kapitaalgoederen op peil. Hierbij valt te denken aan renovatie en restauratie, herbouw en levensduur verlengend groot onderhoud.
Routine-investeringen Routine-investeringen richten zich op de vervanging van bestaande activa die essentieel zijn om de dagelijkse interne bedrijfsvoering van de gemeente op het huidige niveau te handhaven. Het betreft voornamelijk investeringen in automatisering, meubilair, voertuigen en materieel. Het college autoriseert de onderliggende projecten, uw gemeenteraad autoriseert de bandbreedte. Uitbreidingsinvesteringen categorie A Aankoop of vervaardiging van een nieuw kapitaalgoed dat een toevoeging betekent aan het volume en/of de kwaliteit van de bestaande kapitaalgoederen. Uitbreidingsinvesteringen categorie B Toekomstige investeringen, waarvoor pas op een later moment via een afzonderlijk raadsvoorstel een krediet geautoriseerd zal worden. Categorie B wordt gebruikt voor toekomstige zeer grote, politiek gevoelige en/of risicovolle projecten. In de investeringstabellen wordt categorie B afzonderlijk gepresenteerd. Uitgangspunten totaaloverzicht tabellen Autorisaties. Investeringen kunnen worden uitgevoerd wanneer investeringskredieten door de raad zijn geautoriseerd. In deze programmabegroting worden nieuwe investeringskredieten geautoriseerd en wordt voor een aantal lopende investeringskredieten de hoogte van het reeds geautoriseerde krediet aangepast.
In de tabellen met betrekking tot investeringen zijn de nieuw te autoriseren investeringskredieten en aanpassingen van eerder geautoriseerde investeringskredieten opgenomen in de kolom "Aanvullend te autoriseren wijziging in PB2027". Deze mutaties komen boven op mutaties in de Eerste en Tweede bestuursrapportage van 2026. • Autorisaties. Investeringen kunnen worden uitgevoerd wanneer investeringskredieten door de raad zijn geautoriseerd. In deze programmabegroting worden nieuwe investeringskredieten geautoriseerd en wordt voor een aantal lopende investeringskredieten de hoogte van het reeds geautoriseerde krediet aangepast. In de tabellen met betrekking tot investeringen zijn de nieuw te autoriseren investeringskredieten en aanpassingen van eerder geautoriseerde 346 investeringskredieten opgenomen in de kolom "Aanvullend te autoriseren wijziging in PB2027". Deze mutaties komen boven op mutaties in de Eerste en Tweede bestuursrapportage van 2026. • Uitgavenramingen. Na de autorisatie van een investeringskrediet mag het geautoriseerde bedrag worden uitgegeven aan de bijbehorende investering. Soms gebeurt dat in één begrotingsjaar, maar meestal zijn de investeringsuitgaven gespreid over meerdere jaren. Om die spreiding te laten zien, zijn "uitgavenramingen" opgenomen in de tabellen.
Die uitgavenramingen tonen in welk jaar het geautoriseerde investeringskrediet naar verwachting uitgegeven zal worden. Beleidskader De onderstaande tabel geeft een overzicht van de, voor investeringen, relevante beleidsnota’s. Beleidsdocument Vastgesteld Inhoud Algemeen Nota waarderen, activeren en afschrijven van vaste activa (WAAVA) 2025 De nota Waarderen, activeren en afschrijven van vaste activa bepaalt het financiële beleid ten aanzien van de grondslagen voor waardering en activering van vaste activa. Ontwikkelen en wonen voor iedereen – Stedelijke omgeving Meerjaren Perspectief Ruimte 2026 2026 In het Meerjaren Perspectief Ruimte analyseren wij jaarlijks de voortgang van de uitvoering van ambities uit de Ruimtelijke Strategie Utrecht (RSU2040). Duurzame bereikbaarheid Meerjaren Perspectief Ruimte 2026 2026 In het Meerjaren Perspectief Ruimte analyseren wij jaarlijks de voortgang van de uitvoering van ambities uit de Ruimtelijke Strategie Utrecht (RSU2040). Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed Nota Beheer Openbare Ruimte (2021) 2021 De Nota Beheer Openbare Ruimte is het beleidskader waarin staat wat de kwaliteit van de openbare ruimte is, hoe we ontwikkelend willen beheren en hoe we de verschillende opgaven willen betalen. Visie Water en Riolering Utrecht 2022 De gemeente heeft zorgplicht op het gebied van afval-, hemel- en grondwater.
De Visie Water en Riolering beschrijft hoe we met deze verschillende waterstromen om gaan en welke doelen we daarbij willen behalen. Visie Klimaatadaptatie Utrecht 2022 In de Visie Klimaatadaptatie Utrecht wordt beschreven hoe we omgaan met het veranderende klimaat, met vaker hitte, droogte en wateroverlast. Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed - Extra groen Meerjaren Perspectief Ruimte 2026 2026 In het Meerjaren Perspectief Ruimte analyseren wij jaarlijks de voortgang van de uitvoering van ambities uit de Ruimtelijke Strategie Utrecht (RSU2040). Levendige en gezonde stad – Toegankelijke buurtvoorzieningen Beleidsnota Vastgoed 2025- 2030 2025 De Beleidsnota Vastgoed beschrijft hoe de gemeente haar maatschappelijk vastgoed wil inzetten. Door doelen en leidende principes vast te stellen borgen we dat we doelmatig en doeltreffend omgaan met het vastgoed. Capaciteitsonderzoek 2022 Stand van zaken met betrekking tot de benodigde capaciteit 347 Beleidsdocument Vastgesteld Inhoud sportaccommodaties voor sportaccommodaties in het kader van de groei van de stad. Werk, toekomstbestendige economie en bestaanszekerheid Beleidsnota Circulair 2030 2024 De Beleidsnota Circulair 2030 beschrijft hoe we richting gaan geven aan en versnellen van de benodigde maatschappelijke verandering richting een circulaire economie, en hoe we grondstoffengebruik willen verminderen.
Levendige en gezonde stad – Vastgoed Beleidsnota Vastgoed 2025- 2030 2025 De Beleidsnota Vastgoed beschrijft hoe de gemeente haar maatschappelijk vastgoed wil inzetten. Door doelen en leidende principes vast te stellen borgen we dat we doelmatig en doeltreffend omgaan met het vastgoed. Kansrijk opgroeien Beleidsnota Onderwijshuisvesting 2026- 2041 2025 Beleidskader op het gebied van onderwijshuisvesting. Ontwikkelingen en actualiteiten Utrecht staat de komende jaren voor grote maatschappelijke en fysieke opgaven. Om de ambities uit het coalitieakkoord 2026-2030 te realiseren zijn investeringen nodig in onder meer woningen, voorzieningen, mobiliteit, openbare ruimte en het toekomstbestendig maken van de stad. Tegelijkertijd vraagt de financiële positie van de gemeente om scherpe keuzes en een zorgvuldige afweging van investeringen. In het Coalitieakkoord is daarom een financieel perspectief opgenomen voor de investeringsopgaven tot en met 2040. Voor de periode 2026-2030 vormt dit een concreet financieel kader waarbinnen investeringskeuzes worden gemaakt. Voor de langere termijn biedt het perspectief richting aan een evenwichtige ontwikkeling van de stad binnen de beschikbare financiële mogelijkheden.
