CConstaterende datUtrecht
Koppel je AI →
Document · PDF

Duurzaamheidsverslag 2025

Gemeenteraad 9 juli 2026, gemeente UtrechtBij agendapunt: Raadsbrief Duurzaamheidsverslag en Voortgangsrapportage Energie van de stad 202526.443 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Figuur 5.11.1 Onderzochte locaties Figuur 5.11.2 Mannetje heggenrankbij op heggenrank. Fotograaf: John Smit.

6. Groene leefomgeving: exoten 6.1 invasieve exoten Invasieve exoten kunnen zowel planten als dieren zijn en zowel op het land als in het oppervlaktewater voorkomen. Exoten komen van nature niet in Nederland voor en zijn hier bewust of onbewust door menselijk handelen of ten gevolge van klimaatverandering b eland. Wanneer exoten zich zeer snel uitbreiden en een bedreigen vormen voor natuur, landbouw of economie worden ze als invasief beschouwd. Voorbeelden van invasieve exoten zijn de Aziatische duizendknopen, de reuzenberenklauw en de Amerikaanse rivierkreeften. Invasieve exoten kunnen door verspreiding en vestiging in Nederland de inheemse soorten overwoekeren en daarmee de biodiversiteit bedreigen. Het is niet te voorkomen dat invasieve exoten zich binnen onze gemeentegrens vestigen. Wel is het zeer onwenselijk dat ze schade aanrichten aan de biodiversiteit en onze ecosystemen. Vroegtijdig en actief ingrijpen is daarom noodzakelijk om verspreiding en eventuele schade te voorkomen en te beperken. De bestrijding van invasieve exotische planten behoort tot de reguliere werkzaamheden in groen- en wateronderhoud van de gemeente Utrecht. De bestrijding van invasieve exoten in het water is een gedeelde verantwoordelijkheid van het ministerie van LVVN en I&W, de waterbeheerders (waterschappen en Rijkswaterstaat) en gemeenten. Dit is afhankelijk van de beheersituatie en de soort.

Ook de provincie Utrecht heeft een belangrijke rol om de verspreiding en vestiging van nieuwe invasieve exoten tegen te gaan. Land We gebruiken sinds 1992 geen chemische bestrijdingsmiddelen meer in de openbare ruimte van de gemeente Utrecht. We bestrijden een aantal invasieve exoten op land op andere wijze: • De Japanse Sachalinse en Boheemse duizendknopen bestrijden we omdat deze soorten extreem invasief zijn. De Aziatische duizendknopen verspreiden zich met name door menselijk handelen. Locaties waar Aziatische duizendknopen voorkomen worden van april tot en met september, afhankelijk van de groeilocatie, een aantal keer gemaaid om deze planten uit te putten en de populatie te beheersen. • De reuzenberenklauw bestrijden we omdat deze gezondheidsklachten voor mensen kan opleveren. Daarnaast is de reuzenberenklauw opgenomen in de Europese verordening ‘Invasieve Uitheemse soorten’. Dit betekent dat we de soort actief moeten bestrijden. De reuzenberenklauw verspreidt zich door verwaaiend zaad. We maaien de reuzenberenklauw daarom tweemaal per jaar, als deze in bloei komt. Hierdoor voorkomen we zaadvorming en verdere verspreiding. Japanse duizendknoop, Fallopia japonica, Saxifraga - fotograaf: Peter Meininger Figuur 6.1.1 aantal locaties en oppervlakte van Berenklauw en Aziatische duizenknoop

De groeilocaties van invasieve exoten zijn vastgelegd op kaarten. Deze kaarten worden gedurende het groeiseizoen continu geactualiseerd, waarbij ook nieuw ontdekte locaties worden toegevoegd. In 2024 is een belangrijke inhaalslag gemaakt om de verspreiding van invasieve soorten binnen de gemeente nauwkeuriger in beeld te brengen. In 2025 is deze nieuwe werkwijze verder doorgezet en verfijnd. Dit heeft geleid tot een toename van het aantal geregistreerde groeilocaties. Het aantal locaties waar reuzenberenklauw voorkomt is gestegen naar 179 locaties. (167 locaties in 2024) Voor de Aziatische duizendknoop zijn in totaal 299 locaties (275 locaties in 2024) vastgelegd. Deze toename is het gevolg van de verbeterde en nauwkeurigere registratiemethode, die beter inzicht geeft in waar deze invasieve exoten zich daadwerkelijk bevinden in de stad. Dankzij de actualisatie van onze gegevens en de nieuwe werkwijze kunnen we gerichter blijven werken aan het beheersen en beperken van de impact van invasieve exoten binnen onze gemeente. Oppervlaktewater Wat betreft de bestrijding van invasieve exoten in het oppervlaktewater werkt de gemeente intensief samen met het waterschap Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (hierna HDSR). Dit doen we onder andere vanuit het Programma Gezond Water.

Met dit programma voeren we tot en met 2028 in de hele stad verschillende maatregelen uit om de waterkwaliteit te verbeteren. Onderdeel hiervan zijn ook maatregelen voor bestrijding van de invasieve exotische waterplanten. Deze woekerende waterplanten zijn niet alleen een bedreiging voor de biodiversiteit in het water, maar kan ook nadelig zijn voor de aan- en afvoer van water. Op de volgende locaties is in 2025 de bestrijding van invasieve exotische waterplanten in het water uitgevoerd: • In de Wijk de Tol en de Richard Wagnerlaan in Leidsche Rijn is de invasieve exoot ongelijkbladig vederkruid verwijderd. In totaal is hiermee 6 hectare watergang schoongemaakt van invasieve exotische waterplanten. Hierbij is extra aandacht besteed aan het v erwijderen van achterbleven plantenresten, dit om te voorkomen dat deze weer uitgroeien. De komende jaren vindt hier actief nazorg plaats om hergroei te verwijderen. • De waterwaaier (Cabomba) is een andere invasieve exoot die eerder is aangetroffen in het oppervlaktewater in de Minstroom en bij de Zilveren schaats. HDSR heeft de waterwaaier in 2022 verwijderd en voert hier nog nazorg uit. Vooralsnog is er geen nieuwe gr oei ontdekt en daarmee lijkt deze bestrijding succesvol geweest. • In onze wateren komen meerdere soorten uitheemse rivierkreeften voor, waaronder rode Amerikaanse rivierkreeft en de geknobbelde Amerikaanse rivierkreeft.

Deze zijn over het algemeen zeer invasief. Zoetwaterkreeften kunnen het ecologisch evenwicht in het wa ter verstoren doordat de kreeft waterplanten opeet en de grond omwoelt. Gevolg hiervan is een troebel water zonder begroeiing. Naar een effectieve bestrijding doen HDSR en de provincie onderzoek. De gemeente Utrecht volgt het onderzoek van deze partijen. In 2025 hebben wij een pilot gedaan met een zogenaamde Cray-bar om rivierkreeften te verwijderen uit een poel in Amelisweerd ter bescherming van de kamsalamander. Dit heeft helaas niet geleid tot volledige verwijdering. Tot op heden is er landelijk geen effectieve bestrijding van deze rivierkreeften voor handen. 7. Dierenwelzijn 7.1 Inleiding Uitgangspunten dierenwelzijnsbeleid Het dierenwelzijnsbeleid is in 2019 vastgelegd in de nota Dierenwelzijn. Voor het dierenwelzijnsbeleid zijn er twee uitgangspunten: • We continueren de inzet van maatregelen aan het begin van de keten bij bouwen, wonen, openbare ruimte en infrastructuur. • De focus van het dierenwelzijnsbeleid van de gemeente ligt op datgene waar de gemeente controle of invloed op heeft. Daar waar de gemeente geen maatregelen kan nemen of beïnvloedingsmogelijkheden heeft, maar wel zaken wil veranderen of verschil denkt te ku nnen maken, gaan we in gesprek.

Gevonden hulpbehoevende dieren Gemeenten hebben de wettelijke taak om gevonden hulpbehoevende gehouden dieren op te vangen. Utrecht kiest ervoor om opvang en vervoer van alle hulpbehoevende dieren uit de gemeente Utrecht - zowel wilde als gehouden dieren – structureel te regelen met een organisatie die al een sterke rol heeft in deze activiteit. Momenteel heeft de gemeente een contract met de Dierenbescherming en zijn ketenpartners. Naast het organiseren van vervoer en opvang, geeft de Dierenbescherming ook advies bij specifieke dierenwelzijnsvragen vanuit de gemeente. Het contract loopt tot en met 31 december 2028. Dit contract zorgt voor de continuïteit in vervoer en opvang van gevonden dieren. De Dierenbescherming werkt samen met: • Stichts Asyl voor Dieren voor opvang van honden en katten; • Dierenambulance Utrecht voor het vervoer van dieren en waar mogelijk advies en hulp bij gevonden dieren; • Vogelopvang Utrecht voor de opvang van wilde vogels; • Dierenbeschermingscentrum Amersfoort voor de opvang van tamme konijnen en knaagdieren.

