Duurzaamheidsverslag 2025
Tekst van het document
Het doel is om duidelijkheid te bieden aan alle betrokkenen en daar het toezicht verder op in te richten.
12. Utrecht Circulair 12.1 Inleiding Een schets van de resultaten in 2025 Eind 2024 werd de beleidsnota Utrecht Circulair 2050 vastgesteld door de raad. In dit hoofdstuk worden resultaten van drie van de vier prioriteiten uit de beleidsnota beschreven: circulaire bedrijvigheid en circulair ondernemerschap (12.2), circulaire gebiedsontwikkeling en circulair bouwen (12.4) en circulaire materiaal- en reststromen (12.5). De resultaten van de vierde prioriteit uit de beleidsnota, circulair opdrachtgeven en inkopen, komen aan de orde in hoofdstuk 14.11 Eigen organisatie. 12.2 Circulaire bedrijvigheid en circulair ondernemerschap We voerden de volgende acties uit om meer ruimte te maken voor circulaire bedrijvigheid: • het bestemmingsplan voor circulair bedrijvenpark Strijkviertel is vastgesteld; • de (deel)omgevingsvisie Lage Weide (2040) is vastgesteld; • de nota Werklocaties 2035 is vastgesteld. Om Utrecht zo aantrekkelijk mogelijk te maken voor circulaire bedrijvigheid en circulair ondernemerschap gingen we verder met het stimuleren van circulaire bedrijvigheid door: • Het uitvoeren van de regeling mkb innovatievoucher circulaire economie voor de ontwikkeling en/of toepassing van innovatie bij midden- en kleinbedrijven. Deze draagt bij aan de overgang naar een circulaire economie bij het MKB in de provincie Utrecht.
• We zijn lid geworden van ondernemersvereniging Circulair Utrecht. • Uitvoering van het NEx activatieprogramma op thema circulaire economie in samenwerking met MVO Nederland met 8 deelnemende bedrijven. • Uitvoering van de Circulaire Innovatietop regio Utrecht in samenwerking met VNO -NCW en regionale partners. Dit biedt een podium aan innovatieve, circulaire bedrijven in verschillende categorieën (startups, ketensamenwerking, changemakers). • Voortzetting van het partnerschap met DigiC, het regionale netwerk en programma ter versterking van innovatie in de circulaire bouweconomie. • We stelden de beleidsnota arbeidsmarkt vast en werken aan een arbeidsmarktaanpak circulaire economie. In dat kader organiseerden we verschillende bijeenkomsten, waaronder tijdens de Week van de circulaire economie. Green Deal Lage Weide Na de ondertekening van de Green Deal Lage Weide in 2024 zijn we met alle overheden en marktpartijen die de Green Deal ondertekend hebben aan de slag gegaan. Als gemeente Utrecht zijn we actief in de werkgroepen energietransitie, duurzame mobiliteit en klimaatadaptatie en zijn we trekker van de werkgroep circulaire economie. Bij de werkgroep circulair ligt de focus op het opschalen van verschillende reststromen, zoals pallets en elektronica: de inzameling van deze materialen centraliseren en de opgehaalde materialen zo hoogwaardig mogelijk hergebruiken.
12.3 Circulair opdrachtgeven en inkopen Circulair opdrachtgeven en inkopen De behaalde resultaten van circulair inkopen door de gemeente Utrecht staan in het hoofdstuk eigen organisatie. 12.4 Circulaire gebiedsontwikkeling en circulair bouwen Circulair bouwen In 2025 zetten we verder in op doorontwikkeling van circulair bouwen: Circulair bouwen is onderdeel van de Beleidsnota Utrecht Circulair 2030. Utrecht zette de samenwerking met de regio en de organisatie Building Balance van de Nationale Aanpak Biobased Bouwen (NABB) voort. In de Utrechtse tenders zijn we verder gegaan met i nzet op bouwen met circulaire materialen (bestaande uit biobased en hergebruikte materialen) door dit in de tenderpunten op te nemen. Dat gebeurde onder meer via indicatoren uit Het Nieuwe Normaal. We zijn gestart om de energietransitie meer biobased te maken via toepassing van biobased isolatiematerialen. Circulaire openbare ruimte Hergebruik van materiaalstromen en elementen in de openbare ruimte levert een grote milieuwinst op, omdat daarmee de productie van nieuwe materialen en de de bijbehorende ketenactiviteiten wordt vermeden. Begin 2025 is een stappenplan opgesteld voor het integraal meewegen van duurzaamheid in openbare ruimte-projecten. De stappen uit dit stappenplan versterken de vertaalslag van beleidsambities naar kaders en bieden praktische handvatten voor de uitvoering.
Een onderdeel hiervan is het toepassen van de milieukostenindicator (MKI) om hergebruik in de openbare ruimte te stimuleren en inkoop van primair materiaal te vermijden. De MKI is ook een belangrijke indicator binnen Het Nieuwe Normaal (HNN). Het interne opleidingsprogramma voor MKI is in 2025 voortgezet om medewerkers verder te ondersteunen bij het gebruik ervan. In totaal zijn 250 medewerkers opgeleid. Eind 2023 zijn wij begonnen om enkele projecten in te kopen met de milieukostenindicator (MKI) om impact op het milieu inzichtelijk te maken en de markt te stimuleren tot duurzame oplossingen. In onderstaande figuren zien we de eerste resultaten in vermindering van materiaalgebonden CO 2 en grondstoffenverbruik. In 2023 en 2024 zijn vier projecten met MKI aanbesteed en twee projecten ontworpen met MKI. In 2025 zijn twee raamovereenkomsten en één project met MKI aanbesteed. Van de projecten die met MKI in 2025 zijn aanbesteed wordt 5 x het gewicht van de Dom aan secundair (hergebruikt) materiaal ingezet. Dit gaat vooral over hergebruik van elementenverharding (zoals tegels, of klinkers) en ophoogmaterialen. Meer dan 60% van de impact van onze gemeentelijke grondstoffenvoetafdruk zit in de inkoopcategorie grond-, weg- en waterbouw. De grootste negatieve milieu-impact in de sector wordt veroorzaakt door de productie van materialen zoals beton, staal, asfalt en ophoogmateriaal.
Naast ontwerpen en aanbesteden met MKI gaan we dan ook steeds slimmer om met de materialen die we al in de stad hebben liggen. In 2025 is het gemeentelijke grondstoffendepot Trechterweide geopend. Op deze plek, gelegen op het industrieterrein Lage Weide, verzamelt en repareert de gemeente gebruikte materialen uit de openbare ruimte. De materialen die komen te liggen op Trechterwei de worden later weer ingezet in de stad. We zetten in op hergebruik in onze projecten; dat doen we met behulp van het grondstoffendepot Trechterweide en de grondbank. Door elementen en materialen langer te benutten vermindert de vraag naar nieuwe grondstof en de energie-intensieve productie daarvan. Figuur 12.4.1: toename in vermindering in CO2 uitstoot in projecten ingekocht met MKI Dit betreft enkele en de eerste projecten die zijn aanbesteed met de MKI indicator. In totaal hebben we meer resultaten geboekt. Deze resultaten maken we in de komende jaren inzichtelijk. Figuur 12.4.2: primair en secundair materiaalverbruik in projecten aanbesteed met MKI. Het doel is om primair materiaalverbruik te verminderen om inkoopketens te vermijden of te verkorten.
