CConstaterende datUtrecht
Koppel je AI →
Document · PDF

Duurzaamheidsverslag 2025

Gemeenteraad 9 juli 2026, gemeente UtrechtBij agendapunt: Raadsbrief Duurzaamheidsverslag en Voortgangsrapportage Energie van de stad 202526.443 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

DUURZAAMHEIDSVERSLAG 2025 Gemeente Utrecht Uitgave Dit is een uitgave van afdeling Onderzoek & Advies, gemeente Utrecht. Zaaknummer 33923553. Hebt u vragen of suggesties? Stuur een e-mail naar: onderzoek@utrecht.nl Foto's: Hierboven. fotograaf: Willemijn van Harskamp. Het betreft een geveltuin aangelegd op burendag. Overige foto's van: Luc Hoogestein, Maximilian Ruther, Floris Brekelmans, John Smit, Peter Meininger Bronvermelding Het overnemen van gegevens uit deze publicatie is toegestaan met de bronvermelding: afdeling Onderzoek & Advies, gemeente Utrecht Inhoud Inleiding 1. Klimaat en energie 2. Voedsel 3. Klimaatadaptatie 4. Groene leefomgeving 5. Natuur – de Utrechtse 30 6. Groene leefomgeving: exoten 7. Dierenwelzijn 8. Duurzaamheid vervoer 9. Duurzame leefomgeving: luchtkwaliteit 10. Duurzame leefomgeving: geluidhinder 11. Gezonde openbare ruimte: licht 12. Utrecht Circulair 13. Duurzame leefomgeving: bodem 14. Eigen organisatie Inleiding Samen werken we aan een prettige en gezonde leefomgeving in Utrecht Utrecht groeit, bloeit en beweegt. Iedere dag werken we aan een stad waar je prettig en gezond kan leven, nu en in de toekomst: met schone lucht, minder afval, rustiger geluid, gezonde bodem en meer ruimte voor groen, spelen, sporten en bewegen. Een stad waar biodiversiteit herstelt en waar natuur en stedelijk leven elkaar versterken.

We pakken de klimaatcrisis doelgericht aan. We maken fietsen en wandelen nóg aantrekkelijker, versnellen schoon vervoer en stimuleren een circulaire economie die onze klimaatambities ondersteunt. In de energietransitie zetten we grote stappen: we wekken meer duurzame energie op, helpen bewoners en organisaties energie besparen, stappen wijk voor wijk over op duurzame warmte en versterken het elektriciteitsnet. Zo brengen we samen een prettige, gezonde en toekomstbestendige stad dichterbij, voor iedereen! Reikwijdte In dit verslag laten we zien wat we daadwerkelijk hebben bereikt. We tonen de voortgang op onze doelstellingen, de resultaten van beleid én de inzet van onze eigen organisatie. Ook vergelijken we Utrecht met andere grote steden in Nederland om inzicht te geven in onze positie en ontwikkeling. Het verslag richt zich op de fysieke leefomgeving en het klimaat. Financiële details staan in de programmabegroting en -verantwoording, maar waar het relevant is benoemen we de effecten ervan in dit verslag. Indicatoren Dit is de twaalfde editie van ons duurzaamheidsverslag. Met 74 indicatoren brengen we de duurzame ontwikkeling van Utrecht helder in beeld. Om de vergelijking mogelijk te maken, is in dit duurzaamheidsverslag zoveel mogelijk aangesloten bij het duurzaamheidsverslag van 2024. Niet voor alle relevante onderwerpen zijn jaarlijks nieuwe cijfers voorhanden.

We nemen deze gegevens wel steeds op in het verslag, zodat het totaalbeeld volledig en betrouwbaar blijft. Afstemming rapportages De gegevens in dit verslag sluiten naadloos aan op de voortgangsrapportage Energie en de informatie in de jaarstukken. Waar het past, koppelen we indicatoren aan internationaal vastgestelde brede duurzaamheidsdoelstellingen, de internationale Sustainable Development Goals (SDG’s). Decentrale overheden zijn (nog) niet wettelijk verplicht om te rapporteren over duurzaamheid, bijvoorbeeld via de Europese richtlijn ‘Corporate Sustainable Reporting Directive’ (CSRD). Wel keken we naar de Handreiking Duurzaamheidsrapportage voor decentrale overheden. Daar zijn de genoemde Europese richtlijnen toegepast voor gemeenten. In deze duurzaamheidsrapportage zijn de beschikbare data indicatoren uit de kernset ‘environmental’ verwerkt. Hiermee zorgen we dat onze aanpak toekomstbestendig en transparant is. 1. Klimaat en energie Inleiding Het stroomnet in Utrecht zit nog steeds overvol en de problemen van het overvolle stroomnet nemen toe in Utrecht. In de huidige geopolitieke ontwikkelingen, zoals nu weer in het Midden-Oosten, zien we dat het steeds belangrijker wordt om onafhankelijker te worden van fossiele brandstoffen als stad. Steeds meer bewoners, bedrijven en instellingen merken dat energie schaars wordt.

We werken vandaag al aan het energiesysteem van de toekomst, waar energieverbruik, opwek en opslag dichter bij elkaar komen. Zo gaan we zuiniger met energie om en zijn we minder afhankelijk van de buitenwereld voor onze energievoorziening. Door het nemen van tijdelijke maatregelen in de vorm van congestieverzachters om de ontwikkelingen in de stad te faciliteren zal de uitstoot van CO2 toenemen. Utrecht werkt aan een toekomstig energiesysteem van en voor iedereen dat duurzaam, betaalbaar en betrouwbaar is. We willen voor onze energievoorziening minder afhankelijk zijn van geopolitieke ontwikkelingen. Dit doen we door zoveel mogelijk verschillende duurzame bronnen te benutten, inwoners en ondernemers te helpen met energie besparen en de infrastructuur klaar te maken voor duurzame energie. Pas als gebouweigenaren op grote schaal overstappen van aardgas naar duurzame warmte, alle geschikte gebieden voor energie opwek zijn ontwikkeld en iedereen structureel energie bespaart, zal de CO | 2- uitstoot in de stad flink verminderen. We werken aan de energietransitie onder andere via • | Beleidsnota ‘Opwekgebieden voor schone energie in Utrecht 2024-2030 • | Herijking Regionale Energiestrategie (RES) Utrecht. Onderweg naar 2050.

• | Programma Energie besparen 2022-2030 • | Beleidsnota warmte 2025-2035 • | Uitvoeringsprogramma Elektriciteitsinfrastructuur en netcongestie 2023-2026 Onze plannen om de CO2 uitstoot in de stad verder te reduceren zijn in de Klimaatvisie opgenomen. Deze is op 2 maart 2026 ter inzage gelegd tot en met 13 april zodat bewoners en bedrijven kunnen reageren op deze plannen. In 2025 is belangrijke wetgeving voor de invulling van regierol van de gemeente in de energietransitie vastgesteld. In de Beleidsnota warmte die eind 2025 door de raad is vastgesteld zijn anticiperend op deze wetten de gemeentelijke kaders voor de warmtetransitie vastgesteld. In 2025 heeft de gemeenteraad ook de stap gezet om het publieke bedrijf HVC aan te wijzen als het benodigde publieke warmtebedrijf in Utrecht voor de uitvoering van de warmtetransitie. Het rijk verkent op dit moment de mogelijkheden om via publieke deelneming mede-eigenaar te worden van het nu nog private warmtebedrijf van Eneco. Ondanks deze belangrijke stappen is de betaalbaarheid van de overstap voor de inwoners nog niet geregeld, waardoor het overstappen op een warmtealternatief nog niet op grote schaal plaatsvindt. Hoewel de gasprijzen stabieler lijken dan een aantal jaren terug, moeten we altijd voorbereid zijn op onverwachte ontwikkelingen in de wereld, zoals nu in het Midden-Oosten.

Door zowel de heffing op de CO2-uitstoot die vanaf 2027 moet worden betaald als een verplichte bijmenging van groen gas door energiebedrijven is de verwachting dat de gasprijzen de komende jaren sowieso zullen stijgen. Daarom blijven we de komende jaren inzetten op ondersteuning van kwetsbare huishoudens. Netcongestie De problemen met de capaciteit van het net zijn in 2025 niet afgenomen. In 2025 is gewerkt aan maatregelen die binnen 1 a 2 jaar de impact van netcongestie kunnen verminderen. Zo zijn bijvoorbeeld aanvragen bij Stedin (netbeheerder) gedaan voor het toepass en van een congestieverzachter in Beurskwartier en Papendorp, zijn bij gemeentelijke vastgoed accu’s geplaatst om de piekbelasting te kunnen opvangen. Bedrijven zijn ondersteund met een energiescan om hun energieverbruik beter en efficiënter in te richten en mogelijk een energiehub kunnen vormen. Ook is de stroomafname beperkt in piekuren (16-19 uur) voor het elektrisch laden van de auto's. Tot slot werken we samen met onze partners aan de noodzakelijke uitbreidingen aan het elektriciteitsnet: voorbereidingen zijn genomen voor een hoog-en middenstation Utrecht Noord en verkenningen gestart op Lage Weide. In 2025 zijn er 21 nieuwe locaties voor nieuwe trafohuisjes bepaald, inclusief trafohuisjes die vervangen moeten worden en een nieuwe plek krijgen. Er zijn 8 nieuwe trafohuisjes gerealiseerd en 11 vervangen.