Om de uitvoering van het coalitieakkoord financieel beheersbaar en uitvoerbaar te houden, is afgesproken om te werken met een investeringsplafond als instrument voor centrale sturing op de gemeentelijke investeringsportefeuille. We maximeren het bedrag aan investeringskredieten dat per begrotingsjaar nieuw geautoriseerd mag worden op 300 miljoen euro en indexeren dat bedrag jaarlijks. Het plafond heeft geen impact op reeds geautoriseerde investeringen. Met het plafond wordt voorkomen dat de totale investeringsportefeuille in de komende jaren onbegrensd toeneemt. De investeringsopgave van de gemeente richt zich op het beheer en onderhoud van bestaande voorzieningen, het toekomstbestendig maken van de stad, het uitbreiden van voorzieningen voor een groeiende bevolking en het mogelijk maken van woningbouw en gebiedsontwikkeling. Door deze opgaven in samenhang te beschouwen, kunnen keuzes explicieter worden gemaakt en kunnen middelen daar worden ingezet waar zij het meest bijdragen aan de doelstellingen van het coalitieakkoord. Ter ondersteuning van deze sturing werken wij met het programma Grip op investeringen. Dit programma draagt bij aan beter inzicht in de totale investeringsportefeuille en in afzonderlijke investeringsprojecten. Hierdoor ontstaat meer zicht op prioriteiten, voortgang, bestedingen, financiële effecten en beschikbare uitvoeringscapaciteit.
Dit versterkt de basis voor integrale 348 investeringsafwegingen op korte, middellange en lange termijn. Verbeteracties zoals een investeringsoverzicht met uitgavenramingen zijn vanaf de Programmabegroting 2025 ingesteld, waardoor er bij de jaarstukken ook specifieker dan voorheen afwijkingen tussen raming en realisatie van investeringsuitgaven per doelstelling kunnen worden aangegeven en toegelicht. Daarnaast is, zoals hierboven aangegeven, een investeringsplafond uitgewerkt. In 2027 en 2028 werken we onder andere aan: • een methodiek voor het toetsen van investeringen op uitvoerbaarheid en beschikbare capaciteit (motie 365-2025); • maatregelen om investeringsvolumes en bijbehorende kapitaallasten realistischer te ramen en beter aan te laten sluiten op de daadwerkelijke realisatie. De middelen uit het Coalitieakkoord 2026-2030 voor nieuwe investeringen zijn voorlopig geplaatst op een centrale stelpost in het programma Algemene middelen en overhead. Deze stelpost omvat zowel kapitaallasten als onderhouds-, beheer- en voorbereidingskosten. De onderhouds-, beheer- en voorbereidingskosten worden bij de Voorjaarsnota 2027 verplaatst naar de programma's waar deze betrekking op hebben.
De kapitaallasten blijven centraal geraamd en er wordt een proces uitgewerkt waarin de verantwoording van deze middelen goed is geborgd, zodat centrale sturing op de ontwikkeling van de investeringsportefeuille en de bijbehorende kapitaallasten is georganiseerd, waarbij niet-benutte kapitaallasten vrijvallen ten gunste van de integrale afweging. Dit zal binnen het traject van Grip op investeringen worden uitgewerkt. Via de reguliere begrotingscyclus informeren wij uw raad over de ontwikkeling van de investeringsportefeuille, de uitvoering van de afspraken uit het coalitieakkoord en de voortgang van de maatregelen die bijdragen aan een financieel beheersbare en uitvoerbare investeringsagenda. Uitgangspunten investeringsprognose Bij omvangrijke investeringsportefeuilles is het gebruikelijk dat niet alle investeringen volgens planning worden uitgevoerd. Projecten kunnen vertraging oplopen door bijvoorbeeld capaciteitstekorten in de bouwsector, juridische procedures, netcongestie, wijzigingen in de projectscope of beperkte capaciteit binnen de eigen organisatie. Hierdoor ligt de realisatie van investeringen in de praktijk lager dan 100% van de oorspronkelijke planning. Als gevolg hiervan schuiven investeringsuitgaven door naar latere jaren en ontstaat een ophoping van reeds geautoriseerde investeringen in de meerjarenraming, ook wel een boeggolf genoemd.
Voor het opstellen van de geprognosticeerde balans worden de investeringsuitgaven daarom gebaseerd op een realistische inschatting van het verwachte uitvoeringstempo van de investeringsportefeuille. Op basis van historische realisatiecijfers gaan wij uit van een trendmatige groei van de investeringsuitgaven van gemiddeld circa 20 miljoen euro per jaar. Deze ontwikkeling sluit aan bij de gerealiseerde groei van de investeringsuitgaven in de afgelopen jaren. De daadwerkelijke realisatie kan per jaar echter variëren. In jaren waarin meerdere omvangrijke projecten gelijktijdig in uitvoering zijn, kan de groei van de investeringsuitgaven hoger uitvallen. Omgekeerd kan deze lager zijn wanneer projecten later starten of vertraging oplopen. Door de ramingen van de investeringsprognose beter aan te laten sluiten op de uitvoeringscapaciteit en projectplanningen, wordt de bestaande boeggolf van reeds geautoriseerde investeringen geleidelijk afgevlakt en worden investeringsuitgaven evenwichtiger over de jaren verdeeld. Hiermee ontstaat een realistischer beeld van de financiële ontwikkeling, terwijl tegelijkertijd uitvoering wordt gegeven aan de bestaande kredietvoorraad en blijvend wordt geïnvesteerd in de stad.
Investeringskredieten per begrotingsprogramma Met vaststelling van deze programmabegroting autoriseert de gemeenteraad nieuwe investeringskredieten ter hoogte van in totaal 92,4 miljoen euro. Voorbeelden hiervan zijn de sporthal Vleuten, verduurzaming gemeentelijk vastgoed en diverse investeringen in (tijdelijke) onderwijshuisvesting. De nieuwe investeringskredieten worden toegelicht in de | betreffende begrotingsprogramma's. Daarnaast autoriseert de gemeenteraad met deze programmabegroting wijzigingen van bestaande investeringskredieten voor een totaal van 75,4 miljoen euro. Het betreft onder meer de jaarlijkse tranches van het programma Werven en van de rioolvervanging binnen het programma Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed). Binnen het programma Levendige en gezonde stad wordt onder andere het investeringskrediet voor het Berlijnplein aangepast. De programmabegroting is niet het enige moment waarop de gemeenteraad investeringskredieten | of wijzigingen daarop autoriseert. Besluitvorming hierover vindt gedurende het jaar plaats via: • | De eerste bestuursrapportage 2026 (26,2 miljoen euro); • | De tweede bestuursrapportage 2026 (49,2 miljoen euro); • | Afzonderlijke (raads)voorstellen in 2026 (8,2 miljoen euro).
