Bijlage 1. Omgevingsvisie USP (na verwerking amendement).pdf

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 67

In het USP werken mensen en organisaties aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Het USP is een stadswijk met een geheel eigen logica en een bijzondere menging van functies. In het gebied komen steeds weer nieuwe bewoners en bezoekers. Deze elementen maken het gebied niet alleen qua functie maar ook qua ruimtelijke opzet en gebruik tot een uniek laboratorium. In dit unieke laboratorium worden ideeën getest ten behoeve van de wetenschap en kennisontwikkeling. Er is ruimte voor het experiment, zeker op het gebied van duurzaamheid en innovatie. Deze Living Labs kunnen ook het visitekaartje van onderwijs- en zorginstellingen zijn.

Tentoonstelling Fungal Futures. (bron: Steven Snoep / Universiteit Utrecht)

Living labs zijn experimenteerplekken waar gedurende een beperkte duur het testen van innovaties plaats kan vinden. Op die manier is de wetenschap zichtbaar in het gebied. Dit leidt tot een verbinding tussen onderzoekers, gebruikers en bewoners. Living labs zijn in principe overal mogelijk. Het onderzoek draagt bij aan de functie en waarden van de plek. Living labs komen bij voorkeur op publieke plaatsen. Zeer geschikte locaties zijn: de Scienceboulevard, de Centrumboulevard en tijdelijke braakliggende terreinen. Ook in het Groen-blauwe raamwerk zijn living labs mogelijk, als zij bijdragen aan de doelen van het raamwerk. Als een Living Lab een gebouw nodig heeft, dan dient dit gebouw te passen in de ruimtelijke opzet van deze Omgevingsvisie. Naast de Living Labs zijn er ook innovatielabs in het USP. Dit is een technische omgeving waarin onderzoekers, studenten en bedrijven samen kunnen werken aan nieuwe toepassingen. Bij de HU is in 2016 het InnovatieLab Life Sciences & Chemistry opgezet. Als onderdeel van de toegekende groeifondsaanvraag komt in het USP een ‘Innovatiecentrum Advanced Therapies’ en er zijn plannen om ook voor Medtech een dergelijk innovatiecentrum op te zetten. Daarnaast is het plan opgevat om een nieuw gedeeld laboratorium te realiseren dat een laagdrempelige technische omgeving vormt voor vroege starters in de life sciences.

Maatschappelijk De maatschappelijke voorzieningen in het gebied zijn gericht op het specifieke karakter van het USP. De bewoners en gebruikers hebben enerzijds beschikking over een aantal grote stedelijke voorzieningen, zoals het ziekenhuis, en anderzijds hebben ze gezien de doelgroep behoefte aan specifieke voorzieningen, die hieronder uitgewerkt worden.

Een onderzoeker aan de Life Sciences. (bron: Ivar Pel / Universiteit Utrecht)

68 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040

Mogelijke locaties voor sport

Legenda Uitwerkingsgebied sport Zoeklocatie indien niet volledig inpasbaar op/ rond Olympos. Dan afwegen om niet in te passen gedeelte van de sport hierheen te verplaatsen

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 69

Primair onderwijs

In het USP komen nauwelijks woningen voor gezinnen. Er is dan ook geen behoefte aan primair onderwijs. In het USP staat de Fritz Redlschool (speciaal onderwijs). Verder komt aan de Cambridgelaan de ISUtrecht. Dit is een school voor ca. 1.200 leerlingen volgens het Internationaal Baccalaureaat. Naast deze school zal geen ander basisonderwijs in het gebied worden gerealiseerd.

Kinderdagverblijven

Op dit moment zijn er twee kinderdagverblijven aanwezig en is er één gepland bij de ISUtrecht. Deze functie draagt bij aan het kenniscentrum. Als werknemers of er in de toekomst behoefte hebben aan meer ruimte voor kinderdagverblijven, kan hiervoor beperkt ruimte worden toegevoegd. Voor de locatie van een kinderdagverblijf gaat de voorkeur uit naar een plek, die bijdraagt aan de levendigheid.