Circulaire grondstoffencorridor In het kader van de Circulaire Grondstoffencorridor Utrecht zijn samen met marktpartijen in de bouw (aannemers, sloop-/demontagebedrijven, hubs en bewerkers, architecten), een woningcorporatie en kennisinstellingen verschillende pilots uitgevoerd, zoals de circulaire herinrichting van openbare ruimte, een circulair sloop-nieuwbouwproject, de ontwikkeling van een duurzaam kindcentrum. Gebiedsontwikkeling en projecten Binnen gebiedsontwikkeling en projecten zetten we in de Beleidsnota Utrecht Circulair 2030 in op circulair bouwen binnen onze tenders en maatschappelijk vastgoed. Binnen tenders behaalden we al goede circulaire resultaten, zoals het project Wildgroei te Haarrijn wat een zeer hoog aandeel circulair materiaalgebruik heeft. Figuur 12.4.1 MPG-waarden vergunningen nieuwbouwwoningen De Milieuprestatie Gebouwen (MPG), in dit geval voor de nieuwbouw van woningen, geeft aan welke milieu-impact een gebouw heeft. Hoe lager de MPG-waarde, des te beter voor het milieu. Hiermee vormt het een indicator voor de mate van circulair bouwen. De gemiddelde MPG-waarde in 2025 is 0,55 en daarmee beter dan die van 2024. Als gemeente mogen wij geen strengere eisen stellen aan de MPG dan landelijk is vastgelegd in het bouwbesluit.
Vanaf 2026 rapporteren we deze waarde niet meer, mede omdat veel bouwprojecten in gevolgklasse 1 vallen en dus geen MPG-waarde meer aanleveren bij de aanvraag omgevingsvergunning. Vanuit de beleidsnota Utrecht Circulair 2030 sturen we binnen gronduitgifte op circulair materiaalgebruik via de indicator massapercentage biobased en/ of hergebruikt materiaalgebruik. Het massapercentage biobased en/of hergebruikt materiaalgebruik vanuit onze gronduitgifte via tenders en maatschappelijk vastgoed is voor 2024 als volgt: Tenders: tussen 15% en 20% Maatschappelijk vastgoed: tussen 5% en 10% Vanwege foutmarges in de onderliggende berekeningen houden we een marge aan van 5%.
12.5 Circulaire materiaal- en reststromen Upcyclecentrum Werkspoor We bouwden het eerste Upcyclecentrum in het Werkspoorkwartier met meer dan 90% gebruikte materialen. In het Upcyclecentrum gaan bewoners en makers aan de slag met hergebruik van goederen en materialen. Er is bijna 90% minder CO2 uitstoot bij de bouw van dit project vergeleken met wanneer we met nieuwe materialen zouden bouwen. Het gebouw voldoet ruim aan de Paris Proof waarde, en valt hiermee binnen planetaire grenzen. Zie voor meer info de Raadsbrief Voortgang Upcyclecentra Utrecht PREUSE en grondstoffendepot Begin 2024 is er een start gemaakt met de ontwikkeling van een circulair grondstoffendepot. Op het depot op Lage Weide slaan we materialen uit de openbare ruimte op voor hergebruik. Vanuit het project PREUSE (subsidieprogramma Interreg NWE) krijgt gemeente Utrecht subsidie voor deze ontwikkeling, waarbij er wordt samengewerkt om kennis uit te wisselen met verschillende steden die met vergelijkbare projecten bezig zijn, in onder andere Frankrijk, België en Lux emburg. Er zijn verschillende sessies geweest waarin kennis is uitgewisseld tussen de verschillende steden. Met deze subsidie is onder andere een slag gemaakt in het ontwikkelen van een digitaal platform voor de materialen op het depot. Het project loopt nog tot eind 2027, waarbij het project eindigt met een slotbijeenkomst in Utrecht.
Het grondstoffendepot wordt dan uiteraard voortgezet. 12.6 Van afval naar grondstof De inwoners van Utrecht produceerden in 2025 gemiddeld 362 kg afval per persoon, waarvan 168,5 kg aan grondstoffen gescheiden ingezameld werd, oftewel 47% van het afval. - Wij hebben de laatste wijk (Oost) omgezet naar Het Nieuwe Inzamelen (HNI). Daarnaast wordt HNI ingevoerd waar herinrichting plaatsvindt en nog geen introductie van HNI had plaatsgevonden én in nieuwbouwgebieden. - We hebben voorbereidingen getroffen voor het uitbreiden van het inzamelsysteem voor groente-, fruit-, en etensresten plus tuinafval (gfe+t) - We hebben onderzoeken gedaan naar mogelijkheden voor inzameling in de binnenstad. - We hebben een transitiepad verduurzaming gemeentelijk wagenpark opgesteld. - We hebben een bewonerspanel over de afvalinzameling uitgevoerd; - We hebben Swapshares georganiseerd waar inwoners spullen of cadeaus konden ruilen. Hiermee hebben we aan afvalpreventie gewerkt. GFE+T Een groot deel van ons ongescheiden restafval bestaat nog uit groente-, fruit-, en etensresten. Samen met het tuinafval is dit samen het gfe+t. Om meer gfe+t te scheiden gaan we het inzamelsysteem uitbreiden, te beginnen met een proef in meerdere gebieden.
Voordat een nieuw inzamelsysteem geïntroduceerd kan worden, zijn veel voorbereidingen nodig: • Voor de bovenwoningen, appartementen en hoogbouwlocaties met voldoende openbare ruimte breiden we het inzamelsysteem uit door hier containers te gaan plaatsen. We hebben we de volgende voorbereidingen getroffen: o De aanbesteding voor de levering van circa 300+ containers is definitief gegund. o Inwoners zijn geïnformeerd over de voorziene locaties waar de containers geplaatst worden, en zijn in de gelegenheid gesteld hier inspraak op uit te oefenen. o De communicatiecampagne behorende bij deze proef is ontwikkeld. De communicatie bestaat uit verschillende middelen zoals een animatievideo, flyer met tips om afval te scheiden en een bon om een gratis bakje op te halen. De bakjes worden in de proefwijken door een promotieteam met een herkenbare bakfiets uitgedeeld. Om inwoners te laten zien wat we met het ingezamelde gfe+t doen, hebben we meegedaan aan de landelijke compostactie. Inwoners konden een gratis zak compost ophalen. Binnenstad De Binnenstad biedt veel uitdagingen op het gebied van logistiek en openbare ruimte. We hebben onderzocht of het inzamelconcept ‘Afval op Afspraak’ een geschikt alternatief is voor de inzameling in de Binnenstad. Bij dit concept hebben inwoners en bedrijven de mogelijkheid een afspraak te maken en het afval aan huis op te laten halen.
Gemeenten Amsterdam en Enschede hebben hier al een proef mee gedaan, maar hebben ook beiden besloten om deze methode niet als basis inzamelsysteem toe te passen. Het systeem bracht hoge kosten met zich mee, deelname aan het systeem was laag, inwoners waren niet overtuigend tevreden en veel mensen brachten zelf hun afval weg naar een centraal inzamelpunt. Daarom zien we Afval op Afspraak niet als de oplossing voor de inzameling in de Binnenstad en onderzoeken we hoe we beter kunnen inzetten op het uitbreiden van de ondergrondse containers in de Binnenstad. Verduurzaming gemeentelijk wagenpark Het gemeentelijk wagenpark is deels verouderd en moet worden vernieuwd en verduurzaamd. Dit is een belangrijke stap voor een betrouwbare dienstverlening, doelstellingen op het gebied van luchtkwaliteit en klimaatemissies, en de uitbreiding van de nul-emissiezone voor stadslogistiek naar de gehele stad per 2030. Netcongestie speelt daarbij een beperkende rol; er is nog niet genoeg laadcapaciteit om alle nieuwe voertuigen elektrisch aan te schaffen en op te laden. Het college heeft een transitiepad vastgesteld om binnen de complexe kaders toch stappen te kunnen zetten in het verduurzamen van ons wagenpark (zie raadsbrief 8 juli 2025). De aanbesteding voor de eerste tranche van 31 zware voertuigen voor de afvalinzameling is inmiddels gepubliceerd..
