Conceptverslag commissie Veiligheid Bestuur en Financiën 20 maart 2025

1660

1670

1680

1690

1700

zou betekenen dat het bestuur al een eind op weg is. Hij vraagt of gezocht kan worden naar een tussenoplossing zo dat alvast wel de opdracht te verstrekken is, de verkenningen uit te voeren zijn naar het onderwerp dat vast te leggen is. Wethouder Oosters vraagt haar niet verkeerd te begrijpen. Het college gaat hiermee wel aan de slag. Het college is bezig met de onderwerpkeuze om die keuze aan de raad voor te leggen. Daarvoor heeft de raad een ander pad gekozen dan bij de eerste editie. De vraag was de onderwerpkeuze meer uit de stad te laten komen en dat het college die keuze dan aan de raad zou voorleggen. Het college gaat aan de slag met meer speling en het gesprek daarover. De keuze over het weggeven van het mandaat over een vraagstelling aan het Burgerberaad en het overnemen van het advies, zal wat haar betreft bij één raad worden neergelegd. Dat vindt zij van belang. De heer Maas (VOLT) begrijpt het antwoord en het punt. Hij vindt het wel een beetje mager. Hoe weet de raad dat het nu toch gaat gebeuren? Hij vraagt of de wethouder zijn dilemma begrijpt. Hij wil de wethouder heel graag tegemoetkomen. Hij begrijpt de argumenten. Hij wil wel dat het gebeurt. Hij wil dat zeker gesteld hebben. Wethouder Oosters waardeert deze uitgestoken hand. Er zijn verschillende dingen die meer zeker zouden kunnen maken dat in een volgende periode het Burgerberaad wordt georganiseerd.

Eén ervan is daar serieus naar te kijken bij de Voorjaarsnota volgend jaar. De nieuwe raad besluit daarover. Misschien zou de heer Maas op de achtergrond in zijn fractie nog een rol kunnen spelen en advies kunnen geven over het belang van de lokale democratie. Zij vervolgt haar beantwoording met in te gaan op de vooruitblik op de komende jaarwisseling. Over de kosten daarvan zijn verschillende vragen gesteld. De wethouder heeft de oproep van de commissie duidelijk gehoord en zij is het ermee eens dat voor de bespreking van de Voorjaarsnota duidelijkheid moet zijn over het organiseren van de volgende edities van de jaarwisseling. Om een geloofwaardig alternatief te hebben voor een verbod is er echt iets nodig. Bekend is bij de raad hoe ingewikkeld het financiële beeld is. Het college puzzelt momenteel intensief en informeert het college de raad voor de Voorjaarsnota over het vervolg van de jaarwisseling. De wethouder besluit haar beantwoording met op te merken dat dit uiteindelijk een traditieverandering is die tijd kost. De wethouder is dat eens met de fracties die daarover opmerkingen hebben gemaakt. Wat haar betreft kan de raad trots zijn op het eerste Utrechtse Burgerberaad. De heer Van Vliet (D66) vraagt – om het scherp te krijgen – of het bij de komende Voorjaarsnota het over de financiering gaat van de komende jaarwisseling.

Wethouder Oosters merkt op dat de raadsleden allemaal gerefereerd hebben aan de integrale afweging en dat het belangrijk is dat onderwerp daar te bespreken. Dat is de wethouder met de raad eens. Zij vindt het ook belangrijk om tijdig te communiceren over wat in redelijkheid is te verwachten. Zij wil dat voor de Voorjaarsnota doen. De heer Van Vliet (D66) begrijpt dat en is het daarover eens. Het ging hem over de volgende jaarwisseling. Of gaat het bij de komende Voorjaarsnota over de komende jaarwisseling? Wethouder Oosters licht toe dat dit onderdeel is van de puzzel. Zij hoopt dat dit langjarig plaatsvindt. De heer Dijkstra (EenUtrecht) vraagt of de wethouder zich bewust is van het gegeven dat de vorige raad heeft besloten om een Burgerberaad te houden en daarbij het mandaat heeft doorgeschoven naar deze raad. Pagina 35 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

1710

1720

1730

1740

1750

Wethouder Oosters antwoordt dat dit niet waar is. De raad heeft zelf besloten over het mandaat aan het Burgerberaad. De raad heeft besloten over de vraagstelling over de jaarwisseling en dat de raad zich zou binden aan het advies van het Burgerberaad. Dat is niet neergelegd bij een vorige raad. De heer Dijkstra (EenUtrecht) attendeert op de motie die in maart 2022 is aangenomen vlak voor de installatie van deze raad om burgerberaden te gaan houden en het besluit om dat definitief op dit onderwerp te doen was in deze raad. Dit is in gang gezet door een vorige raad. Wethouder Oosters merkt op dat daarop het pijnpunt niet zit. Wat haar betreft is het signaal van de raad duidelijk: de raad wil een Burgerberaad. Zo wil de wethouder die ook. De pijn zit in de keuze van het onderwerp voor een bindend advies. Zij vindt het belangrijk om dat binnen één raadsperiode te houden. De heer Dijkstra (EenUtrecht) stelt tot zijn spijt vast dat de wethouder dit middel nu laat vallen. Wethouder Oosters antwoordt dat dit niet waar is. Het college gaat aan de slag met de uitwerking van het onderwerp. Zij gaat ervan uit dat de raad haar passie ziet voor dit middel voor de lokale democratie. Zij denkt dat het belangrijk is om vanuit realisme te kijken naar wanneer dit goed te organiseren is in de tijd; ook om de verwachtingen te kunnen waarmaken.

Mevrouw De Vries (Partij voor de Dieren) maakt zich zorgen over onder meer de financiering van de alternatieven voor de komende jaarwisseling en het jaar daarop. Zij vraagt of zij de wethouder goed begrijpt dat het de insteek van de wethouder is om die middelen vrij te spelen, niet alleen voor de komende jaarwisseling maar ook voor de jaarwisseling daarop. Zij heeft begrepen dat de wethouder daarop terugkomt voor de Voorjaarsnota. Wethouder Oosters bevestigt dat zij dit wil bestendigen voor het langjarige. En zij vindt het vervelend ieder jaar het gesprek te voeren over in hoeverre het zeker is. Dat is wel gedaan bij de eerste editie omdat het college wilde zien wat het doet en wat meer of minder moet worden ingezet en het kostenplaatje dat daarbij hoort. Daarvan is nu een beter beeld. Het college zal daarop sturen. Zij bevestigt dat langjarig altijd fijner is. Dat zal zeker de inzet zijn. Zij benadrukt dat het een complexe puzzel is met het ravijnjaar in aankomst. Zij belooft niets. De heer Klijn (UtrechtNu!) heeft voor zijn gevoel nog te weinig antwoord gekregen op een door hem gestelde vraag. Over de conclusie uit de onafhankelijke evaluatie waarin de onderzoekers stellen dat in groepsgesprekken te weinig tijd was voor verdieping en uitwisseling van verschillende perspectieven. Hij vraagt of het college deze mening deelt.

Hij ziet dit niet terug in de conclusie van het college. Wethouder Oosters vindt dit van belang voor de duur van het traject. Zij hoorde hierover veel terug van deelnemers aan het Burgerberaad. De duur van het Burgerberaad is een evaluatiepunt; het college ziet dit evaluatiepunt niet over het hoofd. De heer Klijn (UtrechtNu!) ziet die conclusie niet terugkomen in de raadsbrief. Hij vraagt daarvoor een verklaring. Wethouder Oosters denkt dat die conclusie op een bepaalde manier in de brief wel beschreven is. Zij zal dat nagaan. Wat haar betreft is er alleen sprake van een spraakverwarring; partijen zijn het niet per se oneens met elkaar op dit punt. Zij vindt dat echt gekeken moet worden naar de duur van het traject en of daar genoeg tijd is voor overleg. De heer Klijn (UtrechtNu!) vraagt de toezegging dat dit evaluatiepunt In de raadsbrief is opgenomen of daarin komt als blijkt dat die er toch niet in is opgenomen. Pagina 36 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

Wethouder Oosters deelt mee dat het ingewikkeld is in retroperspectief; zij begrijpt wel wat de heer Klijn bedoelt. Wanneer het college aan de slag gaat met het organiseren van een volgend een Burgerberaad, zal zij dit punt meenemen over de tijd en de duur van het traject en dus ook de mogelijkheid om te overleggen.