• Stichting Snorhaar voor de opvang van wilde zoogdieren Wilde dieren De gemeente heeft de bevoegdheid om de jacht in te zetten en gebruikt deze uitsluitend om de balans in de faunapopulatie te herstellen (teveel dieren die anders uithongeren of andere soorten verdrijven), bij zieke of gewonde dieren en/of wanneer dieren een gevaar voor mensen vormen (bijv. voor de volksgezondheid). We beschouwen de jacht als laatste redmiddel. In 2025 was afschot niet nodig en is er geen jacht uitgevoerd. De gemeente heeft de mogelijkheid om visrecht uit te geven. Sportvisserij heeft bij het vangen nadelige invloed op het welzijn van de vissen. Daarom wil de gemeente Utrecht het aantal viswateren in de stad niet verder uitbreiden. De huidige overeenkomst voor verhuur van viswater loopt 31 december 2027 af. In 2025 zijn we gestart met de voorbereiding voor gesprekken over de nieuwe overeenkomst. Kinderboerderijen en dierenweides In steedes en bij dierenweides kunnen kinderen en volwassenen kennismaken met dieren. In Utrecht worden natuur- en milieueducatieactiviteiten ingevuld door de stichting Utrecht Natuurlijk. Deze stichting krijgt de ruimte om dieren selectief te fokken om daarmee de educatiedoeleinden van de steedes te kunnen waarmaken. Utrecht Natuurlijk biedt leskisten aan voor scholen en organiseert lessen voor kinderen van alle leeftijden op hun steedes.

Hier leren kinderen meer over natuur, milieu en duurzaamheid. In het jaarverslag van Utrecht Natuurlijk rapporteren zij over al hun activiteiten. Zodra het jaarverslag van 2025 beschikbaar is, staat het op deze website. De dierenweides in Utrecht worden meestal beheerd door bewoners die zich hebben georganiseerd in een stichting of vereniging. In de Nadere regel subsidie dierenweides gemeente Utrecht staan dierenwelzijnseisen waar de subsidieontvanger zich aan moet houden. Onder andere staat hierin dat bij het houden van dieren op dierenweides het dierenwelzijn centraal moet staan; dat de dieren passende/dagelijkse verzorging en huisvesting moeten krijgen én dat de dieren dagelijks gecontroleerd moeten worden op afwijkende gezondheid en er tijdig een dierenarts ingeschakeld moet worden. Verder is de gemeente in 2025 in gesprek gegaan met vergunningaanvragers voor evenementen die dieren wilden inzetten. Dit jaar zijn er 6 evenementen met dieren geweest. Dit is er 1 meer dan vorig jaar, er is een extra Sinterklaasintocht met paard georganiseerd. Bij drie Sinterklaasintochten zijn paarden ingezet. Daarnaast zijn bij het jaarlijks terugkerende Elfia op Haarzuilens (paarden), het Diergeneeskunde Outdoor Event (DOE, paarden, honden, schapen, fretten, ezels en koeien) en de Kerstlichtjestocht (3 schapen en een ezel) dieren ingezet.

Het DOE besteedt zoals elk jaar veel aandacht aan dierenwelzijn en we hebben tips voor het welzijn van de schapen en ezel gegeven aan de organisatoren van de Kerstlichtjestocht. Links naar de meest recente jaarverslagen • Dierenasyl. Het jaarverslag van de Stichting Stichts Asyl betreft alleen een financieel verslag: https://www.dierenasielutrecht.nl/ANBI • Dierenbescherming. Het jaarverslag is die van de landelijke vereniging Dierenbescherming: https://www.dierenbescherming.nl/over-ons/jaarverslag • Vogelopvang. www.vogelopvangutrecht.nl/anbi/ • Dierenambulance. https://www.dierenambulanceutrecht.nl/over-ons/feiten-en-cijfers/ • Stichting Snorhaar. Het beleid van Stichting Snorhaar is hier te lezen. Zij maken geen jaarverslag. 7.2 Opvang honden en katten Figuur 7.2.1 honden en katten waarvan afstand is gedaan Naast zwerfhonden en -katten komen er ook honden en katten binnen waarvan door de eigenaren afstand is gedaan. In 2025 is van 28 honden afstand gedaan door de eigenaar (33% van het totaal aantal binnengekomen honden) en van 74 katten (10% van het totaal aa ntal binnengekomen katten). Dit is voor katten een daling ten opzichte van vorig jaar (94 katten) en voor honden een stijging 23 honden). Figuur 7.2.2 opvang honden en katten Het aantal zwerfhonden daalt al jaren, maar het aantal zwerfkatten is weer aan het stijgen sinds corona.

Begin 2025 hebben we samen met de G4 steden een lobbybrief gestuurd naar het ministerie van LNV. Hierin vragen we onder andere aandacht voor de chipplicht voor katten. Als mensen afstand doen van hun dieren betalen ze afstandskosten aan het Dierenasiel. Ook in 2025 hebben we gecommuniceerd over de bewuste aanschaf van honden en katten. We doen dit via de Dierenbescherming en ook via het keurmerk voor winkels.

7.3 Opvang konijnen Figuur 7.3.1 het aantal opgevangen konijnen Van de 52 opgevangen konijnen waren er 25 (48%) waarvan door de eigenaren afstand is gedaan. Daarnaast zijn er nog 6 andere knaagdieren opgevangen, 2 (33%) hiervan waren afstandsdieren. Van de konijnen zijn er 4 terug naar de oorspronkelijke eigenaar gegaan, van de andere knaagdieren geen.

7.4 Opvang wilde zoogdieren Figuur 7.4.1 Aantal opgevangen dieren door stichting Snorhaar Figuur 7.4.2 Wat gebeurde er met het totaal aan dieren: In totaal ving Stichting Snorhaar in 2025 918 dieren op. Bijna 90% van de dieren betroffen egels. Daarnaast zijn er hazen, wilde konijnen en eekhoorns opgevangen. Het grootste deel van de dieren kwam uit gemeente Utrecht. We werken samen Stichting Snorhaar en vragen aan andere gemeenten om ook bij te dragen aan de opvang van wilde zoogdieren.

7.5 Vogelopvang Figuur 7.5.1 het aantal opgevangen vogels in de provincie en de gemeente Utrecht Figuur 7.5.2 de bestemming van opgevangen vogels De opgevangen wilde vogels, totaal 3.426, bestonden voor 46% uit duiven, 8% eenden en ganzen, 5% merels en 42% overige vogels. Vanaf 2023 rapporteren we welk aandeel van de opgevangen vogels uit de gemeente Utrecht komen en welk deel uit andere gemeenten in Nederland. In 2025 kwam net iets meer dan de helft uit de gemeente Utrecht. De gemeenten waar n a Utrecht de meeste dieren vandaan kwamen, waren: Houten, Utrechtse Heuvelrug, Zeist, De Bilt, Nieuwegein en Wijk bij Duurstede. De gemeenten IJsselstein, Nieuwegein en Houten dragen bij aan de kosten. Wanneer vogels zodanig ziek en gewond zijn, dat de dierenarts verwacht dat ze niet meer beter kunnen worden, worden deze geëuthanaseerd.

7.6 Dierenambulance Figuur 7.6.1-a het aantal opgevangen dieren door de Dierenambulance

Figuur 7.6.1-b het aantal ritten door de Dierenambulance De Dierenambulance Utrecht (DAU) verzorgt het vervoer en de verzorging (eerste hulp) aan hulpbehoevende of zwerfdieren, gewonde en zieke dieren. De activiteiten van DAU zijn: • EHBO verlenen aan gewonde/zieke dieren; • vervoer van gewonde/zieke dieren naar een dierenarts; • vervoer van wilde dieren naar bevoegde opvangcentra voor herstel; • vervoer zwerfdieren naar het asiel; • vangacties (ver)wilde(rde) katten; • zorg voor overleden huisdier • informeren/doorverwijzen publiek naar juiste instantie(s). Daarnaast kunnen particulieren een beroep doen op DAU. De dierenambulance kan een ziek dier tegen vergoeding vervoeren naar de medische hulp. De Dierenambulance vervult een belangrijke rol in het voorlichten van inwoners. In 2025 hebben zij 17.178 telefonische hulp- en adviesvragen beantwoord, ongeveer even veel als vorig jaar. Zoals elk jaar zijn duiven en meeuwen de grootste groep vogels die zijn opgevangen. Het aantal vervoerde en opgevangen kadavers en zwerfdieren is lager dan voorgaande jaren. Dat komt doordat de Dierenambulance is gaan werken met een nieuw rittenadministratiesysteem. Hierdoor zijn in 2025 niet alle ritten en dieren goed geregistreerd. We verwachten dat over 2026 weer volledige cijfers hebben en kunnen rapporteren.

