Conceptverslag VOWE 8 februari 2024
Tekst van het document
20
De heer Claasen (GL) wijst mevrouw Hessel erop dat de subsidie is gegeven om ervoor te zorgen dat de salarissen kunnen worden uitbetaald in het bedrijf zoals het is. Een discussie over het bedrijf op een ander moment vindt hij uitstekend. Maar dat op dat moment moest worden gegarandeerd dat de salarissen betaald konden worden blijft hij volledig verantwoord vinden.
25
Mevrouw Al-Saqaff (VVD) hoort dat de heer Claasen het een prima plan vindt om nu die subsidie van 1,5 miljoen euro te geven. Maar hoe moet het dan in de toekomst? De tekorten blijven ook in 2024 bestaan. De heer Claasen (GL) heeft allerlei vragen gehoord. Hij wil graag het antwoord daarop afwachten.
30
Mevrouw Al-Saqaff (VVD) merkt op dat het ook een politieke afweging is om te zeggen dat de gemeente door moet gaan met de subsidies of niet. Nu klinkt het als: “Het college vraagt en wij draaien”. Zij is benieuwd naar wat de heer Claasen vindt.
35
De heer Claasen (GL) antwoordt dat GL vindt dat de raad in positie moet zijn bij een zorgvuldige afweging. Maar GL meent dat dit een geval was van acute nood waarin het college moest handelen. Het is niet permanent acute nood. Nu wordt gewerkt aan o.a. een herstelplan. Net als alle andere fracties vindt GL dat de raad in positie moet zijn om daarover te oordelen.
40
Mevrouw Al-Saqaff (VVD) wil het scherp formuleren. Als dus de volgende keer dat blijkt dat er een tekort is, dan mag het college niet zomaar bijspringen. Dan wordt de raad in positie gebracht voordat dat wordt gedaan. Dat hoort zij nu.
45
50
55
60
De heer Claasen (GL) geeft aan dat mevrouw Al-Saqaff dat over deze kwestie absoluut hoort. Over andere kwesties zegt hij in principe dat er afspraken en spelregels zijn en dat het college niet de bevoegdheid heeft om zomaar geld uit te geven. Spreker wees al op het belang van de mensen. Via de voorzitter vraagt hij aan het college of dit niet als een klap is aangekomen bij het personeel. Hoe is daarop gereageerd? Heeft het college overleg gehad met de ondernemingsraad en wat vindt die ervan? Zal erin de toekomst verder worden gesproken met de ondernemingsraad over het herstelplan? Hebben de ondernemingsraad en het personeel ook een inbreng, als straks een nieuwe directeur wordt gekozen? Tenslotte sluit spreker zich aan bij de opmerking van de PvdA dat de afstand tussen het UW-bedrijf en de gemeente kleiner moet worden. Als iemand de rekening moet betalen, is het belangrijk dat hij de zeggenschap heeft over hoe het gaat. Daarmee komt ook de raad beter in positie. Mevrouw Dada-Anthonij (D66) heeft het einde van het betoog van GL afgewacht. Zij hoort de heer Claasen praten over de mensen en de verantwoordelijkheid van de gemeente ten aanzien van deze werknemers. Kan zij GL dan ook aan haar zijde vinden, wanneer zij stelt dat als mogelijk de sociale veiligheid in het geding is, ook door de gemeente stappen moeten worden ondernomen? Pagina 16 van 56
De heer Claasen (GL) is er mogelijk ten onrechte vanuit gegaan dat zorg voor de mensen en voor het werkklimaat ook onderdeel zou zijn van het herstelplan. Maar misschien moet hij die vraag expliciet aan het college stellen. 5
Mevrouw Dada-Anthonij (D66) vraagt of zij, als dat niet zo zou zijn, GL aan haar zijde vindt. De heer Claasen (GL) antwoordt dat dat afhangt van de reden die in het antwoord van het college wordt genoemd. Hij begint niet met een oordeel. Hij begint met luisteren en dan vindt hij iets.
10
15
20
25
Mevrouw Dada-Anthonij (D66) merkt op dat het geen oordelen zijn van D66 of van haar. Het zijn signalen die zij krijgen. Dat is echt wel serieus. Zij heeft het over mogelijke sociale onveiligheid. Is dat voldoende grond voor GL om toch mee te gaan? De heer Claasen (GL) meent dat, als er sociale onveiligheid is, moet worden ingegrepen. Dat vindt hij altijd. De manier waarop wordt ingegrepen hangt af van welk soort sociale onveiligheid er is, hoe die wordt gesignaleerd en hoe die eruit ziet. Mevrouw Hessel (Utrecht Solidair) wil de wethouders vragen hoe het kan dat de 1,5 miljoen euro een subsidie was. Een lening kon niet omdat de draagkracht van UW daarvoor niet goed genoeg was. Dat scheen allemaal uitgezocht te kunnen worden, maar de wethouder had geen tijd om de raad voor een spoedvergadering bijeen te roepen, voordat zij een greep in de kas deed. Zij wil graag een verklaring daarvoor. In de tweede plaats merkt zij op dat de raad op de donderdag voor het Kerstreces nog bijeen is geweest. Toen had de wethouder de raad kunnen informeren. Dit is veel te laat. Toen was die 1,5 miljoen euro al lang uit de kas gehaald. De wethouder moet er niet over beginnen dat het college dit direct moest doen voor die arme mensen. Zij had de raad gewoon kunnen inlichten. Het ernstigste is het achterhouden van informatie. Hoe kijkt de wethouder daartegenaan? Dit kan niet!
30
Mevrouw Dada-Anthonij (D66) begrijpt waar het gevoel van mevrouw Hessel vandaan komt, maar tegelijk vraagt zij mevrouw Hessel of de raad, als die een paar dagen voor Kerst was geïnformeerd, het hart zou hebben gehad dit niet goed te keuren. Het gevolg zou zijn geweest dat deze mensen niet uitbetaald zouden worden.
35
Volgens mevrouw Hessel (Utrecht Solidair) is dat de vraag niet. Het gaat erom dat er een spoedvergadering had moeten komen. De raad gaat over het geld. Dan had er overlegd kunnen worden. Het college gaat niet half november 2023 1,5 miljoen euro uit de kas halen om op 23 december 2023 te zeggen dat het dat heeft gedaan. Dat vindt zij geen enkel excuus.
40
Mevrouw Dada-Anthonij (D66) geeft aan dat het ook geen excuus is. Het is wel het dilemma waar op dat moment de wethouders voor stonden. Eigenlijk hoort zij mevrouw Hessel; zeggen dat de optie om dan niet uit te keren met als gevolg dat deze mensen niet uitbetaald zouden worden voor haar op tafel lag.
45
50
55
60
Mevrouw Hessel (Utrecht Solidair) stelt dat er nu over de rug van deze mensen een politiek spelletje wordt gespeeld. Het gaat erom dat de gemeente hier als enige aandeelhouder bij wordt betrokken en dat de wethouders besluiten 1,5 miljoen euro uit de kas te halen. Dan moet het college gewoon in overleg gaan met de raad, punt. Budgetrecht, punt. Spreekster vindt veel te late informatie een doodzonde voor een college. De onderste steen zal boven moeten komen. Er is hier immers een raad van commissarissen die toezicht houdt. De gemeente heeft UW op afstand gezet omdat zij vertrouwen heeft in de raad van commissarissen. Daar vergadert de gemeente regelmatig mee als aandeelhouder en dat is in orde. Dan blijkt dat die raad van commissarissen gewoon een jaar zijn werk niet heeft gedaan. De commissarissen gaan er snel vandoor, zij zullen ook allemaal wel de bijdrage hebben geïncasseerd voor het houden van toezicht. Utrecht Solidair stelt voor om deze mensen strafrechtelijk te vervolgen voor het niet houden van toezicht. Daardoor worden juist deze mensen de dupe. Als er één ding is dat haar stoort, dan is dat het geval dat mensen geld verdienen en mooi weer spelen voor de Bühne over de rug van zwakkere mensen. Daar wordt zij niet goed van.