In 2025 hebben we twee locaties beschikbaar gesteld voor het plaatsen van (nood)stroomgeneratoren. Zo kan Stedin een groot deel van het totaal benodigde vermogen vóór de winter realiseren. In dit hoofdstuk zijn een aantal stedelijke effecten van de energietransitie opgenomen. In de Voortgangsrapportage Energie in de stad zijn meer gedetailleerde resultaten over de activiteiten die zijn uitgevoerd opgenomen. 1.1 CO2 uitstoot Figuur 1.1.1 CO2 uitstoot (footprint) voor 2024 De klimaatmonitor heeft nog geen gegevens over de uitstoot van 2025. De CO 2-uitstoot in de gemeente Utrecht bedraagt in 2024 circa 1,2 miljoen ton CO 2*. Tussen 2023 en 2024 daalde de CO2 uitstoot met 3%. In de periode van 2015-2024 daalde de CO2-uitstoot in totaal met 35%. De CO2- uitstoot per inwoner daalde in de periode 2015-2024 harder (-42%) dan de totale uitstoot (-35%), omdat in dezelfde periode het aantal inwoners groeide (12%). Een belangrijke factor in deze daling is de afname van de landelijke CO2-uitstootfactor voor elektriciteit met 60% als gevolg van de vergroening van de opgewekte elektriciteit. Dit maakt dat de stedelijke CO 2-uitstoot ten gevolge van het elektriciteitsgebruik daalt. Zowel in de gebouwde omgeving als bij verkeer en vervoer daalde de uitstoot tussen 2023 en 2024 4%.

Dit komt deels doordat de landelijke elektriciteitsmix verder is vergroend door onder andere meer zon en wind op zee. Ook heeft stadswarmte een lagere uitstoot per energie-eenheid. * Betreft directe CO2 uitstoot van gas en brandstoffen (via vervoerskilometers over de weg, inclusief autosnelwegen) en indirect als het om elektriciteit en stadswarmte levering gaat. Ook is de uitstoot van overige broeikasgassen die omgerekend zijn naar CO 2 equivalenten meegerekend.

Figuur 1.1.2 onderverdeling van emissies per sector voor 2024 De emissies van de gebouwde omgeving maken bijna de helft uit van alle emissies. Dit betreft woningen en gebouwen van bedrijven en organisaties die onder de dienstensector vallen. Het gaat om emissies die horen bij het elektriciteitsverbruik, het gasverbruik en de warmtenetten. Verkeer en vervoer maakt 42% uit. Het gaat om het verkeer dat op de Utrechtse wegen rijdt. De uitstoot van de Industrie in Utrecht is 9%. In deze tabel zien we dat het verbruik van woningen voor 23% van alle emissies zorgt. En binnen Mobiliteit zijn de snelwegen de grootste uitstoter van emissies.

1.2 Energiegebruik Figuur 1.2.1 energiegebruik Het totale energiegebruik (zonder mobiliteit) daalde in de periode 2015-2024 met 11%. Tussen 2023 en 2024 steeg het 2%. In heel Nederland steeg dit energieverbruik tussen 2023 en 2024 met 4%. De grootste absolute stijgingen zitten bij het warmte- en gasverbruik van woningen en het zakelijk elektriciteitsverbruik. Het gas- en warmtegebruik is gecorrigeerd voor graaddagen, wat betekent dat de stijging van het warmtegebruik niet kan worden verklaard door verschillen in warme en kou de winters. Het “Programma energie besparen gebouwde omgeving” heeft als doel dat er 35% energiebesparing is in de gebouwde omgeving in 2050 ten opzichte van 2020. In 2024 is er 12,6% besparing gerealiseerd ten opzichte van 2020.

1.3 Zonnestroom vermogen Figuur 1.3.1 zonnestroom vermogen - cumulatief - in Utrecht (de vlakken - linker as) en Nederland (de lijnen - rechter as) Het zonnestroomvermogen van opgestelde panelen groeide in 2024 ten opzichte van 2023 met 14% en bereikte een omvang van 232 MWpiek. De groei is absoluut en relatief minder dan de jaren ervoor. De elektriciteitsproductie van deze panelen is gelijk aan het stroomverbruik van zo'n 96.000* Utrechtse woningen. Het groeitempo is door de jaren heen vergelijkbaar met het gemiddelde in Nederland zonder zonnevelden. Waarbij de Utrechtse woningen harder groeien en de niet -woningen wat minder hard. * Het gemiddeld elektriciteitsverbruik van een Utrechtse woning is 2.140 kWh per jaar. Dit is substantieel onder het landelijk gemiddelde van 2.550 kWh per jaar. De aanname is dat gemiddelde elektriciteitsproductie per zonnepaneel 889 kWh/kWpiek/jaar is (875 tot 2020, 900 erna).

1.4. Aantal bestaande woningen afgesloten van aardgas Figuur 1.4.1 het aantal bestaande woningen afgesloten van aardgas - per jaar én cumulatief In bovenstaande grafiek zijn data uit het landelijke centrale aansluitingen register opgenomen. Het zijn woningen waar de gasaansluiting verwijderd is én er nog wel een elektriciteitsaansluiting is. Dit zijn huiseigenaren die waarschijnlijk zijn overgestapt op elektrisch koken en/of verwarmen in de woning. De grote aantallen van woningen die van het aardgas afgaan zijn pas te verwachten als gebouweigenaren op grote schaal gaan overstappen naar een warmtealternatief. Dit zal pas gebeuren als een betaalbaar alternatief voor gebouweigenaren beschikbaar is.

1.5 Zonnestroomvermogen per woning Figuur 1.5.1 het geregistreerde vermogen zonnestroom per woning Het geregistreerde vermogen zonnestroom per woning bereikte in 2024 in Utrecht een omvang van 864 kWpiek per woning. Dit is een factor 2 tot 3 hoger dan in de drie andere grote steden. In de groep van 23 zeer sterk stedelijke gemeenten staat Utrecht op de 8e plaats van het gemiddelde aantal zonnepanelen per woning.

1.6 Woningen: energielabels Figuur 1.6.1 het aantal woningen per label Einde 2025 zijn 115.170 woningen in Utrecht voorzien van een geregistreerd label, het aandeel woningen met label is gegroeid naar 68%. Het is niet waarschijnlijk dat de geregistreerde woningen representatief zijn voor alle woningen in Utrecht. Na tien jaar vervalt een geregistreerd label en is het niet meer geldig. Vanaf 1 -1-2021 is het duurder geworden om een label aan te vragen. Wel is een label bij verkoop van de woning verplicht. Het aantal woningen met label is gegroeid met ongeveer 4.000. Hierbinnen daalt het aantal woningen met een slechter label (D,E,F of G) met ruim 3.000 en groeit het aantal woningen met label A of B met 7.000. Een van de doelstellingen binnen de Global Sustainable Development Goals is adequate, veilige en betaalbare woningen voor iedereen. Woningen met een energielabel E, F en G verdienen extra aandacht voor verbetering. Het gaat om 10% van het aantal geregistreerde woningen in de stad, in 2024 was dat nog 13%.

1.7. Woningcorporatie woningen: E,F en G labels Figuur 1.7.1 het aantal woningen met label E, F of G De corporaties leggen zich in de huidige fase van de energietransitie vooral toe op isoleren (en dus niet op het aardgasvrij maken van hun bezit). En dan met name op het wegwerken van de EFG-labels. Het streven is om dat uiterlijk in 2028 voor elkaar te hebben. Ze hebben daar hun planning op ingericht. Het aantal woningen met een E,F of G label is in 2025 gedaald met 24% gedaald tot minder dan 2.000.