7.7 Dieren in Steedes Figuur 7.7.1 aantal dieren per groep 2020 - 2025 In totaal zijn er 323 dieren (394 in 2024) op de Steedes aanwezig. Op de Griftsteede en Hoge Woerd zijn er veel minder sprinkhanen, waardoor het aantal kleine dieren is gedaald. Ook zijn er een aantal schapen verkocht. Alle kinderboerderijen van Utrecht Natuurlijk voldoen aan het keurmerk kinderboerderijen zoals dat wordt gehanteerd door de Vereniging Stads- en Kinderboerderijen Nederland (VSKBN). Ook voldoen ze aan de richtlijnen voor gezelschapshuisdieren, die worden omschreven in de huisdierbijsluiters van het Landelijk Informatiecentrum Gezelschapsdieren. Daarnaast geven ze educatieve activiteiten, lessen en onderwijsondersteuning voor scholen op het gebied van o.a. dierenwelzijn zoals beschreven in de Nadere regel subsidie natuur- en milieucommunicatie en -educatie 2024 – 2029 gemeente Utrecht.

8. Duurzaamheid vervoer 8.1 Inleiding De Utrechtse straat en stad gezond, aantrekkelijk en bereikbaar voor iedereen Door onder andere de omgeving en de voorzieningen is Utrecht een aantrekkelijke plek om te wonen, werken en verblijven. We willen graag dat iedereen gezond en prettig kan wonen en werken in de groeiende stad. We werken daarom toe naar een tienminutenstad met voorzieningen op korte afstand van waar mensen wonen. De duurzaamste kilometer is een niet met voertuig gereden kilometer. Thuiswerken is gewoner geworden. Minder ver reizen betekent dat we makkelijker lopend of fietsend naar onze bestemming kunnen. En omdat voorzieningen lopend of met de fiets makkelijker bereikbaar zijn, bewegen we meer. De fiets is de meest gebruikte vervoerwijze voor verplaatsingen binnen Utrecht (44%), gevolgd door lopen (33%). Voorrang aan schone manieren van vervoer die weinig ruimte innemen Als verplaatsen nodig is, dan geven we in Utrecht voorrang aan schone manieren van vervoer die weinig ruimte innemen: lopen, fietsen, openbaar vervoer en deelvervoer. We maken de openbare ruimte aantrekkelijker door parkeerplekken op straat op te heffen en door de wegen anders in te richten. We bieden autoparkeerplekken aan de rand van de stad en fietsparkeerplekken in fietsenstallingen in de stad. De ruimte die ontstaat gebruiken we voor groen en lopen, fietsen, verblijven en spelen.

Zo hebben we op de Kanaalstraat bredere en groenere stoepen en meer ruimte voor ontmoeting gemaakt. Duurzame vervoermiddelen zorgen ook voor minder geluidsoverlast, minder uitstoot, minder drukte en minder ongelukken. Het aantal verkeersslachtoffers is afgenomen. Waar we als stad naartoe willen groeien is goed zichtbaar na de herinrichting gericht op de fiets en voetganger van bijvoorbeeld de Amsterdamsestraatweg, de Jutfaseweg en de ontwikkeling van de doorfietsroutes. Soms is het gebruiken van een eigen auto niet te vermijden, daarvoor stimuleren we elektrisch vervoer en verschillende vormen van deelmobiliteit. Bijvoorbeeld bij een van onze deelhubs waarvan we er nu 27 hebben. In het najaar van 2025 zijn we gestart met een proef waarbij gebruikers een deelauto op een andere plek kunnen achterlaten dan waar ze deze hebben opgehaald, dit noemen we free -floating deelauto’s. Ook zijn er sinds augustus 2025 weer deelbakfietsen. Schoon en slim goederenvervoer Iedereen verdient schone lucht. Dit is belangrijk voor de gezondheid. Daarom nemen we maatregelen om de lucht in de stad schoner te maken (zie hoofdstuk lucht). In Utrecht hebben we al vele jaren een milieuzone. Deze geldt nu voor personenauto's en autobussen. Voor bestel- en vrachtauto’s geldt in ditzelfde gebied sinds 1 januari 2025 de zero-emissiezone.

Nieuwe bestel- en vrachtauto’s mogen deze alleen in als ze geen schadelijke stoffen uitstoten. Daarnaast werken we aan efficiënt goederenvervoer, door slimme toegang en bundeling, om zo het aantal gereden kilometers in de stad te verminderen. Ook stimuleren we vervoer van goederen over het water en per vrachtfiets. Zo worden bouwprojecten in de binnenstad vaak beleverd met elektrische duwboten en gaat de bevoo rrading van de horeca aan de Oudegracht met de elektrische ‘bierboot’. Vanaf 2027 geldt de milieuzone voor de hele bebouwde kom van Utrecht en in 2030 wordt de hele bebouwde kom (mogelijk met uitzondering van enkele bedrijventerreinen) een zero-emissiezone voor bestel- en vrachtverkeer. Laadpunten en netcongestie De regionale netbeheerder Stedin en de nationale netbeheerder Tennet hebben in het najaar van 2022 gezegd dat er sprake is van netcongestie voor heel Utrecht voor grootverbruiksaansluitingen voor elektriciteit tot 2029. Dit betekent dat het verkrijgen van nieuwe zwaardere aansluitingen en/of het verzwaren van bestaande aansluitingen tot die tijd niet of zeer beperkt mogelijk is. Voor snelladers voor elektrische auto’s zijn we afhankelijk van dergelijke zware aansluitingen. Het verschil tussen snelladen ten opzichte van langzaam laden is dat het vermogen bij snelladen direct nodig is: de klant staat immers te wachten op een volle batterij.

Hierdoor zijn er weinig tot geen mogelijkheden om de laadsessie door te schuiven naar een moment waarop voldoende capacit eit beschikbaar is. Sinds 2022 zijn de vooruitzichten voor het net verder verslechterd, waardoor de mogelijkheden voor het aansluiten van reguliere laadpalen ook op termijn mogelijk beperkt worden. Dat zet de gewenste overgang naar emissieloos vervoer onder druk. Slim gebruik van laadinfrastructuur biedt echter ook kansen voor het oplossen van netcongestie. Zo starten we samen met Stedin en de exploitanten van de gewone laadpalen het netbewust laden. Een laadsessie wordt dan doorgeschoven naar de nacht wanneer er voldoende ruimte op het net is. Ook werken we aan bi-directioneel laden, waarbij deelauto’s ook stroom terug kunnen leveren en daarmee het net op de juiste momenten kunnen ondersteunen bij stroomtekort. Schone manieren van openbaar vervoer De vervoerder voor de openbaar vervoerconcessie ‘Utrecht Binnen’ heeft bij de start van de concessie medio december 2025 voor het grootste deel emissievrije voertuigen ingezet. Naast de inzet van zero - emissie bussen rijden de sneltrams op groene stroom. De bussen worden op de remise opgeladen en waar nodig onderweg bijgeladen. De gemeente zorgt dat de benodigde laadvoorzieningen in de openbare ruimte op een goede manier ingepast worden.

De Provincie Utrecht heeft in de aanbesteding uitgevraagd dat het openbaar vervoer uiterlijk in 2028 met zero emissie materieel rijdt. Ook hier is het verkrijgen van voldoende netcapaciteit om de bussen op te laden een uitdaging. Jaarlijks verschijnt in juni de Monitor Mobiliteitsplan waarin we meer cijfers en ontwikkelingen in de mobiliteit laten zien. In de meest recente Monitor Mobiliteitsplan 2025 staan de cijfers tot en met 2024. 8.2 Vervoerswijze bij verplaatsingen binnen de gemeente Utrecht Figuur 8.2.1 aandeel per vervoerswijze bij verplaatsingen binnen de gemeente Utrecht Cijfers over 2024 en 2025 zijn bij het opstellen van dit verslag helaas nog niet beschikbaar. Daarom werken we met de cijfers van 2023. Daaruit blijkt dat de fiets de meest gebruikte vervoerwijze (44%) voor verplaatsingen binnen Utrecht is. Het aandeel lopen is met 33% ook relatief groot. Vergeleken met 2018 en 2019 is in 2020 en 2021 - de coronajaren - een verschuiving te zien van fiets en openbaar vervoer, naar lopen. De coronamaatregelen hebben hier waarschijnlijk aan bijgedragen. In 2023 zien we dat het aandeel fiets weer wat toeneemt en het aandeel lopen juist wat daalt. Dit neemt niet weg dat het aandeel lopen nog altijd flink hoger is dan voor corona en het aandeel fiets duidelijk lager.