Inclusief de autorisaties die onderdeel uitmaken van deze programmabegroting (167,8 miljoen euro) wordt over een periode van twaalf maanden voor in totaal 251,3 miljoen euro aan investeringskredieten geautoriseerd (zie tabel 1). Dat bedrag ligt aanzienlijk lager dan in voorgaande begrotingsjaren. Ook blijft dit ruim onder het investeringsplafond van 300 miljoen euro per jaar, als we dit plafond toepassen op de som van de kredietautorisaties bij de eerste en tweede bestuursrapportage in 2026, afzonderlijke raadsvoorstellen in 2026 en autorisaties in deze programmabegroting. 349 Tabel 1. Nieuwe kredieten x € 1.000 Kredietwijziging Geautoriseerde | Te autoriseren | in apart | Aanvullend te | Kredietmutatie wijzigingen in 1e | wijzigingen in 2e | (raads)besluit | autoriseren in | PB2027 t.o.v. Programma | berap | berap | 2026 | PB2027 | PB2026 Lopende kredieten Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed | 5.740 | -940 | 0 | 50.943 | 55.743 Algemene middelen en overhead | 0 | 0 | 0 | 500 | 500 Duurzame bereikbaarheid | 1.981 | 5.881 | 0 | 4.749 | 12.611 Kansrijk opgroeien | 0 | 11.176 | 0 | -17.257 | -6.081 Levendige en gezonde stad | -272 | 31.485 | 0 | 36.459 | 67.672 Ontwikkelen en wonen voor iedereen | 0 | 0 | 8.157 | 0 | 8.157 Totaal lopende kredieten | 7.449 | 47.602 | 8.157 | 75.394 | 138.602 Nieuw toegevoegd t.o.v.
PB2026 Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed | 7.085 | 0 | 0 | 7.103 | 14.188 Algemene middelen en overhead | 0 | 0 | 0 | 16.198 | 16.198 Duurzame bereikbaarheid | 1.000 | 500 | 0 | 5.800 | 7.300 Kansrijk opgroeien | 0 | 0 | 0 | 25.111 | 25.111 Levendige en gezonde stad | 10.644 | 1.130 | 0 | 38.154 | 49.928 Totaal nieuw toegevoegd t.o.v. PB2026 | 18.729 | 1.630 | 0 | 92.366 | 112.725 Totaal investeringen | 26.178 | 49.232 | 8.157 | 167.760 | 251.327 350 351 Bij de nieuw te autoriseren kredieten uit voorgaand tabel gaat het zowel om nieuwe projecten als om aanpassing van eerder geautoriseerde kredieten. In de verschillende begrotingsprogramma’s in deze begroting wordt verder inhoudelijk toegelicht. In tabel 2 is de totale investeringsomvang per programma weergegeven. De tabel omvat zowel de reeds geautoriseerde investeringskredieten als de nieuw aan te vragen kredieten. Daarnaast wordt per programma inzicht geboden in de gerealiseerde investeringen en de investeringsuitgavenramingen voor de periode 2026-2032. Deze ramingen weerspiegelen het verwachte uitgavenpatroon van de investeringen in de komende jaren. Tabel 2.
Investeringsomvang per programma x € 1.000 Kredietwijziging Aanvullend te Geautoriseerde Geautoriseerde Te autoriseren | in apart | autoriseren | Kredietmutatie Totaal uitgaven t/m | wijzigingen in | wijzigingen in 2e | (raads)besluit | wijziging in | PB2027 t.o.v. | geautoriseerd Programma | PB 2026 | 1e berap | berap | 2026 | PB2027 | PB2026 | t/m PB2027 Lopende kredieten Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed | 570.162 | 5.740 | -940 | 0 | 50.943 | 55.743 | 625.904 Algemene middelen en overhead | 27.260 | 0 | 0 | 0 | 500 | 500 | 27.760 Duurzame bereikbaarheid | 349.479 | 1.981 | 5.881 | 0 | 4.749 | 12.611 | 362.090 Kansrijk opgroeien | 702.910 | 0 | 11.176 | 0 | -17.257 | -6.081 | 696.829 Levendige en gezonde stad | 479.570 | -272 | 31.485 | 0 | 36.459 | 67.672 | 547.242 Ontwikkelen en wonen voor iedereen | 199.078 | 0 | 0 | 8.157 | 0 | 8.157 | 207.235 Werk, toekomstbestendige economie en bestaanszekerheid | 2.833 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2.833 Totaal lopende kredieten | 2.331.291 | 7.449 | 47.602 | 8.157 | 75.394 | 138.602 | 2.469.893 Nieuw toegevoegd t.o.v.
PB2026 Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed | 0 | 7.085 | 0 | 0 | 7.103 | 14.188 | 14.188 Algemene middelen en overhead | 0 | 0 | 0 | 0 | 16.198 | 16.198 | 16.198 Duurzame bereikbaarheid | 0 | 1.000 | 500 | 0 | 5.800 | 7.300 | 7.300 Kansrijk opgroeien | 0 | 0 | 0 | 0 | 25.111 | 25.111 | 25.111 Levendige en gezonde stad | 0 | 10.644 | 1.130 | 0 | 38.154 | 49.928 | 49.928 Totaal nieuw toegevoegd t.o.v. PB2026 | 0 | 18.729 | 1.630 | 0 | 92.366 | 112.725 | 112.725 Totaal investeringen | 2.331.291 | 26.178 | 49.232 | 8.157 | 167.760 | 251.327 | 2.582.618 352 x € 1.000 Totaal | Bijdragen | Per saldo ten bijdragen | derden | laste van | Totaal derden | ontvangen t/m gemeentelijke | gerealiseerde | Restant Programma | toegezegd | 2025 | middelen | uitgaven | investeringskrediet Lopende kredieten Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed | 5.703 | 636 | 620.201 | 279.055 | 346.849 Algemene middelen en overhead | 0 | 0 | 27.760 | 11.563 | 16.197 Duurzame bereikbaarheid | 92.786 | 72.144 | 269.304 | 185.023 | 177.067 Kansrijk opgroeien | 37.921 | 4.321 | 658.908 | 215.214 | 481.615 Levendige en gezonde stad | 37.743 | 11.690 | 509.499 | 110.762 | 436.480 Ontwikkelen en wonen voor iedereen | 40.885 | 0 | 166.350 | 35.206 | 172.029 Werk, toekomstbestendige economie en bestaanszekerheid | 833 | 246 | 2.000 | 1.274 | 1.559 Totaal lopende kredieten | 215.871 | 89.037 |
2.254.022 | 838.097 | 1.631.796 Nieuw toegevoegd t.o.v. PB2026 Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed | 485 | 0 | 13.703 | 0 | 14.188 Algemene middelen en overhead | 0 | 0 | 16.198 | 0 | 16.198 Duurzame bereikbaarheid | 0 | 0 | 7.300 | 0 | 7.300 Kansrijk opgroeien | 0 | 0 | 25.111 | 0 | 25.111 Levendige en gezonde stad | 2.217 | 0 | 47.711 | 0 | 49.928 Totaal nieuw toegevoegd t.o.v. PB2026 | 2.702 | 0 | 110.023 | 0 | 112.725 Totaal investeringen | 218.573 | 89.037 | 2.364.045 | 838.097 | 1.744.521 353 x € 1.000 Uitgavenraming Uitgavenraming Uitgavenraming Uitgavenraming Uitgavenraming Uitgavenraming Uitgavenraming Programma | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | 2031 | 2032 e.v.