Huisartsen, zorg en ondersteuning

De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) hanteert een normpraktijk voor huisartsen van 2.095 patiënten. Dit is het aantal ingeschreven patiënten per fulltime werkende huisarts. In het koersdocument Leefbare stad en Voorzieningen (MO 2018) gaat men uit van één gezondheidscentrum op 6.500 inwoners. In Rijnsweerd en het USP komen er door woningbouwontwikkelingen op korte termijn ongeveer 2.800 nieuwe bewoners bij. Dit betekent dat de capaciteit van huisartsen op korte termijn met tenminste één huisarts moet groeien. Op langere termijn kan het aantal bewoners in het USP zo groeien dat er behoefte is aan nog meer huisartsen. Deze kunnen een plek krijgen in één gezondheidscentrum voor Rijnsweerd en USP samen. Vooralsnog lijkt er ruimte te zijn om dit gezondheidscentrum onder te brengen aan de Archimedeslaan. Verder is er ruimte voor kleinschalige voorzieningen, zoals een ontmoetingsruimte/buurtkamer of een beschermd/gemengd wonen project voor kwetsbare studenten (bijvoorbeeld prikkelarm wonen). Deze kunnen een rol spelen in het welzijn van studenten.

7.5 Sport Sport is een belangrijke voorziening in het USP die in belangrijke mate bijdraagt aan de levendigheid in het gebied en aan het bewegen en ontmoeten voor studenten. De Universiteit heeft daarvoor eigen sportvoorzieningen in het USP in exploitatie en beheer. Voor een gezonde leefomgeving is het belangrijk dat bewoners in hun directe leefomgeving kunnen sporten. Daarom is een goede stedelijke spreiding van sportvoorzieningen voor alle inwoners van de stad voor de gemeente het uitgangspunt. De gemeente streeft naar het zo optimaal mogelijk gebruik maken van sportfaciliteiten. De Universiteit wil samen met de Sportraad Utrecht kijken naar wat er nodig is aan sportvoorzieningen in het USP. De omgevingsvisie gaat uit van minimaal de benodigde capaciteit volgens de berekeningen van de gemeente (Mulier 2019) en ruimte voor mogelijke extra groei van de studentensport als uit de inventarisatie van de Universiteit extra ambitie voor de studentensport komt. Binnensport Vernieuwing van de binnensportvoorzieningen van Olympos is op termijn wenselijk. Het sportcentrum van de binnensportvoorzieningen is in 2028 afgeschreven. Dat betekent een keuze voor renovatie of nieuwbouw. Renovatie van het huidige gebouw heeft als nadeel dat dubbelgebruik met andere functies (zoals parkeren) niet mogelijk is en dat de ruimtelijke en functionele vernieuwingen beperkt van aard zullen zijn.

Nieuwbouw biedt als voordeel dat een moderne sportvoorziening kan worden gerealiseerd in combinatie met bijvoorbeeld een parkeervoorziening eronder. Bij de realisatie van een nieuw sportcentrum zijn de volgende zaken van belang: Combineren van binnensport en buitensport heeft voordelen omdat kleedruimtes en kantine gezamenlijk kunnen worden gebruikt. De vormgeving van het gebouw draagt bij aan de levendigheid en de sociale veiligheid van het sportcomplex en het USP. De sportvoorziening heeft een open uitstraling naar de publieke ruimte. Het uitgangspunt is dubbelgebruik van functies. Dit geldt voor het sportcentrum zelf, maar ook voor andere locaties in het USP, bijvoorbeeld de sportfaciliteiten van de ISUtrecht. Een combinatie met bijvoorbeeld een parkeervoorziening is ook mogelijk.

• • •

70 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040

Buitensport Volgens de prognoses van het Mulier Instituut (Ruimte voor georganiseerde sport in Utrecht, december 2019) is een uitbreiding van het aanbod van de buitensportvoorzieningen wenselijk. Het Instituut concludeert: Het aanbod voor hockey op zondag komt één veld tekort ten opzichte van de vraag. Bij een grote toename van sportdeelname kan dit oplopen tot twee velden in 2040. Voor tennis is het aanbod ook in de toekomst voldoende om aan de vraag te kunnen voldoen. Voor voetbal is het aanbod ook in de toekomst voldoende om aan de vraag te kunnen voldoen. Voor rugby is uitbreiding van de capaciteit wenselijk. Door het huidige grasveld te vervangen door kunstgras kan aan deze wens invulling worden gegeven.