1760

Gemiste vragen? De heer Van Rooij (Student & Starter) merkt op dat de wethouder in haar beantwoording wel inging op de toegankelijkheid van burgerberaden, maar hij vroeg specifiek naar de ondervertegenwoordiging van de groep onder 25 jaar, omdat mensen pas vanaf 14 jaar kunnen meedoen. Hij begrijpt de minimumleeftijd. Hij vroeg ook een toezegging van de wethouder om dat te compenseren met andere [groepen] jongeren. De heer Dijkstra (EenUtrecht) heeft het antwoord op de vraag gemist over de passage in de laatste pagina van de raadsbrief waarin staat dat onderwerpen in het ruimtelijke domein in principe worden uitgesloten. Ook D66 was ermee eens om dat te corrigeren.

1770

De heer Van den Broek (CDA) stelde de vraag hoe om te gaan met grote minderheden bij burgerberaden. Mevrouw De Vries (Partij voor de Dieren) merkt op dat de wethouder terug zou komen op een eerdere beantwoording over de vergoedingen.

1780

1790

1800

Wethouder Oosters gaat in op de vraag van Student & Starter. De groep van 14-25 jaar was goed vertegenwoordigd in het Burgerberaad. Die groep was niet ondervertegenwoordigd. Zij was het er over eens dat dat niet gold voor de jongeren jonger dan 14 jaar. Die mochten niet meedoen. Dat is ook onderdeel van de evaluatie en hoe het college wil kijken naar een volgend Burgerberaad. Nu is het afgesloten gehouden van de rest van de stad, ook voor de veiligheid van de deelnemers. Daartoe hebben ze zelf ook besloten. Het college vindt het ook interessant om bij een volgend Burgerberaad na te gaan hoe iets meer om het Burgerberaad heen is te organiseren zo dat ook de rest van de stad bij het vraagstuk te betrekken is. Jongeren vormen daarbij een belangrijke doelgroep. De heer Van Rooij (Student & Starter) vindt dat goed om te horen. Kijkend naar de evaluatie, is een oververtegenwoordiging te zien van de groep tot 45 jaar. Hij legt dan de vraag voor hoe het kan dat de groep van 0 - 14 jaar niet wordt gecompenseerd met de jongste groepen, van 15 – 25 jaar. Wethouder Oosters gaat er dan vanuit dat de mensen jonger dan 14 jaar hetzelfde zouden denken als die van 14 t/m 25 jaar; aan die conclusie durft de wethouder zich niet te binden.

Het punt van Student & Starter is helder; gekeken moet worden naar mogelijkheden om groepen te betrekken, wanneer wettelijke kaders de betrokkenheid van groepen uitsluiten. Richting EenUtrecht verzekert de wethouder dat het ruimtelijke domein niet van tafel is. Het college is hiermee nog steeds bezig; gezocht wordt naar een onderwerp in het ruimtelijke domein om dat mee te kunnen nemen. Richting het CDA en Student & Starter en ChristenUnie heeft de wethouder het idee in te zijn gegaan op het minderhedenargument. Zij bevestigt dat dit een belangrijk punt is in de evaluatie. Uiteindelijk zijn de gekozen werkvormen talige werkvormen; Pagina 37 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

1810

het college vindt dat een van de belangrijkste punten om voor een volgend Burgerberaad na te gaan hoe daarmee om te gaan. Richting de Partij voor de Dieren zet de wethouder uiteen dat zij gerefereerd heeft aan de brief waarin zij wil terugkomen op wat te doen bij de organisatie van een volgend Burgerberaad, wat daarin allemaal mee te nemen en hoe dat is teruggekomen. De wethouder kan zich voorstellen dat in dezelfde brief terug te koppelen is over de vergoedingen. Zij vindt het ingewikkeld om daaraan een termijn te hechten. Dat zou betekenen dat het college aan de slag gaat met het organiseren van een nieuw Burgerberaad en dat het college daarin dit soort punten kan meenemen. Zij stelt voor na te gaan of dit mogelijk is voor maart 2026: Q1 2026.

1820

Toezeggingen de wethouder zal  Bij een voorstel voor een volgend Burgerberaad laten zien wat de (besparings)kosten en kosten van vergelijkbare beleidstrajecten zijn.  De raad informeren voorafgaand aan de Voorjaarsnota over de financiering van de komende jaarwisseling en mogelijk en langjarig.  De raad informeren over onder meer de tijd en duur van het traject, mogelijkheden om te overleggen en over vergoedingen wanneer het college aan de slag gaat met een nieuw Burgerberaad. Wethouder Oosters zegt een brief toe in Q1 2026 (een procesbrief) over de inrichting van een mogelijk nieuw Burgerberaad. Daarbij zal zij ook ingaan op de mogelijke besparingen in relatie tot de te kiezen onderwerpen. Dan komt zij ook terug op het punt van UtrechtNu! en ook op het punt van de Partij voor de Dieren.

1830

1840

Mevrouw Meerding (VVD) merkt op dat de burgemeester ook een toezegging heeft gedaan over een brief over de nieuwe aanpak van de jaarwisseling. Zij legt de vraag voor of dit als een afzonderlijke toezegging moet worden genoteerd. Wethouder Oosters antwoordt dat de burgemeester die brief heeft toegezegd voor begin Q4. De voorzitter legt de vraag voor of de agenderende fracties hun doel hebben bereikt. De heer Dijkstra (EenUtrecht) zal zeker een motie indienen om de financiering van het Burgerberaad op te nemen in de Voorjaarsnota. Mevrouw De Vries (Partij voor de Dieren) gaat in overleg met haar fractie. Zij gaat op zoek naar de financiering voor het komend jaar en de jaren daarop. De heer Van Vliet (D66) kijkt graag mee met de voorstellen. Wat hem betreft krijgt dit onderwerp de B-status voor de behandeling in de raad. De heer Maas (VOLT) zal zich beraden over de punten waarover hij niet tevreden is. De voorzitter verzoekt de agenderende fracties er rekening mee te houden dat de agenda van de komende raadsvergadering enorm vol is. Dat betekent dat morgen de agendering binnen moet zijn met het expliciete verzoek een goede reden om deze volgende week te behandelen. Het DB bepaalt op basis van prioriteit de agenda. De agendering moet voor morgen om uiterlijk 12:00 uur binnen zijn bij het raadssecretariaat en bij de griffier.

Pagina 38 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

1850

De voorzitter draagt haar stokje over aan mevrouw Linda Bode. Zij schorst de vergadering. 8

Stand van zaken digitale gezondheid gemeente Utrecht

Wethouder: Streefland, Beleidsterrein: Personeel en Organisatie Geagendeerd door: Victor Paalman (Horizon), Achraf Aït Daoua (D66)

1860

De agenderende partijen willen graag met elkaar en het college in debat over de digitale gezondheid van gemeente, met nadruk op IT. De agenderende partijen zijn geschrokken door de raadsbrief vorig jaar over het onverwacht aflopen van de ondersteuning van het belangrijkste systeem van de gemeente, en willen daarom meer informatie van het college over de stand van zaken. De gemeente Utrecht huurt ook nog steeds veel externe IT in, wat volgens de agenderende fracties onvoldoende toekomstbestendig is. In een samenleving waarin langzaam alles om technologie en IT gaat draaien gaan de partijen daarom graag in debat.