En, ondanks de groei van de stad, daalt het aandeel verplaatsingen met de auto licht (van 18% in 2022 naar 17% in 2023). Het aandeel verplaatsingen met het openbaar vervoer is in 2023 4%. Dat is een lichte toename ten opzichte van 2022 (3%), maar het blijft nog onder het niveau van voor corona (gemiddeld 5%). De cijfers over openbaar vervoer in 2020 en 2021 zijn niet betrouwbaar vanwege te weinig waarnemingen. Ook waren er in 2020 en 2021 geen cijfers over het aandeel overige vervoerswijzen.

8.3 Personenauto's per 1.000 inwoners Figuur 8.3.1 aantal personenauto's per 1.000 inwoners in de G4, 2007-2025 Het aantal in Utrecht geregistreerde personenauto’s van particulieren per 1.000 inwoners was 297 op 1 januari 2025. Dat is een groei van 1,4% ten opzichte van 2024, na een daling sinds 2022. In de afgelopen 20 jaar fluctueert het aandeel tussen de 290 en 301 personenauto’s op 1.000 inwoners. In totaal bedroeg het aantal in de gemeente Utrecht geregistreerde particuliere personenauto's 111.813 op 1 januari 2025. Dat aantal is ten opzichte van 2024 met 2,1% toegenomen. Personenauto's op naam van rechtspersonen (bedrijven) zijn buiten beschouwing gelaten om vertekening van de cijfers door grote verhuur- en leasebedrijven te voorkomen. In de andere G4-steden is het aantal personenauto’s van particulieren per 1.000 inwoners ook toegenomen (Amsterdam +1,7%, Rotterdam +2,1%, Den Haag +2,2%). In Rotterdam (322) en in Den Haag (313) zijn er meer particuliere personenauto's per 1.000 inwoners geregistreerd dan in Utrecht (297). In Amsterdam is dat aantal juist lager (240). Het aantal personenauto’s in Utrecht ligt onder het Nederlands gemiddelde (450 in 2025, 443 in 2024).

8.4 Deelmobiliteit vier grootste steden Figuur 8.4.1 aantal deelauto's per 100.000 inwoners*, 2022-2025 In 2025 waren er in Utrecht 257 deelauto’s per 100.000 inwoners. Dit zijn door marktpartijen aangeboden deelauto’s. Hiermee staat Utrecht op de tweede plek van Nederland, na Amsterdam. Het aantal nam in 2025 weer toe (+16%) na één voorgaand jaar met een daling. Ook in Amsterdam (+8%), Rotterdam (+11%) en Den Haag (+12%) nam het aantal deelauto’s per 100.000 inwoners in 2025 toe. Gekoppeld aan deze ontwikkeling zien we ook een groei in het absolute aantal door marktpartijen aangeboden deelauto’s in Utrecht van 826 in 2024 naar 960 in 2025. Het aantal deelauto’s is bijna op het niveau van 2023 (977). Het aantal elektrische deelfietsen is in 2025 gelijk gebleven. Net als in 2024 waren er 1.000 elektrische deelfietsen, het maximaal toegestane aantal volgens het voertuigplafond in de gemeentelijke regelgeving. Deelbakfietsen worden sinds de zomer van 2025 weer aangeboden na de overname van de failliete deelbakfietsaanbieder Cargoroo door MoBi. Over de gehele linie zien we net als in 2024 dat aanwezige modaliteiten intensiever gebruikt werden dan voorgaande jaren. We realiseerden zes nieuwe stationshubs in 2025. Hiermee waren er eind 2025 in totaal 27 buurt-, wijk- en stationshubs (zie hier een kaart met alle buurt- en wijkhubs).

* Door een nieuwe meetmethode zijn de cijfers over 2022 niet vergelijkbaar met eerdere jaren. Particuliere (peer-to-peer) deelauto’s met fysieke sleuteloverdracht zitten niet meer in het onderzoek. Particuliere ‘keyless’ deelauto’s (die te openen zijn via een app) zijn nog wel deel van het onderzoek. Verder maken zakelijke deelauto’s niet langer deel uit van het onderzoek, omdat de auto’s niet algemeen publiekelijk beschikbaar zijn. Utrecht heeft een relatief groot aantal peer -to-peer-deelauto’s.

8.5 Elektrische motorvoertuigen Figuur 8.5.1 aantal elektrische motorvoertuigen* in Utrecht naar soort, 2018-2025 In december 2025 staan in Utrecht 22.030 elektrische motorvoertuigen geregistreerd (incl. plug-in hybride). Belangrijk daarbij te noemen is dat een onbekend deel van de leaseauto's waarin Utrechters rijden, geregistreerd staat in een andere gemeente. In 2025 is het geregistreerd aantal elektrische motorvoertuigen in Utrecht met bijna 3.300 toegenomen (18.704 in december 2024). De toename zit vooral in de plug-in hybride personenauto’s (+1.632) en elektrische personenauto’s (+1.450). In december 2025 bestaat ongeveer de helft van de elektrische voertuigen uit elektrische personenauto's. Van de elektrische motorvoertuigen zoals in figuur 8.5.1 gepresenteerd, groeide het aantal elektrische personenauto's sinds december 2018 het sterkst. Het zijn er nu bijna 9 keer zoveel als in 2018. In 2023 was er een dip in het aantal elektrische personenauto’s te zien, te verklaren door het vertrek uit Utrecht van een leasemaatschappij of een ander bedrijf met veel elektrische auto’s in bezit. Het aantal plug-in-hybride personenauto’s (met zowel een elektro- als een verbrandingsmotor) nam tussen 2016 en 2020 af. Sinds 2021 neemt dit aantal weer toe. In 2024 gaat het om 4.612 plug-in- hybride personenauto’s en in 2025 zijn het er 6.244 (+35%).

Het aantal snorfietsen daalde net als in 2023 en 2024. In december 2025 waren het er 488, dat is 7 % minder dan in 2024 (523). Vergeleken met december 2022 waren het er 19% minder . De helmplicht kan hierin een rol hebben gespeeld. Het aantal bromfietsen (excl. speedpedelecs) neemt de laatste jaren juist toe. In december 2025 zijn het er 480, dat zijn er 185 meer dan in december 2022 (+63%). Ook het aantal speedpedelecs neemt toe, vergeleken met december 2022 zijn het er nu 124 meer (+26%).

8.6 Laadpunten elektrisch vervoer Figuur 8.6.1 aantal (semi) publieke laadpunten in de G4 De gemeente is verantwoordelijk voor de publieke laadpunten in de openbare ruimte. Het afgelopen jaar kwamen er 580 publieke laadpunten bij. In december 2025 waren in Utrecht 4.802 publieke laadpunten (2024: 4.222). Dat is een groei van 14%. De gemeente plaatst een nieuwe openbare laadpaal (met twee laadpunten) zodra die nodig is. Dat wordt bepaald op basis van hoe vaak de

bestaande laadpalen gebruikt worden. De beschikbaarheid van laadpalen is over heel de stad op voldoende niveau. Het aantal semipublieke laadpunten groeide van december 2024 naar december 2025 met 13% tot 2.361. Dit zijn laadpunten op publiekstoegankelijk laadpalen in parkeergarages en bij bedrijven. Het totaal van publieke en semipublieke oplaadpunten in Utrecht is qua aantal lager dan in de rest van de G4, maar relatief het hoogst. In de gemeente Utrecht zijn er 18,9 laadpunten per 1.000 inwoners. Voor de andere steden is dit als volgt: Amsterdam (17,1), Rotterdam (16,7) en Den Haag (15,0) (peildatum december 2025). Door netcongestie kan er de komende jaren vertraging ontstaan in de plaatsing van laadpalen. Door de laadpalen netbewust te laten laden wordt de belasting van de laadpunten op het elektriciteitsnet zo veel mogelijk beperkt. 9. Duurzame leefomgeving: luchtkwaliteit 9.1 Inleiding De gemeente Utrecht wil voor haar bewoners en bezoekers een schone stad met gezonde lucht (‘Gezond Stedelijk Leven'). Om te beoordelen hoe goed de luchtkwaliteit is kijken we naar stikstofoxiden (NOX), fijnstof (PM10), naar de fijnere fractie daarvan (PM2,5) en naar roet (EC, elementair koolstof). De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert om, voor de gezondheid van de mensen, de hoeveelheid luchtverontreiniging in de buitenlucht beneden bepaalde waarden te brengen.