Inwonersenquête en Bewonerspanel In 2023 hebben we toegezegd de inwonersenquête 2025 uit te breiden met verdiepende vragen om een betere duiding van de waardering van de inzameling te krijgen. In de meeste wijken geven inwoners het afval naast de containers - en onderwerpen die daarmee samenhangen - het vaakst als toelichting op hun cijfer als hun waardering laag is. In de Binnenstad worden ‘opengescheurde zakken’ en rommel op straat het vaakst als toelichting gegeven bij een lage waardering. Het probleem van de bijplaatsingen zien we terug in onze inzamelgegevens. De bijplaatsingen zijn ten opzichte van 2021 verdubbeld. Een belangrijke oorzaak hiervan is dat er minder afval op afspraak wordt aangeboden en meer zonder afspraak. Daarnaast hebben we een bewonerspanel gehouden. Deze resultaten zijn niet representatief voor alle inwoners. We hebben hier meer verdiepende vragen gesteld over hoe inwoners onze dienstverlening ervaren. Hieruit blijkt dat de meeste inwoners de afvalinzameling als (zeer) goed beoordelen en men het eenvoudig vindt om de afvalstromen gescheiden in te zamelen. De meeste meldingen gaan over bijplaatsingen. Afvalproductie per inwoner Figuur 12.6.1 afvalproductie per inwoner
In 2025 hebben inwoners 362 kg afval weggegooid. Dit is gescheiden en ongescheiden afval en ongeveer net zo veel als in 2024. Het scheidingspercentage, de verhouding tussen gescheiden en ongescheiden afval, is inclusief nascheiden gestegen van 46% naar 47%. In totaal zijn er meer grondstoffen door onze inwoners gescheiden, met name oud papier en karton en textiel. GFT is minder goed gescheiden. Daardoor is ook de totale hoeveelheid restafval iets gestegen. Er sprake is van een stabilisatie van de hoeveelheid afval dat wordt aangeboden. Op basis van de langjarige ontwikkelingen is te stellen dat de invoering van HNI inwoners gestimuleerd heeft meer afval gescheiden en minder restafval aan te bieden. Met een sorteeranalyse hebben we de samenstelling van ons restafval onderzocht. Hieruit blijkt dat het restafval voor ruim 30% uit gfe+t bestaat. Andere soorten afval die in het restafval zitten en beter gescheiden kunnen worden zijn papier (7%), glas (4%) en textiel (3%). Overigens zit er ook voor 5% luiers in het restafval. Dat is ruim 9 kg/inwoner. De invoering van de gfe containers draagt bij aan het beter scheiden van het gfe afval, maar zal wel meerdere jaren in beslag nemen. Daarmee zal het aandeel gfe in het restafval ook geleidelijk dalen.
Figuur 12.6.2 ontwikkeling in afval per inwoner 2022 - 2025 Grof restafval halen we op afspraak aan huis op, op de afvalscheidingsstations en als bijplaatsingen uit de openbare ruimte. Het wordt door de afvalverwerker nagescheiden. De cijfers geven de resultaten weer na nascheiden. Het aantal bezoekers van de afvalscheidingsstations is toegenomen. Per inwoner zijn er meer bezoeken per jaar dan in de voorgaande jaren. Er is echter niet meer afval op de afvalscheidingsstations aangeboden. Inwoners komen vaker met kleinere hoeveelheden. Uit het bewonerspanel dat gehouden is in het najaar van 2025 blijkt dat meer dan twee derde van de panelleden het afgelopen jaar een bezoek gebracht heeft aan het afvalscheidingsstation. Van de panelleden die niet bij het afvalscheidingsstation zijn geweest, geeft 30% aan geen grofvuil t e hebben. 20% van het totaal aantal panelleden geeft aan niet bij het afvalscheidingsstation te kunnen komen, met name doordat men geen passend vervoer heeft of kan organiseren. In de raadsbrief ‘ Diverse onderwerpen afval’ hebben wij u geïnformeerd dat we geen reden zagen om de openingstijden uit te breiden.
Figuur 12.6.3 Percentage afvalscheiding na nascheiding Van al het ingezamelde huishoudelijk afval wordt 47% gescheiden. Dit is inclusief de resultaten door de nascheiding van het grof afval en het Plastic, Blik en Pak uit het fijne restafval. Met de kliko’s en ondergrondse containers voor grondstoffen wordt 28% van het fijn huishoudelijk afval gescheiden, met nascheiding stijgt het percentage naar 34%. Op de afvalscheidingsstations wordt 70% van het afval gescheiden aangeboden, met nascheiding stijgt het percentage naar 85%. Afvalpreventie Met de activatiecampagne SwapShare hebben we inwoners gestimuleerd om meer spullen te delen en hergebruiken. Er zijn drie SwapShare evenementen georganiseerd. Er hebben meer dan 1.100 inwoners aan meegedaan en er is ruim 12.000 kg afval bespaard.
G4 vergelijking Figuur 12.6.4 afvalproductie van de vier grootste gemeenten van Nederland Figuur 12.6.5 afvalscheidingspercentage G4, zonder nascheiden Van de vier grootste gemeenten heeft Amsterdam de laagste afvalproductie per inwoner gevolgd door Utrecht. Het aandeel gescheiden inzameling ligt in Utrecht hoger dan in de andere 3 grote steden: Utrecht 38%, Den Haag 18%, Amsterdam 19%, Rotterdam 21%. Het betreft de bronscheiding van het
totale huishoudelijke afval. Het restafval wordt met nascheiding nog verder gescheiden , dat is niet in deze cijfers verwerkt. Dit verklaart de afname van het scheidingspercentage in de CBS cijfers voor Utrecht. Tot 2021 vond bronscheiding plaats van PBP (Plastic, Blik en Pakafval). De cijfers vanaf 2022 laten de resultaten zien voordat er nascheiding heeft plaatsgevonden. Het bronscheidingspercentage neemt af, maar het totale scheidingspercentage rond de 46% zoals uit figuur 12.6.2 blijkt. Deze vergelijking betreft (voorlopige) cijfers tot en met 2024. De CBS cijfers wijken daarnaast af van de gemeentelijke cijfers omdat de CBS cijfers niet zijn gecorrigeerd voor bedrijfsafval dat in de route van huishoudelijk afval is opgehaald. 13. Duurzame leefomgeving: bodem Bodem en ondergrond In Utrecht werken we aan een gezonde leefomgeving. Een gezond, robuust bodem en watersysteem en duurzaam gebruik van de ondergrond zijn randvoorwaarden voor een gezonde leefomgeving. Langs de vier B’s van beschermen, benutten, beheren en beter maken, werken we aan de duurzame balans tussen het gebruik van de ondergrond en de bescherming van bodemkwaliteiten.