Dit punt is van de agenda afgehaald. 11 Raadsvoorstel Aanpassing Regeling Risicovolle Projecten

1870

Wethouder: Schilderman, Beleidsterrein: Financiën In de Regeling Risicovolle Projecten (RRP), zoals door de raad is vastgesteld in juni 2021, is een bepaling opgenomen dat de regeling na 3 jaar geëvalueerd wordt. Deze evaluatie is nu uitgevoerd door een kernteam vanuit Concerncontrol, met advisering vanuit de griffie en op basis van vragenlijsten aan en verdiepende gesprekken met raadsleden. Het voorstel is de regeling op een aantal punten aan te passen, namelijk: 1. de frequentie van voortgangsrapportages terug te brengen van twee keer per jaar naar één keer per jaar; 2. het opnemen van de optie de toepassing van de RRP voor een project te pauzeren; 3. het vaste evaluatiemoment aanpassen naar een evaluatiemoment naar behoefte.

De voorzitter, mevrouw Bode, leidt de bespreking in aan de hand van de annotatie bij de agenda. Dit onderwerp wordt in twee termijnen besproken. 1880

1890

1900

De commissie Mevrouw Ramaker (VVD) plaatst een kanttekening bij de frequentie van de voortgangsrapportages namelijk van twee naar één. Bij de investering van meer dan honderd miljoen euro, zoals naar verwachting de Merwedelijn, is het wat haar betreft onvoldoende om slechts één keer per jaar over de voortgang te rapporteren aan de raad. Zij ziet graag dat de wethouder op dat punt een uitzondering maakt op de regel en in de verordening opneemt dat bij investeringen van een omvang van meer dan 100 miljoen euro, meer dan één keer per jaar te rapporteren. Dus bij omvangrijke projecten. Mevrouw Chirino (ChristenUnie) dankt het college voor het raadsvoorstel. De voorgestelde aanpassingen volgen op de evaluatie van de regeling. De ChristenUnie is blij met de regeling en dat die voldoet aan het doel waarvoor hij is opgesteld na het indienen van de desbetreffende motie in 2018. Ze vindt het goed te zien dat de regeling effect heeft. Zij vindt het ook goed te zien dat de regeling effect heeft en ook prima dat de regeling aangescherpt wordt op de meegegeven punten. Zij vindt het ook prima de regeling aan te scherpen op te punten die zijn meegegeven. Ze kan zich ook aansluiten bij het punt dat ingebracht is door de VVD. Wethouder Schilderman is ook tevreden over de regeling. Dat komt ook naar voren in de evaluatie.

Pagina 39 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

1910

1920

1930

Ook de aangepaste regeling maakt het mogelijk vaker dan één keer per jaar te rapporteren. De raad kan het ook vaststellen bij de start van een project. Dan is af te spreken dat de raad vaker een rapportage wil zien dan die ene keer per jaar. Dat geeft een mooie invulling aan het verzoek van de VVD en de ChristenUnie. Het college zal bij grote projecten dit bespreken en aan de raad voorstellen. Mevrouw Ramaker (VVD) merkt op dat in de verordening twee type rapportages zijn opgenomen: voortgang en tussenrapportage. De voortgang wordt als iets zwaarder gezien door de VVD dan een tussenrapportage. Zij doet de suggestie bij de voortgangsrapportage een lid toe te voegen voor de uitzondering op de regel. Wethouder Schilderman licht toe dat de voortgangsrapportages zwaarder zijn omdat die verplicht zijn voor alle projecten die vallen onder de regeling risicovolle projecten. Dat moet per definitie gedaan worden. De tussenrapportages kunnen extra gedaan worden in het geval het gaat om een groot project. Ook dit is af te spreken zo dat het college daaraan gehouden is. Maar wellicht wil de raad dan ook andere zaken in een dergelijk geval. Mevrouw Ramaker (VVD) attendeert raad erop dat de tussenrapportage het initiatief is van het college van B&W.

Bij de voortgangsrapportages en dan vooral lid 2, wordt aangegeven dat het echt over het project gaat; dan wordt niet gesproken over een verzameling van projecten. Zij herhaalt haar verzoek van de wethouder een uitzondering te maken op de regel door toevoeging van een lid bij het artikel over de voortgangsrapportage. Wethouder Schilderman heeft aangegeven dat die mogelijkheid voor uitzondering er is en dat die vast te stellen is aan het begin van het project. Zij herhaalt haar informatie. Op die manier is het college er aan gehouden. Mevrouw Ramaker (VVD) vraagt of dat betekent dat bij een startdocument een amendement komt vanuit de raad; of komt het college dan met een dergelijk voorstel? Wethouder Schilderman kan zich voorstellen dat het college bij de Merwedelijn met een dergelijk voorstel komt. . De voorzitter verneemt desgevraagd dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. Zij legt de vraag voor hoe hiermee verder te gaan richting de raad. Zij stelt voor met de A-status. Mevrouw Ramaker (VVD) merkt op dat dit een zwaarwegend punt was in haar fractie. Zij vraagt of de toezegging herhaald kan worden. Zij zal ook de toezegging meenemen naar haar fractie.

1940

Toezegging Het college zal pro actief een voorstel doen over de rapportages aan de raad als het gaat om grote projecten. Mevrouw Chirino (ChristenUnie) kan zich vinden in het punt dat de VVD maakt met betrekking tot de bespreking over de frequentie van rapportage bij grote projecten. De voorzitter stelt voor dit onderwerp door te geleiden naar de raad met de B-status voor 5 minuten. Hiermee rondt zij de bespreking van dit agendapunt af

Pagina 40 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

1950

9

1960

Wethouder: Streefland, Beleidsterrein: Personeel en Organisatie Geagendeerd door: Melody Deldjou Fard (GroenLinks), Mahmut Sungur (Denk), Stevie Nolten (Bij1), Ilse Raaijmakers (PvdA), Margreet Raaimaker (VVD), David Bosch (Utrecht nu!), Achraf Ait Daoua (D66), Sjaak van Bemmel (Partij voor de Dieren). Diverse fracties willen in gesprek met het college over het thema “Controlerende Mechanismen bij VTH”, specifiek over welke maatregelen effectief kunnen worden ingezet om discriminatie binnen de afdeling Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH) te voorkomen en te monitoren, waaronder de inzet van mystery guests en alternatieve methoden. Het doel van het gesprek is samen met het college te bepalen welke mechanismen geschikt zijn om het beleid tegen discriminatie effectief te toetsen, de voortgang te monitoren en waar nodig bij te sturen. Hierbij wordt gekeken naar de aansluiting op bestaand beleid en de haalbaarheid van concrete acties. Daarnaast wil de fractie van UtrechtNu! graag in gesprek met het college en de andere agenderende partijen over de de uitgebreide maatregelen die VTH al nemen om discriminatie tegen te gaan en dat de inzet van mystery guests onwenselijk is, omdat de kosten niet opwegen tegen de zeer twijfelachtige baten.

De VVD fractie wil naar aanleiding van gesprekken in de technische sessie op 26 november 2024 graag weten in hoeverre onafhankelijk en neutrale klachtenafhandeling binnen de gemeentelijke organisatie mogelijk is? En in hoeverre inzet op inclusie en diversiteit daadwerkelijk effect hebben in de werkbeleving van medewerkers in de gemeentelijke organisatie?

1970

1980

1990

2000

Controlerende mechanismen VTH

De voorzitter leidt de bespreking in aan de hand van de annotatie bij de agenda. (Zie hierboven) De bespreking is in één termijn. Mevrouw Fattal (GroenLinks) licht toe dat de wens van haar fractie groot is voor de inzet van deze aanpak en zeker op Community-engagement en het laten meelopen van een trainer. Zij hoorde bij de Raadsinformatiebijeenkomst dat nog veel te doen is bij klachtenafhandeling. Hoe is ervoor te zorgen dat klachten goed gemeld worden? Het college voor de Rechten van de Mens heeft een nieuw toezienskader Risicoprofilering gepubliceerd. Zij merkt op dat het een heel handig kader is. Het biedt hele concrete richtlijnen voor de gemeente om discriminatie op grond van ras, nationaliteit te voorkomen. Met specifieke aandacht voor de overheid en de instanties die het risicoprofiel toepassen, zoals VTH. Het toezienskader benadrukt dat er objectieve en neutrale selectiecriteria gebruikt worden, dat transparantie heel belangrijk is en verantwoording over de methodes te gebruiken, en het belang van monitoring en evaluatie om de discriminerende effecten te voorkomen. Zij vraagt of het college bekend is met het toezienskader. Zo ja, of de gemeente Utrecht al aan dat kader voldoet. Daarnaast wil zij graag een toezegging van het college dit toezienskader te implementeren bij de afdeling VTH.