1.8 Utiliteitsgebouwen: energielabels Figuur 1.8.1 het aantal utiliteiten per label, voor zover bekend Bij oplevering, verkoop of verhuur van utiliteitsgebouwen, zoals kantoren, scholen, horeca, sporthallen en ziekenhuizen is sinds 2009 een energielabel verplicht. Eind 2024 hadden 4.960 utiliteitsgebouwen in Utrecht een geregistreerd energielabel, 190 meer dan het jaar ervoor. Die toename zit in het aantal utiliteitsgebouwen met energielabel A, de overige labels veranderen weinig. Het is niet waarschijnlijk dat deze labels representatief zijn voor alle utiliteitsgebouwen in Utrecht, omdat het totaal aantal gebouwen veel groter is. Vanaf 2023 moeten kantoren van meer dan 100 m 2 minimaal energielabel C hebben. Kantoren met een slechter energielabel (D t/m G) mogen dan niet meer worden gebruikt. Eind 2024 voldeden alle kantoren die minimaal energielabel C moesten hebben daaraan.

1.9 Duurzame nieuwbouw (G.P.R.) Figuur 1.9.1 score van vergunningen nieuwbouwwoningen op de gemeentelijke prestatie richtlijn Via de GPR (Gemeentelijke Prestatie Richtlijn) wordt de duurzaamheidsscore van projecten bepaald. In 2025 was - van de projecten met een GPR score - het gemiddelde een 8,1 op een schaal van 10. Dat is iets lager dan in 2024 (8,2). De GPR bestaat uit vijf onderdelen die onderling tegen elkaar worden afgewogen tot een gemiddelde. Duurzaamheid wordt vanuit de gemeente zo integraal mogelijk benaderd. Daardoor kan het zo zijn dat bij projecten iets minder aandacht is voor het thema energie ten gunste van andere thema’s zoals groene daken, verblijfskwaliteit, etc. Bij aanbestedingen van woningbouwprojecten werden punten toegekend aan het plan met de hoogste GPR -score. In 2021 is dit systeem verlaten en sindsdien richten we ons wat betreft duurzaamheid meer op innovatieve thema's zoals circulair bouwen of natuurinclusief bouwen. Circulair bouwen meten we met de indicator MPG (zie hoofdstuk circulair) en met de indicator Herkomst Materialen uit Het Nieuwe Normaal.

2. Voedsel 2.1 Inleiding Voedsel op de stedelijke agenda In Utrecht vinden we dat iedereen een eerlijke kans moet krijgen op een gezonde en duurzame voedselomgeving. De productie en consumptie van voedsel heeft invloed op het klimaat. Het hergebruiken van voedselrestromen en korte ketens tussen producent en consument draagt bij aan een duurzame gemeente(lijke organisatie). Gezond eten draagt bij aan gezond opgroeien en gezonde Utrechters. Het voedselaanbod en de voedselomgeving bepalen in grote mate hoe gezond mensen kunnen eten. En samen eten draagt bij aan inclusie, het verminderen van eenzaamheid en maakt eten betaalbaar toegankelijk. In de Nota Samen Gezondheidsverschillen verkleinen hebben we ambities geformuleerd op gezonde voeding en op gezond voedselaanbod. Bijvoorbeeld in de vorm van gezonde schoollunches. Met het programma Gezond Gewicht op School (GGOS) stimuleren we Utrechtse leerlingen om een gezond voedings- en beweegpatroon te ontwikkelen en te behouden. We werken samen met een groot aantal partijen (o.a. andere gemeenten, de ministeries van VWS, BZK en LVVN en het Voedingscentrum), in de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving (2021-2027). Het doel van deze City Deal is om de versnelling te realiseren naar een gezond en duurzaam voedselsysteem. De doelen richten zich op: 1.

Ontwikkelen en implementeren van instrumenten om de voedselomgeving gezonder en duurzamer in te richten; 2. Gezonde en toekomstbestendige voedselcultuur en -routines creëren; 3. Vergroten van het aandeel lokaal voedsel in het dagelijks menu. In Utrecht richten we ons vooral op het eerste spoor. We ontwikkelen samen met de City Deal een juridisch instrumentarium zodat gemeenten kunnen sturen in het voedselaanbod. Dit doen we door voedselscores te meten in de stad. Hiermee kunnen we de mate van (on)gezond aanbod in een bepaald gebied vaststellen. Overal in Nederland zien we een verandering in het aantal voedselaanbieders en is de voedselomgeving in alle steden ongezonder geworden. 80,6% van het voedselaanbod is ongezond tot zeer ongezond. Het aantal fastfoodlocaties is tussen 2015 en 2025 met 44,0% toegenomen en het totale aanbod van verse en gezonde aanbieders is met 15,5% afgenomen. Ook in Utrecht zien we vergelijkbare ontwikkelingen. In onderstaand plaatje is te zien dat er in heel de stad een groei in ongezond aanbod plaatsvindt. Figuur 2.1.1 Voedseldrukmonitor Utrecht (2015 en 2025)

2.2 Gezond Gewicht op School & tegengaan van voedselverspilling Figuur 2.2.1 aantal Utrechtse kinderen dat een gezonde schoollunch ontvangt via GGOS middelen Scholen zijn belangrijke plekken om verschil te kunnen maken in de levensstijl en het voedingspatroon van kinderen. Daarom biedt de gemeente kinderen gezonde schoollunches aan op scholen (zowel speciale als reguliere primair onderwijsscholen) waar kinderen zitten die dat het hardst nodig hebben. Dat gebeurt via het programma Gezond Gewicht op School (GGOS). In 2024 hebben we met GGOS 10 scholen ondersteund. In 2025 is het aantal scholen uitgebreid tot 12 scholen tot de zomer en 15 scholen na de zomer.In 2026 ondersteunen we 13 scholen die een driejarige samenwerkingsovereenkomst (2026 t/m 2028) hebben getekend. Totaal bereiken we met GGOS 2.900 leerlingen in 2026, waarvan 2.117 leerlingen de lunch bekostigd krijgen via de gemeente. De overige leerlingen krijgen een gezonde lunch doordat scholen zelf boodschappen verzorgen, werken aan gezonde leefgewoonten en een gezond voedingsbeleid voeren. Alle participerende scholen zetten naast een gezonde schoollunch in op meer bewegen gedurende de dag, voedseleducatie en ouderbetrokkenheid. Scholen maken ook gebruik van andere financiële bronnen zoals het landelijke programma Schoolmaaltijden en private partijen.

Voedselverspilling In de Visie Utrecht Circulair 2050 en de beleidsnota Utrecht Circulair 2030 is voedsel benoemd als belangrijke sector. Als streefbeeld wordt geschetst dat voedselproductie in 2050 biodiversiteit versterkt en behoudt. Focus ligt daarbij op korte afstanden, minder tussenschakels en op duurzame en gezonde voedselproducten. Hiervoor is intensieve samenwerking tussen boeren, inwoners, voedselverwerkers, supermarkten en horecagelegenheden essentieel. Om de ambities voor een circulaire stad te realiseren werken we aan het tegengaan van voedselverspilling en het sti muleren van hergebruik van voedselreststromen. Hiervoor werken we onder andere samen met de Provincie Utrecht en lokale ondernemers. In de SDG-agenda (Sustainable Development Goals) wordt in SDG 2 toegewerkt naar een halvering van de voedselverspilling in 2030 ten opzichte van 2015. Dat sluit ook aan bij de Nederlandse ambitie om in 2030 voedselverspilling ten minste te halveren (ten opzichte van 2020). In 2024 heeft de gemeente Utrecht het Convenant Lokale en Duurzame Voedselketens ondertekend. Samen met de cateraar van de gemeente Utrecht en met regionale partners wordt er gewerkt aan de doelstellingen hiervan. Daarnaast is er meegedacht met ondernemers die voedselverspilling tegengaan. Hierbij zijn ook de mogelijkheden voor synergie op het

voedselvraagstuk binnen de gemeente Utrecht onderzocht zodat ondernemers in de toekomst beter geholpen kunnen worden. Denk aan Utrechtse ondernemers zoals VoedselSurplus, MaGieCreations, Buurtbuik, restaurant The Green House, Greendish, Funghi Factory en d e Clique die werken aan het hergebruik van voedselrestanten en verwerking van reststromen tot nieuwe producten. Daarnaast zijn er diverse Utrechtse ondernemers aangesloten bij het initiatief Too Good To Go dat voedsel dat niet meer verkocht kan worden, aanbiedt tegen een lage prijs. 2.3 Biologische, fairtrade en stadslandbouw Figuur 2.3 Biologisch, fairtrade en stadslandbouw 77% van de Utrechters koopt wel eens fairtrade of biologische producten om milieu en energie te sparen. In 2023 was dit 75% en in 2021 80%. 39% van de inwoners koopt wel eens groente of fruit van stadslandbouw of verbouwen dit in eigen (moes)tuin om deze reden. In 2023 was dit aandeel 40% en in 2021 nog 42%. Het aandeel Utrechters dat (soms of vaak) geen of minder vlees eet daalt de afgelopen jaren. In 2025 was dat 79%, in 2021 nog 84%. In 2014 ging het nog om 67% van de Utrechters. Tot 2021 is het aandeel gestegen. Uit de inwonersenquête is niet te halen waarom we deze trend zien. In de volgende inwonersenquête (2027) zal blijken of deze trend zich doorzet.