Het beleid is erop gericht dat de ondergrond integraal onderdeel uitmaakt van ruimtelijke keuzes, bodemkwaliteiten beschermt en verbetert en het gebruik van de ondergrondse ruimte geordend wordt voor het gezamenlijke realiseren van de opgaven van de stad. 13.1 Duurzaam benutten van bodemkwaliteiten en ondergrond Met de Beleidsnota Ondergrond 2025-2035 stuurt Utrecht op een zorgvuldige inzet van bodemkwaliteiten en het voorkomen van conflicten in de ondergrond. Gebruik van de ondergrond draagt bij aan een duurzame stad, maar kan ook kwaliteit kosten; daarom is duidelijke sturing nodig. 13.2 Vitale bodem In 2025 is samen met de Universiteit Wageningen, in het kader van het TKI project UrbiSoil, onderzoek gedaan naar de vitaliteit van de bodem in Utrecht. Het doel van het UrbiSoil -project is het verbeteren van de bodemkwaliteit in stedelijke gebieden. Hiermee draagt dit project bij aan een levende bodem en een leefbare stad. Het project loopt nog door tot in 2027. Afgelopen jaar heeft Utrecht bij de stedenbattle een eervolle vermelding gekregen als Bodemdierenstad 2025. 13.3 Beter maken van bodemkwaliteit Door allerlei (bedrijfs-)activiteiten in de stad is de kwaliteit van de bodem en het grondwater op verschillende plaatsen aangetast. Historische verontreinigingen worden beheerst en waar nodig gesaneerd, zoals bij Griftpark en Nedereindse Plas.
In 2025 startten onderzoeken en saneringen rond o.a. PFAS-verontreiniging bij brandlocaties, een stortlocatie aan de Rijndijk, loodverontreiniging bij kinderspeelplekken en is op een moestuincomplex een sanering afgerond. Ook zijn we een publiekscampagne begonnen naar lood in particuliere tuinen. Daarnaast werken grondeigenaren en ontwikkelaars aan saneringen. Voor grondwaterkwaliteit wordt het Gebiedsplan Gebiedsgericht Grondwaterbeheer geactualiseerd. Er zijn technische en juridische onderzoeken uitgevoerd, scenario’s doorgerekend en diepe boringen geplaatst om de kwaliteit van diep grondwater te meten. In 2025 zijn meerdere bijeenkomsten over de actualisatie met onze waterketenpartners (Provincie Utrecht, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR), Waterschap Amstel Gooi en Vecht (AGV), Vitens (drinkwaterbedrijf) ) georganiseerd. Daarnaast zijn binnen de werkgroepen onderzoeken uitgevoerd op technisch en juridisch vlak. Ook is het grondwatermodel afgemaakt en zijn verschillende scenario’s doorgerekend. Als laatste zijn een aantal diepe boringen geplaatst, om de grondwaterkwaliteit in het tweede watervoerende pakket te meten. 13.4 Beheren van bodemkwaliteit en ondergrond Utrecht hanteert het stand‑still‑principe voor grondtoepassingen en beschermt schoon grondwater door verspreiding van verontreinigingen te voorkomen.
In 2025 is het 3D ondergrondmodel aangevuld met een aantal datalagen en reken- en visualisatiemogelijkheden, waardoor de ondergrond meer zichtbaar is voor collega beleidsmakers en we data gedreven toekomstbestendige keuzes kunnen maken. Tevens neemt Utrecht actief deel aan het Platform Integrale Samenwerking Openbare Ruimte (ISOR). In dit platform werken gemeenten, het Rijk en kennisinstellingen samen om kennis te ontwikkelen over vraagstukken in de openbare ruimte, waaronder die over de ondergrond. Het bodeminformatiesysteem is opgeschoond en aangevuld, waardoor veel rapporten nu direct online beschikbaar zijn. In 2025 hebben we bij ongeveer 21.000 bodemrapporten de metadata bijgewerkt en de ontbrekende bestanden in ons bodeminformatiesysteem Nazca toegevoegd. In 2025 hebben we daardoor maar 248 aanvragen handmatig verwerkt en 943 onderzoeksrapporten verstrekt aan private en commerciële partijen, veelal in verband met woningtransacties en bouwactiviteiten. Figuur 13.4.1 aantal nieuw aangelegde open bodemenergiesystemen in Utrecht Een belangrijke manier waarop Utrecht de bodem duurzaam benut, is via bodemenergiesystemen die warmte en koude opslaan. Dat gebeurt met zowel open als gesloten systemen. In 2025 waren er 100 open systemen, 9 meer dan in 2024. In totaal zijn er 389 bronnen voor deze open systemen in de Utrechtse ondergrond geboord.
Figuur 13.4.2 aantal nieuw aangelegde bodemwarmtewisselaars naar circulatievloeistof In 2025 kwamen er 13 nieuwe bodemwarmtewisselaars (gesloten bodemenergiesystemen) bij, waardoor er nu 1.209 geregistreerde systemen zijn. Het aantal bodemlussen groeide naar 4.512. Daarvan is 43% gevuld met water‑antivries en 57% met (zout) water, wat bij lekkage minder risico op vervuiling geeft. In totaal ligt er nu ongeveer 600 kilometer aan bodemlussen in de Utrechtse bodem.
14. Eigen organisatie 14.1 Inleiding In dit duurzaamheidsverslag hebben we de informatie over de eigen gemeentelijke organisatie in het hierna volgende deel bij elkaar gebracht. Het betreft achtereenvolgens: Energie • Energietransitie gemeentelijk maatschappelijk vastgoed • Energiegebruik eigen organisatie • Garanties van oorsprong • Energiebehoefte gemeentelijke kantoren • Zonne-energie en zonne-warmte op het eigen vastgoed • Directe CO2 uitstoot gemeentelijk vastgoed Mobiliteit • Vervoerswijze werknemers • Aandeel elektrisch gemeentelijk wagenpark Inkoop en afval • Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen • Afval stadskantoor • Catering 14.2 Energietransitie gemeentelijk maatschappelijk vastgoed In mei 2025 is Beleidsnota Vastgoed vastgesteld door de gemeenteraad. Deze nota beschrijft hoe wij gemeentelijk vastgoed inzetten om maatschappelijke meerwaarde te creëren voor de stad. Het verduurzamen van gemeentelijk maatschappelijk vastgoed blijft hierin een prioriteit voor de gemeente Utrecht. In 2050 willen we dat ons vastgoed voldoet aan het Klimaatakkoord en liefst zelfs helemaal klimaatneutraal is. Tegelijkertijd concluderen we in de beleidsnota dat we nog niet op koers liggen om dit doel te behalen en dat extra verduurzamingsmaatregelen noodzakelijk zijn.
In 2025 hebben we daarom gewerkt aan een routekaart voor de gefaseerde verduurzaming van ons bestaande vastgoed, die gelijk met ons Uitvoeringsprogramma Vastgoed 2025-2030 is vastgesteld door het college en ter informatie gedeeld met de gemeenteraad. De routekaart maakt inzichtelijk welke tussentijdse mijlpalen wij moeten bereiken om in 2050 te voldoen aan het klimaatakkoord en de gemeentelijke duurzaamheidsambities. In 2025 zijn de volgende duurzaamheidsresultaten behaald: • Wijkservicecentrum Vleuten-de Meern heeft een BREEAM-erkenning ontvangen. • Buurtcentrum Zuilen is energieneutraal opgeleverd. • De Ludgerschool in Zuilen is energieneutraal, gasloos en gedeeltelijk circulair opgeleverd. • De vernieuwde gymzaal bij de Ludgerschool in Zuilen is bijna energieneutraal opgeleverd. • De brandweerpost in Leidsche Rijn is energieneutraal opgeleverd met een ondergrondse waterbuffer. • Daarnaast is gewerkt aan de planvoorbereiding voor renovatie en verduurzaming van verschillende gebouwen. 14.3 Energiegebruik eigen organisatie Figuur 14.3.1 energiegebruik eigen organisatie In 2025 betrof het totale energiegebruik van de gemeentelijke organisatie 263.159 GJ. Dit is de energie nodig om bijvoorbeeld: • De gemeentelijke accommodaties en gebouwen te verwarmen en te verlichten; • De riolering te laten functioneren; • De openbare ruimte te verlichten; • Het verkeer te managen.