Deze advieswaarden zijn in de meeste gevallen strenger dan de wettelijke Europese grenswaarden waaraan Nederland moet voldoen. Met maatregelen die de luchtkwaliteit verbeteren, willen we deze WHO-advieswaarden bereiken. Jaarlijks verschijnt in december een landelijke Monitoringsrapportage met een bespreking van de luchtkwaliteit in het daaraan voorafgaande jaar. De definitieve gegevens over 2025, inclusief die van Utrecht, komen eind 2026 beschikbaar. Dit duurzaamheidsverslag beschrijft daarom de luchtkwaliteit in 2024. Dit zijn de meest recente cijfers die beschikbaar zijn. In de gemeentelijke Monitoringsrapportage (plus bijlage) brengen we jaarlijks in beeld hoe de luchtkwaliteit ervoor stond in het afgelopen jaar en geven we een verwachting van de luchtkwaliteit voor het jaar 2030. Daarbij vergelijken we steeds de (berekende en gemeten) concentraties met de WHO-advieswaarden. We gebruiken daarbij de metingen van het Utrechts luchtmeetnet (zie afbeelding hieronder). Het grootste deel van de luchtverontreiniging in Utrecht komt van buiten de stad, en daarom zijn regionale, landelijke en internationale maatregelen nodig om de lucht schoner en gezonder maken. Maar tegelijkertijd ‘produceert’ en ‘exporteert’ Utrecht zelf ook luchtverontreiniging. We ondersteunen daarom regionale en (inter)nationale maatregelen om de lucht om ons heen gezonder te maken.

En met lokale maatregelen zetten we ons in om de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen te verminderen die binnen onze gemeentegrenzen ontstaat. Zo is wegverkeer in Utrecht (en op snelwegen rond Utrecht) verantwoordelijk voor een groot deel van de plaatselijke uitstoot. Het verminderen van deze uitstoot (met bijvoorbeeld milieu- en zero-emissie zones) is daarom belangrijk in ons luchtbeleid "Gezonde lucht voor iedereen". We werken ook aan het verminderen van andere vervuilende bronnen, zoals mobiele (bouw)werktuigen, houtstook en binnenvaart. Zo zijn we aangesloten bij het convenant Schoon en Emissieloos bouwen, waarmee we toewerken naar zero- emissie bouwplaatsen in 2030, en we hebben in 2025 actief gecommuniceerd over het stookverbod van hout in de buitenruimte, dat per 1 januari 2025 inging. Maatregelen uit het Plan Laadinfrastructuur Utrecht 2030, het ‘Uitvoeringsprogramma Goederenvervoer 2023-2026’ en ‘Utrecht fietst!’ dragen (op termijn) ook bij aan een betere luchtkwaliteit. Deze maatregelen zijn vooral gericht op schoner én minder verkeer. De gemeente Utrecht is (mede)ondertekenaar van het Schone Lucht Akkoord (SLA, een landelijk bestuursakkoord tussen Rijksoverheid, provincies en gemeenten). De deelnemers aan het SLA willen samen in 2030 (vergeleken met 2016) minimaal 50% gezondheidswinst behalen door binnenlandse, luchtverontreinigende bronnen schoner te maken.

Ook is in het SLA afgesproken toe te werken naar de WHO-advieswaarden voor stikstofdioxide en fijn stof in 2030. Omdat het SLA in januari 2021 ondertekend werd, gaat het hier nog om de WHO-advieswaarden uit 2005. De WHO heeft deze eind 2021 flink aangescherpt. In 2025 gingen we door met het uitvoeren van maatregelen van ons uitvoeringsprogramma ‘Utrecht kiest voor Gezonde Lucht’. Dit programma is onze bijdrage aan het SLA. Begin 2025 is de nieuwe beleidsnota ‘Gezonde lucht voor iedereen‘ door de gemeenteraad vastgesteld. Daarin legden we de ambitie vast om de WHO-advieswaarden uit 2021 na te streven. In het najaar van 2025 is het bijbehorende Uitvoeringsprogramma Luchtkwaliteit 2025-2030 vastgesteld. Hierin zijn de maatregelen verder uitgewerkt. Alle gemeentelijke, regionale en (inter)nationale luchtkwaliteitsmaatregelen droegen eraan bij dat Utrecht in 2024 opnieuw aan de Europese grenswaarden voldeed. Aan de jaargemiddelde grenswaarden voor fijnstof (zowel PM10 als PM2,5) voldeed Utrecht overal ruim, maar daarmee kunnen we nog niet spreken van gezonde buitenlucht voor alle inwoners. Nog steeds worden veel inwoners blootgesteld aan concentraties stikstofdioxide en fijnstof boven de gezondheidskundige advieswaarden van de WHO. Meer informatie over de gemeten en berekende Utrechtse luchtkwaliteit vindt u op de webpagina over luchtkwaliteit. http://www.utrechtmilieu.nl/meetnet/

9.2 Fijnstof - overschrijding WHO advieswaarden Figuur 9.2.1 overschrijding van de WHO-advieswaarden voor zeer fijn stof in 2024 Overschrijdingen van de WHO-advieswaarden voor PM2,5. In blauw concentraties hoger dan de WHO- advieswaarde_2005 (> 10 µg/m3 jaargemiddeld). In groen lager dan de WHO-advieswaarde_2005, maar overschrijding van de WHO-advieswaarde_2021 (<10 µg/m3 > 5 µg/m3). Concentraties onder de WHO-advieswaarde_2021 voor PM2,5 (5 µg/m3) worden nog nergens in Utrecht bereikt. --- Fijnstof is een verzameling van verontreinigende stoffen in de lucht die slecht zijn voor de gezondheid. De hoogte van de concentraties in de buitenlucht geeft een indruk van de luchtkwaliteit en de effecten op de gezondheid. Op de lange termijn dalen de gemeten jaargemiddelde concentraties voor fijnstof in Nederland. Jaarlijkse verschillen in weersomstandigheden kunnen grote invloed hebben. Die algemene, dalende trend is ook te zien op Utrechtse meetlocaties van het Landelijk Luchtmeetnet. De concentraties voldoen al sinds 2017 aan de wettelijke grenswaarden*, maar de jaargemiddelde fijnstofconcentraties PM2,5 zijn in 2024 overal in Utrecht (en voor PM10 bijna overal) nog hoger dan de gezondheidskundige advieswaarden** van de WHO-advieswaarden uit 2021 die de gemeente Utrecht wil bereiken.

De luchtkwaliteit was in het algemeen in 2024 iets beter dan in 2023, vooral door een lagere uitstoot van stikstofoxiden en fijnstof. De gemiddelde concentraties fijnstof PM 10 waren landelijk gezien ongeveer 4 procent lager. De gemiddelde concentraties PM 2,5 zijn iets gestegen (+2,5%). * Wettelijke grenswaarden (normen) voor de maximaal toegestane jaargemiddelde concentratie (40 μg/m3 voor PM10 en 25 μg/m3 voor PM2,5) c.q. het maximaal aantal dagen per jaar dat het PM10 daggemiddelde boven de 50 μg/m3 mag liggen. ** De aangescherpte WHO-advieswaarden_2021 bedragen maximaal 15 μg/m³ voor PM 10 en maximaal 5 μg/m³ voor PM2,5 (jaargemiddeld). Er is geen WHO- advieswaarde voor roet.

9.3 Fijnstof: blootstelling Figuur 9.3.1 Gemiddelde bevolkingsblootstelling (fijnstof) gemeente Utrecht 2019 -2023 Met de bevolkingsgewogen gemiddelde concentratie kan een algemeen beeld van de gemeente worden gegeven in één getal (zie bovenstaande figuur). De bevolkingsgewogen jaargemiddelde concentratie betreft een gemiddelde concentratie; dit betekent dat er zowel mensen zijn die aan hogere concentraties worden blootgesteld als mensen die aan lagere concentratie worden blootgesteld. Hoe groter het aantal inwoners dat aan een locatie is gekoppeld, des te zwaarder de concentratie op die locatie meeweegt in de berekening van het bevolkingsgewogen gemiddelde. De resultaten zijn vooral bruikbaar om in te schatten of de luchtkwaliteit voor de inwoners van de gemeente gemiddeld gezien verbetert of niet. Voor het jaar 2024 heeft het RIVM nog geen bevolkingsgewogen concentraties beschikbaar gesteld. De berekende, (niet-bevolkingsgewogen) jaargemiddelde fijnstofconcentraties (PM10) langs drukke wegen in Utrecht bedragen in 2024 gemiddeld 16,3 μg/m³ (tussen de 14,5 en 19,0 μg/m³), die van de fijnere fractie van fijnstof (PM2,5) gemiddeld 9,5 μg/m³ (tussen de 8,3 en 11,3 μg/m³). Opvallend is dat de (niet-bevolkingsgewogen) concentraties fijnstof in 2024 en 2023 veel lager waren dan in de daaraan voorgaande jaren.