Lopende kredieten Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed | 91.445 | 101.950 | 72.018 | 53.946 | 19.204 | 8.550 | 0 Algemene middelen en overhead | 3.597 | 6.437 | 4.601 | 1.183 | 240 | 140 | 0 Duurzame bereikbaarheid | 51.832 | 45.899 | 37.117 | 24.212 | 15.729 | 2.278 | 0 Kansrijk opgroeien | 104.428 | 60.939 | 170.275 | 80.522 | 47.673 | 702 | 17.072 Levendige en gezonde stad | 85.555 | 111.691 | 160.630 | 75.366 | 1.803 | 0 | 0 Ontwikkelen en wonen voor iedereen | 12.503 | 27.550 | 49.638 | 60.000 | 18.850 | 3.488 | 0 Werk, toekomstbestendige economie en bestaanszekerheid | 500 | 1.059 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal lopende kredieten | 349.861 | 355.525 | 494.279 | 295.229 | 103.499 | 15.158 | 17.072 Nieuw toegevoegd t.o.v. PB2026 Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed | 1.340 | 4.152 | 2.364 | 1.203 | 1.435 | 3.694 | 0 Algemene middelen en overhead | 0 | 2.992 | 5.512 | 4.053 | 3.649 | 0 | 0 Duurzame bereikbaarheid | 600 | 3.000 | 1.300 | 1.200 | 1.200 | 0 | 0 Kansrijk opgroeien | 0 | 3.136 | 2.549 | 8.536 | 7.261 | 3.630 | 0 Levendige en gezonde stad | 9.259 | 12.817 | 9.300 | 5.502 | 4.350 | 4.350 | 4.350 Totaal nieuw toegevoegd t.o.v.
PB2026 | 11.199 | 26.098 | 21.025 | 20.495 | 17.896 | 11.674 | 4.350 Totaal investeringen | 361.059 | 381.623 | 515.304 | 315.723 | 121.395 | 26.832 | 21.422 354 355 Totaaloverzicht investeringen 2027 Bij de programma's worden de totale te autoriseren kredieten (maximale investeringsbudget) weergegeven wat voor de aankomende jaren ingezet gaat worden. In deze paragraaf tref je de geraamde uitgaven op jaarbasis aan van deze investeringen. De verwachte uitgaven moeten binnen het toegestane krediet blijven, om kredietoverschrijdingen te voorkomen en een gezonde financiële planning te waarborgen. De geautoriseerde investeringen en de investeringsuitgaven in de komende jaren worden in twee tabellen weergeven.
Tabel I: Verwachte uitgaven per programma per categorie investering Tabel II: Verwachte uitgaven per programma per doelstelling x € 1.000 Aanv ullen Te | Krediet | d te Totaal | Geautor | autori | wijzigin | autori | Totaal Geautor | gereali | iseerde | seren | g in | seren | geauto iseerde | seerde | wijzigin | wijzig | apart | wijzig | riseerd | Uitgave uitgave | uitgav | gen in | ingen | (raads)b | ing in | t/m | Uitgave | Uitgave | Uitgave | Uitgave | Uitgave | Uitgave | nraming Investeringscategorie per | n t/m | en t/m | 1e | in 2e | esluit | PB20 | PB202 | nraming nraming nraming nraming nraming nraming 2032 en programma | PB 2026 2025 | berap | berap 2026 | 27 | 7 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | 2031 | verder Routine-investering Algemene middelen en | 16.69 overhead | 24.805 | 11.252 | 0 | 0 | 0 | 8 41.503 | 3.088 | 8.355 | 9.973 | 5.096 | 3.749 | 0 | 0 Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed | 19.603 | 5.142 | 0 | 0 | 0 5.883 | 25.486 | 5.085 | 4.517 | 2.760 | 1.300 | 2.988 | 3.694 | 0 22.58 Totaal Routine-investering | 44.408 | 16.394 | 0 | 0 | 0 | 1 66.989 | 8.173 | 12.872 | 12.733 | 6.396 | 6.737 | 3.694 | 0 Uitbreiding A Algemene middelen en overhead | 1.545 | 311 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1.545 | 249 | 425 | 140 | 140 | 140 | 140 | 0 185.02 | 10.54 | 368.89 Duurzame bereikbaarheid | 349.479 | 3 | 2.981 | 5.881 | 0 | 9 | 0 | 51.932 | 48.899 | 38.417 | 25.412 |
16.929 | 2.278 | 0 - 415.25 Kansrijk opgroeien | 414.348 | 86.589 | 0 3.416 | 0 2.505 | 9 | 49.612 | 49.567 | 117.852 | 57.843 | 36.702 | 21 | 17.072 28.86 | 44.08 | 304.06 Levendige en gezonde stad | 227.289 | 16.409 | 3.828 | 9 | 0 | 2 | 8 | 28.836 | 65.574 | 126.208 | 52.187 | 6.153 | 4.350 | 4.350 Ontwikkelen en wonen voor | 194.09 iedereen | 185.935 | 33.471 | 0 | 0 | 8.157 | 0 | 2 | 9.571 | 22.391 | 46.321 | 60.000 | 18.850 | 3.488 | 0 Werk, toekomstbestendige economie en bestaanszekerheid | 2.833 | 1.274 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2.833 | 500 | 1.059 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed | 41.239 | 6.787 | 12.225 | -940 | 0 1.733 | 54.256 | 7.539 | 10.380 | 10.535 | 9.665 | 8.004 | 1.609 | 0 1.222.6 | 329.86 | 37.22 | 53.85 | 1.340.9 Totaal Uitbreiding A | 68 | 4 | 19.034 | 6 | 8.157 | 9 | 44 148.240 | 198.295 | 339.473 | 205.247 | 86.778 | 11.886 | 21.422 356 x € 1.000 Aanv ullen Te | Krediet | d te Totaal | Geautor | autori | wijzigin | autori Totaal Geautor | gereali | iseerde | seren | g in | seren | geauto iseerde | seerde | wijzigin | wijzig | apart | wijzig riseerd | Uitgave uitgave | uitgav | gen in | ingen | (raads)b | ing in t/m | Uitgave | Uitgave | Uitgave | Uitgave | Uitgave | Uitgave | nraming Investeringscategorie per | n t/m | en t/m | 1e | in 2e | esluit | PB20 | PB202 | nraming nraming nraming nraming nraming nraming 2032 en