Het energiegebruik in 2025 is licht afgenomen ten opzichte van 2024. Verduurzaming van gebouwen en installaties in de openbare ruimte zorgen voor een lager energiegebruik. De toename bij MFA en welzijn komt doordat Nieuw Welgelegen in 2025 weer volledig in gebruik was. In 2024 werd dit gebouw gerenoveerd en was het verbruik lager. Weersinvloeden zijn beperkt, de gemiddelde temperatuur in 2025 was iets lager dan in 2024.
14.4 Garanties van oorsprong Figuur 14.4.2 garanties van oorsprong Gemeente Utrecht heeft tot en met 2029 een contract met Greenchoice voor de levering van duurzame elektriciteit. Alle elektriciteit die niet zelf wordt opgewekt met zonnepanelen op de gemeentelijke daken wordt vanaf 2022 door Greenchoice geleverd vanuit het nieuw gerealiseerde windpark Oosterscheldekering. Daarmee levert de gemeente een bijdrage aan de ontwikkeling van additionele windenergie in Nederland. In 2025 heeft Greenchoice 43.328.729 kWh geleverd aan de gemeente. Op 60 gemeentelijke daken liggen zonnepanelen waarmee in 2025 ongeveer 3,4 miljoen kWh is opgewekt. Wanneer een gebouw meer zonne-energie opwekt dan dat het zelf gebruikt ontstaat er een Garantie van Oorsprong (GVO). Met deze GVO`s verduurzamen we een deel van ons elektriciteitsgebruik. In 2025 werd 7,9% van de gemeentelijke stroombehoefte met zonne-energie opgewekt.
14.5 Energiebehoefte gemeentelijke kantoren Figuur 14.5.1 energiebehoefte gemeentelijke kantoren Door middel van de BENG-indicatoren (Bijna Energieneutrale Gebouwen) kunnen we beter in beeld brengen hoe de energiebehoefte van gemeentelijke kantoren is opgebouwd. Gemiddeld genomen over de volgende gemeentelijke kantoren: stadhuis Utrecht, wijkservicecentrum Vleuten -De Meern en het stadskantoor is het gebruik in 2025 113 kWh/m2. Dit is even veel als in 2024.
14.6 Zonne-energie en zonne-warmte op het eigen vastgoed Figuur 14.6.1 geïnstalleerde zonne-energie en zonne-warmte op eigen vastgoed Er is in totaal 4.050.889 wattpiek aan elektrisch vermogen geïnstalleerd. Daarnaast zijn er zonnepanelen die naast elektrisch vermogen ook thermisch vermogen (warmte) kunnen opwekken. Er is in totaal 1.635.912 wattpiek aan thermisch vermogen geïnstalleerd. In 2022 is er netcongestie afgekondigd op het landelijk elektriciteit netwerk. Dat betekent dat het voor nieuwe opwekinstallaties niet langer toegestaan is grote hoeveelheden stroom terug te leveren aan het net. Dit heeft gevolgen voor de realisatie van zonne-energie op het eigen vastgoed; als we nieuwe zonnepanelen plaatsen mogen we namelijk niet méér stroom produceren dan dat het gebouw op ieder gegeven moment verbruikt of teruggeleverd kan worden aan het net binnen de beschikbare aansluiting. Hierdoor stagneert de uitrol van zonne-energie op eigen vastgoed. De netbeheerders (Tennet en Stedin) zijn bezig met uitbreidingen in het elektriciteitsnet en nemen maatregelen om meer ruimte te maken op het elektriciteitsnet. In de Voortgangsrapportage Energie voor de stad is hierover meer informatie te vinden.
14.7 Directe CO2 uitstoot gemeentelijk vastgoed Figuur 14.7.1 directe CO2 uitstoot gemeentelijk vastgoed De CO2 uitstoot van het gemeentelijk vastgoed heeft drie bronnen: 1. | Elektriciteit: jaarverbruik 2025 betrof 43.328.729 kWh 2. | Aardgas: jaarverbruik 2025 betrof 1.291.600 m3 3. | Stadsverwarming: jaarverbruik 2025 betrof 66.302 GJ 1. | Het elektriciteitsgebruik is volledig duurzaam en afkomstig uit Nederlandse windparken. De CO2 uitstoot hiervan bedraagt dus 0 Kg. 2. | De CO2 uitstoot behorend bij een kuub gas bedraagt in 2025 1,779 Kg. De totale CO2 uitstoot van het gasgebruik over 2025 bedroeg dus 2.297.756 Kg. Vanaf 2021 t/m 2025 compenseerde de gemeente haar volledige gasgebruik middels CO | 2 reductiecertificaten van het type Gold Standard. De CO2 werd gecompenseerd door een windpark in Turkije. Vanaf 2026 zal de gemeente een alternatieve en lokale invulling gaan geven aan de CO | 2 compensatie. Stichting Utrecht Natuurlijk start samen met onze gasleverancier Greenchoice initiatieven gericht op CO2 compensatie maar ook op klimaatadaptatie, het versterken van biodiversiteit en sociale betrokkenheid. 3. | De CO2 verbonden aan de stadsverwarming wordt bepaald via een standaardmethodiek volgens een door het Rijk vastgesteld model, het zogenoemde warmte-etiket. Hierin wordt de duurzaamheid van de benodigde energie benoemd en de CO2 emissiefactor van de stadswarmte.
Het warmte-etiket over 2025 is nog niet beschikbaar. 14.8 Vervoerswijze medewerkers Sinds april 2023 heeft de gemeente Utrecht een nieuwe reiskostenregeling voor haar medewerkers. Medewerkers hebben in deze regeling de keuze tussen twee varianten: ‘Groen Flexibel’ en 'Budget Vrij’. Groen Flexibel is financieel de meest aantrekkelijke variant voor medewerkers die kiezen voor reizen met OV, fiets en lopen. Medewerkers krijgen in principe geen autovergoeding en is alleen mogelijk bij uitzondering, bijvoorbeeld als er sprake is van een medische beperking. Medewerkers van de gemeente Utrecht worden zo gestimuleerd om voor woon-werkverkeer gebruik te maken van het openbaar vervoer, de fiets of lopen. Bij Groen Flexibel krijgen medewerkers het OV 100% vergoed (NS-Business Card) of krijgen een km- vergoeding voor fietsen of lopen van 19 cent/km. Bij Groen Flexibel kan de medewerker een thuiswerkvergoeding aanvragen voor de dagen waarop de medewerker thuis werkt. Figuur 14.8.1 vervoerswijze woon-werkverkeer medewerkers gemeente Utrecht met reiskostenvariant Groen Flexibel, 2025* *Omdat een werknemer binnen een kalenderjaar voor meerdere soorten ‘vervoer’ een vergoeding kan hebben ontvangen (bijvoorbeeld sommige dagen met het OV en andere dagen met de fiets), telt het totaal op tot boven de 100%. 73% van de medewerkers koos in 2025 (peildatum 31 december) voor Groen Flexibel.