Dat betekent dat het toezienskader structureel meegenomen wordt bij het vaststellen van de handhavingprioriteiten en vergunningverlening, dat de VTH-beslissingen jaarlijks worden getoetst aan het toezienskader. En dat het toezienskader wordt meegenomen bij het trainen van VTH-medewerkers. Haar fractie gelooft dat wanneer VTH dit kader actief gaat toepassen, VTH discriminatie structureel kan aanpakken en voorkomen. Tegelijkertijd zal het vertrouwen van burgers hersteld kunnen worden met de vergroting van de eerlijke en objectieve gemeentelijke handhaving. De heer Simşek (DENK) merkt op dat het niet meer de vraag is of institutioneel racisme vóórkomt in Nederland, maar vooral of Nederland bereid is dit racisme te erkennen en keihard aan te pakken. Zijn fractie is teleurgesteld over het negatieve advies inzake de mystery guest. Zijn fractie had daarvan meer verwacht. Op een aantal punten stelt zijn fractie kritische vragen. Op een aantal punten wordt de indruk gewekt dat het instrument mystery Pagina 41 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

2010

2020

2030

2040

2050

guest niet per se onmogelijk is, maar vooral ongewenst. Zijn fractie is het daar niet mee eens. Zijn fractie vindt een aantal punten vooral gemakzuchtig. Het gegeven dat het instrument mystery guest nog niet eerder is gebruikt in het VTHdomein, vindt hij geen reden om dit niet in te zetten. Utrecht heeft wat zijn fractie betreft een landelijke voortrekkersrol. Ook hier kan het inzetten van dit instrument baanbrekend zijn. Mevrouw Ramaker (VVD) vraagt waarom het ervoor pleit mystery guest in te zetten. Het straalt ook een gevoel van wantrouwen uit, juist naar medewerkers van de gemeentelijke organisatie. De heer Simşek (DENK) antwoordt omdat het gevoel van wantrouwen onder burgers enorm groot is, zeker burgers die te maken hebben gehad met vormen van etnisch profileren, met vormen van institutioneel racisme, slachtoffers van de toeslagenaffaire, mensen die op terreurlijsten hebben gestaan; wat hem betreft wordt dit geprioriteerd en trekt het college alles uit de kast om institutioneel racisme tegen te gaan. Wat hem betreft neemt Utrecht daarin een voortrekkersrol. Mevrouw Ramaker (VVD) noemt de spionagepraktijken van burgers onderling in de DDR als voorbeeld. Zij vraagt of DENK zich kan voorstellen dat de mystery guest ook een dergelijk beeld oproept. De heer Simşek (DENK) vindt de vergelijking met de DDR lachwekkend. Hij vindt dit een drogreden.

Mevrouw Ramaker (VVD) merkt op dat aan de inzet van burgeragenten veel voorwaarden verbonden zijn. Zij vraagt of DENK zich kan voorstellen dat dit ook bij mystery guests kan gebeuren, dat veel voeten in de aarde heeft en heel veel kosten met zich meebrengt en dat het effect niet altijd wordt bereikt. De heer Simşek (DENK) merkt op dat in het VTH-domein dit niet eerder is ingezet dus kan hij daarover niets zeggen. Hij stelt zich voor dat eerst hiermee geëxperimenteerd wordt om na te gaan of het werkt en wat de effecten zijn. Mevrouw Fattal (GroenLinks) was altijd een groot voorstander van de inzet van mystery guests. Tegelijkertijd raakte zij overtuigd van wat experts hierover zeggen, namelijk dat de uitvoerbaarheid lastig is. Zij deelt met DENK dat het niet per se hoeft te gaan over iets fout doen in de organisatie. Zij noemt de woningmarkt en de stagemarkt. Zij vraagt hoe DENK denkt over de uitvoerbaarheid. De heer Simşek (DENK) denkt dat die manieren er wel zijn. Wat hem betreft mag er ook in geïnvesteerd worden om dit goed op poten te zetten. Mogelijk is hierop ook een pilot te zetten. Dit zou niet bij voorbaat afgeschoten moeten worden. Hij vervolgt zijn inbreng met op te merken dat gewezen wordt op het juridische - hij vond dat het meest begrijpelijke bezwaar.

Dit bezwaar vervalt grotendeels wanneer het dan wel niet ingezet kan worden voor individuele beoordelingen, maar wel voor systeemonderzoek en monitoring. Wat hem betreft kan worden nagegaan waar het bij VTH misgaat. Het ontbreekt ook nog aan een duidelijk beeld. Zijn fractie overweegt een motie om alsnog aan de gang gegaan met mystery guests. Zijn fractie heeft nog enkele andere voorstellen. Ten eerste noemt hij in dat opzicht het zero tolerance beleid. Zijn fractie was altijd voorstander van een dergelijk beleid tegen racisme en discriminatie binnen de gemeentelijke organisatie. Het moet wat hem fractie betreft niet langer vrijblijvend zijn. Iedere ambtenaar die zich schuldig maakt aan racisme en discriminatie moet wat hem betreft weten dat dat consequenties heeft. Hij benadrukt dat dit een structureel probleem is en geen incident. De overheid heeft de plicht het juiste voorbeeld te geven. Dit is niet de eerste keer waarop zijn fractie dit aankaart. Eerder diende zijn fractie een motie in. Hij verneemt graag Pagina 42 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

2060

2070

2080

2090

van de wethouder hoe dit principe stevig geborgd zal worden binnen VTH en binnen de hele gemeentelijke organisatie. De heer Van Bergen (ChristenUnie) merkt op dat in een technische sessie ook naar voren kwam dat het vooral belangrijk is om draagvlak te creëren, en mensen zich bewust te maken van onbewuste vooroordelen die zij hebben om zo het gesprek aan te gaan en op die manier racisme en discriminatie uit te bannen. Hij vraagt hoe de heer Simşek dit rijmt met het standpunt om vanuit zero tolerance iedereen aan te pakken die een fout maakt. De heer Simşek (DENK) merkt op dat naar zijn weten dat al gebeurt. Worden momenteel allerlei trainingen gegeven over vooroordelen, onbewuste discriminatie. Hij is daarvan in de basis een voorstander. De gemeente heeft ook een normstellende rol als duidelijk aantoonbaar sprake is van discriminatie. Hij is dan van mening dat dat consequenties moet hebben. De norm wordt alleen gesteld wanneer hieraan consequenties worden verbonden. De heer Van Bergen (ChristenUnie) vraagt of de heer Simşek met hem deelt dat racisme en discriminatie veelal een onbewust proces is waarvan mensen zich bewust moeten worden, dan iets dat daadwerkelijk met opzet gedaan wordt. De heer Simşek (DENK) deelt dat niet met heer Van Bergen. Uit steeds meer onderzoeken blijkt dat er sprake is van bewuste discriminatie.