programma | PB 2026 2025 | berap | berap 2026 | 27 | 7 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | 2031 | verder Vervanging Algemene middelen en overhead | 910 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 910 | 260 | 650 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Duurzame bereikbaarheid | 0 | 0 | 0 | 500 | 0 | 500 | 500 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 128.62 | 10.35 | 306.68 Kansrijk opgroeien | 288.562 | 5 | 0 7.760 | 0 | 9 | 1 | 54.816 | 14.508 | 54.972 | 31.215 | 18.232 | 4.311 | 0 30.53 | 293.10 Levendige en gezonde stad | 252.280 | 94.353 | 6.544 | 3.746 | 0 | 1 | 1 | 65.978 | 58.934 | 43.722 | 28.681 | 0 | 0 | 0 Ontwikkelen en wonen voor iedereen | 13.143 | 1.735 | 0 | 0 | 0 | 13.143 | 2.932 | 5.159 | 3.317 | 0 | 0 | 0 | 0 Aantrekkelijke, groene | 267.12 | 50.43 | 560.35 leefomgeving en erfgoed | 509.320 | 6 | 600 | 0 | 0 | 0 | 0 | 80.160 | 91.205 | 61.087 | 44.185 | 9.647 | 6.941 | 0 1.064.2 | 491.83 | 12.00 | 91.32 1.174.6 Totaal Vervanging | 15 | 9 | 7.144 | 6 | 0 | 0 | 85 | 204.647 | 170.456 | 163.098 | 104.080 | 27.879 | 11.252 | 0 2.331.2 | 838.09 | 49.23 | 167.7 2.582.6 Totaal investeringskredieten | 91 | 7 | 26.178 | 2 | 8.157 | 60 | 18 | 361.059 | 381.623 | 515.304 | 315.723 | 121.395 | 26.832 | 21.422 357 x € 1.000 Totaal | Totaal Uitbreidingsinvesteringen B | Verwachte | gerealiseerde | Voorgestelde | Aanvullende verwachte uitgaven t/m | uitgaven t/m | Wijzigingen | wijzigingen | Overige | wijzigingen | uitgaven PB 2026 |
2025 | in 1e berap | in 2e berap | wijzigingen in PB2027 | t/m PB2027 Duurzame bereikbaarheid | 206.801 | 0 | 0 | 0 | 0 | 100 | 206.901 206.801 | 0 | 0 | 0 | 0 | 100 | 206.901 *Uitbreidingsinvesteringen B worden nu niet geautoriseerd x € 1.000 Te | Krediet | Aanvull Totaal | Geautor | autorise | wijzigin | end te Programma en | Geautoris | gereali | iseerde | ren | g in | autorise | Totaal | Uitgave doelstelling | eerde | seerde | wijzigin | wijzigin | apart | ren | geautori | nramin uitgaven | uitgave | gen in | gen in | (raads)b | wijzigin | seerd | Uitgave | Uitgave | Uitgave | Uitgave | Uitgave | Uitgave | g 2032 t/m PB | n t/m | 1e | 2e | esluit | g in | t/m | nramin | nramin | nramin | nramin | nramin | nramin | en 2026 | 2025 | berap | berap | 2026 | PB2027 | PB2027 | g 2026 | g 2027 | g 2028 | g 2029 | g 2030 | g 2031 | verder Algemene middelen en overhead Overhead | 27.260 | 11.563 | 0 | 0 | 0 | 16.698 | 43.958 | 3.597 | 9.430 | 10.113 | 5.236 | 3.889 | 140 | 0 Totaal Algemene middelen en overhead | 27.260 | 11.563 | 0 | 0 | 0 | 16.698 | 43.958 | 3.597 | 9.430 | 10.113 | 5.236 | 3.889 | 140 Duurzame bereikbaarheid Duurzame | 147.41 vervoersmiddelen | 256.042 | 7 | 2.906 | 6.247 | 0 | 4.749 | 269.944 | 25.206 | 31.535 | 29.217 | 18.562 | 15.729 | 2.278 | 0 Mobiliteitsgedrag | 64.893 | 13.248 | 0 | -100 | 0 | 5.800 | 70.593 | 23.895 | 16.200 | 9.200 | 6.850 | 1.200 | 0
| 0 Verkeersveiligheid | 28.544 | 24.358 | 75 | 234 | 0 | 28.853 | 3.331 | 1.164 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal Duurzame | 185.02 bereikbaarheid | 349.479 | 3 | 2.981 | 6.381 | 0 | 10.549 | 369.390 | 52.432 | 48.899 | 38.417 | 25.412 | 16.929 | 2.278 Kansrijk opgroeien 215.21 | 104.42 | 172.82 Onderwijshuisvesting | 702.910 | 4 | 0 | 11.176 | 0 | 7.854 | 721.940 | 8 | 64.075 | 4 | 89.058 | 54.934 | 4.332 | 17.072 358 215.21 | 104.42 | 172.82 Totaal Kansrijk opgroeien | 702.910 | 4 | 0 | 11.176 | 0 | 7.854 | 721.940 | 8 | 64.075 | 4 | 89.058 | 54.934 | 4.332 | 17.072 Levendige en gezonde stad Nieuwkomers | 750 | 750 | 0 | 0 | 0 | 0 | 750 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Passende sport- en beweegvoorzieningen | 161.155 | 12.125 | 1.852 | 3.474 | 0 | 33.248 | 199.729 | 30.336 | 31.901 | 54.320 | 56.108 | 6.153 | 4.350 | 4.350 115.61 Vastgoed | 317.664 | 97.887 | 8.520 | 29.141 | 0 | 41.365 | 396.690 | 64.479 | 92.607 | 1 | 24.760 | 0 | 0 | 0 Totaal Levendige en | 110.76 | 124.50 | 169.93 gezonde stad | 479.570 | 2 | 10.372 | 32.615 | 0 | 74.613 | 597.170 | 94.814 | 8 | 0 | 80.868 | 6.153 | 4.350 | 4.350 Ontwikkelen en wonen voor iedereen Stedelijke omgeving | 199.078 | 35.206 | 0 | 0 | 8.157 | 0 | 207.235 | 12.503 | 27.550 | 49.638 | 60.000 | 18.850 | 3.488 | 0 Totaal Ontwikkelen en wonen voor iedereen | 199.078 | 35.206 | 0 | 0 | 8.157 | 0 | 207.235 | 12.503 | 27.550 | 49.638 | 60.000 |
18.850 | 3.488 Werk, toekomstbestendige economie en bestaanszekerheid Circulair | 2.833 | 1.274 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2.833 | 500 | 1.059 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal Werk, toekomstbestendige economie en bestaanszekerheid | 2.833 | 1.274 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2.833 | 500 | 1.059 Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed Afval voorkomen | 77.149 | 19.218 | 0 | 0 | 0 | 6.487 | 83.635 | 12.794 | 17.191 | 15.211 | 13.331 | 4.282 | 1.609 | 0 224.24 Beheer openbare ruimte | 394.080 | 7 | 600 | 0 | 0 | 32.427 | 427.107 | 60.241 | 62.958 | 34.488 | 21.903 | 12.635 | 10.635 | 0 Extra groen | 14.573 | 1.906 | 12.225 | -940 | 0 | 0 | 25.858 | 2.317 | 6.821 | 5.988 | 5.367 | 3.722 | 0 | 0 Water en rioleringssysteem.