Mevrouw Raaijmakers (PvdA) meent dat de commissie eraan gewend is dat stellige uitspraken worden gedaan en dat vaak het oordeel al klaar ligt zonder beantwoording af te wachten. Het Pagina 17 van 56
5
10
15
20
25
30
35
40
45
50
55
oproepen tot strafrechtelijk vervolgen gaat nogal ver. Vindt mevrouw Hessel niet dat de raad dan eerst moet horen wat er aan de hand is? Zij spreekt nu een oordeel uit over de raad van commissarissen, zonder dat zij weet wat die mogelijk niet of verkeerd heeft gedaan en of die dat bewust heeft gedaan. Zij trekt vergaande conclusies zonder dat zij de informatie heeft. Mevrouw Hessel (Utrecht Solidair) meent dat het de taak is van een raad van commissarissen om toezicht te houden. Die moet kijken of de directie doet wat zij belooft en of de financiën kloppen. Als zij dat niet hebben gedaan, dan zijn zij zwaar te kort geschoten. Dat is een feit. Het blijkt dat zij te kort zijn geschoten. Mevrouw Raaijmakers (PvdA) vindt dat de commissie zorgvuldig moet zijn, als de rechterlijke macht erbij wordt geroepen. Het is inderdaad de taak van commissarissen om toezicht te houden, maar ook kan de open vraag worden gesteld waar het dan is misgegaan en of het college vindt dat dat goed is gegaan. Er moeten nog een aantal verdiepende vragen worden gesteld in plaats van dat meteen de conclusie wordt getrokken dat zij ‘dus’ strafrechtelijk vervolgd moeten worden. Dat gaat haar fractie drie of vier stappen te ver. Mevrouw Hessel (Utrecht Solidair) geeft aan dat haar vraag meer is of dit een van de mogelijkheden is die het college overweegt.
Als nooit iemand verantwoordelijk wordt gesteld en iedereen er altijd mee wegkomt, dan stoort haar dat. Als de gemeente dit gedrag wil beëindigen, dan zal er wel een keer een voorbeeld moeten worden gesteld. In de toeslagenaffaire kwamen betrokkenen er ook niet mee weg. De voorzitter vraagt mevrouw Hessel wat kortere antwoorden te geven. Mevrouw Raaijmakers (PvdA) hoort nu toch een afzwakking en zij is er blij mee dat het meer als een open vraag wordt gesteld. Spreekster roept alle commissieleden op om toch echt even de antwoorden af te wachten en niet meteen al een oordeel klaar te hebben. Mevrouw Hessel is klaar met haar bijdrage, zij laat het hierbij. De heer Nyqvist (Stadsbelang Utrecht) gaat niet in op de 1,5 miljoen euro en ook niet op de 2,2 of de 2,6 miljoen euro. Misschien krijgt raad volgende week immers de informatie dat het wel 3,8 miljoen euro wordt. Volgens hem is die boekhouding niet zo dat de gemeente daarop kan vertrouwen. Het gaat hem erom dat de commissie het hier heeft over de waardigheid van mensen en de waardigheid bij het invullen van een activiteit, meestal een baan waarbij mensen zoveel mogelijk tot hun recht komen. De vraag is dan of de gemeente zich daar zo mee bezig moet houden of dat de gemeente juist een bepaalde afstand moet creëren, waarbij het doel wel degelijk voorop staat, maar de uitvoering niet direct in handen is van de gemeente.
Spreker verzoekt de commissie aan het college te vragen te kijken naar een andere structuur waarbij de discussies over directie, commissarissen, wethouders en college op een andere manier worden ingevuld. Daarbij moet het belang van de werknemer wel overeind blijven. Spreker vraagt dit omdat hij bang is dat, als dit zo doorgaat, de raad elk jaar opnieuw zal worden geconfronteerd met grote bedragen die zullen toenemen om dit feest voort te kunnen zetten. De vraag is immers wie aangesproken moet worden. Zijn dat de wethouders? Hij kan zich voorstellen dat de ene wethouder kijkt naar de financiën, als het al gebeurd is en de andere kijkt naar de juiste invulling van de functie die de gemeente nastreeft. Over de raad van commissarissen is al veel gezegd. Bij de raad van commissarissen is er een zekere positionering waarbij deze op een bepaald moment verantwoording aflegt, meestal bij de jaarstukken die in elk geval één keer per jaar moeten worden besproken. Dan kijkt hij naar de directie. Maar die directie is er niet meer en ook de raad van commissarissen is er niet meer. Niemand kan echt inhoudelijk vertellen hoe het zit, ook het college niet. Dat betekent dat de commissie praat over iets waarover zij de inside information niet tot haar beschikking heeft. Dat is jammer omdat dat verkeerd kan worden uitgelegd in de richting van de werknemer. Dat zou niet juist zijn.
Het pleidooi van Stadsbelang is om zich te buigen over een nieuwe structuur. Het staat hem tegen dat hij de indruk krijgt dat de raad hier te maken heeft met een structuur waarin iedereen zich zeer wel heeft bevonden, maar op geen enkele manier bereid was verantwoordelijkheid te dragen, laat staan verantwoording af te leggen in de richting van degene die het geld verschaft. Dat is de gemeente.
Pagina 18 van 56
De voorzitter meldt dat de volgende agenderende fractie Student & Starter is. Mevrouw Oudejans is echter helaas ziek naar huis gegaan. Hij wenst haar beterschap. 5
10
15
20
25
30
Mevrouw Al-Saqaff (VVD) wil voordat zij ingaat op de financiële en technische aspecten van dit onderwerp laten weten dat de VVD baalt van deze situatie. Haar fractie baalt voor alle medewerkers van UW en iedereen die via UW aan het werk wordt gezet. Daarom is het goed te achterhalen wat beter kan. Haar fractie heeft drie hoofdvragen met enkele sub-vragen. De eerste hoofdvraag is of het college op de hoogte had moeten zijn van de situatie. Wat de VVD betreft is het antwoord ja. De VVD concludeert één ding glashelder: de afstand tussen bestuur, raad van commissarissen en het college en daarmee ook de raad te groot is om goed toezicht te houden. De betrokkenheid moet intensiever zijn, niet frequenter. Hoe gaat de wethouder dit vorm geven? Haar fractie is het helemaal eens met de vraag van de CU over de expertise van de raad van commissarissen. De VVD wil een reflectie van de wethouders over de rol van degene die de raad van commissarissen benoemt. 2,2 miljoen euro als nadelig resultaat is zeer hoog, vooral in vergelijking met de prognose van min 350.000 euro. 1,5 miljoen euro subsidie is nogal hoog in vergelijking met de jaarlijkse bijdrage van de gemeente van 1,8 miljoen euro. Er wordt slordig omgegaan met de contracten en de afhankelijkheid van één partner is te groot, er moet meer spreiding komen in de portfolio.
Haar fractie hoort graag van een van de wethouders of zij het daarmee eens is. De tweede hoofdvraag is of het college juist heeft gehandeld in zijn rol van aandeelhouder. In eerste instantie is de VVD het eens met de collega’s dat de raad echt veel beter hierbij betrokken had moeten worden en beter geïnformeerd had moeten worden. Haar fractie wil het hebben over de voorwaarden van de subsidie. De fractie heeft die opgevraagd en vindt dat die nagenoeg niet aanwezig zijn. Er staat alleen in dat er een herstelplan moet komen. Maar aan welke voorwaarden dat moet voldoen staat er niet in. De VVD wil van de wethouder weten welke voorwaarden aan dat herstelplan worden gesteld. Haar fractie wil meedenken over die punten. De heer Van der Graaf (CU) bedankt voor het doorsturen van de voorwaarden die de VVD heeft opgevraagd. Er staat heel duidelijk in dat er een herstelplan moet komen. Er worden wel degelijk voorwaarden geschetst. Er moet ook echt een overleg komen. Wat wil de VVD terugzien in dat herstelplan?