Dit komt voor een groot deel door de grote hoeveelheid regen (zowel in 2024 als 2023) en de hogere windsnelheid (met name in 2023): fijnstof slaat daardoor snel neer en/of verspreid zich snel, waardoor de concentratie uiteindelijk minder hoog wordt. Met die maximaal berekende waarde van 19,0 μg/m³ blijft de blootstelling aan fijnstof (PM10) in 2024 voor alle inwoners onder de voormalige WHO-advieswaarde (20 μg/m³ ). In delen van de stad krijgen inwoners nog steeds te maken met blootstelling aan concentraties hoger dan de voormalige WHO - advieswaarde (10 μg/m³) voor zeer fijn stof (PM2,5). Op een enkele locatie na wordt in 2024 nergens in de stad aan de huidige WHO-advieswaarde (15 μg/m³) voor fijnstof PM10 voldaan. Aan de huidige WHO-advieswaarde voor PM2,5 (5 μg/m³) wordt nog nergens voldaan.

9.4 Stikstofdioxide (NO2): blootstelling Figuur 9.4.1 Gemiddelde bevolkingsblootstelling (stikstofdioxide) gemeente Utrecht De hoeveelheid stikstofdioxide in de lucht geeft belangrijke informatie over de blootstelling aan luchtverontreiniging door het verkeer (dat wil zeggen, aan een mengsel van stoffen, waaronder stikstofdioxide). De Gezondheidsraad stelde in 2018 dat het beter voor de (volks)gezondheid is wanneer de blootstelling aan stikstofdioxide tot ver onder de WHO- advieswaarde uit 2005 komt te liggen*. De bovenstaande grafiek geeft een overzicht van de bevolkingsgewogen gemiddelde concentratie stikstofdioxide in Utrecht (zie ook § 9.3). Voor het jaar 2024 heeft het RIVM nog geen bevolkingsgewogen concentraties beschikbaar gesteld. De daling van de jaargemiddelde concentratie voor stikstofdioxide in Utrecht (en elders in Nederland) zet door. Tijdens de coronapandemie was er zelfs een sterke daling zichtbaar. Het aantal mensen dat wordt blootgesteld aan lucht met hogere concentraties stikstofdioxide is de afgelopen jaren verder gedaald. Opvallend is dat de concentraties stikstofdioxide in 2023 en 2024 weer veel lager waren dan in 2022. Dit komt voor een groot deel door de grote hoeveelheid regen (in 2024 en 2023) en de hogere windsnelheid (met name in 2023). De luchtkwaliteit was in 2024 weer iets beter dan in 2023, vooral door een lagere uitstoot van stikstofoxiden.

De gemiddelde concentraties stikstofdioxide in de lucht waren in 2024 landelijk gezien ongeveer twee procent lager dan in 2023. De jaargemiddelde concentraties lagen in 2024 in Utrecht niettemin nog (ver) af van de aangescherpte WHO-advieswaarde (10 µg/m3). * De EU-grenswaarde bedraagt momenteel 40 μg/m³ en kwam tot september 2021 overeen met de WHO-advieswaarde_2005. Toen is de WHO-advieswaarde aangescherpt tot maximaal 10 μg/m³ voor NO2. Inmiddels is de EU-grenswaarde naar 20 µg/m3 aangescherpt waaraan per 2030 moet worden voldaan.

9.5 Stikstofdioxide (NO2) concentraties Utrechts luchtmeetnet Figuur 9.5.1 concentraties NO2 van het luchtmeetnet per type station 2011-2024 Sinds 2011 heeft Utrecht een uitgebreid meetnet, waarbij op meer dan zestig locaties in de stad metingen van de stikstofdioxideconcentraties plaatsvinden (zie de afbeelding in de inleiding). In de jaren voorafgaand aan de coronapandemie zien we in Utrecht over het algemeen telkens iets lagere jaargemiddelde meetwaarden. Dit zien we landelijk ook gebeuren, en komt vooral doordat er minder vervuilend wegverkeer reed. Het jaargemiddelde lag tijdens de coronapandemie nog lager dan we op grond van de normale ontwikkeling zouden verwachten. Tot en met 2022 leek de concentratie te stabiliseren. Maar in de daaropvolgende jaren lag de concentratie weer lager dan in Utrecht eerder gemeten. Dit zien we terug op zowel achtergrond- als straatmeetlocaties. Dit komt voor een deel door de trendmatige afname van de uitstoot van stikstofoxiden in Nederland, maar ook door de relatief gunstige weersomstandigheden in 2023 en 2024 (zeer nat en extreem warm), en ook door de lokale maatregelen.

9.6 Verkeersemissies Figuur 9.6.1 verkeersemissies 2015-2024, met prognose 2025 De emissieberekening voor het wegverkeer maakt onder andere gebruik van schalingsfactoren - die bijvoorbeeld het effect van de Utrechtse milieuzone laten zien - en emissiefactoren, per stof en per voertuigcategorie. Deze factoren, die jaarlijks worden vast gesteld door TNO en PBL, kunnen daarbij van jaar tot jaar sterk variëren. Om de ontwikkeling van de luchtkwaliteit te laten zien kijken we niet alleen naar de gemeten en berekende concentraties, maar ook naar de (berekende) uitstoot van luchtverontreinigende stoffen door het verkeer op Utrechtse (hoofd)wegen van het gemeentelijk wegennet. Zo krijgen we een indruk van deze uitstoot, los van de weersomstandigheden in dat jaar die óók de uiteindelijke concentraties bepalen. Dit geeft een globaal beeld van het effect van luchtkwaliteitsmaatregelen die gericht zijn op het wegverkeer. De grafiek toont de verkeersuitstoot voor stikstofoxiden (NO x en NO2) en fijnstof (PM10 en PM2,5) vergeleken met het jaar 2015 (index 2015=100). Na 2015 neemt de hoeveelheid verkeer jaarlijks toe. Een duidelijke uitzondering hierop vormen de coronajaren 2020 en 2021. Toch daalde telkens de verkeersuitstoot van (bijna) alle bovengenoemde stoffen. Dit komt doordat er in verhouding steeds meer nieuwe, minder vervuilende voertuigen in Utrecht rijden.

Dit komt deels vanwege de ‘verschoning’ van het (Nederlandse) wagenpark en deels door lokale maatregelen, zoals het instellen en aanscherpen van de milieuzone. Ondanks de feitelijke afname in emissies, schatten we de berekende verkeersemissies op het onderliggend Utrechts wegennet voor 2024 hoger in vergeleken met 2023. Dat komt door het actualiseren van het verkeersmodel. Met deze nieuwe versie schatten we het a antal gereden kilometers door middelzwaar en zwaar verkeer (vrachtwagens) hoger in dan voorheen. Het is de verwachting dat in de komende jaren de (uitlaat)emissies van NOx, NO 2 en PM2.5 weer verder afnemen, ten opzichte van dit nieuwe ijkpunt, door het uitfaseren van de fossiele verbrandingsmotor (‘vervanging door elektrisch vervoer’). Er wordt steeds meer uitstootvrij (elektrisch) gereden in Nederland en dus ook in Utrecht. Bij volledig uitstootvrij verkeer vindt geen uitstoot meer plaats uit de uitlaat door verbrandingsprocessen. Wel komt er nog fijnstof vrij door slijtage van banden, wegdek, remmen en opwervelend stof. De emissie van PM10 blijft ongeveer gelijk, omdat deze verkeersuitstoot met name komt door dit soort slijtage. Om deze uitstoot verder te verlagen, moeten we vooral minder kilometers gaan rijden.

9.7 Bewonersmeldingen geuroverlast en houtrook Figuur 9.7.1 aantal bewonersmeldingen geuroverlast In 2025 zijn er 287 meldingen over geuroverlast binnen gekomen, een stijging in vergelijking met de vorige jaren. Onder de noemer geuroverlast komen meldingen binnen over het bereiden van voedingsmiddelen door restaurants, snackbars, enz. 7 keer was hierbij sprake van een overtreding, in 2 gevallen is een dwangsom opgelegd. Figuur 9.7.2 aantal bewonersmeldingen houtrook

In 2025 hebben we via de gemeente en via de stookwijzer in totaal 589 meldingen over houtrook ontvangen. Dit is een stijging ten opzichte van 2023 (301) en 2024 (498). Vanaf 1 januari 2025 is het verboden om buiten hout te stoken. In 2024 en 2025 is daar via de eigen kanalen en via de media aandacht besteed. Mogelijk is de vergrote aandacht voor houtstook en extra bewustwording van de nadelige effecten op de gezondheid aanleiding voor de toename in meldingen. Soms zijn er aanvullende initiatieven om bewoners te bewegen minder hout te stoken, zoals bijvoorbeeld de actie Hout voor hout in Oog in Al, waarbij bewoners in ruil voor niet stoken een boompje kunnen krijgen. De meeste meldingen die binnenkomen over houtrook gaan over houtkachels en open haarden in woningen. Bewoners die meldingen doen krijgen altijd een reactie van de gemeente, met een flyer over houtrook en tips om in gesprek te gaan met buren die stoken. Soms maken bewoners gebruik van de mogelijkheid om telefonisch contact op te nemen en te overleggen over hun specifieke situatie. Het aantal meldingen per jaar kan schommelen, omdat de overlast samenhangt met het weer. In de tweede helft van het jaar ontvingen we in zowel 2024 als 2025 flink meer meldingen dan in de eerste helft van beide jaren. Over het stoken buiten hebben we in 2025 totaal 23 meldingen met een duidelijk adres ontvangen.