Hij noemt de onderzoeken bij de politie, de toeslagenaffaire waarbij duidelijk is geprofileerd op basis van etniciteit. Hij spreekt over gevallen waarbij duidelijk sprake is van discriminatie. Hij spreekt niet over gevallen in het grijze gebied. Wat zijn fractie betreft zijn woorden niet genoeg. Bij die woorden horen wat hem betreft ook daden. Daarom pleit hij voor een racismeregister. Mensen die veroordeeld zijn voor racisme of discriminatie mogen wat hem betreft in de komende 10 jaar niet meer voor de gemeente Utrecht werken. Dit is ter bescherming van de inwoners van de gemeente Utrecht en een garantie dat de handhavers van onbesproken gedrag zijn. Wat zijn fractie betreft wordt onderzocht hoe dit juridisch te verankeren is hoe dit te koppelen aan de screening bij werving en selectie. Hij krijgt graag een toezegging van de wethouder om dit te onderzoeken en terug te koppelen aan de raad. Racisme mag van zijn fractie niet in de doofpot belanden. Hij is voorstander van de invoering van een meldplicht voor medewerkers binnen VTH. Ambtenaren moeten verplicht worden discriminatie op de werkvloer te melden en leidinggevenden zouden daarover moeten rapporteren. Wat hem betreft geen vrijblijvendheid meer.

Deze meldingen zouden wat DENK betreft doorgezet moeten worden naar artikel 1 Midden Nederland zo dat een onafhankelijke instantie toezicht houdt en misstanden niet langer intern worden weggemoffeld. En tot slot sluit hij zich aan bij het punt van GroenLinks om bij het hanteren van risicoprofielen het toetsingskader te hanteren dat recent is gepubliceerd door het college voor de Rechten van de Mens. Hij krijgt hierop graag een toezegging. Mevrouw Barelds (CDA) puzzelde op de woorden van de heer Simşek dat mensen 10 jaar lang niet mogen werken bij de gemeente na een beschuldiging van institutioneel racisme. Zij vraagt hierop een toelichting. De heer Simşek (DENK) benadrukt dat hij had gesproken over een veroordeling. Hij wil graag weten wat de juridische ruimte is en de huidige juridische stand van zaken daarin. Hij wil zeker stellen dat de ambtenaren wat dat betreft van onbesproken gedrag zijn.

Pagina 43 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

2100

2110

2120

2130

2140

Mevrouw Barelds (CDA) begrijpt dat dit dan voor alle gemeenten geldt en niet alleen voor de gemeente Utrecht. Dan blijft dat ook staan voor al het werk en ook bij verandering van gedrag. De heer Simşek (DENK) merkt op dat die mogelijkheid er moet zijn zoals bij andere misdrijven gaat daar een bepaalde periode overheen voordat iemand volledig vrijgepleit is. Mevrouw Beekmans (BIJ1) maakt zich grote zorgen over discriminatie binnen de afdeling Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving van de gemeente Utrecht. Gesteld is dat er geen discriminatieklachten zijn geregistreerd; dat betekent wat haar betreft niet dat het probleem niet bestaat. Integendeel toont het aan dat de manier waarop meldingen worden geregistreerd en behandeld fundamenteel tekortschiet. Mensen ervaren discriminatie, maar het systeem weigert dit te erkennen. Dit is een systemisch probleem dat vraagt om een radicale herziening van het controlemechanisme en dat vraagt om een stevige aanpak van institutioneel racisme en discriminatie. Haar fractie pleit voor een meer transparant en inclusief meldsysteem waarin intersectionaliteit erkend en vastgelegd wordt. Het huidige systeem faalt omdat discriminatie vaak als tweede of derde punt in de klacht wordt genoemd omdat het buiten de formele registratie valt.

De gemeente hanteert slechts één beoordelingsnorm; alleen het eerste item in een melding telt mee in de officiële cijfers. Daar komt nog bij dat er onvoldoende vertrouwen is gecreëerd in het meldpunt, waardoor de meldingsbereidheid laag blijft. Tijdens de Raadsinformatiebijeenkomst gaven ambtenaren toe dat ze zich bewust zijn van deze gebreken in de meldstructuur maar dat het teveel moeite zou kosten om het systeem te veranderen. Dit roept wat haar betreft serieuze vragen op. Welk signaal geeft de gemeente hiermee af aan de mensen die discriminatie ervaren. Wanneer de gemeente stelt dat er geen formele discriminatieklachten zijn geregistreerd, vraagt zij of de wethouder erkent dat dat eerder ligt aan de tekortkoming in het meldsysteem dan aan de afwezigheid van discriminatie. Welke concrete stappen gaat het college zetten om de meldingsbereidheid te vergroten en ervoor te zorgen dat meldingen serieus genomen worden. Daarnaast wordt de inzet van mystery guests binnen VTH besproken als mogelijk vormmechanisme. Hoewel BIJ1 bij gebrek aan beter mystery guest voorstellen zeker steunt, is haar fractie kritisch over de effectiviteit van deze methode in de handhavingcontext. Het is een symptoombestrijdingsmiddel dat afleidt van de kern van het probleem en institutionele structuren en discriminatie in stand houdt. Het afwijzen van mystery guests mag niet leiden tot passiviteit.

Er zijn krachtige structurele alternatieven nodig die daadwerkelijk iets veranderen. BIJ1 stelt daarom de volgende maatregelen voor: Een uitbreiding van de beoordelingsnormen. Discriminatie moet als primair/secundair en tertiair element van klachten worden geregistreerd. Zij vraagt of het college bereid is om de ordeningsnormen te herzien zo dat discriminatie altijd wordt meegenomen, ongeacht of dit niet het eerste punt is in de melding. Zij pleit voor een toegankelijke klachtenprocedures, bijvoorbeeld met behulp van pierce portsystemen waarin ervaringsdeskundigen worden ingezet om slachtoffers van discriminatie te ondersteunen/begeleiden. Hoe gaat het college ervoor zorgen dat klachtenprocedures toegankelijker worden? Ten derde vraagt zij een data gestuurd onderzoek naar etnisch profileren, in de uitvoering van Control Alt Delete. Dat houdt in een onderzoek naar geografische Pagina 44 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

2150

2160

2170

2180

2190

spreiding van boetes en vergunningscontroles, het analyseren van systematische over-Control in bepaalde wijken, en onafhankelijke audits van VTH om discriminerende patronen bloot te leggen. Tot slot pleit zij voor onafhankelijke monitoring. Een externe onafhankelijke commissie moet toezicht houden op de klachtenafhandeling. Dit wordt ook aanbevolen in het rapport van KIS. Zij vraagt of het college bereid is een onafhankelijke commissie op te zetten die structureel klachten en discriminatiepatronen binnen VTH monitoort. Hoewel haar fractie begrijpt dat het belangrijk is om meldingen en signalen op te vangen over wat hier speelt, zou een officiële melding niet de enige manier moeten zijn waarop mensen die discriminatie ervaren serieus genomen worden. Het kan zeer belastend zijn om na een ervaring van discriminatie van iemand te verwachten dat de persoon ook nog een hele meldingsprocedure doorloopt. Daarom moet wat haar betreft de focus liggen op preventie. Zij adviseert het college samen te werken met MOVISIE. Of gebruik te maken van handreikingen die die organisatie aanbiedt. Discriminatie binnen VTH is wat haar betreft geen incident maar een systemisch probleem. Het vereist een fundamentele herziening van hoe de gemeente Utrecht haar ambtenaren opleidt, beleid vormgeeft en klachten registreert.

Hoe wordt voorkomen dat herhaald discriminerend handelen binnen het ambtenarenapparaat zonder gevolgen blijft? Utrecht BIJ1 pleit daarom voor een radicale herziening van de controlemechanismen binnen VTH. Discriminatie moet wat haar betreft zichtbaar gemaakt worden. Institutioneel racisme moet erkend worden en het beleid moet structureel veranderen. Haar fractie roept het college op concrete stappen te zetten en institutioneel racisme bij de wortel aan te pakken. De heer Kawak (PvdA) vluchtte acht jaar geleden vanuit Damascus naar Nederland. Na een periode in het AZC werd hij in Utrecht gehuisvest. Daarvoor is hij nog steeds dankbaar. Utrecht met haar stad en inwoners heeft hem een thuisgevoel gegeven; Utrecht heeft hem geholpen zijn leven weer op te bouwen. Hij is ervan overtuigd dat alles wat hij tot nu toe heeft kunnen bereiken, hij mede te danken heeft aan de stad Utrecht. Het is een eer voor hem om iets terug te kunnen doen voor de stad en de Utrechters. Daarom is hij met trots begonnen als commissielid voor de PvdA om zo zijn steentje te kunnen bijdragen. Omdat hij uit de eerste hand weet hoe belangrijk het is om als gelijke behandeld te worden en gelijke kansen te krijgen, hecht hij veel waarde aan een eerlijke en inclusieve samenleving.