55
Mevrouw Al-Saqaff (VVD) geeft aan dat een aantal punten is meegenomen bijvoorbeeld in het onderzoek van Berenschot. Een van die punten is al in dit debat genoemd, de spreiding van de portfolio en het aantrekken van meer mensen. Dat is niet als prioriteit gesteld en dat vindt de VVD apart. Haar fractie vindt dat de businesscase een duidelijke voorwaarde moet zijn. De businesscase moet op orde zijn en het college moet dat controleren. Haar fractie vraagt zich verder af of er bijzonderheden over de bedrijfsvoering zijn genoemd door de externe accountant en of deze zijn gemeld in zijn managementletter of zijn accountantsverslag over het boekjaar 2022. Haar fractie heeft die documenten zelf niet in kunnen zien. Zij is dus benieuwd naar het antwoord van de wethouder. De derde hoofdvraag is wat het college in de toekomst gaat doen. Het college schrijft in de brief over de voorgenomen maatregelen. Denkt het college dat dit afdoende is om de risico’s te beheersen? Hoe kan de raad dit monitoren? De controlerende taak moet verstevigd worden. In interruptiedebatten heeft spreekster al gezegd dat voor 2024 een tekort is voorspeld. Haar fractie wil weten hoe het college daarmee omgaat. Het is opmerkelijk dat het eigen vermogen van UW bewust laag wordt gehouden. UW is duidelijk niet in staat om tegenvallers op te vangen, ook niet één tegenvaller.
Betekent dit dat het college van plan is automatisch het tekort van het aankomende jaar ook te gaan subsidiëren? De VVD wil dat niet doen, maar wil bekijken hoe het weerstandsvermogen van UW wordt vergroot. Haar fractie wil weten hoe de wethouder dit ziet, ook in het licht van de financiële situatie van de gemeente zelf. Hoe schat het college het risico in dat bij andere verbonden partijen zoiets ook kan gebeuren? Monitort het college de risico’s afdoende of is ook hier aanscherping noodzakelijk? Spreekster vraagt een kritische reflectie hierop. Tenslotte brengt zij naar voren dat haar fractie oog blijft houden voor degenen voor wie de gemeente dit doet, de kwetsbaren die zij aan werk wil helpen en degenen die bij UW werken. Dat heeft voor de VVD ook prioriteit.
60
De heer Semenzato (UtrechtNu!) heeft als laatste agenderende fractie de luxe dat hij zich kan aansluiten bij vele van de zorgen van de collega’s en vele van de vragen die zijn gesteld aan het college. Hij houdt het kort. Bij dit soort onderwerpen ontstaat bij UtrechtNu! de gedachte of het niet beter zou zijn voor de Utrechtse geldpot om een art. 12-gemeente te worden. Een paar jaar
35
40
45
50
Pagina 19 van 56
5
10
15
20
25
30
35
40
45
50
55
curatele van het Rijk zou de uitbundigheid van dit college mogelijk temperen. De crisis bij de UWbedrijven staat niet op zichzelf. Afgelopen maandag werd zijn fractie opgeschrikt door het bericht dat deze gemeente echt diep in de donkerrode cijfers duikt. De onthullingen over een schuld van 2,2 miljoen euro bij UW vallen zijn fractie rauw op het dak. De enorme schuld bij UW, de schorsing van de directeur en het aftreden van de raad van commissarissen hebben er bij UtrechtNu! voor gezorgd dat het vertrouwen in dit college, dat nagelaten heeft de raad bijtijds te informeren, flink is gedaald. Eén vraag spookt door het hoofd van zijn fractieleden: wie heeft er liggen slapen? Was het de raad van commissarissen onder leiding van een niet nader te noemen persoon die nu provinciebestuurder is geworden? Of zijn de problemen vooral te wijten aan de geschorste directeur en de betrokken ambtenaren? Het systeem in Nederland denkt eigenlijk toch meer zwart-wit. De verantwoordelijke wethouders en dus het college zijn politiek verantwoordelijk. In het licht van deze crisis lijkt het dichter bij de gemeente brengen van de UW-bedrijven een logische stap voorwaarts. Dit zou het toezicht op en de sturing van deze diensten kunnen verbeteren, vooral gezien de logische grote schoonmaak. De opmerking van zijn collega mevrouw Hessel van afgelopen maandag bij Bingo FM vond hij dan ook doeltreffend.
UW-bedrijven heeft door een overschot aan leiding een waterhoofd. Mevrouw Al-Saqaff (VVD) meent dat het dichterbij de gemeente brengen natuurlijk niet de heilige graal is. Zoiets kan ook extra geld gaan kosten. Hoe weegt UtrechtNU! dat? De heer Semenzato (UtrechtNu!) antwoordt dat het nu bij UW ook niet loopt. UW vervult een maatschappelijke functie en hij denkt dat het goed is voor de inwoners van Utrecht dat de gemeente beter zicht houdt op wat bij UW speelt. Mevrouw Al-Saqaff (VVD) erkent dat het nu niet werkt. Wat vindt de heer Semenzato van de mening van de VVD dat het weerstandsvermogen van UW vergroot moet worden zodat het ook eigen tegenvallers kan opvangen? De heer Semenzato (UtrechtNu!) wil nu niet in details treden. Hij voelt daar wel iets voor, zijn fractie denkt dat op dit ogenblik zeker goed zou zijn UW dichter bij de gemeente te brengen. Mevrouw Al-Saqaff (VVD) denkt dat iets er voor voelen en misschien toch iets anders doen wel heel wat touwtrekken bij UW betekent. Wil de heer Semenzato de scenario’s horen of is het een gelopen race en moet het dichterbij? De heer Semenzato (UtrechtNu!) antwoordt dat zijn fractie daar zeker ook voor open staat. De voorzitter stelt vast dat de agenderende fracties hebben gesproken. Hij vraagt of een van de niet-agenderende fracties nog een vlammend, maar kort betoog wil houden.
De heer Van Heuven (PvdD) staat te branden om een kort betoog te houden. Er is al veel gezegd en gevraagd. Hij heeft dus maar twee opmerkingen. De raad had inderdaad eerder moeten worden geïnformeerd. De grootste fout in de tijdslijn ziet zijn fractie op12 december 2023. Op die datum besluit het college tot die aanvullende subsidie en wordt de raadsbrief herschreven. Hier had moeten staan: de raad wordt ter plekke geïnformeerd. De hele tijd is er natuurlijk een balans tussen tijdig en volledig informeren, maar op deze dag is die balans naar de verkeerde kant uitgeslagen. Het is prima dat het college besluit die salarissen uit te betalen, maar het is niet goed dat de raadsbrief pas elf dagen later uitgaat. Dat vindt de PvdD heel onzorgvuldig. Hij leest in de tijdslijn ook iets over grondige en kritische zelfreflectie vanuit UW. Vandaag is nog niet besproken wat hieruit is voortgekomen. Wat kunnen de wethouders zeggen over hoe UW zelf heeft nagedacht over het eigen handelen? De mensen zijn nu op non-actief of zij zijn weg. Met welke woorden zijn zij het gesprek aangegaan? Hebben zij het gesprek ook verdiept op de vele momenten van overleg tussen UW en college? Mevrouw Bode (VOLT) sluit zich aan bij de vragen over hoe de situatie bij UW zo uit de hand heeft kunnen lopen en waarom de raad pas op 23 december 2023 is geïnformeerd. Dat had veel eerder gekund.
Daarbij wil zij vooral op beide punten naar de toekomst kijken. Regelmatig contact dat als goed werd ervaren bleek niet productief te zijn. Ten onrechte werd vertrouwd op blauwe ogen, terwijl het college eigenlijk blind was. Daarom vraagt zij wat de wethouders anders zouden Pagina 20 van 56
hebben gedaan en wat zij anders zouden gaan doen om dergelijke situaties in de toekomst te voorkomen.
10
De heer Otto (EenUtrecht) brengt naar voren dat de naam UW, Utrechtse Werkbedrijven, al een paar keer is gevallen. Misschien is het beter om in het vervolg te praten over Utrechtse Waterhoofdbedrijven of Utrechts Overheadbedrijf. Het is pijnlijk om te zien wat hier is gebeurd. De meeste leden weten dat EenUtrecht in de afgelopen jaren voorstellen heeft gedaan om SW-kandidaten (kandidaten voor sociale werkvoorziening) onder te brengen bij buurt- en burgerorganisaties. Het antwoord van het college en ook van de ambtenaren was altijd dat daar geen geld voor was. Maar hij heeft eerder gehoord dat daar wel geld voor is.
15
Bij de heer Claasen (GL) roept de titel Utrechtse Waterhoofdbedrijven toch wel vragen op. Alle leden van deze commissie hebben het ondernemingsplan kunnen zien. Het was duidelijk dat er werd gestuurd op overhead. Toen heeft de heer Otto er niets van gezegd en nu het mis gaat roept hij dat het niet deugt. Waarom heeft hij die vraag niet een jaar geleden gesteld?