3. Klimaatadaptatie 3.1 Water en riolering We streven ernaar het water- en rioleringssysteem in Utrecht gezond, robuust en toekomstbestendig te houden. Daarbij willen we dat iedereen hiervan profiteert en hieraan bijdraagt. Het actuele beleid is vastgelegd in de Visie Water en Riolering Utrecht en de Visie Klimaatadaptatie Utrecht, die op 3 februari 2022 zijn vastgesteld door de Utrechtse gemeenteraad. Het opwarmende klimaat stelt ons voor twee belangrijke opgaven. Enerzijds willen we het verder opwarmen van het klimaat zoveel mogelijk voorkomen. Dit doen we door de kringlopen voor water, materiaal en energie zoveel mogelijk te sluiten. Anderzijds moeten we ons water- en rioleringssysteem aanpassen aan het opwarmende klimaat, met vaker extreem weer zoals hevige neerslag en langdurige droogte. Dit doen we in een snelgroeiende stad, wat vraagt dat we zoveel mogelijk functies combineren en de beschikbare ruimte zo goed mogelijk benutten. En omdat de toekomst nog onzeker is, moeten onze systemen flexibel zijn om ze aan te kunnen passen aan de eisen en wensen van morgen. De doelen die we voor het water- en rioleringssysteem willen realiseren zijn: • Een openbare ruimte die zo hemelwaterbestendig is ingericht dat bij extreme buien (t/m 80 mm per uur) onze wegen begaanbaar blijven en we geen schade in panden hebben.

• We houden minimaal 90% en bij voorkeur 100% van onze jaarlijkse neerslag vast op de plek waar deze gevallen is. Hiermee verminderen we de gevolgen van langdurige droogte. Hiervoor hanteren we de voorkeursvolgorde vasthouden en nuttig gebruiken, infiltreren op maaiveld, ondergronds infiltreren, verwerken in het oppervlaktewater en afvoeren naar de rioolwaterzuivering. • Ons water- en rioleringssysteem is circulair door vuile en schone waterstromen zoveel mogelijk te ontvlechten en kringlopen te sluiten. Deze maatregel leent zich goed om te combineren met de ambitie om minimaal 90% van de jaarlijkse neerslag te verwerken daar waar die valt. • Een goede waterkwaliteit die bijdraagt aan een gezond leefklimaat en een positieve beleving van de openbare ruimte, en leefbaar is voor de flora en fauna, en geschikt is voor recreatie, zoals zwemmen. We streven ernaar dat van al het water in de stad minimaal 10% van de watergang natuurlijk is ingericht (geen harde kades). Bij kansrijke locaties hanteren we het doel om minimaal 25% van de watergang natuurlijk in te richten. 3.2 Afgekoppelde oppervlakte Figuur 3.2.1 Aantal hectare afgekoppelde oppervlakte Bij rioolvervangingen en herinrichtingen koppelen we zoveel mogelijk hemelwater los dat eerder naar de rioolwaterzuivering ging.

Hierbij scheiden we afvalwater en hemelwater (afkoppelen) en richten we de openbare ruimte klimaatbestendiger en groener in. We gebruiken dit hemelwater en infiltreren het in de bodem. We zien dat afkoppelen van hemelwater nodig is om de toename in afvalwater door de groei van de stad op te vangen. Door het hemelwater vast te houden en niet af te voeren naar de zuivering creëren we voldoende ruimte in het systeem om het afvalwater af te voeren. Dit jaar is 16,5 hectare afgekoppeld. Hiervan is 12,7 hectare openbare ruimte. De andere 3,8 hectare is particulier terrein. Van de in totaal 16,5 ha is minstens 3,1 ha vergroend. Het afkoppelen is gerealiseerd tijdens rioolvervangingsprojecten, maar ook via de bijdrageregeling niet- rioleringsprojecten, acties vanuit Waterproof030 (tegeltaxi, geveltuinenburendagen, de subsidieregeling groenblauwe daken en de subsidieregeling watervriendelijk maatschappelijk vastgoed) en de bouwplantoetsing. Dit jaar is er grote winst behaald door bij de herinrichting van de Amsterdamsestraatweg en de Westelijke Stadsboulevard een grote hoeveelheid verhard oppervlak af te koppelen. Bij de Amsterdamsestraatweg hebben we de kans op wateroverlast verminderd en 1,5 kilometer hemelwaterriool aangelegd. Hiermee is 2,0 ha afgekoppeld. Bij de Westelijke Stadsboulevard is een wadi aangelegd en is er veel vergroend. Hiermee is er maar liefst 2,5 ha afgekoppeld.

Met onze bijdrageregeling niet-rioleringsprojecten hebben we een bijdrage geleverd aan 18 projecten, waaronder de herinrichting van een speeltuin in de Columbuslaan in Kanaleneiland en de herinrichting van de Archimedeslaan. Met de subsidieregeling watervriendelijke schoolpleinen zijn er twee schoolpleinen vergroend, waarbij in totaal 0,3 ha is afgekoppeld. Twee schoolpleinen zijn nog in uitvoering. Met de subsidieregeling groenblauwe daken is er 0,8 ha dakoppervlak vergroend, verdeeld over 482 daken. Met de subsidieregeling groenblauw maatschappelijk vastgoed is er 0,2 ha afgekoppeld. Zo is bijvoorbeeld het dak van Buurtcentrum Zuilen afgekoppeld door ondergrondse waterberging aan te brengen. We zijn dit jaar Nederlands Kampioen Tegelwippen geworden. In 2025 hebben we maar liefst 437.467 tegels vervangen door planten, bloemen en bomen. Daarmee hebben we het hoogste aantal tegels gewipt van alle deelnemende gemeenten en hebben we de Gouden Tegel gewonnen. Tijdens de geveltuinenburendagen zijn maar liefst 609 geveltuinen aangelegd en zijn er 52.864 tegels (30x30cm)

opgehaald met de tegeltaxi. De tegels die tijdens de geveltuinenburendagen worden opgehaald door de tegeltaxi, worden door de aannemer zo veel mogelijk hergebruikt. Bij voorkeur opnieuw in straatwerk en anders als funderingsmateriaal. 3.3 Grondwateroverlast Figuur 3.3.1 Aantal meldingen als gevolg van te hoge grondwaterstanden in de openbare ruimte Het afgelopen jaar ontvingen we geen meldingen van grondwateroverlast als gevolg van te hoge grondwaterstanden in de openbare ruimte. Het was een droog jaar, en het weer speelde in ons voordeel. Dat is terug te zien in het verschil in het aantal meldingen in de afgelopen twee zeer natte jaren. In 2025 is er gemiddeld 607 mm neerslag gevallen, in een gemiddeld jaar is dat 795 mm. De grootste droogte was in het voorjaar en in de zomer. We ontvingen totaal 5 meldingen over grondwateroverlast, maar daar werd de overlast veroorzaakt door onvoldoende ontwatering van particulier terrein, waarvoor de particuliere eigenaar zelf verantwoordelijk is. Bij twee meldingen betrof het water in de kruipruimte. Bij twee andere gevallen betrof het bouwkundige gebreken zoals ee n kelder of souterrain die niet waterdicht was. Bij een melding ging het om water in de tuin. We ontvingen geen meldingen over overlast als gevolg van te lage grondwaterstanden, zoals droogteschade aan panden.

3.4 Hemelwateroverlast Figuur 3.4.1 Aantal meldingen over hinder en wateroverlast in de openbare ruimte We ontvingen dit jaar 11 meldingen van wateroverlast in panden. Daarvan waren er echter 0 veroorzaakt door hemelwater afkomstig uit de openbare ruimte of uit de riolering omdat het harder regende dan het rioolstelsel aankon. Twee keer werd er geen probleem aangetroffen of was het probleem al verdwenen bij aankomst van onze aannemer. In de overige gevallen was de wateroverlast het gevolg van inpandige problemen zoals lekkage en verstoppingen van inpandige leidingen. Er is voor zo ver bekend geen sprake geweest van gevaarlijke situaties of stremming van de weg door extreme neerslag. We ontvingen in totaal 2401 meldingen over het gemeentelijke water- en rioleringssysteem. Daarvan gingen 949 meldingen over hinder en wateroverlast in de openbare ruimte door verstopte straatkolken, door een kapotte drinkwaterleiding of verzakkingen in de weg. Bij 371 meldingen werd op locatie geen probleem aangetroffen, doordat het water al was weggelopen of wanneer hetzelfde probleem meerdere malen gemeld is. De overige 1469 meldingen betroffen informatieverzoeken, persoonlijke bezittingen die in een kolk waren gevallen, nagezakte verharding, verstoppingen van perceelaansluitingen, ontbrekende putdeksels, etc.