Daarom is het onderwerp van vandaag “institutioneel racisme” een onderwerp dat iedereen aangaat en dat serieuze aandacht vraagt en concrete actie. Institutioneel racisme is een fundamenteel probleem, dat niet alleen erkenning maar ook concrete actie vereist. Dat brengt hem op het eerste punt van vandaag: Hij ziet dat de gemeente niet wil inzetten op mystery guests. Zijn fractie is zoekende naar een alternatief. De hoofdvraag blijft toch. Hij zorgt ervoor dat signalen van institutioneel racisme serieus worden genomen en dat structurele verbeteringen plaatsvinden binnen de organisatie. De nadruk van het college ligt op trainingen en bewustwording. Hij vindt dat een belangrijk onderdeel. Maar trainen alleen is geen oplossing voor het doorvoeren van structurele veranderingen. De focus lijkt te liggen op individueel trainingsaanbod.

Pagina 45 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

2200

2210

2220

2230

2240

Zijn tweede vraag is hoe ervoor te zorgen dat leren op het individuele niveau ook daadwerkelijk leidt tot cultuurveranderingen op organisatieniveau. De suggestie van de desbetreffende term in de memo lijkt zijn fractie daarbij interessant om toe te passen. In het verlengde van deze vraag, vraagt hij wat concreet veranderd is in het trainingsaanbod voor medewerkers nadat het onderzoek naar institutioneel racisme bekend was geworden. De meeste trainingen werden al geboden. Zo lijkt het. Maar wanneer de organisatie blijft doen wat zij altijd deed, verandert er niets. Tot slot brengt hij het belang van een transparante klachtenprocedure onder de aandacht. Die zorgt ervoor dat klachten en signalen de organisatie goed bereiken en dat ze daadwerkelijk leiden tot verbeteringen in training en beleid. Die cultuur zag hij nog niet terug in een technische sessie hierover. Mevrouw Ramaker (VVD) onderschrijft dat als er niets verandert alles hetzelfde blijft. Waarop zou dan meer ingezet moeten worden als het gaat om opleidingen? De heer Kawak (PvdA) kan op die vraag op dit moment geen antwoord geven. Hij zal zich dan nog meer moeten verdiepen in dit onderwerp. Mevrouw Ramaker (VVD) vindt gelijke behandeling van de inwoners door medewerkers door de gemeente belangrijk.

Zoals BIJ1 gaat zij in op een mogelijke discussie tussen de handhaver en degenen die een boete krijgt voor fout parkeren, of voor afval op de verkeerde plek; de inwoner zegt dan dat het om discriminatie gaat. Dan kan het zijn dat de handhaver meldt dat de persoon het niet eens is met de boete, maar de klacht over discriminatie valt weg omdat het systeem niet dat ene punt kan registreren. De VVD vraagt zich af in hoeverre gelijke behandeling mogelijk is als een handhaver het gevoel van discriminatie kan wegschrijven; zij krijgt graag de reflectie van de wethouder. Uit de technische sessie kwam ook naar voren dat de klacht ook door VTH wordt afgehandeld na de beoordeling van de klacht van degene die de boete heeft ontvangen. Een collega oordeelt over het handelen van zijn collega. Dat kan de mogelijke cultuur afdekken en vergroten. Zij vraagt of de wethouder erkent dat gelijke behandeling van de inwoners meer gebaat is bij het laten beoordelen van een klacht of melding buiten de afdeling VTH. De VVD trekt de meerwaarde van bewustwordingtrainingen onder de noemer Inclusie en Diversiteit in twijfel, helemaal na wat er is gebeurd bij de veegdienst.

Waarom zoveel geld investeren in inclusieprogramma’s wanneer dat niet helpt? Waarom er niet mee stoppen? De heer Ait Daoua (D66) merkt op dat discriminatie en racisme altijd onacceptabel zijn, bewust of onbewust en zeker wanneer het gaat om inwoners die ongelijk worden behandeld. De gemeente heeft de verantwoordelijkheid om discriminatie en racisme aan te pakken. Wat hem betreft zijn mystery guests niet het juiste mechanisme. Het is juridisch ingewikkeld. Het is ook maar de vraag of dit een effectief middel is. Zijn fractie denkt aan een alternatief: de meeloop observant. Dat zijn experts die met handhavers meelopen en observeren, adviseren en feedback geven op het professioneel handelen. Niet om te bestraffen. Maar om te verbeteren. Niet uit wantrouwen maar vanuit vertrouwen. Zo worden handhavers geholpen nog beter om te gaan met lastige situaties en mogelijk onbewuste vooroordelen. Hij vraagt naar de visie van het college hierop; deze observanten in te zetten bij trainingen, intervisies en hen mee te Pagina 46 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

2250

2260

2270

2280

laten lopen. Dan gaat het niet alleen om een controlemechanisme, maar ook een manier om de medewerkers bij VTH te ondersteunen. De heer Semenzato (UtrechtNu!) vraagt of D66 mogelijk denkt dat de handhaver ander gedrag gaat vertonen op het moment waarop een persoon met hem meeloopt. De heer Ait Daoua (D66) houdt dat voor mogelijk voor een moment, maar als een dergelijk observant een langere tijd meeloopt met een handhaver, is dat lastiger. Zeker wanneer het gaat om onbewuste vooroordelen. Een observant kan een handhaver daarvan bewust maken. De heer Simşek (DENK) ondersteunt graag alles wat kan helpen. Krijgen alle handhavers een dergelijke meeloop observant? Of vindt roulatie plaats? Bij dat laatste vraagt hij zich af of het risico bestaat dat bij roulatie de handhaver een tijdje ander gedrag vertoont. Hij vraagt hoe D66 dit voor zich ziet. De heer Ait Daoua (D66) had al gezegd dat dit vanuit vertrouwen gaat er niet vanuit wantrouwen. Rouleren lijkt hem het meest realistisch. De observant is er alleen voor bedoeld de handhaver te helpen en ook om te groeien en dingen te herkennen die eerder onbewust meespeelden. De heer Simşek (DENK) merkt op dat het gaat om tijdelijk meelopen bij roulatie. Hij vraagt of D66 er vanuit gaat dat er alleen sprake is van onbewuste vooroordelen en geen hardnekkig institutioneel racisme. De heer Ait Daoua (D66) antwoordt dat het niet tijdelijk is.

Hij denkt aan structureel. Wat hem betreft zal eerst in een pilot worden nagegaan of het effectief en werkbaar is. Hij denkt niet dat er capaciteit voor is om iedere handhaver zijn eigen meeloopobservant te geven. De heer Simşek (DENK) vraagt of D66 erkent dat in Nederland echt een probleem is met hardnekkig institutioneel racisme. Dat in Utrecht niet alleen sprake is van onbewuste vooroordelen. Dat Utrecht daarvan mogelijk niet gevrijwaard is en dat daar ook serieus naar gekeken moet worden. De heer Ait Daoua (D66) bevestigt dat hij dat niet ontkent. Mevrouw Barelds (CDA) vindt dit een belangrijk onderwerp. Wat haar betreft moet iedere inwoner van Utrecht erop kunnen vertrouwen dat de handhaving eerlijk en objectief plaatsvindt. Het recht op veiligheid is voorwaardelijk voor vrijheid. Rechtvaardigheid is voorwaardelijk voor gelijkwaardigheid. Daarom vindt zij het goed dat er aan de slag gegaan is met de uitkomsten van het onderzoek institutioneel racisme in de gemeente Utrecht. Haar fractie heeft gemerkt in de gesprekken met VTH dat aan de slag gegaan is met de uitkomsten van het onderzoek. Dat schept vertrouwen. Ook kan zij de uitkomsten van de verkenning van de inzet van mystery guests en de alternatieven goed volgen. De inzet van mystery guest is duidelijk niet werkbaar; dat lag voor haar fractie al voor de hand.