| 84.360 | 33.684 | 0 | 0 | 0 | 19.132 | 103.492 | 17.433 | 19.132 | 18.695 | 14.548 | 0 | 0 | 0 Totaal Aantrekkelijke, groene leefomgeving en | 279.05 | 106.10 erfgoed | 570.162 | 5 | 12.825 | -940 | 58.046 | 640.092 | 92.784 | 2 | 74.382 | 55.149 | 20.639 | 12.244 | 0 359 Totaal | 838.09 | 2.582.61 | 361.05 | 381.62 | 515.30 | 315.72 | 121.39 investeringskredieten | 2.331.292 | 7 | 26.178 | 49.232 | 8.157 | 167.760 | 8 | 9 | 3 | 4 | 3 | 5 | 26.832 | 21.422 x € 1.000 Totaal | Totaal Uitbreidingsinvesteringen B | Verwachte | gerealiseerde | Voorgestelde | Aanvullende verwachte uitgaven t/m | uitgaven t/m | Wijzigingen | wijzigingen | Overige | wijzigingen | uitgaven PB 2026 | 2025 | in 1e berap | in 2e berap | wijzigingen in PB2027 | t/m PB2027 Duurzame bereikbaarheid - duurzaam vervoer | 206.801 | 0 | 0 | 0 | 0 | 100 | 206.901 206.801 | 0 | 0 | 0 | 0 | 100 | 206.901 *Uitbreidingsinvesteringen B worden nu niet geautoriseerd 360 361 Vastgoed De paragraaf Vastgoed gaat over al het maatschappelijk vastgoed dat in eigendom is of beheerd wordt door de vastgoedorganisatie van de gemeente Utrecht. Algemeen We zetten maatschappelijk vastgoed in voor verschillende beleidsvelden, die ondergebracht zijn in drie verschillende programma’s: 1. Levendige en gezonde stad 2. Duurzame bereikbaarheid 3.
Kansrijk opgroeien Onder het eerste programma, Levendige en gezonde stad, vallen de volgende portefeuilles: • Multifunctionele accommodaties • Cultuur en Erfgoed • Sport • Zorg en Welzijn • Eigen Huisvesting • Veiligheid • Divers Onder het tweede programma, Duurzame bereikbaarheid, vallen de parkeergarages en de fietsenstallingen. Onder het derde programma, Kansrijk opgroeien, valt onderwijshuisvesting. In onderstaande tabel maken we zichtbaar hoe de vierkante meters, die de gemeente beheert, zijn verdeeld naar portefeuille. De peildatum voor deze gegevens is 15 juni 2026.
362 Belangrijkste uitgangspunten Het maatschappelijk vastgoed van de Gemeente Utrecht zetten we gericht in om de maatschappelijke opgave van een “Gezond stedelijk leven voor iedereen” mogelijk te maken. We willen dat investeringen in het maatschappelijk vastgoed meegroeien met de stad. Daarbij hebben we de volgende ambitie: Voldoende en goed gespreid toekomstbestendig vastgoed waar huurders tevreden over zijn en dat bijdraagt aan de maatschappelijke doelstellingen van de gemeente. In de Beleidsnota Vastgoed hebben we hiervoor drie doelstellingen opgesteld: 1. Voldoende maatschappelijk vastgoed: dit is belangrijk zodat iedereen binnen tien minuten wandelen, fietsen of met het openbaar vervoer toegang heeft tot ons vastgoed. Daarnaast zetten we ons vastgoed in voor beleidsondersteunende partijen. Dat betekent dat ons vastgoed in de regel maatschappelijk gebruikt wordt. 2. Betaalbaar en onderhouden vastgoed: we rekenen een kostprijsdekkende huur voor beleidsondersteunende functies en een marktconforme huur voor niet-beleidsondersteunende functies. Daarnaast volgen we landelijke normen, om ervoor te zorgen dat ons vastgoed in stand blijft. Met duidelijke plannen voor het beheer en onderhoud voorkomen we achterstallig onderhoud. 3.
Toekomstbestendig vastgoed: om ervoor te zorgen dat onze gebouwen ook in de toekomst maatschappelijk ingezet kunnen worden, moeten we ze klaarmaken voor de toekomst. Hiervoor zijn investeringen nodig in deze gebouwen, bijvoorbeeld om het gebouw energiezuiniger, meer klimaatadaptief of toegankelijker te maken. Ook zetten we, waar dat kan, in op het gebruik van circulaire materialen. Voor al deze maatregelen geldt dat de financiële en technische situatie (netcongestie) ons werk op dit gebied bemoeilijkt. We kijken daarom per geval wat er wel kan. Dat kan betekenen dat we maatregelen soms niet uitvoeren. In 2027 vervolgen we de uitvoering van de Beleidsnota onderwijshuisvesting 2026-2041. In deze beleidsnota zijn onder andere de volgende nieuwe activiteiten opgenomen: • We werken aan de realisatie van de (vervangende) nieuwbouw, renovatie en uitbreiding van schoolgebouwen en aan de nieuwbouw en renovatie van gymzalen, zowel inpandig in scholen, stand alone en als onderdeel van een sporthal. • We kennen subsidie toe voor tien groene schoolpleinen. De scholen realiseren op basis hiervan zelf de nieuwe schoolpleinen. We blijven hierbij onderscheid maken tussen wijken, waarbij wijken met een lagere SES-score in aanmerking komen voor een hoger subsidiebedrag.
• We blijven ons inzetten op multifunctioneel bouwen en meervoudig ruimtegebruik in scholen, onder andere door het stimuleren van samenwerking tussen onderwijs en kinderopvang (in Utrechtse Kindcentra). • We blijven herschikkingsgesprekken per wijk voeren om het gebruik van schoolgebouwen te optimaliseren. We gaan verder met de uitwerking van deze gesprekken voor de wijken Zuidwest, Overvecht en Leidsche Rijn/Vleuten-De Meern. 363 Beleidskader Beleidsdocument Vastgesteld Inhoud Beleidsnota Vastgoed 2025 De Beleidsnota Vastgoed beschrijft hoe de gemeente haar maatschappelijk vastgoed wil inzetten. Door doelen en leidende principes vast te stellen borgen we dat we doelmatig en doeltreffend omgaan met het vastgoed. De beleidsnota vastgoed is de opvolger van de kaderbrief 2017, Meerjarenperspectief Utrechts Vastgoed en de Nota Kapitaal Goederen. Beleidsnota Onderwijshuisvesting 2026-2041 2025 Beleidskader op het gebied van onderwijshuisvesting. Ontwikkelingen en actualiteiten Voor 2027 zien we de volgende relevante ontwikkelingen: Netcongestie Sinds 1 juli 2026 is er in de regio Utrecht sprake van een aansluitpauze, wat betekent dat alle aanvragen voor nieuwe en zwaardere aansluitingen op een wachtlijst worden geplaatst. Deze beperking gold al voor grootverbruik aansluitingen, maar nu ook voor projecten die een nieuwe of zwaardere kleinverbruik aansluiting nodig hebben.