3.5 Waterkwaliteit Figuur 3.5.1 Urgente waterkwaliteitsproblemen Met het waterschap streven we naar minimaal een oppervlaktewaterkwaliteit waarbij we urgente waterkwaliteitsproblemen zoals overmatig kroos, blauwalg, vissterfte, stank en botulisme voorkomen. We rapporteren de problemen die zo urgent zijn dat er direct maatregelen genomen moeten worden, door het waterschap of door ons. In 2024 waren dat er 6, waarvan driemaal overmatig kroos, twee locaties waar dode vissen zijn verwijderd (drie of meer), en eenmaal olie op het water. Ondanks het zonnige, droge en warme jaar is het aantal urgente waterkwaliteitsproblemen beperkt gebleven. Door het warmer wordende klimaat neemt de kans op waterkwaliteitsproblemen, zoals blauwalg en overmatig kroos, in de toekomst toe. Ook kan er in droge periodes minder doorstroming plaatsvinden waardoor de kans op bloei van algen en kroos toeneemt. Via het Programma Gezond Water nemen we maatregelen om de waterkwaliteit te verbeteren en voor de toename in waterkwaliteitsproblemen te compenseren. De raad is per brief geïnformeerd over de uitvoering van het Programma Gezond Water.

Figuur 3.5.2 Kaart conceptresultaten Ecoscan 2024 Bron: Regionaal Netwerk Water & Klimaat, werkgroep stedelijk water. In de Visie en Water en Riolering hebben we de ambitie opgenomen om de ecologische waterkwaliteit te verbeteren. Om een beeld te krijgen van de ecologische waterkwaliteit, voeren we sinds 2025 eens in de drie jaar in regionaal verband Ecoscans uit. Deze Ecoscans geven een indicatie van de ecologische waterkwaliteit en zijn richtinggevend voor de programmering van de maatregelen uit het Programma Gezond Water. In 2024 is de Ecoscan-meting voor de vierde maal uitgevoerd op 107 locaties in het Utrechtse oppervlaktewater. De resultaten zijn weergegeven in Figuur 3.6.1. De locaties van de Ecoscan-metingen zijn representatief voor al het oppervlaktewater binnen de bebouwde kom van de gemeente Utrecht. Op basis van dit uitgangspunt voldeden 41 van de 107 niet aan het ecologische waterkwaliteitsdoel zoals opgenomen in de Visie Water en Riolering. Een belangrijke nuance om te maken is dat het Programma Gezond Water pas gestart is nadat deze Ecoscan-metingen zijn uitgevoerd. De effecten van de maatregelen die in het kader van dit programma vanaf 2025 zijn uitgevoerd zijn daarmee dus nog niet in beeld. Op dit moment beschikken we over de resultaten van vier meetrondes (2015, 2018, 2021 en 2024).

Deze vier meetrondes zijn te beperkt om duidelijke uitspraken te doen over een trend. Dit heeft er mede mee te maken dat de meetresultaten sterk afhankelijk zijn van het heersende klimaat in het jaar van de metingen. Zo was het in de maanden voorafgaand aan de meetronde in 2024 relatief gezien extreem warm en nat. Dit zorgde onder andere voor troebeler water, lagere zuurstofconcentraties en verhoogde concentraties van nutriënten (zoals stikstof en fosfor). Dit heeft een negatieve impact op de plantbedekking en -diversiteit en dit is ook wat we terugzien in de meetresultaten van 2024. De Ecoscan-methode is op dit moment de beste methode die we hebben om een indicatie te verkrijgen van de ecologische waterkwaliteit. Ondanks dat we gezien de geringe meetdata nu nog geen uitspraken kunnen doen over trends, zijn we wel bezig met het opbouwen van een meetreeks.

3.6 Groenblauwe daken Figuur 3.6.1 groenblauwe daken, subsidiebedrag, aantal verleende subsidies en oppervlakte

De druk op openbare ruimte in stedelijk gebied is groot. Met groenblauwe daken is het op beperkte oppervlakte mogelijk de leefbaarheid te vergroten. Groenblauwe daken leveren op de onderstaande manieren een positieve bijdrage aan de omgeving: • Vermindering en vertraging van hemelwaterafvoer; • Reductie van de hittestress; • Kwaliteitsverhoging van de leefomgeving door vergroening; • Biodiversiteit Sinds 2009 heeft de gemeente Utrecht een subsidie om de aanleg van groenblauwe daken te stimuleren. De subsidieregeling groene daken is op 1 juli 2024 overgegaan in de subsidieregeling groenblauwe daken waarover de Raad per brief is geïnformeerd. De subsidie groenblauwe daken geldt voor de aanleg van groenblauwe daken op bestaande gebouwen, woningen, woonboten, maatschappelijke vastgoed, schuren en bijgebouwen. In 2025 zijn er 273 subsidieaanvragen voor een groenblauw dak toegekend. Een deel hiervan is in de vorm van een verzamelaanvraag gedaan, wat aanvragen zijn met 2 of meer adressen in één subsidieaanvraag. In totaal zijn er voor 482 adressen groenblauwe daken aangevraagd. In totaal is er meer dan één voetbalveld (7.773 m2) aan groenblauwe daken aangelegd met de subsidie. Het totale aantal aanvragen is hoger dan in 2024. We zien dat het aantal aanvragen na de aanpassing van de subsidieregeling is toegenomen.

Momenteel werken we aan een verruiming van de subsidieregeling, zodat er ook groenblauwe maatregelen in de tuin genomen kunnen worden met deze subsidie. De aanvragen in 2025 betroffen vooral extensieve (sedum) – en biodiverse (kruiden en bloemen) groenblauwe daken. Er is voor 3.899 vierkante meter aan extensieve groene daken en 2.860 vierkante meter aan biodiverse groene daken aangebracht. Op al deze daken kon gemiddeld 32 liter water per m2 worden vastgehouden. Er waren geen aanvragen voor intensieve groene daken. Dit zijn

daken die worden ingericht als een volwaardige daktuin die bestaat uit planten, grassen, stuiken en eventueel bomen. 4. Groene leefomgeving 4.1 Inleiding Een groene en klimaatbestendige leefomgeving, met een openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeten, sporten, spelen en bewegen, is essentieel voor gezond stedelijk leven in Utrecht. De gemeente neemt zelf het voortouw in de noodzakelijke vergroening van de openbare ruimte en monitort de voortgang hiervan. Tegelijkertijd is de inzet van bewoners en bedrijven essentieel voor het groener maken van onze stad. We hebben daar als gemeente echter beperkt invloed op. De bewoners en eigenaren maken zelf de keuzes voor hun tuinen, terreinen, gebouwen en daken, zoals het gebruik van tegels, verharding, bomen of groen. We sturen onder andere met subsidies en communicatie, maar het blijkt dat de beschikbare informatie hierover beperkt is en niet altijd openbaar toegankelijk. Daarom zetten we onverminderd voort op verbetering van de informatie aan bewoners en eigenaren. Waar mogelijk werken gemeente en bewoners samen aan initiatieven. Om balans te houden tussen stedelijke verdichting en groene ruimtes, zet de gemeente in op de ‘Groene Schaalsprong’. Dit houdt in: meer groen in buurten, extra parken en groenblauwe verbindingen, versterking van de groene structuren naar en van het buitengebied en uitbreiding van het groen rondom de stad.

De focus van vergroening en klimaatadaptatie ligt vooral op groenarme buurten en wijken die kampen met hittestress en gezondheidsachterstanden. We maken ‘werk met werk’ (denk aan rioolvervanging) bij het vergroenen van de openbare ruimte om zo efficiënt mogelijk met de gemeentelijke middelen om te gaan. Op langere termijn zal deze vergroening de verdeling van de openbare ruimte per wijk (figuur 4.2) beïnvloeden en moet een toename van het totale groene oppervlakte en het bomenbestand zichtbaar worden. Particuliere eigenaren leveren een bijdrage aan een groene, gezonde, leefbare en biodiverse leefomgeving. We streven zowel naar een groei van kwantiteit als van kwaliteit van het groen. Ook is van belang dat groen voor alle Utrechters bereikbaar is. 4.2 Verdeling openbare ruimte 2025 Figuur 4.2.1 verdeling openbare ruimte De totale oppervlakte van het grondgebied van Utrecht binnen de gemeentegrenzen is ruim 9.900 hectare. Hiervan is 3.394 hectare openbare ruimte (exclusief landgoederen). Dit betreft verhardingen en groen in beheer bij de gemeente.