Om hetzelfde doel te bereiken van mystery guests stelt haar fractie voor om periodiek te werken met focusgroepen zoals werd voorgesteld als alternatief. In zichzelf zal dat ook de functie hebben van een controlemiddel. Tevens ziet haar fractie heil in periodieke Vignette-studies om inzicht te krijgen in de gedragsintenties van de professionals. Zij zou daar graag de uitkomsten van de focusgroepen willen terugzien. Ze krijgt graag een toezegging van de wethouder op beide initiatieven.

2290

De heer Semenzato (UtrechtNu!) somt de vele maatregelen op die VTH in de afgelopen twee jaar heeft doorgevoerd op het gebied van diversiteit en inclusie. Dit naast alle diversiteitnormen die al bestaan bij het creëren van een divers personeelsPagina 47 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

2300

2310

2320

2330

2340

bestand. Hij vindt het goed dat aandacht wordt besteed aan diversiteit en inclusie; maar wat momenteel gedaan wordt, vindt zijn fractie ook goed. Hij haakte aan de doorgaande discussie over mystery guests. Als het aan UtrechtNu! ligt, laat het gemeentebestuur die discussie voorgoed rusten. In de recente technische sessie waarin de nota Controlerende Mechanismen VTH uitvoerig werd toegelicht, werd helder geconcludeerd dat de inzet van mystery guests geen goed idee is. De dynamiek van het werkveld maakt het lastig om via mystery guests vast te stellen of een handhaver burgers aanspreekt op hun gedrag of zich laat leiden door niet relevante uiterlijke kenmerken. Om een vergelijkbare situatie te creëren, zou het noodzakelijk zijn om de omstandigheden volledig in scène te zetten; dat houdt in dat de mystery guest zelf een overtreding of strafbaar feit zou moeten plegen om het handelen van de handhaver te kunnen beoordelen. Dat lijkt zijn fractie niet alleen een ongewenste situatie, maar ook een onnodige belasting op de capaciteit van handhaving. De context waarbinnen VTH opereert is zijns inziens te complex voor deze methodiek en de praktijk is simpelweg te dynamisch om door een acteur nagebootst te worden. Zoals in de notitie geconcludeerd werd, wegen de kosten niet op tegen de zeer twijfelachtige baten.

Dat gezegd hebbende, zitten zijn fractie nog iets bijzonder dwars naast de capaciteitsproblemen, de torenhoge kosten en de onmogelijk te bereiken resultaten. Dat is de relatie van wantrouwen die gecreëerd wordt en aangewakkerd met ambtenaren wiens primaire doel is de veiligheid van de inwoners te waarborgen. Hij legt de vraag voor welke boodschap de gemeente uitzendt wanneer de gemeente alles op alles wil gaan zetten om racisme aan te tonen bij haar eigen personeel. Hij is ervan overtuigd dat wie zoekt uiteindelijk zal vinden. UtrechtNu! vindt het ook belangrijk dat aandacht wordt besteed aan diversiteit, in het bijzonder in de context van het werkveld van VTH. Wat hem betreft is genoeg genoeg en goed goed. Hij adviseert het college die maatregelen niet te treffen waar geen aanleiding is om dit soort buitensporige maatregelen te treffen. De heer Simşek (DENK) vraagt of hij goed heeft gehoord dat er geen aanleiding zou zijn om institutioneel racisme te onderzoeken. De heer Semenzato (UtrechtNu!) antwoordt bevestigend. Er zijn geen feiten vastgesteld van institutioneel racisme. Het gaat vaak om beleving. Er is wel aanleiding om aandacht te besteden aan diversiteittraining, et cetera. De heer Simşek (DENK) vindt de conclusie van de heer Semenzato interessant.

Hij las in het rapport van een paar jaar geleden dat door de aard van het onderzoek naar institutioneel racisme bij VTH, institutioneel racisme niet vast te stellen was. Maar dat er wel degelijk risico's en signalen waren van institutioneel racisme. Hij vraagt wanneer die signalen er zijn, of dat voor UtrechtNu! alsnog geen reden is om daar onderzoek naar te doen. De heer Semenzato (UtrechtNu!) vindt dat een andere discussie. Dit bevestigt zijn conclusie dat niet is vastgesteld dat er sprake is van institutioneel racisme. Naar zijn mening is na het rapport ook voldoende geïnvesteerd is in diversiteit en inclusie, trainingen, workshops, et cetera. Hij vindt de aanwijzingen absoluut niet voldoende om aan mystery guests te beginnen. De heer Simşek (DENK) vindt mystery guests een discussie apart over of dit het geschikte instrument is. De heer Semenzato suggereert wat hem betreft dat hij en zijn partij überhaupt van mening zijn dat daar geen onderzoek naar gedaan hoeft te worden. Hij vraagt of UtrechtNu! bij andere signalen over andere misdrijven geneigd is om de signalen te negeren en het te laten voor wat het is. Pagina 48 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

2350

2360

2370

2380

2390

De heer Semenzato (UtrechtNu!) antwoordt dat dat niet de houding is van zijn fractie. Hij heeft gezegd dat het goed is om aandacht te besteden aan diversiteit en inclusie tot op bepaalde hoogte. Maar met wat nu wordt gedaan het wel een keertje goed is. Wat hem betreft hoeven geen verdere vergaande maatregelen genomen te worden. Hij heeft zich vooral gericht op mystery guests; hij vindt de inzet daarvan verwerpelijk. De heer Dijkstra (EenUtrecht) is voorstander van mystery guests. Hij vraagt of UtrechtNu! ziet dat alles wat genoemd is vanuit het interne georganiseerd is en dat bij mystery guests het interessant is om van buiten naar binnen te kijken en dat dat van toegevoegde waarde kan zijn. De heer Semenzato (UtrechtNu!) erkent dat niet. Hij bevestigt dat er een blik van buiten naar binnen geworpen kan worden. Zijn fractie denkt dat mystery guest in de vorm van en in de context van VTH een verwerpelijk middel is. Hij herhaalt zijn argument over de onmogelijkheid van het nabootsen van de context op zo’n manier dat steeds hetzelfde zal gebeuren. Hij kan dit niet vergelijken met het binnenlopen bij de supermarkt in een onderzoek naar alcohol en leeftijd. Hij herhaalt zijn standpunt ter zake van mystery guests bij VTH. De heer Dijkstra (EenUtrecht) merkt op dat er ook andere werkvelden zijn geweest waar mytery guests wel zijn vruchten heeft afgeworpen.

Hij vraagt of UtrechtNu! Een dergelijke kans wil mislopen. De heer Semenzato (UtrechtNu!) houdt het voor mogelijk dat dit voor andere werkvelden werkt en voor andere situaties. Hij is ervan overtuigd dat het niet werkt voor VTH. De heer Van Bemmel (Partij voor de Dieren) sluit zich aan bij de inbreng van BIJ1. Hij roept de wethouder op de adviezen die gegeven zijn op de voorafgaande technische sessie over preventie zich ter harte te nemen. Movisie sprak zich uit over dat trainingen vooral een aanvullend instrument moet zijn en dat draagvlak gecreëerd moet worden voor trainingen door het goed vormgeven van een organisatie. Zijn fractie is ook benieuwd hoe de wethouder aankijkt tegen de monitoroptie van Control Alt Delete waarbij geografisch gekeken wordt naar spreiding van boetes. Mevrouw Usmany (Student & Starter) vindt dat discriminatie een belangrijk onderwerp is. Wat haar fractie betreft, verdient iedereen gelijke behandeling. Daarom vindt zij het goed om vandaag hier bij stil te staan. Zij dankt het college voor de verkenning waarin de activiteiten zijn geïnventariseerd binnen VTH op dit gebied, waaronder trainingen voor leidinggevenden en voor alle handhavers. Haar fractie waardeert die inzet. Tegelijkertijd blijft het de vraag of deze activiteiten voldoende toereikend zijn.