Daarvan gingen 10 meldingen over vuurkorven, 9 over open vuren en 4 over barbecues.

10. Duurzame leefomgeving: geluidhinder 10.1 Inleiding De kwaliteit van een woon- en leefomgeving wordt mede bepaald door geluid. Hoe geluid ervaren wordt, verschilt per persoon. Wat de ene persoon als aangenaam ervaart, kan iemand anders als hinderlijk ervaren. In een stad als Utrecht is altijd sprake van een zekere mate aan omgevingsgeluid. Overmatige hinder van geluid en trillingen kan ziek maken. Mensen kunnen last hebben van geluid of trillingen en daardoor bijvoorbeeld slechter slapen. Trillingen kunnen bewoners een gevoel van onbehagen geven. Dat willen we verbeteren of - nog beter - voorkomen. Naast het meetbare aantal decibel bepalen ook andere zaken of geluid en trillingen hinderlijk zijn of niet. De plek, het tijdstip en de situatie bepalen ook de beleving. Gezond stedelijk leven betekent dat we onze inwoners een fijne en gezonde woonomgeving willen bieden. En dat onze kinderen opgroeien in een leefbare stad, levendig maar zonder té veel lawaai of trillingen. Onze missie is: “Wij staan en gaan voor het verbeteren van geluidskwaliteit en voorkomen van trillinghinder. Wij richten ons hiermee op een gezonde en leefbare bestaande en nieuwe stad.” Er zijn wettelijke normen, bijvoorbeeld voor geluidbelasting bij nieuwe ontwikkelingen en voor geluidoverlast van bedrijven.

Daarnaast zijn lokale ambities ten aanzien van het geluidniveau in de Beleidsnota Geluid en Trillingen, het actieplan Geluid en de nota Volksgezondheid vastgelegd. Utrecht maakt ongeveer elke vijf jaar een actieplan Geluid. In 2019 is een actieplan opgesteld waarin knelpunten zijn gelokaliseerd en maatregelen zijn voorgesteld. Deze maatregelen bestaan voornamelijk uit het verlagen van de maximumsnelheid (invoeren 30 km/u-gebieden) en het toepassen van een geluidsreducerend asfalt. In 2026 wordt een nieuw Actieplan geluid vastgesteld. 10.2 Geluidskaart Utrecht 2021 Figuur 10.2.1 Geluidskaart van Utrecht 2021 Bron: http://utrechtmilieu.nl/geluidskaarten/ In 2022 heeft de gemeente Utrecht het geluid in de stad (als gevolg van industrie, weg- en railverkeer) in kaart gebracht. De gekleurde contouren laten zien waar geluidniveaus boven de 55 dB zijn. De niet - gekleurde gebieden laten zien waar het stiller is dan 55 dB. 55 dB is de wettelijke waarde waarboven

geluid in kaart moet worden gebracht (volgens de Europese Richtlijn Omgevingslawaai). De geluidkaart laat zien dat vooral (snelrijdend) verkeer zorgt voor de hoge geluidniveaus. Ongeveer 55% van de Utrechters woont op een locatie waar meer dan 55 dB aan geluid van wegverkeer heerst. Circa 3% woont langs een spoorlijn met dergelijke hoge geluidniveaus. De hoogste geluidniveaus worden gemeten bij de drukke stadswegen en de snelwegen. Elke vijf jaar wordt een nieuwe geluidkaart gemaakt. De volgende geluidkaart (over het jaar 2026) verschijnt in 2027. 10.3 Geluidshinder: algemene beleving Figuur 10.3.1 Geluidshinder: algemene beleving Uit de Inwonersenquête blijkt dat 82% van de Utrechters in 2025 wel eens (soms of vaak) geluidoverlast ervaart. Dit aandeel is nagenoeg gelijk met 2021 en 2023. In de periode daarvoor lag het aandeel dat geluidsoverlast ervoer iets lager. In 2025 heeft 29% van de Utrechters vaak last van verkeerslawaai. Een percentage dat in de afgelopen jaren nauwelijks verandert (2021 en 2023: 30%). Daarnaast heeft 23% van de Utrechters in 2025 vaak last van ander lawaai. Dit is een stabilisering ten opzichte van de periode 2021-2023, maar wel hoger dan 2019 (18%). ------------- * Er zijn geen gegevens over 2020, 2022 en 2024 omdat de inwonersenquête vanaf 2020 tweejaarlijks is.

10.4 Geluidshinder: wegverkeer per wijk Figuur 10.4.1 Geluidshinder: wegverkeer Het aandeel inwoners dat vaak overlast van verkeerslawaai ervaart is in 2025 het hoogst in Overvecht (45%) en Zuidwest (38%). Inwoners van Vleuten-De Meern en Binnenstad hebben hier het minst vaak (21%) last van. In de afgelopen 15 jaar is de overlast van verkeerslawaai in het merendeel van de Utrechtse wijken toegenomen. Als we 2025 vergelijken met 2023 dan is de ervaren overlast in Overvecht toegenomen en in de Binnenstad afgenomen. In de andere wijken verandert de ervaren overlast niet. ------------- * Er zijn geen gegevens over 2020, 2022 en 2024 omdat de enquête vanaf 2020 tweejaarlijks is. 10.5 Woningsaneringen vanwege geluid In Utrecht zijn alle prioritaire woningen met een geluidsbelasting door wegverkeer boven de 70 dB in het verleden gesaneerd, dat wil zeggen, van extra gevelisolatie voorzien. Daarmee bleef nog een voorraad saneringsgevallen over in een categorie die tot 10 dB lager lag. De saneringsregeling voor verkeerslawaai is met de komst van de Omgevingswet drastisch versoberd: de drempelwaarde voor verplichte sanering is op 70 dB gelegd. Hierdoor komen er nog maar nauwelijks woningen in aanmerking voor sanering. We hebben voor de he le voorraad saneringswoningen (ongeveer vijfduizend) tijdig subsidie aangevraagd bij het Rijk.

De komende jaren wordt deze sanering uitgevoerd onder de oude regels. We brengen in kaart welke maatregelen per woning nodig zijn. Of woningen van geluidsisolerende maatregelen worden voorzien, is afhankelijk van de bestaande isolatie van de woning. Wanneer een woning al voldoende isolatie heeft, zijn maatregelen niet nodig. In 2025 zijn voor de bestaande geluidsaneringsprojecten Balijelaan en t Goylaan de benodigde geluidwerende maatregelen en geluidsisolatie bepaald.

De aanbesteding is eind 2025 afgerond en in 2026 worden de woningen voorzien van geluidisolatie. Voor het project Lessinglaan zijn in 2025 204 woningen bezocht en is bepaald bij welke woningen geluidisolatie nodig is om aan de geluideisen te voldoen. 10.6 Meldingen geluidsoverlast bedrijven Figuur 10.6.1 Meldingen geluidsoverlast bedrijven Toelichting figuur: vanwege de overgang naar een nieuw systeem in 2024 is er in de registratie van meldingen geen uitsplitsing zoals voorheen te maken. Voorgaande twee jaren werd er uitgesplitst naar ‘overtreding’, ‘geen overtreding’, ‘afhandeling onbekend/ niet afgesloten’ en ‘behandeling niet bij gemeente’. Dit jaar rapporteren we alleen op categorie (bedrijven, horeca, bouwlawaai en evenementen). Het totaal aantal meldingen over geluidsoverlast is gestegen in vergelijking met de laatste jaren. De verdeling van het type meldingen en oorzaken van de geluidsoverlast laat daarbij verschuivingen zien. Het aantal meldingen over bedrijven komt uit op 1.166, waarvan 306 over horeca en 860 over overige bedrijven. Dat laatste aantal is licht gedaald. Mogelijk doen bewoners meer meldingen rechtstreeks bij de Omgevingsdienst. Sinds begin 2025 voert de Omgevingsdienst bijna alle milieucontroles namens de gemeente uit.