Voor het areaal aan water is dat hier ook het water in is opgenomen dat niet in beheer is bij de gemeente Utrecht (exclusief het Amsterdam -Rijnkanaal); • 43% verharding • 36% groen* • 21% water Areaal openbare ruimte verandert voortdurend in omvang en samenstelling Het areaal openbare ruimte varieert door de tijd in omvang en in samenstelling (verharding, groen, water). Soms blijft een deel van het areaal openbare ruimte onveranderd; wanneer een bedrijfspand wordt gesloopt en vervangen wordt door een appartementencomplex. Ook kan het voorkomen dat de openbare ruimte toeneemt doordat de gemeente eigenaar wordt van een terrein dat bijvoorbeeld in eigendom was van Rijkswaterstaat. Daarnaast kan de omvang van de openbare ruimte toenemen wanneer een weiland aan de rand van de stad wordt ontwikkeld tot een nieuwe woonwijk. Ook binnen het areaal openbare ruimte treden veranderingen op: zo kan een brede stoep worden versmald waardoor er ruimte ontstaat voor nieuw groen. Anderzijds kan er groen verloren gaan doo r het verbreden van een fietspad. Groene openbare ruimte Dit jaar is in Utrecht 10 hectare nieuw openbaar groen gerealiseerd. Deze uitbreiding komt vooral voort uit de ontwikkeling van nieuwe woongebieden in Leidsche Rijn, inclusief de aanleg van nieuwe parken, en uit de verdere inrichting van de Westelijke Stadsboulevard.

In totaal is het gemeentelijk beheerde groene areaal daarmee met 22 hectare toegenomen tot 1.246 hectare. Van deze groei betreft 12 hectare groen dat al aanwezig was, maar nu nauwkeuriger is geregistreerd: 6 hectare bestaande boomspiegels, 4 hectare bestaande oevers en 2 hectare aan groen dat verbeterd is ingevoerd. Bij het actualiseren van de gegevens is ook het Duurzaamheidsverslag 2024 gecorrigeerd. In de grasregistratie van Vleuten-De Meern bleek destijds 10 hectare te veel te zijn meegeteld. Het areaal

over 2024 had daarom 1.224 hectare moeten zijn. Ten opzichte van dat gecorrigeerde cijfer is er dit jaar dus sprake van een duidelijke groei. Het aantal hectare groen in gemeentelijk beheer verschilt sterk per wijk. De binnenstad, met de dichte bebouwing, heeft met 16 hectare het minste groen en Vleuten de Meern heeft met 356 hectare het meeste groen in beheer. Groen op de landgoederen Het groen dat we beheren op de landgoederen beslaat een oppervlakte van 97 hectare. Hiervan ligt 17 hectare op het grondgebied van Utrecht. Het grootste deel, 80 hectare, ligt op het grondgebied van de gemeente Bunnik, terwijl de gemeente Utrecht eigenaar is van de landgoederen. Natuurlijk beheerd openbaar groen Van het openbaar groen in gemeentelijk beheer (exclusief landgoederen) is 48 % natuurlijk beheerd groen**. Figuur 4.2.2 aantal m2 openbaar groen en water per huishouden per wijk in 2025 In 2025 beschikt een Utrechts huishouden over 100 m² openbaar groen en water (exclusief het Amsterdam-Rijnkanaal). Na enkele jaren waarin dit cijfer licht daalde — van 106 m² in 2020 en 2021, naar 103 m² in 2022, 100 m² in 2023 en 99 m² in 2024 — is dit het eerste jaar zonder verdere daling. Het niveau stabiliseert nu op 100 m² per huishouden. Het aandeel openbaar groen per huishouden bedraagt in 2025 gemiddeld 63,5 m², een kleine maar positieve toename van 0,5 m² ten opzichte van 2024.

De verschillen tussen wijken blijven groot: de Binnenstad heeft met 16 hectare openbaar groen het minst, wat neerkomt op 11 m² per huishouden, terwijl Vleuten-De Meern met 182 m² per huishouden de groenste wijk van Utrecht blijft.

Ook het water per huishouden laat verschillen zien binnen de stad. Gemiddeld beschikt een huishouden over 36,5 m² water. In Vleuten-De Meern is de beschikbaarheid met 187 m² het grootst, terwijl in Noordwest (5 m2), Binnenstad (11 m2) en Zuidwest (11 m2) is dit het laagst is. ------------ * Het gaat om openbaar groen in beheer bij de gemeente. Particuliere tuinen en landbouwgrond zijn hier dus niet in opgenomen. Ook groen dat in beheer is van scholen, sportverenigingen, recreatieschap, Rijkswaterstaat, NS, waterschappen, volkstuinen, etc. zijn hier niet in opgenomen. ** Het gaat om openbaar groen met hoge natuurwaarden zoals hooilanden, ruigten, stinzeplanten, gras met stinzenbollen en bosplantsoenen. Groen met lage natuurwaarden als grasveld, vaste planten (veelal niet inheems), rozen, etc. tellen we niet mee *** Er zit altijd een zekere vertraging tussen de planvorming, de aanplant, de overdracht naar de beheerorganisatie en de uiteindelijke registratie in het beheersysteem. We kunnen pas rapporteren over nieuw groen en nieuwe bomen, in beheer bij de gemeente, als deze zijn verwerkt in het systeem. Voor monitoringsdata sluiten we zoveel mogelijk aan bij de bestaande datasystemen van de gemeente. 4.3 Bos en bomen Figuur 4.3.1 hectare bos en bosplantsoenen in beheer van de gemeente Utrecht De gemeente Utrecht beheert circa 193 hectare bos en bosplantsoen.

De landgoederen Amelisweerd en Rhijnauwen zijn gearceerd weergegeven. De landgoederen zijn van de gemeente Utrecht maar liggen deels op het grondgebied van de gemeente Bunnik. In 2025 is de gemeente Utrecht verantwoordelijk voor het onderhoud van circa 136.000 gemeentelijke park-, laan- en straatbomen. Dit is een toename van circa 1.000 bomen ten opzichte van 2024. Daarnaast beheert de gemeente ruim 193 hectare bos en bosplantsoen. Hiervan is bijna 65 hectare bos op de landgoederen. Een groot deel daarvan, bijna 54 hectare bos ligt buiten de gemeentegrens op het grondgebied van de gemeente Bunnik. Naast de park- en straatbomen heeft de gemeente bos en bosplantsoen in beheer. Op deze locaties worden alleen de grotere bomen geregistreerd, vooral met oog op het kunnen monitoren van de boomveiligheid. Jonge bomen en bomen die verder van de paden af staan worden dus niet geregistreerd. We tellen de oppervlakte van bos en bosplantsoen en geen individuele bomen. Als bijlage bij dit rapport vindt u een gedetailleerd verslag van de ontwikkeling van het gemeentelijk bomenbestand per subwijk. Op deze online kaart Bomenbalans 2025 zijn alle park- en straatbomen (inclusief laanbomen op de landgoederen) te zien die door ons worden beheerd. Ook worden de bos en bosplantsoenen op deze kaart getoond.

NB: deze kaart toont alleen park- en straatbomen en bosplantsoenen op het grondgebied van de gemeente Utrecht. Er zit tijd tussen het aanplanten van een boom en het opnemen van de boom in het groenbeheersysteem. Dat geldt ook voor een gekapte boom.

4.4 Tevredenheid inwoners over het groen en het park in de buurt Een groene leefomgeving draagt bij aan gezondheid, welzijn en woongenot. Daarom meet de gemeente 2-jaarlijks hoe tevreden inwoners zijn met het groen en het park in hun buurt. In 2025 blijkt uit onderzoek dat 69% van de Utrechters (zeer) tevreden is over het groen (zoals grasveldjes en bomen) in hun buurt. De waardering van het groen in de stad is de afgelopen 10 jaar relatief stabiel gebleven. De verschillen tussen de wijken zijn daarbij groot: in Leidsche Rijn (80%) en Zuid (78%) zijn inwoners het vaakst tevreden over het groen in de eigen buurt, terwijl in de Binnenstad (56%) en Zuidwest (54%) iets meer dan de helft van de inwoners tevreden is. De tevredenheid over parken laat een ander beeld zien. Utrechters zijn in 2025 ten opzichte van 2023 minder vaak tevreden over het park in de buurt. Tussen 2015 en 2021 was er sprake van een stijging van 71% naar 75%. In 2021 maakten Utrechters tijdens de coronapandemie meer gebruik van parken in de stad, dit kan samenhangen met de hogere tevredenheid in dat jaar. Na de piek in 2021 is het aandeel inwoners dat tevreden over het park in de buurt gedaald naar 72% in 2023 en 69% in 2025. Er zijn verschillen zichtbaar tussen wijken, we zien dat inwoners van Oost (82%), Vleuten-De Meern (80%) en Leidsche Rijn (80%) het vaakst tevreden zijn over parken in de eigen buurt.