Het aantal projecten dat te maken krijgt met netcongestie neemt dus toe. Echter, netcongestie knelpunten zijn in veel gevallen eenvoudiger op te lossen in projecten die een (zwaardere) kleinverbruik aansluiting nodig hebben: door netbewust te bouwen kunnen we de piek elektriciteitsvraag van onze gebouwen beperken en het tekort aan vermogen in veel gevallen overbruggen. Toch wordt de kans steeds groter dat de technische en financiële haalbaarheid van projecten in het gedrang komt, met name bij nieuwbouw - en uitbreidingsprojecten. Ook de duurzaamheidsambities van de gemeente zijn lastiger te realiseren door beperkingen wegens netcongestie. Met de impactanalyse aansluitstop netcongestie hebben we onder andere de impact op het maatschappelijk vastgoed van de gemeente in beeld gebracht. Vertragingen in projecten en onderhoud We verwachten dat ook komend jaar de kosten van het ontwikkelen, beheren en onderhouden van al het maatschappelijk vastgoed blijven stijgen. De belangrijkste oorzaken hiervoor zijn netcongestie, hoge inflatie, het bouwen in hoge dichtheden, onze hoge ambities en de ontwikkelingen in de aanbestedingsmarkt. Ook wereldwijde ontwikkelingen, zoals toenemende geopolitieke spanningen, spelen hierin een rol. Steeds vaker is er een beperkt aantal inschrijvende partijen bij aanbestedingen.
In diverse projecten over de hele stad, maar zeker in gebieden als Leidsche Rijn Centrum, omgeving Berlijnplein, Beurskwartier en Merwede zien we dat de normbudgetten die we hanteren niet meer passen bij de hoogstedelijke uitgangspunten en ambities. Het stapelen van functies versterkt deze problematiek. Dit alles zorgt voor hogere kosten, maar kan ook tot vertraging leiden. Aanbestedingstrajecten duren langer, ambities moeten naar beneden bijgesteld worden of we moeten aanvullende onderzoeken uitvoeren om oplossingen te zoeken voor netcongestie. Als gevolg van de vertraging stijgen de investeringskosten (door inflatie) en worden gebudgetteerde kapitaalslasten niet benut (planningsoptimisme). Om dit te verminderen zijn we in 2025 begonnen met het programma “Grip op investeringen”. Dit is een meerjarige programmatische aanpak met als doel om stapsgewijs inzicht, sturing en controle op investeringen te vergroten en te verbeteren, beter te begroten, reëel te ramen en (overmatig) planningsoptimisme in te dammen. 364 Betaalbaarheid van vastgoed In 2026 zien we ontwikkelingen die de ambitie om maatschappelijk vastgoed betaalbaar te houden onder druk zetten. Door stijgende bouwkosten als gevolg van inflatie en de energiecrisis, en hogere onderhoudskosten, neemt de kostprijsdekkende huur toe.
Dit leidt tot toenemende zorgen over de betaalbaarheid voor huurders, zowel bij nieuwe huurovereenkomsten als bij herzieningen. Tegelijkertijd lopen de onderhoudskosten verder op, enerzijds door stijgende inkoopprijzen en anderzijds doordat we steeds beter inzicht krijgen in de onderhoudsbehoefte. Meervoudig ruimtegebruik We gaan, omdat ruimte schaars is, ruimtevragen in ons vastgoed combineren, vooral in leegstaande gebouwen en in gebouwen met een lage bezettingsgraad. Omdat hier met meerdere partijen met dito belangen samengewerkt moet worden, vliegen we dit zorgvuldig aan. Dat doen we door onderzoeksvragen over dit onderwerp onderbouwd te formuleren en te beantwoorden. Hoe kunnen we dit het verankeren in onze huurcontracten? Hoe kunnen we huurders stimuleren partners te zoeken om gebouwen nog beter te benutten? We starten hiervoor met een aantal pilots om erachter te komen waar de knelpunten zitten. Hierdoor krijgen we structurele vraagstukken die meervoudig ruimtegebruik in de weg zitten inzichtelijk en kunnen we dilemma's voorleggen. Financiën Onderstaande grafiek toont de financiële vertaling van onze vastgoedportefeuille voor 2027. Hieruit blijkt welke waarde de gemeente Utrecht hecht aan het bezit van vastgoed om haar beleidsdoelen te realiseren. De baten bestaan uit huur- en serviceopbrengsten en onttrekkingen uit reserves.
De lasten worden voornamelijk gevormd door kapitaallasten, aan huur kosten, belastingen, onderhoud en toevoegingen aan reserves. De grote verschillen tussen de programma's worden verklaard door de omvang, het type en het specifieke gebruik van de gemeentelijke gebouwen.
Beleidsdoelen | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Duurzame bereikbaarheid | Baten | 1.065 | 1.065 | 1.064 | 1.064 Lasten | 15.859 | 14.885 | 14.006 | 13.761 Mutatie reserves | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal duurzame bereikbaarheid | -14.794 | -13.820 | -12.942 | -12.697 Kansrijk opgroeien | Baten | 3.285 | 3.386 | 3.990 | 3.990 Lasten | 68.687 | 71.614 | 70.645 | 70.917 Mutatie reserves | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal Kansrijk opgroeien | -65.402 | -68.228 | -66.655 | -66.927 Levendige en gezonde stad - Passende | Baten | 3.246 | 3.246 | 3.246 | 3.246 sport- en beweegvoorzieningen Lasten | 22.343 | 21.246 | 26.198 | 26.348 Mutatie reserves | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal Levendige en gezonde stad - Passende sport- en | -19.097 | -18.000 | -22.952 | -23.102 beweegvoorzieningen Levendige en gezonde stad - Vastgoed | Baten | 34.646 | 35.566 | 35.612 | 35.612 Lasten | 29.257 | 30.389 | 32.100 | 28.479 Mutatie reserves | -4.250 | -4.250 | -4.901 | -4.901 Totaal Levendige en gezonde stad - Vastgoed | 1.139 | 927 | -1.389 | 2.232 Totaal vastgoed | -98.154 | -99.121 | -103.938 | -100.494 Bovenstaande tabel toont de financiële meerjarentrend van onze vastgoedportefeuille. Bij de interpretatie van deze cijfers zijn twee aspecten van belang: • | Maatschappelijk rendement op lange termijn: Gemeentelijk vastgoed heeft een levensduur van minimaal 40 jaar.