91% van deze medewerkers heeft binnen het kalenderjaar voor het woon-werkverkeer gebruik gemaakt van het openbaar vervoer, 28% heeft één of meerdere dagen gekozen voor fietsen, 6% voor de auto en 2% voor lopen. Naast Groen Flexibel kunnen medewerkers kiezen voor Budget Vrij. Bij Budget Vrij hebben medewerkers maandelijks een vast budget voor reizen en thuiswerken. Dit budget wordt vastgesteld op basis van een vaste km-vergoeding van 8 cent per km, maximaal 30km enkele reis en het gemiddeld aantal reisdagen van de werknemer. De medewerker maakt bij deze reiskostenregeling zelf de keuze voor zijn/haar vervoermiddel. 15% van de medewerkers heeft in 2025 gekozen voor Budget Vrij. Van deze medewerkers weten we niet met welk vervoermiddel de medewerker tussen woon en werk reist. 4% van de medewerkers
heeft geen reiskostenvergoeding ontvangen. Dit kan onder andere komen door een zeer beperkte woon-werkafstand en/of door regelmatig thuiswerken. Ook langdurig zieke medewerkers krijgen (tijdelijk) geen vergoeding. Figuur 14.8.2 gekozen reiskostenregelingen medewerkers gemeente Utrecht, 2025
14.9 Aandeel elektrisch gemeentelijk wagenpark De gemeente Utrecht probeert haar gemotoriseerde wagenpark bij vervanging zoveel mogelijk om te zetten naar emissievrije voertuigen. We streven ernaar 95% emissievrij te zijn met het eigen gemeentelijke wagenpark in 2030. Als tussendoel is in 2025 het gebruikte materieel in de zero- emissiezone emissievrij beschikbaar, met uitzondering van een aantal zware voertuigen ( raadsbrief 23 december 2023). Het gemeentelijk wagenpark bestaat in 2025 uit 448 gemotoriseerde voertuigen. Daarvan is 46% emissievrij. Dat is een kleine toename ten opzichte van 2024 (45%) na een periode van drie jaar waarin het aandeel emissievrije voertuigen licht afnam. Het aantal elektrische voertuigen nam in 2025 iets sneller toe, dan het totaal aantal voertuigen (inclusief niet-elektrische voertuigen). De toename van emissievrije voertuigen is te zien bij de personenwagens, werkvoertuigen en boten. Sinds 2021 neemt het aantal elektrische voertuigen toe, het aandeel binnen het eigen wagenpark fluctueert. In 2025 is 88% van de personenauto's elektrisch (2024: 87% en 2023: 84%). Het aandeel emissievrije bestelwagens blijft, na een periode van toename, in 2025 ongeveer gelijk (62% in 2023; 70% in 2024; 69% in 2025) en het aandeel emissievrije werkvoertuigen nam in 2025 iets toe (26% in 2024 naar 28% in 2025).
Figuur 14.9.1 aandeel elektrische voertuigen in het gemeentelijk wagenpark Tot slot bezit de gemeente 26 voertuigen die op CNG groengas rijden. In 2025 zijn 240 van de 487 fietsen (49%) in gemeentelijk bezit elektrisch aangedreven. Het aandeel elektrische fietsen neemt gestaag toe. In 2024 lag dit aandeel elektrisch aangedreven fietsen nog op 43% (166 van de 383).
14.10 Maatschappelijk verantwoord opdracht geven en inkopen Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen De gemeente koopt maatschappelijk verantwoord in. Dit betekent dat de gemeente in haar opdrachtgeversrol stuurt op het realiseren van de doelstellingen op vijf Utrechtse MVOI -thema’s: klimaat, circulaire economie, gezonde leefomgeving, sociale & gezonde stad en ketenverantwoordelijkheid. De gemeente Utrecht wil de denk- en innovatiekracht van de markt hierbij gebruiken. Hierbij is het MVOI Uitvoeringsprogramma, dat in maart 2024 door het college is vastgesteld, het uitgangspunt. In 2025 is verder invulling gegeven aan MVOI-inkoopadvies, door met gemeentelijke inkoopkracht maatschappelijke impact te realiseren. Vanaf medio 2025 adviseren we via MVOI -inkoopadvies integraal op alle sociale, duurzame en gezonde thema’s. Gedurende het jaar is verder gebouwd aan de kwaliteit van dienstverlening in de vorm van een domeingericht one-stop-shopping concept om zo efficiënt mogelijk te kunnen adviseren. One-stop-shopping betekent in deze dat de opdrachtgever slechts één MVOI-inkoopadviseur aan tafel hoeft uit te nodigen. De betreffende adviseur doet zelf een beroep op de benodigde MVOI-expertises over welke hij/zij zelf niet beschikt.
Onderwerpen waaraan in dit kader ook wordt gewerkt zijn uniforme dienstverlening en relatiemanagement, zodat MV OI- inkoopadvies tijdig betrokken raakt in de ontwerpfase van een project en/of aanbesteding. Volgens het jaarlijkse onderzoek van Bouwend Nederland staat de Gemeente Utrecht in 2025 binnen de top 25 op positie 15 van gemeenten die duurzaam aanbesteden. Gemeente Utrecht is ten opzichte van vorige rapportage niet alleen één positie gestegen, maar heeft ook haar gemiddelde score met 14% verbeterd (van 3,24 naar 3,68). Resultaten in 2025 Onderstaande resultaten zijn gebaseerd op de MVOI-adviezen die zijn gegeven in aanbestedingen. Figuur 14.10.1 inkoop naar ambitieniveau: 2025 en 2024
In dit verslag wordt gerapporteerd over de circulaire resultaten van inkoopopdrachten met een minimale waarde van € 100.000. De totale opdrachtwaarde van de aanbestedingen waarover we in 2025 rapporteren is € 1.064 miljoen. In 2025 is 34% van dit inkoopvolume circulair aanbesteed. Het inkoopvolume waarover MVOI-adviezen zijn verstrekt, is ten opzichte van 2024 fors toegenomen, van € 578 miljoen naar € 1.064 miljoen, door een aantal grote opdrachten. Een groot deel van deze opdrachten betrof aanbestedingen buiten het fysieke domein. In de andere domeinen, vooral in het sociaal domein, zijn qua volume minder kansen voor circulariteit dan in het fysieke domein. Het lagere percentage circulaire inkoopadviezen in 2025 ten opzichte van 2024 en de doelstelling 2025 wordt als volgt verklaard: 1. In 2025 is geadviseerd over een aantal grote opdrachten buiten het fysiek domein, die niet of nauwelijks scoren op circulaire impact. Daarmee nam het opdrachtvolume waarover is geadviseerd toe en daalde verhoudingsgewijs het percentage adviezen met circulai re impact; 2. Een aantal circulaire eisen en wensen die in eerdere jaren als erg ambitieus werden gezien (ambitieniveau 2 of 3), zijn inmiddels standaard geworden en scoren daarmee minder ambitieus. Dit effect is zichtbaar in de resultaten.