Ook is het aantal meldingen over religieuze uitingen, zoals gebedsoproepen en het luiden van kerkklokken gedaald van 137 meldingen in 2024 naar 84 meldingen in 2025. Religieuze uitingen zijn uitgezonderd van regelgeving over geluid. Het aantal meldingen over muziekoverlast bij horeca is juist licht gestegen. Overige meldingen die we geregeld zien betreffen bijvoorbeeld ventilatie- of koelingsapparatuur en alarmgeluid. Daarnaast zijn er in 2025 885 meldingen gedaan over versterkt geluid bij evenementen. De meldingen komen van allerlei evenementen en verspreid over de hele stad. Het gaat om een grote toename in

vergelijking met de 477 meldingen in 2024, toen dit voor het eerst werd gespecificeerd. Het is moeilijk om dit zonder nader onderzoek te verklaren. Het is wel bekend dat weersomstandigheden een rol kunnen spelen, maar dit is waarschijnlijk maar een deel van de verklaring. Voor alle meldingen geldt dat toezichthouders controleren op de regels en geluidsnormen door metingen uit te voeren. Meestal houden bedrijven of evenementorganisatoren zich aan de regels, maar ervaren bewoners toch hinder. Bij overtredingen wordt handhavend opgetreden. Alle meldingen komen in het systeem en kunnen samen aanleiding geven om het beleid te evalueren. Bij veel meldingen over één specifiek evenement kunnen bijvoorbeeld bij een volgende editie ervan vooraf verbeterde afspraken helpen om overlast zo veel mogelijk te voorkomen. 10.7 Overlast Schiphol Figuur 10.7.1 Meldingen geluidsoverlast Schiphol In 2024 zijn door 240 mensen in de gemeente Utrecht 4.694 meldingen gedaan over geluidoverlast door vliegverkeer van en naar Schiphol. Net als in 2023 is zowel het aantal meldingen als melders toegenomen. In 2023 werden er 3.530 meldingen gedaan door 185 verschillende melders. Het aantal meldingen per persoon in 2024 is met afgerond 20 bijna gelijk aan 2023 (afgerond 19 meldingen per persoon). Cijfers over 2025 zijn nog niet beschikbaar.

10.8 Trillingen Figuur 10.8.1 Meldingen overlast door trillingen In 2025 werden 13 meldingen van overlast door trillingen gedaan bij de gemeente Utrecht. Meldingen van trillingen gaan voornamelijk over heiwerkzaamheden bij de nieuwbouw van woningen. Ook kunnen zwaar verkeer, sportscholen en nabij gebouwen geplaatste app aratuur trillingen veroorzaken. Meldingen door trillingen worden door ons getoetst aan wet- en regelgeving. In 2025 heeft ProRail 3 klachten ontvangen over trillingshinder van treinen. Twee meldingen kwamen van bewoners naast het spoor richting Amsterdam. De andere melding kwam uit de omgeving van station Overvecht.

11. Gezonde openbare ruimte: licht 11.1 Inleiding Duurzame verlichting Belang van duurzaamheid Duurzaamheid is een belangrijk thema bij de aanleg en het beheer van de openbare verlichting. Het streven is om de openbare ruimte zo efficiënt mogelijk te verlichten door zo min mogelijk energie te verbruiken, zonder hierbij in te leveren op de functie van de verlichting ten aanzien van de veiligheid en met minimale hinder voor dieren. Het duurzaam verlichten van de stad begint bij de inkoop van energie, dit is 100% groene stroom van Nederlandse herkomst. Daarnaast is het materiaal gebruik van de lichtmasten en armaturen een belangrijk duurzaamheidsaspect. Waar mogelijk worden bestaande lantaarnpalen en armaturen hergebruikt. Als dit niet mogelijk is dan wordt er bij de aanleg van nieuwe lichtmasten altijd gekozen voor herbruikbare, recyclebare of lage CO2-footprint materialen. LED verlichting als standaard Sinds 2017 is energiezuinige LED verlichting de standaard bij de aanleg van nieuwe lantaarnpalen. Daarnaast bouwen we sinds 2021 versneld de bestaande armaturen om, zodat deze ook voorzien zijn van LED lampen. Hierdoor verdwijnen uiteindelijk alle conventionele, minder energiezuinige lichtbronnen. Deze nieuw geplaatste lampen worden altijd op een zo laag mogelijk niveau ingesteld en we dimmen de verlichting wanneer dat kan.

Een nieuw schakelsysteem maakt het mogelijk om per locatie bepaalde energiezuinige dimregimes toe te passen. In 2023 hebben we met dit systeem een optimalisatie doorgevoerd in het moment van in- en uitschakelen. De verlichting wordt niet meer op een vast moment in- of uitgeschakeld maar er wordt geschakeld gebaseerd op het lichtniveau buiten. Gemiddeld genomen gaat de verlichting hierdoor in de avond iets later aan en in de ochtend wat eerder uit. In 2024 is deze optimalisatie doorgevoerd in alle schakelkasten. Op andere vlakken wordt er ook gewerkt aan energiezuinig beheer van de openbare verlichting, zo branden de lampen ‘s avonds op 100% en ‘s nachts op 50% 1. Al deze maatregelen hebben in 2025 geleid tot een totale besparing van 171.624kWh. Dat is 2% minder ten opzichte van het totale verbruik in 2024. Net als voorgaande jaren heeft in 2025 de sier- en aanstraal verlichting van objecten zoals watertorens en bruggen uitgestaan. Dit heeft geleid tot een besparing die vergelijkbaar is met het energieverbruik van 8 huishoudens. Voorkomen van lichthinder We nemen maatregelen om lichthinder voor mens en dier zo veel mogelijk te voorkomen. Zo plaatsen we enkel armaturen die voldoen aan de richtlijn Lichthinder van de NSVV. Dat betekent dat het licht van de lantaarnpaal niet naar boven uitstraalt. De maximale kleurtemperatuur is 3000 Kelvin, dat is warm wit licht.

Voorheen werden er bomen aangelicht door grondspots. Dit kan hinderlijk zijn voor dieren, daarom doen we dit sinds enkele jaren niet meer. Vleermuizen kunnen ook hinder onde rvinden van verlichting. Daarom zorgen we ervoor dat de verlichting langs routes waarvan we weten dat er veel vleermuizen foerageren amberkleurig is. Hier hebben vleermuizen minder last van. Daarnaast voorkomen we zo veel mogelijk dat lichtmasten die langs watergangen staan het wateroppervlak aanlichten. Dat doen we door asymmetrische armaturen te plaatsen, waardoor de verlichting richting het water wordt afgeschermd. Met al deze maatregelen dragen we bij aan het duurzaam en diervriendelijk verlichten van de stad. Hierbij staat energiebesparing, circulair materiaalgebruik en het voorkomen van lichthinder voor mens en dier centraal. Dynamische verlichting Toepassing van dynamische verlichting Op een aantal plaatsen in de stad is er dynamische verlichting toegepast. Een concreet voorbeeld is 1 In de binnenstad wordt van 00:00 tot 07:00 het licht gedimd naar 50%, in de andere gebieden is dit van 23:00 tot 07:00. het plaatsen van dynamische verlichting rondom stadion Galgenwaard. Hierdoor is het lichtniveau te regelen ten behoeve van de sociale veiligheid bij voetbalwedstrijden. De beveiligingsmedewerkers van het stadion kunnen wanneer dit nodig wordt geacht zelf de openbare verlichting feller aanzetten.

11.2 Licht: lampen Figuur 11.2.1 Aantal ledlampen en overige lichtpunten Omvang openbare verlichting In 2025 staan er in Utrecht 69.000 lampen, waarvan 42.315 ledlampen. Dit betekent dat 61% van alle lampen bestaat uit ledlampen, waarvan er 9.000 zijn bijgekomen in 2025. Na een vertraging van 2,5 jaar door problemen tijdens het aanbesteden is er in het afgelopen jaar is er weer begonnen met het grootschalig ombouwen naar LED verlichting. De verwachting is dat eind 2026 alle armaturen zijn omgebouwd naar LED verlichting. Het vleermuisvriendelijke amberkleurige licht wordt toegepast op 1.145 plekken waaronder park de watertoren in Overvecht en langs de Gageldijk. Overlast van verlichting door bedrijven In 2025 kwamen 44 meldingen over lichthinder door bedrijven binnen, bijvoorbeeld over felle reclame, het onnodig laten branden van lampen ‘s nachts of lichtvervuiling. Een deel hiervan betreft meldingen van lichthinder bij Galgenwaard. Na optreden van de omgevingsdienst in 2024 verminderde de overlast, maar er blijven meldingen over binnenkomen. Het licht hindert en er zijn ook zorgen over het effect van het licht op de natuur. Daarom wordt hier grondiger onderzoek naar gedaan. Ook om te kijken wat wel en niet binnen de regels past. Zodra de resultaten van het onderzoek bekend zijn, gaan we er mee aan de slag.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/19c8cd0e-a56b-4172-958e-0e4b6d4eb77b?agendaItemId=73514a2a-9c74-46e0-bb17-2c1c47c0dcef