5
20
25
30
35
40
45
50
De heer Otto (EenUtrecht) antwoordt dat die vraag wel degelijk is gesteld door de heer Dijkstra. De heer Claasen was daar waarschijnlijk niet bij. Zijn fractie heeft hier verschillende keren aandacht voor gevraagd en ook voor de zorgelijke situatie bij het UW. Hij komt daar zo op. De eerste vraag aan de wethouder is of de voorstellen die zijn fractie eerder heeft gedaan nu misschien wel door het college kunnen worden meegenomen. Die houden in dat een deel van de SW-kandidaten wordt ondergebracht bij andere organisaties, ook omdat de enige aandeelhouder een groot risico loopt, als hij alle SW-kandidaten bij één partij onderbrengt. Dat heeft de gemeente nu dus gezien. Er is nu 1,5 miljoen euro bijgepast. Voor dat bedrag zouden ongeveer 75 SW-kandidaten onder kunnen worden gebracht bij buurt- en burgerorganisaties. Dit is een gemiste kans. De opmerking over het waterhoofd komt niet uit het niets. Andere fracties hebben er ook iets over gezegd. Het viel zijn fractie op in de beantwoording van de vragen en in de raadsbrief dat de gemeente aangeeft dat het tekort voor een deel is opgelopen omdat er een teruglopend aantal SW-kandidaten wordt aangeleverd bij het UW. Zijn fractie vraagt hoe het mogelijk is dat in een lopend boekjaar een teruglopend aantal SW-kandidaten leidt tot een financieel tekort. Bij zijn weten neemt een SW-kandidaat geen geld mee naar UW.
Zij leveren alleen geld op, als zij werk verrichten voor opdrachtgevers. Maar de commissie heeft zojuist begrepen dat die opdrachtgevers er niet waren. Hoe kan het UW in een lopend jaar een tekort oploopt op de groep mensen die niet komt? EenUtrecht heeft wel een idee hoe dat kan, maar dan gaat hij waarschijnlijk langer terug dan het boekjaar 2023. Zijn fractie is vorig jaar ook op bezoek geweest bij UW. Die schrok daar wel. Spreker hoorde de PvdA zeggen dat er dar geen rare signalen waren, maar zijn fractie liep daar rond en heeft heel veel medewerkers gezien die indirect productief zijn, maar niet direct over de SW-kandidaten productie leveren. Hij heeft het dan over managers, werkbegeleiders, werkmatchers, communicatiemedewerkers, HR-medewerkers en administratiepersoneel. Mevrouw Raaijmakers (PvdA) was bij datzelfde werkbezoek. Zij vindt het knap dat de heer Otto dat allemaal uit dat bezoek heeft kunnen opmaken. In aanvulling op wat een collega zei merkt zij op dat het ondernemingsplan nooit in de raad is besproken omdat daar toen geen animo voor was. Zij heeft het toen bij die technische sessie gelaten. Maar wat de vraag van de heer Otto over SW-kandidaten betreft, merkt zij op dat UW van het Rijk subsidie krijgt voor SW-kandidaten. Dat is nu een uitsterfconstructie, als mensen met pensioen gaan, stopt dat. Dat kan een van de redenen zijn waarom dat budget terugloopt.
Misschien hoort de commissie daar straks meer over. Zij heeft nog een punt van orde: het was wel fijn geweest voor de inbreng, als EenUtrecht mee had geagendeerd. Het is toch wel een forse inbreng.
55
De heer Otto (EenUtrecht) beaamt dat, maar dat kan nu niet meer worden hersteld. Misschien lukt dat een volgende keer, maar hij hopt dat een volgende keer niet komt. Hij dankt voor de aanvulling, wellicht kan de wethouder er iets over zeggen. Hij wilde aangeven dat daar ontzettend veel mensen werken die in feite geen directe productie leveren. Dat is nu juist het ‘verdienmodel’ van UW.
60
Mevrouw Raaijmakers geeft aan dat dat ‘verdienmodel’ haar tegen de borst stuit. Het is een soort oordeel dat wordt uitgesproken, terwijl die mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt die begeleiding nodig hebben als vangnet. Dat is precies wat de heer Otto daar heeft gezien. Er zijn daar mooie constructies aan de gang. Om dat weg te zetten als een verdienmodel vindt zij Pagina 21 van 56
absoluut niet kies. Daar doet de heer Otto mensen pijn die hier op de publieke tribune zitten die werken bij UW. 5
10
15
De voorzitter hoort geen vraag, maar een statement. Wil de heer Otto daarop reageren? De heer Otto (EenUtrecht) wil dat zeker. Nu gebeurt het hem weer wat bij het vorig debat gebeurde. Toen werd hij drie keer bestempeld als iemand die geen begrip heeft voor de doelgroep. Hij werkt nota bene elke dag met die doelgroep en hij weet precies waarover hij het heeft. Mevrouw Raaijmakers en hij zijn samen in Groningen geweest. Voor eens en voor altijd maakt hij duidelijk: hij is van deze doelgroep. Hij vindt het vreemd dat dit steeds wordt gesuggereerd. Het verdienmodel zit misschien meer in de benaming van UW. Het bedrijf UW heeft een model gecreëerd waarbij het steeds maar mensen aanneemt, en kosten maakt. Er rijden autootjes rond en er is een hoog communicatiebudget, maar het aantal mensen dat wordt aangeleverd loopt terug. Tijdens het werkbezoek zeiden mensen tegen zijn collega-raadslid dat het aantal mensen dat wordt aangeleverd al enige jaren terugloopt. De voorzitter vraagt de heer Otto om kort te antwoorden op interrupties.
20
25
30
De heer Otto (EenUtrecht) wordt wat emotioneel, als hij erop wordt aangesproken dat hij geen begrip zou hebben voor de mensen waar hij zelf mee werkt. Het teruglopen van het aantal SW-kandidaten is niet van 2023, dat dateert al van een aantal jaren terug. Hij vraagt dus aan de wethouder of het zo kan zijn dat er inderdaad een waterhoofdbedrijf is ontstaan omdat UW niet heeft gehandeld naar aanleiding van de teruglopende aantallen. Had UW niet op een gegeven moment moeten saneren? Spreker verwijst naar wat Albert Einstein ooit heeft gezegd: “Het denken dat leidt tot een probleem kan nooit een oplossing zijn voor dat probleem”. Met andere woorden: is de wethouder het met zijn fractie eens dat de gemeente radicaal van koers moet veranderen en op een heel andere manier moet kijken naar waar in de stad mensen met een SW-indicatie worden ondergebracht? Hij noemde al de buurt- en burgerorganisaties, maar dat kan ook, zoals de PvdA aangaf, bij andere organisaties en partijen die nu niet in beeld zijn. In het verleden werd altijd gezegd dat hier geen geld voor is, maar hij denkt dat de gemeente daar misschien geld voor moet maken. De voorzitter denkt dat mee agenderen een tip zou kunnen zijn voor de volgende keer.
35
40
45
50
De heer Şimşek (DENK) zal korter zijn dan de heer Otto. Er zijn een heleboel punten waarbij hij zich kan aansluiten. Ook DENK baalt natuurlijk van de situatie bij UW. Het is een belangrijke plek die veel Utrechters aan vast werk helpt, dat is althans het idee. Zijn fractie begrijpt ook dat de gemeente is bijgesprongen omdat uiteindelijk de salarissen betaald moeten worden, maar DENK sluit zich natuurlijk wel aan bij de vele kritische vragen, o.a. die over het te laat informeren van de raad. De voorzitter stelt vast dat de commissie hiermee aan het einde is gekomen van de inbreng van de commissie. Hij vraagt of de wethouders nu meteen kunnen beginnen met de beantwoording of dat zij een schorsing nodig hebben. Wethouder Voortman deelt mee dat zij wel een schorsing nodig hebben om te overleggen. Dat zal zeker een halfuur nemen. .De voorzitter vermoedde dat al. Hij stelt dan voor aan de commissie om om 13.45 uur te beginnen in plaats van om 14.00 uur. Hij vraagt of dat tot bezwaren leidt. De heer Van Steeg (CDA) heeft een afspraak van 13.00 uur tot 14.00 uur, maar hij gaat het proberen.