Circulair inkopen en de impact van gemeentelijke inkopen op klimaat en gezonde leefomgeving Via circulair inkopen worden inkoopinstrumenten ingezet om productie en (her)gebruik van circulaire producten en diensten te stimuleren en daarmee de circulaire samenleving vooruit te helpen. De gemeente ziet een aanbesteding als circulair als aan minimaal drie van de onderstaande vijf punten aandacht is besteed bij de inkoopopdracht: 1. Benutten van beschikbare materialen en producten 2. Gebruiken van hernieuwbare grondstoffen 3. Minimaliseren van de milieu impact tijdens de levenscycli (door middel van de Milieu Kosten Indicator (MKI)) 4. Creëren van voorwaarden voor een langere levenscyclus 5. Creëren van voorwaarden voor gebruik in toekomstige levenscycli. Figuur 14.10.2 aandeel en omvang circulaire inkoop gemeente Utrecht De gemeente wil inzichtelijker maken wat het maatschappelijke effect is van deze aanbestedingen op de vermindering van primair grondstoffenverbruik. Sinds 2023 is voor een aantal projecten in de openbare ruimte gestart om dit effect meetbaar te maken, door middel van de levenscyclusanalyse (LCA) en het monitoren van milieueffecten met behulp van de milieukostenindicator (MKI). Uit onderzoek van CE Delft in 2023 (zie uitvoeringprogramma MVOI, blz.
41-42) bleek dat het inkoopsegment ‘Grond-, Weg- en Waterbouw’ verantwoordelijk is voor de grootste klimaatimpact en ook het grootste aandeel grondstoffenuitputting van alles wat de gemeente Utrecht inkoopt. Dit betekent dat met de gemeentelijke projecten in de openbare ruimte, zoals de aanleg of herinrichting van straten, een positief verschil gemaakt kan worden. Daarom is in 2023 gestart met een intern opleidingsprogramma om te leren ontwerpen en aanbesteden met de milieukostenindicator (MKI). In totaal hebben 250 mensen de opleiding gevolgd. Door de MKI van materialen en projecten te laten meewegen bij de keuzes die in de projecten gemaakt worden, wil de gemeente de beleidsdoelen op het gebied van onder andere klimaat en circulariteit halen. Hoe lager de MKI van een project, hoe beter voor milieu en klimaat. Een belangrijke manier om tot een lagere MKI te komen, is meer gebruik te maken van vrijkomende materialen. Ondanks de opleidingen wordt MKI nog niet in alle projecten toegepast. In 2023 sloot Utrecht zich als koplopergemeente aan bij het convenant Schoon en emissieloos bouwen. Er is een werkgroep Emissieloos Inkopen opgericht die een set basiseisen en gunningscriteria heeft ontwikkeld in 2024. De eisen zijn verwerkt in een Utrechtse routekaart die in 2025 door het College is vastgesteld. De eisen worden bij elke inkoop toegepast.
Stapsgewijs worden de eisen steeds hoger. De tweede stap gaat in 2026 in, waardoor alle bouwmachines met motorvermogen tot 37 kW die worden gebruikt in gemeentelijke opdrachten, volledig emissievrij moeten zijn. Naast Utrecht sloten nog 15 regiogemeenten, provincies en waterschappen zich in 2024 en 2025 aan bij het convenant. Via de Utrechtse Routekaart wordt de komende jaren stapsgewijs de mix van fossiele en emissieloze bouwmachines en transport (busjes) verbeterd. De Routekaart geeft de markt een helder meerjarig vooruitzicht voor hun vervangingsinvesteringen. Dankzij een subsidieregeling van het convenant heeft de gemeente extra budgetruimte voor eventuele meerkosten richting de bouwbedrijven. De mix van
eisen en gunningscriteria biedt zowel koplopers als regulier MKB een werkbaar speelveld om in hun bedrijfsvoering de duurzaamheidstransitie richting 2030 te kunnen realiseren. Voorbeelden van maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen Diversiteit en inclusie in aanbestedingen Bij de aanbesteding van brokerdienstverlening, ten behoeve van de inhuur van externe capaciteit vanaf salarisschaal 10, en de aanbesteding van de flexibele schil voor externe inkoopcapaciteit hebben we dit jaar naast de gebruikelijke kwaliteitscriteria ook ingezet op een inclusie- en diversiteitscriterium. Bij beide aanbestedingen is een plan van aanpak uitgevraagd met de opdracht aan inschrijvers toe te lichten hoe hun dienstverlening bijdraagt aan de Utrechtse doelstellingen op inclusie en diversiteit. Hierbij is bewust verschil gemaakt in de wijze waarop dit is uitgevraagd in de aanbesteding. Bij de inhuurbroker, omdat zij invloed hebben op hoe wij te boek staan in de wervingsmarkt, is ervoor gekozen om in algemene zin diversiteit en inclusie uit te vrage n. Hoe benader en beoordeel je iedereen gelijk en hoe spreek je de arbeidsmarkt in volle breedte aan? Bij de flexibele schil, omdat zij ook bij de gemeente Utrecht werken en onderdeel worden van de interne organisatie, is meer ingezoomd op specifieke doelgroepen en de interactie in de organisatie.
Door diversiteit en inclusie expliciet mee te nemen in aanbestedingen werken we gezamenlijk toe naar onze organisatiedoelen: een veilige inclusieve organisatie, een diverse organisatie en een maatschappelijk sensitieve organisatie. Raamovereenkomst onderhoud asfaltverharding 2025 Voor de Raamovereenkomst Onderhoud Asfaltverharding 2025 heeft de gemeente Utrecht sterk ingezet op het beperken van milieubelasting bij onderhoud aan asfaltwegen. De opdracht omvat zowel klein als groot onderhoud, talonwerk en bijbehorende werkzaamheden in alle Utrechtse wijken, verdeeld over twee percelen. In de uitvraag speelde de Milieukostenindicator (MKI) een belangrijke rol om duurzame asfalttoepassingen te stimuleren. Op basis van de milieukostenberekeningen leveren de gekozen asfaltoplossingen een aanzienlijke verwachte milieuwinst op. Voor het eerste perceel gaat het om ongeveer 5.000 ton CO ₂ besparing, 4.200 ton minder gebruik van nieuwe grondstoffen en circa 100.000 GJ energiebesparing gedurende de looptijd van de overeenkomst. Voor het tweede perceel zijn de verwachte besparingen vergelijkbaar, met ongeveer 5.300 ton CO₂ reductie, 3.700 ton minder nieuw materiaal en 96.000 GJ energiebesparing. De winnende marktpartijen voldoen aan de hoogste trede van de CO ₂ prestatieladder en leveren ambitieuze doelstellingen aan zero emissie bouwmaterieel.
Hiermee draagt de raamovereenkomst substantieel bij aan het verduurzamen van de Utrechtse weginfrastructuur en het verminderen van de milieubelasting van wegonderhoud. Verledding van openbare verlichting - een nieuwe fase in onze lichttransitie Samen met onze partners bouwen we in Utrecht aan duurzame straatverlichting en aan sociale en circulaire werkgelegenheid. De afgelopen jaren hebben we al 61% van onze straatverlichting vernieuwd naar energiezuinige LED-armaturen. De komende jaren vervangen we nog 19.000 armaturen en renoveren we 6.800 armaturen, Daarmee zetten we een grote stap richting een schonere, veilige en toekomst bestendige openbare Ruimte. Verledding van armaturen levert veel milieuwinst op door een fors lagere energievraag, minder onderhoud, betere lichtkwaliteit en minder CO2 uitstoof. We produceren minder afval door de langere levensduur en het beperken van het gebruik van nieuwe primaire grondstoffen door bestaande armaturen te hergebruiken en refurbishen. Een aanzienlijk deel van de armaturen wordt gerenoveerd door het sociale werkbedrijf UW. In deze samenwerking ontstaan circulaire banen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt die armaturen demonteren, reinigen en voorzien van nieuwe led - techniek. Raamovereenkomst Wegbebakening Voor de aanbesteding ROK Wegbebakening heeft de gemeente ingezet op maximaal hergebruik van verkeersborden en palen.