In de verkenning is ook te lezen dat het college zorgen heeft over de effectiviteit van de inzet van mystery guests binnen het specifieke werkveld van VTH. Zij begrijpt die zorgen. Haar fractie vindt het goed dat gekeken wordt naar alternatieve methoden en de ontwikkeling of aanscherping daarvan, zoals een interne toezichtcommissie of transparantie over beleid en procedures. Daarbij vindt zij het belangrijk om de effectiviteit van deze maatregelen te toetsen. Haar fractie vraagt het college daarom de raad actief mee te nemen in het proces en door middel van een raadsbrief de raad te informeren over de voortgang en de effectiviteit.

Pagina 49 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

De voorzitter schorst de vergadering tot 16.18 uur en zij hervat de vergadering voor de beantwoording.

2400

2410

2420

2430

2440

Wethouder Streefland loopt in haar beantwoording de inbreng van de fracties bij langs. GroenLinks pleitte voor de vergroting van de transparantie in de kostenafhandeling. Dat was een onderdeel van de technische sessie. Meerderen stelden hierover vragen. Het college biedt jaarlijks de klachtenrapportage aan, aan de raad. Daarin legt het college verantwoording af: hoeveel klachten, waarover ze gaan en het oordeel over de klacht. Bij de behandeling van de klacht wordt gestuurd op het op de hoogte houden van de klager door de klachtenbehandelaar van de stad, van het proces. Dat proces is ook vermeld in de ontvangstbevestiging. De stappen die de klachtenbehandelaar volgt, komen uit de wet. Mevrouw Ramaker (VVD) had ook gekeken op de website naar de klachtenafhandeling. Het viel haar op dat die informatie niet vrij actueel was. Wethouder Streefland voelt zich hiermee overvraagd. Dit is een jaarlijkse cyclus. Zij zal nagaan hoe het ermee staat. Er is een jaarlijkse voortgangsrapportage op het programma diversiteit en inclusie. Dan zal de informatie aangevuld worden tot waar dat mogelijk is en op het niveau waarop dat gewenst is. Mevrouw Fattal (GroenLinks) doet de suggestie dit mee te nemen in een bredere voortgangsrapportage om na te gaan op welke andere plekken in de gemeentelijke organisatie ook met profilering gewerkt wordt en dat mee te nemen.

Wethouder Streefland zet uiteen dat de voortgangsrapportage Diversiteit en Inclusie in ieder geval over het totaal gaat. Ook de discriminatietoets gaat over het totaal van de organisatie. DENK en ook andere partijen zijn uitgebreid ingegaan op mystery guests. De wethouder noemt in dit verband de technische sessie en de expertcommissie. Het debat geeft inzicht in hoe moeilijk het is en hoe het soms ook anders is als het gaat om de stage en de woningmarkt. Hier gaat het ook om juridische onderbouwing. De werkwijze is uitgebreid besproken. De wethouder heeft de oproep gehoord. DENK stipte het zero tolerancebeleid aan en de uitvoering daarvan binnen de gemeente; daarin zit ook de vraag naar hoe te normeren en de straf op discriminatie. In de gedragscode zijn de volgende aanscherpingen gedaan: Discriminatie kan leiden tot ontslag. Dat is meer expliciet gemaakt. Als discriminatie bewezen is, is dat reden tot ontslag. Daarover zijn eerder al gesprekken gevoerd. Dit is top of mind. Diverse vormen van ongewenst gedrag zijn concreet uitgeschreven, zoals discriminatie. Voorbeelden uit de praktijk zijn toegevoegd. Een hoofdstuk is opgenomen waarin is aangegeven waar een medewerker terecht kan wanneer die medewerker te maken krijgt met ongewenst gedrag, met discriminatie, en wanneer dit gezien wordt in de omgeving. Voor leidinggevenden is ondersteuning en training beschikbaar.

Wat het betekent voor de rol van de leidinggevenden is ook opgenomen. Naast het aanpassen van de gedragscode is een centraal meldpunt ingericht waar medewerkers discriminatie melden wanneer zij die (hebben) ervaren of waar zij getuige zijn van discriminatie. Het racismeregister betreft het integriteitbeleid van de organisatie. Bij indiensttreding van een nieuwe medewerker is standaard een recente verklaring omtrent het gedrag vereist. Over hoe daarmee om te gaan zijn gesprekken, zeker ook met DENK. In sommige gevallen zou soepeler opgetreden kunnen worden omdat sprake is van Pagina 50 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 maart 2025

2450

2460

2470

2480

herstel. In andere gevallen is er de wens het niet zo strikt te zien. Bij bepaalde hoog risico functies kan een intensieve screening van toepassing zijn, uitsluitend als geen VOG door de Dienst justitie wordt afgegeven, bijvoorbeeld als gevolg van bewezen strafbare feiten. Dan kan het ertoe leiden dat indiensttreding niet plaatsvindt. Bijvoorbeeld wanneer sprake is van bewezen discriminatie. Het melden van discriminatie op de werkvloer verplichten, was de volgende vraag van DENK. Leidinggevenden moeten meldingen altijd doorzetten naar het meldpunt ook dat is aangescherpt; het is aan de medewerker zelf om iets al of niet te melden. Het zou juist onveilig worden wanneer medewerkers verplicht daartoe gedwongen zouden worden. Dat is de andere kant. De heer Simşek (DENK) merkt op dat het op dit moment zo is dat leidinggevenden meldingen van discriminatie moeten doorspelen. Hij vraagt of dat doorspelen dan ook naar het onafhankelijk meldpunt gaat, of naar Artikel 1 Midden Nederland. Hij vraagt daarop nadere toelichting. Wethouder Streefland merkt op dat de gemeente het interne meldpunt integriteit heeft. Na een melding gaat het hele protocol in werking, met onderzoeken. Artikel 1 Midden Nederland zou dat onderzoek kunnen doen. Dat protocol wordt dan gevolgd. De verplichting dat de leidinggevenden het moet melden is een belangrijke. Daarmee wordt het zichtbaar gemaakt.

Daarna wordt bepaald welke onderzoeken daarbij gedaan zullen worden. BIJ1 sprak over de registratie van klachten over discriminatie. In de technische sessie is hierover gesproken: hoe is discriminatie beter zichtbaar te maken? Na de klachtenafhandeling wordt de klacht weggedaan en is niet meer te zien dat het ging om discriminatie. Daarover gaat de inbreng van BIJ1. Het college onderzoekt of het mogelijk is het onderwerp te laten staan na afhandeling. Mevrouw Ramaker (VVD) vindt het belangrijk dat dit onderwerp niet onder het tapijt wordt geschoven. Wethouder Streefland merkt op dat buiten kijf staat dat het college dit wil. Zij is om die reden ook ingegaan op hoe het werkt. Zij heeft aangegeven wat aangepast is of wordt. In het kader van de vergroting van de meldingsbereidheid zet de wethouder uiteen dat op dit moment klachten kunnen worden ingediend via de website, telefonisch en per post. Gewerkt wordt aan een gebruiksvriendelijker klachtenformulier in samenwerking met Wijkbureaus en met Artikel 1 Midden Nederland. Het college probeert drempels om klachten in te dienen te verlagen. Gevraagd is of het college het onderzoek kan uitvoeren zoals Control Alt Delete doet. De wethouder verwijst naar de uitwisseling in de Raadsinformatiebijeenkomst en in de technische sessie. Het college beschikt over de Gebiedsgerichte Aanpak zoals die goedgekeurd is door de raad.