• • • •

Sportvelden sportcomplex Olympos (bron: Ivar Pel / Universiteit Utrecht)

In overleg met de studentensportverenigingen en Olympos heeft de universiteit vastgesteld dat op lange termijn uitbreiding met 1 extra voetbal of hockeyveld mogelijk gewenst is. De veldbezetting wordt de komende jaren gemonitord om dit uitgangspunt te toetsen. Het inpassen van de nieuwe sportfaciliteiten vraagt meer onderzoek. Er zijn al veel varianten onderzocht (zie paragraaf 14.1 en Bijlage 4). In paragraaf 14.1 staat beschreven hoe sport verder uitgewerkt zal worden. Bij de realisatie van sportvelden is van belang: Velden worden zorgvuldig ingepast in het groen-blauwe raamwerk. Er wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van natuurlijke middelen om velden in te passen: watergangen, hagen en bomen. Het toepassen van hekken, schermen, tribunes en dergelijke gebeurt minimaal en op zodanige wijze dat het bijdraagt aan een aantrekkelijke campus. Bij het realiseren van nieuwe velden vindt altijd onderzoek plaats naar de mogelijkheid van een combinatie met andere functies. De velden grenzend aan de A28 kunnen worden gecombineerd met een parkeervoorziening. De sportvoorzieningen hebben een uitnodigende uitstraling met rondom openbare wandel- en hardlooproutes.

• •

Bootcamp op het USP. (bron: Kees Rutten / Universiteit Utrecht)

•

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 71

Uitgangspunten functies Sport in de openbare ruimte Naast de georganiseerde sporten op de sportvelden biedt het groenblauwe raamwerk ook veel kansen voor sporten als hardlopen, fietsen, wandelen, skaten, bootcamps etc. De uitbreiding en versterking van dat netwerk (zie volgende hoofdstuk) nodigt de omgeving nog meer uit om te bewegen. In het groen-blauwe raamwerk is plaats voor voorzieningen, die verschillende sporten mogelijk maken, zoals een trapveld, fitnesspark, speelveld en sporttoestellen. De sportvoorzieningen dienen te passen bij de waarden van het groen-blauwe raamwerk. Landschappelijk ingepast met recreatief medegebruik.

Efficiënt ruimtegebruik, sportveld gecombineerd met parkeren.

Onderwijs, onderzoek en zorg Er is ruimte voor (de vernieuwing) van onderwijs, onderzoek en zorg van Universiteit, UMC Utrecht en HU. Science R&D bedrijven en instituten zijn gespecialiseerd in life sciences, gezondheid en/of duurzaamheid en werken samen met in het USP gevestigde kennisinstellingen of onderzoeksinstituten. Het aantal nieuwe banen is minimaal 4.000. Groei naar 8.000 is mogelijk met extra bereikbaarheidsmaatregelen. Wonen De verhuur van woningen vindt plaats met een campuscontract of er wordt op een andere manier geborgd dat de huurders sciencegerelateerd zijn. Er komen 2.500-4.000 nieuwe woningen bij. Voorzieningen Horeca en detailhandel is zoveel mogelijk geconcentreerd aan de Centrumboulevard. Er is ruimte voor een grotere supermarkt in het Centrumcluster, die de huidige supermarkt vervangt. Maatschappelijk voorzieningen groeien mee met het aantal bewoners in het USP in samenhang met de woonwijk Rijnsweerd. Kleinschalige voorzieningen, zoals een ontmoetingsruimte, kunnen een plek krijgen in nieuwe woongebouwen. Kunst en cultuur dragen bij aan levendigheid en ontmoeting binnen en buiten. Broedplaatsen dragen bij aan het innovatieve karakter. Sport Sport vindt vooral plaats op en rond de locatie Olympos. Extra veldcapaciteit is mogelijk door herinrichting van het huidige sportcomplex en dubbelgebruik (bijv. sportveld op parkeervoorzieningen).

De sporthal kan eventueel elders in het USP een plek krijgen, evenals de tennisbanen. Voor het uitplaatsen van overige veldsporten is opnieuw een integrale afweging nodig.

U

S

P

72 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040

Principekaart groene schaalniveaus

Legenda Groene scheg / landschap rond de stad Landgoederen en parken Landhuizen en forten Campuspark Ecologische verbindingen Snelweg Waterstructuren De principekaart toont hoe het USP geintegreerd is met het landschap. Dit is doorvertaald in het groene raamwerk.

De principekaart toont hoe het USP geïntegreerd is met het landschap. Dit is doorvertaald in het groene raamwerk.