55
60
Mevrouw Al-Saqaff (VVD) denkt dat dat kwartier niet de agenda van deze dag redt. Zij ziet dat het flink uitloopt. De voorzitter komt daar dan aan het begin van de middag op terug. Hij denkt dat, als de commissie die anderhalf uur neemt, dat n elk geval niet helpt bij het halen van de agenda. Het kwartiertje kan dan enigszins een pleister op de wonde zijn. Pagina 22 van 56
De voorzitter sluit de vergadering om 12.35 uur. 5
Lijst van toezeggingen Geen toezeggingen
Pagina 23 van 56
Verslag openbare middagvergadering commissie Commissie Volksgezondheid, Onderwijs, Werk en 5 Economie 10
Datum Locatie Verslag door Vaststelling verslag
8 februari 2024 Raadzaal, stadhuis F. van Vlodrop (Notuleerservice Nederland)
Aanwezigen 15
20
De voorzitter, de heer Van der Zweth, de wethouders, mevrouw Schilderman en mw. L. Voortman, de commissiegriffier mw. W. Kok, de leden mw. M. Al-Saqaff (VVD), mw. L. Bode (VOLT), dhr. D. Bosch (UtrechtNu!), mw. V. Dada- Anthonij (D66), dhr. R. van der Graaf (CU), mw. Y. Hessel (Utrecht Solidair), dhr. M. van Heuven (PvdD), dhr. C. Nyqvist (Stadsbelang Utrecht), dhr. J. Otto (EenUtrecht), dhr. V. Paalman (Horizon), mw. I. Raaijmakers (PvdA), dhr. K. Semenzato (UtrechtNu!), dhr. I. Şimşek (DENK), dhr. B. van Steeg (CDA), mw. N. Stylianou (D66), mw. M. Vermeulen (GL), mw. A. Oudejans (Student & Starter) dhr. F. Claasen
Afwezigen
Er zijn geen afwezigen gemeld.
Verslag Commissie Volksgezondheid, Onderwijs, Werk en Economie 25
30
..........................................................................................................24 Verslag openbare middagvergadering commissie Commissie Volksgezondheid, Onderwijs, Werk en Economie ...................................................................................................................................24 Aanwezigen .....................................................................................................................................24 Afwezigen ........................................................................................................................................24 7. Debat stand van zaken UW ........................................................................................................25 8. Rekenkameronderzoek en bijbehorende raadsvoorstel ‘Het gaat niet goed’ ..............................32 LIJST VAN TOEZEGGINGEN ........................................................................................................38 9. Raadsvoorstel Zienswijze kaderbrief GGDrU .............................................................................38
35
Pagina 24 van 56
7. Debat stand van zaken UW 5
10
15
20
25
De voorzitter heropent om 14.00 uur de vergadering en heet alle aanwezigen van harte welkom. Hij stelt voor om de bespreking van de agendapunten Festival Verknipt of het Ondernemersfonds, gezien de resterende beperkte tijd, door te schuiven naar een volgende vergadering. De heer Van Heuven (Partij voor de Dieren) is het ermee eens om de behandeling van Festival Verknipt uit te stellen. De voorzitter stelt vast dat de commissie daarmee instemt. Mevrouw Al-Saqaff (VVD) heeft de ervaring dat debatten over onder andere het segregatieonderwijs langer duren en is bang dat de behandeling van het Evaluatierapport Ondernemersfonds niet meer aan de orde kan komen. De heer Şimşek (DENK) had dat probleem al voorzien. Het is een belangrijk maar geen urgent onderwerp. Hij heeft er geen problemen mee om de behandeling ervan door te schuiven naar de volgende commissievergadering. De voorzitter deelt mee dat er maar één onderwerp door kan worden geschoven naar de volgende commissievergadering. Voor de behandeling van het Ondernemersfonds moet gewacht worden op wethouder Schilderman. Mevrouw Al-Saqaff (VVD) denkt dat de behandeling van Festival Verknipt in deze vergadering snel kan worden afgerond. Dan kan er een volgende keer meer tijd besteed worden aan het Ondernemersfonds. De heer Şimşek (DENK) is het daarmee eens.
30
De voorzitter stelt vast dat alleen het Evaluatierapport Ondernemersfonds in de volgende commissievergadering wordt behandeld. De heer Van Heuven (Partij voor de Dieren) stelt voor om daar aan het eind van deze middag op terug te komen.
35
40
45
50
55
60
De voorzitter zegt dat toe. Wethouder Voortman merkt op dat bij UW een ernstig financieel tekort is ontstaan. Het is belangrijk om de oorzaak daarvan de bespreken en hoe daar vervolgens mee is omgegaan. Bij UW werken ongeveer duizend mensen. Voor velen is het de enige mogelijkheid voor een baan. Een baan zorgt voor inkomen, maar ook voor sociale contacten en eigenwaarde. De wethouder zal ingaan op de situatie bij UW, op het besluit om financieel bij te springen en de informatieverstrekking daarover aan de raad. Wethouder Schilderman gaat daarna in op het doorlopen proces. Er is gevraagd wanneer precies duidelijk werd wanneer het financieel slecht ging, wat het college daarna gedaan heeft en hoe het college de raad daarover heeft geïnformeerd. Begin 2023 was duidelijk dat UW 350.000 euro verlies zou draaien. In de aandeelhoudersvergadering van juli 2023 veranderde dat in een kleine plus door een gestegen vraag van een grote klant. De gemeente werd op 21 september 2023 echter geïnformeerd over een mogelijk financieel tekort. Uit eerdere jaren is al duidelijk geworden dat de financiële situatie kan fluctueren. UW is daarom om een grondige analyse gevraagd. Half november 2023 werd duidelijk wat de omvang van het te verwachten verlies was.
Eind die maand werd duidelijk dat er een acuut liquiditeitsprobleem zou ontstaan en dat de salarissen van december 2023 niet zouden kunnen worden uitbetaald. Het college heeft toen een voorstel voor subsidieverlening opgesteld en heeft op 12 december 2023 het besluit genomen en een raadsbrief opgesteld om de raad informeren. Net voor het moment van versturen werden echter (steeds meer) nieuwe feiten bekend. Op 22 december 2023 verzocht de raad van commissarissen om een schorsing van de directeur. Dat is diezelfde dag nog gebeurd en is de raad daarover geïnformeerd. De wethouder benadrukt dat de raad niet eerder, bijvoorbeeld in september 2023, had kunnen worden geïnformeerd. Toen was er nog veel onduidelijkheid over de financiële situatie. Maar zij is het ermee eens dat de raad al meteen in december 2023 geïnformeerd had moeten worden over Pagina 25 van 56
het ontstaan en de grootte van het tekort en vlak voor kerst 2023 nogmaals met de nieuwe informatie. Nu viel de informatie de raad rauw op het dak. De wethouder heeft nu geleerd om de raad meteen, ook als nog niet in alle informatie beschikbaar is, te informeren. 5
10
De heer Van Steeg (CDA) merkt op dat al in september 2023 sprake was van een tekort van 2,2 miljoen euro. Dat is al een signaal dat er serieus iets aan de hand is en dat dat onder andere consequenties heeft voor de begroting van de gemeente. Wethouder Voortman herhaalt dat er toen slechts sprake was van een mogelijk tekort van 2,2 miljoen euro. Dat vroeg om een grondige analyse. De heer Van Steeg (CDA) vindt dat bij het verschil tussen een kleine plus in juli 2023 en een mogelijk tekort van 2,2 miljoen euro alle alarmbellen hadden moeten gaan rinkelen.
15
20
Wethouder Voortman beaamt dat. Daarom is toen gekozen voor een grondige analyse De heer Van Steeg (CDA) merkt op dat de hoofdoorzaak eigenlijk al bekend was, namelijk een uitval van de vraag voor een bedrag van 1 miljoen euro. Het was dus al bekend dat er consequenties zou zijn voor de begroting. Wethouder Voortman beaamt dat er sprake was van een mogelijk tekort, maar het kon ook zo zijn dat financiële situatie nog sluitend kon worden gemaakt. Zij beaamt opnieuw dat het college de raad al begin december had moeten informeren over de ontstane financiële situatie.