In de Binnenstad (54%) zijn bewoners het minst tevreden over parken in de buurt. De daling in de waardering van parken sinds 2021 past binnen een breder beeld van een stad die groeit en waar de druk op de openbare ruimte toeneemt. In een compacte stedelijke omgeving worden parken intensief gebruikt voor recreatie, ontmoeting en sport, wat zowel positief kan bijdragen aan de leefbaarheid als invloed kan hebben op de ervaren rust en kwaliteit. Ook de verschillen tussen wijken laten zien dat de beschikbare ruimte en de inrichting van de groene omgeving sterk samenhangen met de tevredenheid van bewoners. Omdat de Inwonersenquête geen inzicht geeft in concrete oorzaken, blijft verdere duiding nodig via monitoring en analyse binnen de bestaande instrumenten. Dit helpt om beter te begrijpen hoe inwoners hun groene omgeving ervaren en waar kanse n liggen om de kwaliteit te versterken. Figuur 4.4.1 aandeel inwoners dat tevreden is over het groen en het park in de buurt 2007-2025

Figuur 4.4.2 aandeel inwoners dat tevreden is over het groen zoals grasveldjes en het park in de buurt

5. Natuur – de Utrechtse 30 5.1 Inleiding Indicatoren Utrechtse biodiversiteit ‘Utrechtse 30’ De gemeente volgt de Utrechtse biodiversiteit aan de hand van 30 soorten (raadsbrief 5 oktober 2021). Het zijn soorten waarvan de trend de effecten van onze beheerinspanningen en ruimtelijke strategie op biodiversiteit deels zichtbaar maakt en die gezamenlijk het brede spectrum van biotopen (bos, water, grasland, steen etc.) omvatten. De huismus, gierzwaluw, gewone dwergvleermuis en ringslang zijn soorten waar wij voorgaande jaren ook over rapporteerden. Jaarlijks wordt dit aangevuld met een paar andere soorten, zodat periodiek alle 30 soorten aan bod komen. De extra soorten voor 2025 zijn kamsalamander, steenuil, blauwborst en orchideeën. Niet alle 30 soorten komen jaarlijks terug in het duurzaamheidsverslag vanwege beperkte capaciteit en middelen. 5.2 Huismus Figuur 5.2.1 trend huismus in Utrecht en landelijk sinds 2007 De huismus is een vogelsoort die hoort bij de stad. De vogel heeft struiken nodig voor het vinden van voedsel en het verstoppen voor roofdieren. Het verstenen van tuinen en het verdwijnen van groene plekken is een reden voor afname van het aantal huismussen. De huismus maakt zijn nest onder dakpannen of in kieren en gaten in gebouwen. Deze nestplekken kunnen verdwijnen met renovaties of isolatie-werkzaamheden.

Vrijwilligers tellen voor het Meetnet Urbane Soorten (MUS) alle stadsvogels. De huismus vertoont een matige afname ten opzichte van 2007. Landelijk zien we dat de soort het afgelopen jaar ook verder is afgenomen maar de trend is nog stabiel te noemen. Als onderdeel van de ‘update’ van de ecologische informatie van het Soortmanagementplan SMP (zie 5.10) wordt in 2025-2027 opnieuw geïnventariseerd waar de huismus ‘hotspots’ zijn, de locaties waar meerdere paartjes bij elkaar broeden.

Bron: Saxifraga.nl, fotograaf: Luc Hoogestein

5.3 Gierzwaluw Figuur 5.3.1 trend gierzwaluw in Utrecht en landelijk sinds 2007 De gierzwaluw is voor zijn voortbestaan afhankelijk van nestplekken in gebouwen. Deze vogel brengt zijn hele leven door in de lucht. Alleen voor het broeden verlaat deze vogel het luchtruim. Gierzwaluwen zijn redelijk trouw aan de nestplekken waar zij voorgaande jaren hebben gebroed . De trend voor de gierzwaluw in Utrecht is stabiel. Dat is een verbetering ten opzichte van vorig jaar (het geheel is weer op stabiel niveau). De landelijke trend blijft een matige afname. De oorzaak van de uitschieter naar beneden van 2024 is niet bekend. Het kan een waarnemerseffect zijn. Bijvoorbeeld dat er minder tellingen zijn gedaan of door minder ervaren vrijwilligers. De komende jaren moet duidelijk maken hoe stabiel de populatie in Utrecht is. Maar zoals de landelijke trend laat zien blijft het een vogelsoort die het moeilijk heeft in Nederland. Voor de ‘update’ van de ecologische informatie van het Soortmanagementplan SMP (zie 5.10) brengen wij in 2026-2027 de belangrijkste locaties in kaart waar gierzwaluwen ‘kolonies’ zich bevinden.

5.4 Gewone dwergvleermuis Figuur 5.4.1 gemiddelde bezetting van vleermuissoorten in de onderzochte VleerMUS -routes van 2024 De gewone dwergvleermuis is een vleermuis die overal voorkomt in Nederland en ook het vaakst gezien wordt in Utrecht. Overwinteren doen ze in winterslaap in de Inktpot en enkele andere hoge gebouwen in de stad. Als ze hun jongen grootbrengen vinden we de zogenaamde kraamgroepen vooral in de buurt van grote parken en wateren waar veel voedsel (insecten) aanwezig is. Sloop, verbouwings- en isolatiemaatregelen kunnen ervoor zorgen dat het aantal verblijfplaatsen in de stad afneemt. Om de voor- of achteruitgang van stadsvleermuizen te volgen is het meetnet VleerMUS in 2016 opgestart. De routes van dit meetnet zijn in 2025 voor het negende jaar gefietst. De resultaten hiervan hebben we in de loop van 2026 en worden in 2027 in het duurzaamheidsverslag getoond. De resultaten in het figuur hierboven zijn van 2024. Het duurt ongeveer een jaar om de data te analyseren. Als we de populatieontwikkeling van de gewone dwergvleermuis binnen VleerMUS Utrecht vergelijken met de populatieontwikkeling van de gewone dwergvleermuis binnen alle vleerMUS -projecten samen in Nederland, dan laat Utrecht een afwijkend beeld zien. De populatieontwikkeling van de gewone dwergvleermuis laat in Utrecht een matige afname zien tegenover een matige toename in stedelijk Nederland.

Als onderdeel van de ‘update’ van de ecologische informatie van het Soortmanagementplan SMP (zie 5.10) worden in 2025-2027 aanvullende inventarisaties gedaan van verblijfplaatsen. Voor de ruige dwergvleermuis en de laatvlieger zijn de data nog niet toereikend genoeg om statistische trends te berekenen.

Bron: Pexels.com, fotograaf Maximilian Ruther 5.5 Ringslangen Figuur 5.5.1 trend ringslang Dit is een overzicht van het aantal ringslangbroeihopen in Utrecht. In 2025 werden vijftien van de drieëntwintig broeihopen afgegraven en opnieuw opgebouwd waarbij de eikapsels werden geteld. Helaas werd er maar in 1 broeihoop eikapsels gevonden (105 stuks). Dat is een grote afname. Mogelijk zijn sommige broeihopen niet diep genoeg afgegraven waardoor er eikapsels gemist zijn. Want af en toe liggen de eikapsels een stuk dieper dan de verwachting.

Een mogelijke verklaring voor de afname van eikapsels kunnen de verschillende soorten Amerikaanse rivierkreeften (invasieve exoten) zijn die overal in Utrecht zitten en die zorgen dat een deel van het voedsel voor de ringslang afgenomen is. Ze eten kikkers, kikkervisjes en kikkereitjes en knippen de waterplanten door waardoor het water troebel wordt en de biodiversiteit afneemt. Ringslangen hebben daardoor minder voedsel. Er is nog geen oplossing voor de invasieve rivierkreeften. Het aanleggen van nieuwe broeihopen helpt zeker ook voor het leefgebied van de ringslang. Er zijn 3 nieuwe broeihopen aangelegd in 2025. De ligging van de nieuwe broeihooplocaties is zeer gunstig aan de oostrand van Utrecht, waar de ringslangpopulatie het sterkst is. Met de komst van de nieuwe broeihoop op Golfclub Amelisweerd en de twee nieuwe plekken in Amelisweerd is er een mooie ecologische zone aan het ontstaan voor de ringslang populatie tussen Nieuw -Wulven in Houten en de oostrand van Utrecht. De ringslang is een kenmerkende soort van waterrijke gebieden, natuurlijke parken en landgoederen aan de oost- en noordkant van de stad. De ringslang leeft van amfibieën en vissen. In zijn leefomgeving is het dan ook belangrijk dat er kleine wateren en natuurlijke oeverbegroeiingen aanwezig zijn.