Gedurende deze periode voegt het structureel waarde toe aan de Utrechtse programma’s, maatschappelijke opgaven en de stad als geheel. • | Afbakening van de cijfers: De weergegeven bedragen betreffen uitsluitend de directe kosten en baten van de gebouwen zelf. De decentrale overheadkosten van de vastgoedorganisatie zijn hierin buiten beschouwing gelaten; deze worden verantwoord onder het programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. 365 366 Bedrijfsvoering Inleiding Zoals uit deze begroting blijkt, blijven de uitdagingen waar we als organisatie voor staan groot. Het omgaan met dergelijke uitdagingen als schaarste (woning- en energiecrisis), afnemende middelen (Jeugdwet en Wmo), ambities (klimaat) en toenemende Wet- en regelgeving (Wet open overheid, Cyber-beveiligings-wet, Archiefwet) vraagt ook inzet van de bedrijfsvoering. De bedrijfsvoering heeft te maken met grote opgaven zoals de versteviging van verschillende onderdelen (financiën, Informatie en proces management (IPM) en de juridische functie) en de hervormingsbezuinigingen en beter aansluiten bij de opgaven van onze organisatie en de stad. Om deze uitdagingen het hoofd te bieden wordt in 2027 verder uitvoering gegeven aan de brede organisatieontwikkeling DRA en de daaraan gelieerde Koers Bedrijfsvoering.
DRA (Duidelijk, Resultaatgericht en Aanspreken) richt zich op het versterken van professioneel samenspel binnen de organisatie, met als kernwaarden heldere rollen, resultaatgericht werken, eigenaarschap en onderlinge aanspreekbaarheid. Daarbij staat het streven naar warme zakelijkheid centraal: een combinatie van duidelijke afspraken en betrokken samenwerking om zo meer impact te maken voor de stad. DRA fungeert als een organisatie-ontwikkeltraject waarbij, via een programmatische aanpak, dit gedachtegoed duurzaam wordt verankerd en geborgd in de organisatie. Concreet: • Leiderschapsontwikkeling richt zich op het versterken van voorbeeldgedrag en het voeren van goede gesprekken, zodat leidinggevenden eigenaarschap en aanspreekbaarheid in hun teams kunnen stimuleren. • Bij prioriteren ligt de focus op het gezamenlijk bepalen van wat echt belangrijk is, duidelijke keuzes maken en daar consistent op sturen, ook onder druk. • Het spoor aanspreken richt zich op het bevorderen van een veilige aanspreekcultuur waarin aanspreken wordt gezien als professionele betrokkenheid, ondersteund door gespreksvaardigheidstrainingen, reflectie en het bespreekbaar maken van dilemma’s binnen teams en directies. Om onder de toenemende schaarste doelgericht te kunnen sturen, ontwikkelen we integraal portfoliomanagement binnen het Programma GRIP op ons resultaat als sturingsinstrument.
Hierdoor worden strategische keuzes, prioriteiten, capaciteit en uitvoeringsgarantie expliciet met elkaar verbonden en ontstaat meer transparantie in de afweging tussen ambities, beschikbare middelen en realiseerbaarheid. Koers Bedrijfsvoering Met onze koers Toekomstgerichte en ondersteunende Bedrijfsvoering zetten we doelgerichte stappen in het verder versterken en professionaliseren van onze organisatie en dienstverlening: meer centrale regie, scherpere kaderstelling, betere ondersteuning en optimalisatie en automatisering van processen. Zo wordt de toegevoegde waarde van de bedrijfsvoering bij het realiseren van de opgaven in onze stad verder vergroot. Het streven is een zorgvuldige balans tussen efficiëntie en kwaliteit en mate van ondersteuning. De ingezette hervormingen werken hierbij enerzijds versterkend als het gaat om bijvoorbeeld centralisatievraagstukken en prioriteren van beleid. Anderzijds vormen de schaarste in mensen en middelen ook een uitdaging om de gewenste kwaliteitsslag en ondersteuning te kunnen realiseren.
367 Belangrijke ontwikkelingen waar we in 2027 de koers op inzetten zijn: • Centrale regie: in lijn met de vastgestelde hervormingsbezuinigingen worden in 2027 stappen gezet in de verdere herinrichting (centralisatie) van verschillende Bedrijfsvoerings -onderdelen zoals IPM en Inkoop, Mens en Organisatie, Communicatie, Financiën waarmee gebouwd wordt aan een dienstverlening die nog passender is bij datgene wat onze stad en daarmee onze organisatie van de bedrijfsvoering vraagt. • Inrichten en voeren van strategische beraden waarbij gezamenlijk, tussen primaire proces en de bedrijfsvoering, de prioriteiten worden bepaald. • Verdere inzet in de Versterking van de financiële en juridische functie (zie Financiën en Inkoop en Juridische Zaken). • Aanscherping kaderstelling: kaders op prioritaire bedrijfsvoerings-onderwerpen (waaronder ziekteverzuim, inhuur en gegevensbescherming) en ook gelieerd aan het versterken van de financiële functie worden waar nodig aangescherpt en verduidelijkt, zodat effectiever kan worden gestuurd op de beoogde resultaten. Kortom, met de koers richten wij ons op datgene wat het coalitieakkoord van ons vraagt; we investeren in de uitvoeringskracht van onze organisatie. Daarnaast zijn er ook diverse ontwikkelingen binnen de verschillende bedrijfsvoeringsfuncties die het komende jaar bijzondere aandacht vragen.
Hier gaan wij in de volgende hoofdstukken nader op in. 368 Bedrijfsvoering Mens en Organisatie Personele capaciteit Ten opzichte van voorgaande jaren groeit de organisatie minder sterk. Maar ook in 2027 is het van belang dat de organisatie blijft beschikken over voldoende en geschikte personele capaciteit om alle opgaven en ambities voor de stad te realiseren. Waarbij de krappe arbeidsmarkt en het hoge verzuim belangrijk uitdagingen vormen om dit te realiseren. Voor het verkrijgen van voldoende geschikte personele capaciteit wordt zoveel mogelijk gezocht naar eigen medewerkers die in dienst komen. Inhuur vindt uitsluitend plaats als dit noodzakelijk is vanwege een piek in werkzaamheden, ziektevervanging en indien het om specifieke expertise gaat die niet via reguliere werving te vinden is. Voor het beperken van de mate van inhuur gelden de volgende kaders: (1) een maximaal uitgaveplafond voor inhuur (inhuurplafond) van € 95 mln, en (2) een maximum van 10% inhuur ten opzichte van de totale personele bezetting conform het coalitieakkoord . Er zijn in het coalitieakkoord extra middelen beschikbaar gesteld om de diversiteit en inclusiviteit van de organisatie te versterken. Een gezonde organisatie In 2027 blijft het verlagen van het verzuim en het versterken van de inzetbaarheid van medewerkers de hoogste prioriteit.