25
De heer Van Heuven (Partij voor de Dieren) merkt op dat het college op 12 december 2023 besloten heeft om subsidie te verlenen. Waarom is de raad daar toen niet over geïnformeerd?
30
Wethouder Voortman deelt mee dat de brief op die dag is besproken in het college. Om de raad beter te informeren is gewacht op nieuwe informatie. Op 19 december 2023 zou de raad geïnformeerd kunnen worden, maar toen kwam nieuwe informatie (waar in het vertrouwelijk deel over is gesproken).
35
De heer Van Heuven (Partij voor de Dieren) snapt het niet helemaal. Het gaat om grote bedragen. De wethouder had de raad eerder moeten inlichten over het verlenen van de subsidie en dat er mogelijk extra informatie komt. Wethouder Voortman legt uit dat er ook nog besluiten uit de aandeelhoudersvergadering (op diezelfde dag) moesten worden toegevoegd.
40
45
De heer Van Steeg (CDA) vindt het onbestaanbaar dat de raad in het kerstreces wordt geïnformeerd. Wethouder Voortman herhaalt dat de nieuwe feiten pas vlak voor het kerstreces bekend werden. Bovendien verzocht de raad van commissarissen op 22 december 2023 om de directeur te schorsen. De dag erna, op zaterdag 23 december 2023, is de raad geïnformeerd. De heer Van Steeg (CDA) had de brief liever voor het kerstreces, met wellicht niet alle informatie, gekregen.
50
55
Wethouder Voortman legt uit dat de brief dan niet de nieuwe feiten had bevat. Het besluit over de extra subsidie is genomen om in december 2023 de salarissen te kunnen betalen. In het coalitieakkoord is opgenomen dat de gemeente mensen niet laat vallen. Dat is ook een verantwoordelijkheid van het college. De raad heeft middelen uitgetrokken voor re-integratie. De subsidie is binnen dat budget verstrekt. De wethouder vervolgt met een reactie op de opmerkingen van de fracties. De ChristenUnie heeft gevraagd naar het functioneren van UW. De wethouder denkt erover om de relatie van de gemeente met UW opnieuw te overwegen, onder andere op grond van de nota Verbonden partijen en kondigt aan de raad in het najaar van 2024 te informeren over mogelijke scenario’s en een herstelplan met aandacht voor de financiële situatie. Pagina 26 van 56
5
10
15
20
25
30
35
De ChristenUnie en de PvdA wilden weten waarom er tot 23 december 2023 gewacht is om de raad te informeren. De reden was om de raad, gezien de te verwachten nieuwe informatie, zo compleet mogelijk te informeren. Ze begrijpt dat zij de raad eerder, dan wel onvolledig, had moeten informeren. Mevrouw Al-Saqaff (VVD) wil weten of de aangekondigde scenario’s alleen betrekking hebben op UW of ook op de andere verbonden partijen. Wethouder Voortman is niet van plan om alle verbonden partijen onder de loep te nemen. Mevrouw Al-Saqaff (VVD) merkt op dat het college volgens een bepaalde constructie toezicht houdt op UW, maar er zijn ook andere verbonden partijen. Ook daar kan het misgaan. Het is toeval dat er nu over UW wordt gesproken. Wethouder Voortman stelt voor om daar in een breder debat op terug te komen. Nu gaat het over UW. In het najaar kan de raad scenario’s verwachten met onder andere ook aandacht voor een andere manier van governance. De PvdA vroeg informatie over de betaling van salarissen. Op de korte termijn zijn er geen problemen. Een mogelijk liquiditeitstekort doet zich pas aan het eind van 2024 voor. Er wordt hard gewerkt om problemen met de betaling van salarissen te voorkomen. De mensen van UW mogen daar niet de dupe van worden. Financiële problemen zouden kunnen worden voorkomen door meer instroom.
De wethouder wil daarbij onderscheid maken tussen instroom op de re-integratietrajecten en instroom op banen. In het re-integratietraject was in 2023 sprake van een lagere instroom dan begroot. Meer instroom zou echter de problemen slechts beperkt hebben. Daar wordt nu wel meer op ingezet. Het Rijk verstrekt 30.000 euro subsidie voor een WSW-medewerker. Voor een P-wetter (Participatie) is dat 15.000 euro. Het kleiner worden van het WSW-deel kan dus niet geheel worden opgevangen door meer P-wetters. Daar hebben alle sociale werkbedrijven in Nederland mee te maken. De PvdA vroeg naar rol van de raad in het vervolg. De wethouder zegt toe de heroverweging over onder andere de governance ter instemming aan de raad voor te leggen. Ook de uitkomst van de audit en het herstelplan worden, in Q2 2024, aan de raad voorgelegd. De PvdA vroeg om een verkenning om het sociale werkbedrijf weer onderdeel van de gemeente te laten worden. De wethouder zegt toe daar bij de scenario’s rekening mee te houden. De heer Talhaoui (PvdA) wil weten wanneer de raad daarover wordt geïnformeerd.
45
Wethouder Voortman verwijst daarvoor naar de aangekondigde scenario’s in het vierde kwartaal van 2024. De wethouder legt uit dat de toegekende subsidie niet uit de reserve komt, maar uit een onderbesteding van het re-integratiebudget. De problemen van UW kwamen aan het eind van het jaar aan het licht. Toen kon goed beoordeeld worden welke ruimte er nog was om de subsidie te verstrekken. Normaal wat komt de onderbesteding aan de orde bij de bespreking van de voorjaarsnota. In dit geval ging het echter om een zeer acute situatie. Ook past de subsidie binnen de doelstellingen van het budget.
50
De heer Van Steeg (CDA) merkt op dat bij de bespreking van de voorjaarsnota altijd afwegingen tussen de verschillende mogelijkheden van besteding van de onderbestedingen wordt gemaakt. Nu is dat achterwege gebleven. Dat verdient geen schoonheidsprijs, mede gezien de eerdere toezegging om de raad beter te informeren over financiële afwegingen.
40
55
Wethouder Voortman herhaalt dat het ging om een acute situatie. Er was geen ruimte om met een oplossing te wachten tot juni 2024. Bovendien past de subsidie binnen de kaders die de raad heeft gesteld op het gebied van re-integratie. De heer Van Steeg (CDA) vindt het opvallend dat er opeens 1,5 miljoen euro beschikbaar is. Als de raad om geld vraagt, heeft het college altijd veel argumenten waarom dat niet mogelijk is. Nu blijkt dat als het moet, er altijd ruimte is. Hij hekelt die onevenwichtigheid.
Pagina 27 van 56
Wethouder Voortman herhaalt dat dit alles zich afspeelde aan het eind van het jaar. Toen was goed zicht op de ruimte binnen de onderbesteding. 5
De heer Van Heuven (Partij voor de Dieren) vindt dat laatste een gelegenheidsargument. Hij benadrukt dat afwegingen altijd plaatsvinden bij de bespreking van de voorjaarsnota. Dat was een extra reden om de raad al op 12 december 2023 te informeren over de ontstane situatie.
10
Wethouder Voortman geeft hem gelijk. De wethouder beaamt dat een breed klantenbestand, waar D66 opmerkingen over maakte, de financiële stabiliteit ten goede komt. De situatie verschilt echter per bedrijfsonderdeel. Het ging in dit geval om een grote klant. Bij kleinere klanten heeft het verlies minder effect. Het herstelplan moet leiden tot een gezond UW. De plannen moeten verwerkt worden in de begroting. Dat is als voorwaarde meegegeven aan het bedrijf.
15
Mevrouw Al-Saqaff (VVD) vraagt naar de subsidievoorwaarden, want een herstelplan zegt niet zoveel.