Zeker zo belangrijk is de aanwezigheid van locaties waar de ringslang kan overwinteren en zijn eieren kan afzetten. De dieren overwinteren in (dieren)holen, onder boomstammen, in taluds en andere droog gelegen, vorstvrije locaties. De ringslang zet haar eieren af op locaties met (natuurlijke) broei: mesthopen, composthopen en rottend organisch afval. Dergelijke locaties zijn kwetsbaar: ze worden door mensen gebruikt en wanneer niet bekend is dat er ringslangen in voortplanten kunnen de eieren worden verstoord of vernield. Om de voortplanting van ringslangen beter te beschermen, te stimuleren en bovendien goed te kunnen monitoren worden in Utrecht broeihopen aangelegd en het aantal eikapsels jaarlijks geteld. De ringslang komt in de gemeente Utrecht voor in de oost- en noordrand van de stad. Ten westen van het Amsterdam Rijnkanaal zijn geen populaties bekend. Voor de opbouw van de broeihopen is de gemeente afhankelijk van vrijwilligers. Daarom wisselt het aantal opgebouwde broeihopen per jaar. Fotograaf: Floris Brekelmans

5.6 Kamsalamander Voor de kamsalamander hebben we de poelen onderzocht die bij de gemeente in beheer zijn. We hebben vastgesteld dat daar geen kamsalamanders meer inzitten. De vermoedelijke oorzaak van de achteruitgang van de kamsalamander zijn uitheemse rivierkreeften. Om de rivierkreeften tegen te gaan hebben we een pilot gedaan met de craybar met goeie resultaten. Zie hoofdstuk exoten. Daarnaast pompen we op dit moment een van de poelen leeg om alle rivierkreeft eruit te krijgen waarna we er een scherm omheen plaatsen zodat de kreeften niet meer in de poel kunnen komen. Zo proberen we de kamsalamander weer terug te krijgen. 5.7 Steenuil Aan de oostkant van de stad blijft de situatie van de steenuil kritisch. In 2025 is geen territorium meer vastgesteld bij de boerderij de Tolakker (USP) en mogelijk is de steenuil langs de oostrand daarmee verdwenen als broedvogel. We blijven met t kasten plaatsen. Net buiten de gemeentegrens zijn nog territoria aanwezig, waaronder bij boerderij Slagmaat en in Ruigenhoek. Vanuit deze territoria kan hervestiging plaatsvinden. In Rijnenburg zijn minimaal 6 territoria van de Steenuil aanwezig. In de polder zijn verschillende nestkasten aanwezig. In 1 nestkast is 1 jong succesvol uitgevlogen. Waar de andere steenuilen broeden is niet bekend. In het Maximapark in Leidsche Rijn broeden verschillende paartjes steenuilen in geplaatste nestkasten.

In 2024 zijn er 8 jongen succesvol uitgevlogen. De gegevens van 2025 zijn nog niet beschikbaar. 5.8 Blauwborst De blauwborst laat een sterke achteruitgang zien. Dit is het gevolg van de ontwikkeling van de nieuwe woonwijk in Haarrijn. De blauwborst had geprofiteerd van het tijdelijke natuurgebied. Met de start van de bouw is dit leefgebied grotendeels verdwenen, een hoekje van ongeveer 2 hectare resteert daar als permanent natuurgebied. We verwachten met de verdere ontwikkeling van het nieuwe natuurgebiedje (ruim 2 ha) in de Thematervelden dat de soort zich daar op termijn zal vestigen. 5.9 Orchideeën In algemene zin blijft het aantal groeiplaatsen van orchideeën verspreid over de stad stabiel. Jaarlijkse zien we wel schommelingen in aantal. Voor specifiek de bijenorchis geldt dat elk jaar wel weer nieuwe groeiplaatsen worden vastgesteld. 2025 lijkt voor deze soort echter een minder goed jaar te zijn, de aantallen zijn lager. Dit is mogelijk het gevolg van vroege droogte. Andere soorten zijn in aantal stabieler of nemen toe. Bijenorchis links en rietorchis rechts (door Floris Brekelmans) De landgoederen Amelisweerd en Rijnauwen vormen een belangrijke groeiplaats voor orchideeën. Hier worden jaarlijks de orchideeën geteld. Ten aanzien van de grote keverorchis geldt dat de trend op lange termijn stabiel is en over de laatste vijf jaar positief.

Dit komt vooral door de vondst van nieuwe groeiplaatsen en herstel van oude bekende groeiplaatsen. Ook de rietorchis laat een toename zien. Op de belangrijkste groeiplaats zijn 1.300 exemplaren geteld, de groei lijkt hier af te vlakken. Elders neemt het aantal exemplaren toe. De bijenorchis is wisselvallig, maar op langere termijn nog steeds positief. De moeraswespenorchis blijft min of meer gelijk in aantal. Moeraswespenorchis links en keverorchis rechts (door Floris Brekelmans) In de Thematervelden, waar nieuwe natuur is ontwikkeld, gaat het goed met de orchideeën. Daar groeien er inmiddels meer dan 500.

5.10 Natuurinclusief bouwen & Soortmanagementplan SMP Bij steeds meer lokale bouw- en inrichtingsprojecten worden natuurinclusieve maatregelen genomen. Zo worden nest-, kraam- en overwinteringsverblijven op en in gebouwen aangebracht voor gebouw bewonende vogels en vleermuizen. Met het van kracht worden van het Utrechtse Soortmanagementplan SMP (april 2024) is een versnelling ingezet van het aanbrengen van natuurinclusieve maatregelen. De realisatie van nieuwe verblijfplaatsen compenseert de natuurlijke verblijfplaatsen die verdwijnen als gevolg van verduurzaming (na-isolatie), onderhoud, verbouwingen en stadsontwikkeling. Doordat de woningbouwcorporaties ook maatregelen aanbrengen bij lichte werkzaamheden (o.a. schilderwerkzaamheden), werken we aan een ecologische plus. Er worden op voorhand meer kasten ingebouwd dan dat er natuurlijke verblijfplaatsen verdwijnen. Voor de SMP-aanpak monitoren we de gebouw bewonende soorten: gierzwaluw, huismus, gewone dwergvleermuis en enkele andere vleermuissoorten. Ook krijgen we zo een steeds beter beeld van de realisatie van de nieuwe verblijfplaatsen in gebouwen. De SMP-aanpak maakt ecologisch werken overzichtelijker en betaalbaarder voor alle Utrechtse pandeigenaren. De SMP-aanpak wordt in 2026 verder ontwikkeld, waardoor meer gebruikersgroepen onder het SMP kunnen werken.

Dit doen wij projectmatig, waarbij processen, rollen en verantwoordelijkheden, de ‘business case’ (wat kost en wie draagt straks bij aan de aanpak?) en de automatisering (waaronder een registratiesysteem) voor besluitvorming worden voorbereid. 5.11 Wilde bijen In 2025 heeft EIS Kenniscentrum Insecten op verzoek van de gemeente Utrecht een drietal volkstuinen onderzocht op het voorkomen van bestuivers. Deze inventarisatie maakt onderdeel uit van een jaarlijks onderzoek naar het voorkomen van bestuivers in de stad, waarbij de nadruk ligt op het vastleggen van de diversiteit. Tijdens de inventarisatie werden in totaal 63 soorten bijen waargenomen op de drie volkstuinen. Hiertoe behoren 5 soorten van de Rode Lijst (1 bedreigd, 3 kwetsbaar, 1 gevoelig) en 6 zeldzame soorten. Opvallend is dat maar liefst vijf van de zes Utrechtse aandachtsoorten in de volkstuinen werden waargenomen, vaak in grotere aantallen, wat aantoont dat deze locaties significant bijdragen aan het behoud van de beleidssoorten. Buiten deze inventarisatie om zijn nog drie bijensoorten voor het eerst in Utrecht waargenomen: de heggenrankbij, de veenhommel (Rode Lijst: kwetsbaar), en de composietmaskerbij (zeer zeldzaam). Met deze nieuwe waarnemingen komt het totale aantal waargenomen bijensoorten binnen de gemeente Utrecht op 151, wat ruim een derde van alle Nederlandse bijensoorten is.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/19c8cd0e-a56b-4172-958e-0e4b6d4eb77b?agendaItemId=73514a2a-9c74-46e0-bb17-2c1c47c0dcef