De uitvraag bevatte eisen voor het herstellen, refurbishen en herplaatsen van bebording, inclusief een halfjaarlijkse rapportage van de gerealiseerde MKI ‑waarde. De CO₂‑prestatieladder, % emissieloos materieel en een plan van aanpak voor het waarborgen van hergebruik waren eveneens onderdeel van de criteria. De winnende marktpartij onderscheidde zich met een uitgebreid paspoort- en beheersysteem. Elk gebruikt bord en elke paal wordt voorzien van een QR‑code, waardoor herkomst, type en nieuwe locatie volledig traceerbaar zijn. Ook beheren zij een duurzame voorraad van gebruikte materialen. Daarnaast reinigen en herstellen zij bebording met osmosewater of biologisch afbreekbare middelen, waardoor schadelijke chemie wordt vermeden. Zij schreven zich ook op koploperniveau in met emissieloos materieel. Het contract is gestart in januari 2026. Resultaten zoals CO ₂‑reductie en MKI‑verlaging worden vanaf de eerste halfjaarlijkse rapportage inzichtelijk. Raamovereenkomst herstel straatwerkzaamheden Voor de Raamovereenkomst herstel opgebroken elementenverhardingen heeft de gemeente sterk ingezet op circulariteit. In de uitvraag staat hergebruik centraal: circa 95% van alle vrijkomende straatelementen (zoals betonstraatstenen, gebakken klinkers, trottoirtegels en betonbanden) moet opnieuw worden toegepast.
Van het resterende deel wordt zoveel mogelijk passtukken gemaakt, waardoor slechts ongeveer 2,5% nieuw materiaal nodig is. Dit materiaal moet indien voorradig afkomstig zijn uit het gemeentelijke grondstoffendepot Trechterwijde, zodat de inzet van primaire grondstoffen tot een minimum wordt beperkt. Daarnaast bevatte de uitvraag eisen voor schoon en emissieloos werken, met een verplichte ondergrens voor emissiereductie. Ook konden inschrijvers fictieve korting verdienen op duurzame onderdelen, waaronder de CO₂‑prestatieladder en de aanpak voor hergebruik en samenwerking met het grondstoffendepot. Hiermee stimuleerde de gemeente maximaal circulair materiaalgebruik en een zo emissieloos mogelijke uitvoering. Voorbehouden opdracht BHV middelen aan sociale onderneming In 2025 hebben we de opdracht voor de levering van EHBO- en AED-middelen uitgeschreven, waarbij is ingezet om de opdracht aan een sociale ondernemer te gunnen. Artikel 2.82 van de Aanbestedingswet 2012 geeft aanbestedende diensten de mogelijkheid om een op dracht direct te gunnen aan sociale ondernemers (en sociaal ontwikkelbedrijven) die “de maatschappelijk en professionele integratie van gehandicapten of kansarmen tot hoofddoel hebben”. Zij voldoen aan de voorwaarden die genoemd worden in dit artikel, wanneer tenminste 30% van de werknemers een beperking heeft of kansarme werknemer is.
Hiermee wordt effectief invulling gegeven aan de MVOI- en social return -doelstellingen van de gemeente. Begin 2026 is een de opdracht aan een sociale onderneming gegund, die ook qua duurzaamheid goed op weg is. Ze plannen onderhoudsroutes zo efficiënt mogelijk in en hebben een eigen ‘modulaire’ EHBO-doos ontwikkeld waarmee ze verspilling tegengaan. De gemeente behoudt voorlopig de welbekende oranje EHBO-dozen, maar gaat onderzoeken of op een ‘natuurlijk moment’ overgegaan kan worden op het modulaire ontwerp van de nieuwe leverancier. Wat betreft andere duurzaamheidsthema’s zoals energie, afval en mobiliteit is met de leverancier afgesproken dat ze het eerste contractjaar gebruiken om hierin meer inzicht te creëren en waar mogelijk bij te sturen. Ook voor de AED’s is de wens meegegeven dat de opdrachtnemer die zo duurzaam mogelijk inzet, bijvoorbeeld door hergebruik van bruikbare materialen, verlengen van de levensduur via reparatie of losmaakbare onderdelen, en door refurbish- of herplaatsingsoplossingen. Biologisch groen Voor aanbestedingen in de inkoopcategorie ‘groen’ streven we naar een zo hoog mogelijk percentage biologisch groen, passend bij het beschikbare aanbod. In juli 2024 is door de raad de motie M318 Help de bij met uitsluitend biologisch geteelde bollen en zaden Utrecht aangenomen.
Vanaf die tijd kopen we alleen nog maar biologische geteelde bloembollen en zaden in. In totaal zijn er over het gehele jaar 2025 433.900 stuks biologische bloembollen ingekocht. In de zomer van 2024 zijn we gestart met een Dynamisch Aankoop Systeem Beplanting en gunnen we op basis van prijs en teeltmethode, waarbij biologisch en Planetproof gekweekte beplanting een gunningsvoordeel geniet ten opzichte van regulier gekweekte beplanting. In 2025 zijn er 1.738 stuks laanbomen ingekocht. Daarvan is 82,7% biologisch of Planetproof geteeld. Daarnaast zijn er 476.146 stuks heesters en vaste planten ingekocht. Hiervan is 70,3% biologisch of Planetproof geteeld. Ten opzichte van het jaar 2024 is de totale inkoop van alle beplanting (Laanbomen, heesters en vaste planten) welke biologisch en Planetproof geteeld zijn gestegen van 54,3% naar 70,4%. Het is nu nog te vroeg om volledig biologisch gekweekte beplanting te vereisen van de kwekers. Door ons gunningssysteem stimuleren we kwekers wel om steeds schoner te kweken. Figuur 14.10 aandeel inkoop biologisch en Planetproof van alle beplanting
14.11 Afval stadskantoor In 2025 was de totale hoeveelheid afval afkomstig uit het Stadskantoor 159.597 kg. Dit is een stijging ten opzichte van 2024. Dit zit grotendeels in een stijging in koffiedik. Dat stijgt doordat er meer koffiemachines zijn (ook op publiek toegankelijke plek) én het drukker is op het stadskantoor. De gemeente is in 2022 gestopt met het gescheiden inzamelen van plastic, blik en pakken. Dit valt weer onder restafval, maar wordt wel na gescheiden. Ook is er sinds 2024 de mogelijkheid om plastic flesjes en blikjes apart in te leveren voor een goed doel (Personeelsfonds Utrecht). Hier wordt volop gebruikt van gemaakt. Grofvuil komt uit de verbouwingen die gaande zijn in het stadskantoor.
14.12 Catering Figuur 14.12.1 vlees en vis In 2025 is de inkoop van vlees(waren), gevogelte, wild en vis opnieuw gedaald. Halverwege het jaar is een nieuwe menucyclus ingevoerd met een sterke focus op gezonde en bewuste keuzes, waarbij het aantal visrecepturen is verminderd. Om afval te beperken, wordt waar mogelijk gekozen voor grootverpakkingen. Daarnaast blijven we de leveringen van leveranciers bundelen om het aantal transportbewegingen te reduceren en zo de logistieke keten verder te verduurzamen. Medewerkers ervaren het gevarieerde aanbod als positief. Keuzevrijheid blijft daarbij een belangrijk uitgangspunt, binnen een duurzaam en toekomstbestendig aanbod.