20
25
30
35
40
45
Wethouder Voortman antwoordt dat het plan moet uitwijzen op welke manier het bedrijf weer financieel gezond wordt. Mevrouw Al-Saqaff (VVD) merkt op dat het rapport Berenschot al adviezen heeft gegeven. Ook toen moest er een ondernemingsplan komen. Dat is allemaal niet gebeurd. Wat zijn de eisen aan het herstelplan? Wethouder Voortman verwijst voor een uitgebreid antwoord op die vraag naar wethouder Schilderman. Mevrouw Dada-Anthonij (D66) vraagt inzicht in de voorwaarden die verbonden zijn aan de subsidie. Wethouder Voortman herhaalt dat daarvoor een herstelplan wordt opgesteld. De consequenties daarvan moeten worden opgenomen in de Begroting 2024. Voor verdere informatie verwijst zij opnieuw naar wethouder Schilderman. Utrecht Solidair vroeg naar waarom de subsidie zo snel is verleend. Daarmee konden de betalingen van december 2023 wordt betaald. Stadsbelang Utrecht stelde een onderzoek voor naar een andere governance-structuur. De wethouder verwijst daarvoor naar de eerder aangekondigde scenario’s. De VVD wilde weten hoe het college de betrokkenheid met UW verder vorm wil geven. Dat gebeurt met een versterkt toezicht, bestuurlijk overleg met de raad van commissarissen en met de wethouders Financiën en Werk en inkomen, een maandelijks overleg met de raad van commissarissen en de directeur en onderzoek naar hoe de relatie strakker kan worden georganiseerd.
Het herstelplan biedt een mogelijkheid om op korte termijn te komen tot een financieel gezond UW. Alle onderdelen die daaraan bijdragen moeten in het plan worden opgenomen. Daarbij is er ook aandacht voor het voorspelde tekort. Dat moet worden meegenomen in de begroting. Mevrouw Al-Saqaff (VVD) wil weten hoe het college omgaat met dat tekort. Daar wordt nu de subsidie voor ingezet.
50
Wethouder Voortman verwijst opnieuw naar het herstelplan en de begroting. Mevrouw Al-Saqaff (VVD) herhaalt dat er een tekort is voorspeld. Wat doet het college daarmee?
55
Wethouder Voortman wil met het herstelplan er juist voor zorgen dat die situatie zich niet voordoet. EenUtrecht stelt voor om de banen onder te brengen bij wijk- en buurtorganisaties in plaats van bij UW. De wethouder benadrukt dat de gemeente tevreden is over de dienstverlening van het bedrijf. Het is een waardevolle partner om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan een baan te helpen. Er is geen reden om het anders te organiseren. Pagina 28 van 56
5
10
15
20
25
30
Een teruglopend aantal kandidaten is niet de directe aanleiding van het tekort, maar dat verklaart wel waarom sociale ontwikkelbedrijven financieel onder druk staan. Voor een WSW-kandidaat verstrekt het Rijk 30.000 euro subsidie en voor een reguliere P-wetter 15.000 euro. Dat maakt de financiële situatie bij dit soort bedrijven moeilijk. De heer Otto (EenUtrecht) wil weten waarom het aantal kandidaten terugloopt. Wethouder Voortman legt uit dat de reguliere WSW wordt afgebouwd. Dat moet worden opgevangen door kandidaten uit de (bredere) Participatiewet. Dat lukt nog onvoldoende. EenUtrecht stelt voor om radicaal van koers te veranderen. De wethouder stelt voor om eerst een analyse te maken van de problemen. Pas als dat nodig blijkt te zijn, kan de koers radicaal worden veranderd. Zij is er voorstander van om de problemen individueel aan te pakken. Zij verwijst opnieuw naar de eerder aangekondigde scenario’s voor een andere aanpak. Wethouder Vortman geeft vervolgens een overzicht van haar toezeggingen. • De uitkomst van de audit volgt in april/mei 2024. • Het herstelplan komt ook in april/mei 2024. • De scenario’s voor de governancestructuur komen in het vierde kwartaal van 2024. Verder wordt de raad via de reguliere p&c-stukken geïnformeerd over UW. Wethouder Schilderman beaamt dat er veel gebeurd is.
Dat heeft zowel de raad als ook het college diep geraakt, maar vooral ook de medewerkers van UW. Zij herkent de pijnlijke situaties die de fracties noemden. Ook in andere gemeenten hebben sociale werkbedrijven problemen. Dat wordt in G4-verband besproken met het Rijk, dat steeds meer terugtrekkende bewegingen maakt. Zij onderschrijft de bijdrage van wethouder Vortman volledig, ook de zaken die anders en beter hadden gekund. Het is nu belangrijk te werken aan een financieel gezonde UW. De wethouder gaat in op een aantal cruciale momenten sinds juli 2023. In de aandeelhoudersvergadering van juli 2023 was sprake van een mogelijke positieve financiële situatie. Dat beeld bleek te rooskleurig. Zo werd uitgegaan van niet gecontracteerde afspraken. Daar is in de aandeelhoudersvergadering niet over gesproken. Pas op 21 september 2023 kwam het eerste signaal dat UW er slechter voorstond dan gedacht. Het was slechts een signaal via de telefoon en geen totaalbeeld van de financiële situatie.
35
De heer Van Steeg (CDA) merkt op dat er op alle niveaus wordt gesproken over de financiële situatie. Waarom is dat dan niet in de aandeelhoudersvergadering aan de orde gekomen? Wat gaat daar mis?
40
Wethouder Schilderman legt uit dat de financiële situatie eerder al bekend (via het ondernemersplan) was. Dat is ook aanleiding geweest voor een maandelijkse monitoring. Toch is toen niet bekend gemaakt dat het contract van de grote klant niet was gebaseerd op een contractuele afspraak, maar op een inschatting. De heer Van Steeg (CDA) merkt op dat er wel meer problemen waren die aanleiding zouden kunnen zijn voor een slechte financiële situatie. .
45
50
55
60
Wethouder Schilderman legt uit dat er altijd wel sprake is van mee- en tegenvallers. Daar is ook over gesproken, onder andere hoe de tegenvallers het hoofd kan worden geboden. Maar de grootste impact had het wegvallen van de grote klant. De heer Van Steeg (CDA) merkt op dat het wat betreft deze klant gaat om een bedrag van 1 miljoen euro. Er is echter sprake van een tekort van 2,2 miljoen euro. Wethouder Schilderman herhaalt dat er meerdere mee- en tegenvallers waren. Het liquiditeitsprobleem is ontstaan door het wegvallen van de grote klant. De raad van commissarissen is betrokken geweest bij het verdere aanscherping van het financiële beeld. De rvc is ook gevraagd waarom het college niet eerder is geïnformeerd over het tekort. Dat heeft geleid tot een lastig gesprek. Op de aandeelhoudersvergaring van 12 december 2024 is een groot aantal besluiten genomen, onder andere over de uitbreiding van de directie, het crisisteam en de financiële situatie. UW had echter moeite om de financiële situatie in beeld te brengen. Dat alles vroeg om een intensere samenwerking. De wethouder beaamt dat de raad eerder (en dan wellicht niet volledig) daarover had moeten worden geïnformeerd. Pagina 29 van 56
5
De ChristenUnie en VVD vroegen naar de financiële expertise van UW. Hebben ook andere organisaties wellicht een gebrek aan financiële expertise? De wethouder stelt voor om op een ander moment te spreken over de financiële risico’s. Zij deelt mee dat de raad twee keer per jaar wordt geïnformeerd over de situatie bij de verbonden partijen, onder andere over de risico’s en het beheersen daarvan. Maar er is altijd een afweging hoeveel risico je bereid bent te nemen. De heer Van der Graaf (ChristenUnie) wil weten wanneer de raad opnieuw wordt geïnformeerd over de (financiële risico’s bij) verbonden partijen.
10
15
20
25
30
35
40
45
50
55
60
Wethouder Schilderman deelt mee dat de raad daar via de planning- en controlcyclus over wordt geïnformeerd. Zij vindt verder dat de nota Verbonden partijen gezien moet worden en kondigt aan daar later in 2024 op terug te komen. Het CDA vroeg informatie over het opstappen van de raad van commissarissen. De nieuwe voorzitter is op 12 december 2023 benoemd. Zij is vooraf geïnformeerd over de ontstane situatie en daarna ook over de nieuwe feiten. Daarop heeft zij op 28 december 2023 haar ontslag ingediend. Zij voelde zich onvoldoende toegerust om haar taken verder in te vullen. Het ontslag is op 12 januari 2024 toegekend. Er is de raad van commissarissen echter geen decharge verleend. Er is vooralsnog onvoldoende informatie om vast te stellen of de raad van commissarissen in gebreke is gebleven. En zijn vragen gesteld over de voorwaarden voor de subsidie. De eisen waar UW aan moet voldoen, zijn in de vergadering van 12 december 2023 besproken. Bijvoorbeeld de eis van een tweede bestuurder die zich specifiek richt op de bedrijfsvoering; het herstelplan moet zorgen voor een financieel sluitende situatie. De heer Talhaoui (PvdA) wil weten of de raad invloed kan uitoefen op het herstelplan. Wethouder Schilderman legt uit dat UW het plan moet opstellen. Zij ziet uit naar suggesties van de fracties.
Zij stelt voor om de relatie met UW bij de bespreking van de aangekondigde scenario’s verder te bespreken. Het is nu belangrijk dat de financiële situatie gezond wordt en dat de werknemers hun werk kunnen uitvoeren. Het herstelplan is een verantwoordelijkheid van UW. Het is een zelfstandige organisatie. De gemeente zal toezien op een ordentelijk plan. Mevrouw Al-Saqaff (VVD) verwacht van het college een betere manier van rapporteren, zodat duidelijk wordt wat er in het bedrijf gaande is. Wethouder Schilderman herhaalt de toezegging van het college om de raad daar in het tweede kwartaal van 2024, samen met de uitkomsten van de audit, verder over te informeren. Mevrouw Al-Saqaff (VVD) verwacht een andere manier van rapporteren over het herstelplan, zodat het college het beter kan controleren. Wethouder Schilderman ziet uit naar suggesties daarvoor. Zij heeft al de eis gesteld dat in het herstelplan de financiële risico’s duidelijk in beeld moeten worden gebracht. Zo moet helder zijn dat verwachtingen zijn gebaseerd op (nog niet) gecontracteerde afspraken. Er is verder gevraagd om een vertrouwenspersoon aan te stellen voor het personeel. Die is er al. zij werkt extern en is onafhankelijk. In 2023 is al vastgesteld dat de medewerkers haar weten te vinden en dat zij adequaat reageert op klachten. Mevrouw Dada-Anthonij (D66) heeft eerder gevraagd om een onafhankelijk onderzoek.
Ook heeft zij gevraagd om dit mee te nemen in het herstelplan. Wethouder Schilderman beaamt dat het goed is om kritisch te kijken naar de cultuur van de organisatie, maar stelt voor om dit los te knippen van de huidige financiële situatie. Zij stelt voor om daar bij de bespreking van de scenario’s op terug te komen. GroenLinks vroeg naar de reactie van de medewerkers van de ondernemingsraad. De wethouder deelt mee dat de huidige onzekerheid de medewerkers zwaar valt. Het is echter niet mogelijk om dat nu volledig weg te nemen. Het helpt wel om zo snel mogelijk duidelijkheid te geven over de toekomst. Daar wordt met de ondernemingsraad over gesproken. De ondernemingsraad wordt ook betrokken bij de werving van nieuwe leden voor de raad van commissarissen en het herstelplan. Pagina 30 van 56
De heer Claasen (GroenLinks) wil weten of de ondernemingsraad ook betrokken wordt bij het aantrekken van een nieuwe bestuurder. 5
10
15
20
25
30
35
40
45
50
55
Wethouder Schilderman beaamt dat. De leden van de raad van commissarissen worden benoemd door de aandeelhouders. Ook de ondernemingsraad draagt een lid voor. Spreiding in de portfolio, een vraag van de VVD, is inderdaad wenselijk en belangrijk, maar nog belangrijker zijn goede contracten met heldere afspraken. Het verbeteren van de contractvoorwaarden is daarbij een belangrijk aandachtspunt voor het huidige bestuur en het management. In het ondernemingsraad plan is opgenomen dat een evenwichtig klantenbestand belangrijk is met heldere en ondertekende afspraken. De VVD vroeg om de documenten van de accountant in te zien. De accountantsverklaring en de jaarrekening zijn openbaar en kunnen ingezien worden. Verbeterpunten gaan vaak over de planning- en controlcyclus en bevatten managementinformatie. Een extern bureau heeft daarvoor een rapport opgesteld. Nu is duidelijk dat er een aantal stappen nog onvoldoende is uitgevoerd. Die maken nu deel uit van het herstelplan. Mevrouw Al-Saqaff (VVD) wil weten of het college van plan was om te controleren of de managementrapportage op orde was. Wethouder Schilderman beaamt dat. Dat was ook de aanleiding voor dat onderzoek nu blijkt dat een aantal stappen onvoldoende is uitgevoerd. De verstrekte subsidie is opgenomen in de financiële verordeningen. Die passen binnen het mandaat van het college. EenUtrecht vroeg naar de overhead.
Het in lijn brengen van de overhead met de landelijke norm (van 4%) is ook onderdeel geweest van het ondernemingsplan. De overhead bleek 5% te zijn. Daarom moet er een reductie plaatsvinden. Er is op dat vlak al progressie boekt, maar de wethouder verwacht dat de overhead komend jaar zal stijgen door de vraag naar meer managementinformatie. De heer Otto (EenUtrecht) wil weten of de inkomsten van UW teruglopen. Als die onzeker zijn, moet gewerkt worden aan de kosten (bijvoorbeeld de vaste lasten), bijvoorbeeld door de afvloeiing van personeel. Wethouder Schilderman kan dat nu niet aangeven. Het is de bedoeling dat UW snel financieel gezond wordt. Zij beaamt dat er later wellicht moeilijke gesprekken nodig zijn om de kosten terug te dringen. Nu is het belangrijk om een goed inzicht te krijgen in de daadwerkelijke financiële situatie. Op basis daarvan kunnen keuzes worden gemaakt voor de langere termijn. De voorzitter geeft ruimte voor gemiste vragen. Mevrouw Dada-Anthonij (D66) vraagt de wethouder de raad tijdig te informeren over nieuwe informatie. Ook vraagt zij om de raad mee te nemen in besluiten van financiële aard. Mevrouw Al-Saqaff (VVD) vraagt naar de rol van de wethouder als aandeelhouder bij de benoeming van leden van de raad van commissarissen, nu blijkt dat ze expertise missen om hun taken goed uit te voeren.
Zij vraagt ook naar eventuele bijzonderheden in de managementletter en naar eventuele risico’s bij andere verbonden partijen. De heer Paalman (Horizon) stelt vast dat in de periode van 1 augustus 2023 tot 21 september 2023 niemand iets wist van wat er gaande was bij UW. Hoe is dat mogelijk? Wethouder Voortman herhaalt haar toezegging om de raad eerder te informeren en mee te nemen in het proces. Dat is echter iets anders dan de raad een raadsvoorstel voorleggen. Zij herhaalt dat de actie van het college plaatsvond binnen de doelstellingen van de raad en dat het ging om een acute situatie.
Pagina 31 van 56
5
Wethouder Schilderman is eerder al ingegaan op de vraag over de verantwoordelijkheid en rol van de raad van commissarissen. Zij herhaalt dat dit onderwerp is van onderzoek. Je kunt nu (nog) niet zeggen dat de raad van commissarissen onvoldoende kennis had. Met de bijzonderheden in de accountantsverklaring bedoelde de wethouder de verbetering van de planning en control van managementinformatie. Zij benadrukt dat er vooraf (tussen 1 augustus 2023 en 21 september 2023) geen informatie bekend was over de slechte financiële situatie. Daarom kwam het ook als een verrassing.
10
Mevrouw Al-Saqaff (VVD) vraagt naar de risico’s bij andere verbonden partijen. Hoe wordt dat gemonitord?
15
Wethouder Schilderman legt uit dat binnen de planning- en controlcyclus de risico’s bij de verschillende verbonden partijen worden benoemd. Leidraad daarbij is de Nota verbonden partijen. Daar wordt in de loop van 2024 verder over gesproken, bijvoorbeeld over de gewenste sturingsinformatie. De voorzitter vraagt de fracties of het onderwerp nog verder in de raad moet worden behandeld.
20
25
De heer Van Steeg (CDA) vindt een raadsbehandeling wenselijk. Wellicht dat de fractie voorstellen zal indienen over het proces en eventueel naar aanleiding van toegezegde nieuwe informatie. De heer Van der Graaf (ChristenUnie) vindt de bespreking afdoende. Hij ziet uit naar eventuele moties. EenUtrecht, Horizon en Utrecht Nu sluiten zich hierbij aan. D66 en EenUtrecht kondigen fractieberaad aan.