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 73

8

Groen-blauwe raamwerk

8.1

Het groen-blauwe raamwerk met meervoudige waarden

Het groen-blauwe raamwerk vormt met de bebouwingsclusters de ruimtelijke hoofdopzet van het USP. Het is de landschappelijke basis die de verschillende groene ruimtes van het USP met elkaar (ver)bindt en de verbindingen met, en ligging in het landschap versterkt. In het groenblauwe raamwerk wordt voortgebouwd op de historische gelaagdheid van het landschap. Op basis hiervan worden de bestaande waarden gekoesterd en versterkt en worden nieuwe thema’s geïntegreerd. Het is daarmee een robuust raamwerk dat de kernwaarden van het USP versterkt; geen enkel ander universiteitsterrein of sciencepark kent een dergelijk rijke, gelaagde en (historisch) landschappelijke ligging en opzet. Daarnaast is het van belang dat verstedelijking en groen in balans zijn. Dit betekent dat bij verdere stedelijke verdichting ook de mogelijkheden om in het groen te recreëren en verblijven, meegroeien. Belangrijk hierbij is dat de biodiversiteit wordt behouden en waar mogelijk versterkt. Dit vertaalt zich in het sciencepark veelal niet in extra oppervlakte aan groen, maar in het toevoegen van kwaliteit én functies aan het groen (zie ook pagina 98 en 99). Historische en ecologische waarden Het USP kent verschillende tijdslagen, van het dynamisch rivierlandschap tot en met de stedenbouwkundig ontwikkeling van De Uithof.

Van alle tijdslagen (zie tijdlijn in deel A en deel nadere beschrijving in bijlage 1) zijn er in meer of mindere mate restanten aanwezig. Het samenspel én het contrast van deze historische structuren en elementen vormt een van de kernwaarden van het USP. Tezamen zorgen ze voor een gevarieerd landschap, waardoor het USP een hoge (potentiële) natuurwaarde heeft. Dat samenspel van waarden wordt ook in de toekomst gekoesterd en versterkt en is het uitgangspunt voor de verdere ontwikkeling van het groen-blauwe raamwerk. Het geeft identiteit, uniciteit en (bio)diversiteit. Nieuwe thema’s Binnen de ruimte van het groen-blauwe raamwerk en het omringende landschap moeten allerlei actuele en urgente thema’s een plek vinden.

Deze thema’s worden in samenhang met de historische en ecologische waarden in het groen-blauwe raamwerk geïntegreerd. Deze thema’s zijn:

Recreatie

Het toenemend aantal inwoners en gebruikers van het USP, de stad en regio zorgt voor een toenemende vraag naar recreatief gebruik van het landschap. Hierom wordt de groene omgeving in en rond het USP beter ontsloten en beleefbaar gemaakt. Er wordt hierbij aangesloten op bestaande recreatieve gebieden rondom het USP zoals de diverse landgoederen. Het recreatief netwerk, met voornamelijk wandelpaden, wordt uitgebreid en verschillende recreatieve gebieden worden via het USP beter met elkaar verbonden. Door deze uitbreiding kan de toenemende drukte van bestaande gebieden zoals Amelisweerd beter gereguleerd worden. Tegelijkertijd wordt de beleving van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in en rond het USP versterkt. Het uitbreiden gaat in samenhang met beschermen van waardevolle ecologische gebieden. Rekening wordt gehouden met toevluchtsoorden, rustgebieden en broedgebieden voor planten en/of dieren.

Gezonde buitenruimte

In combinatie met het recreatief netwerk is een gezonde buitenruimte essentieel voor de leefkwaliteit van het USP en stad. De buitenruimte is daarom aantrekkelijk ingericht en nodigt uit om te bewegen, te ontmoeten en te verblijven. Het ondersteunt fysieke en mentale in- en ontspanning door bijvoorbeeld wandelommetjes en hardlooproutes, plekken om van rust en natuurschoon te genieten, kunst en om elkaar te ontmoeten. De buitenruimte is ook voor ziekenhuispatiënten en hun bezoek goed toegankelijk, waardoor even buiten de ziekenhuisomgeving de zinnen verzet kunnen worden. Om de buitenruimte en het recreatief netwerk goed toegankelijk en zichtbaar te maken, sluiten de gebouwen en gebouwclusters moeiteloos aan op het groen-blauwe raamwerk. Met aantrekkelijke gebouwplinten wordt de ruimtelijke kwaliteit verhoogd. De buitenruimte draagt zo bij aan het welbevinden, het gezond worden en blijven van iedereen in het USP. Een rookvrij USP draagt hier aan bij.

74 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040

Verhoging biodiversiteit

Wereldwijd neemt biodiversiteit af. In Nederland geldt dat in hoge mate voor het landelijk gebied, waar het boerenland een groot aandeel heeft. Dit geldt ook voor het USP. Om neergang te stoppen en juist aan een toename van de soortenrijkdom bij te dragen, wordt voor het USP ingezet op verhoging van de biodiversiteit. Hiervoor wordt het USP beter verbonden met het Natuurnetwerk Nederland (NNN), inclusief de groene contourgebieden die buitenom het USP lopen. Deze verbinding draagt bij aan de versterking van het ecologisch netwerk tussen de verschillende (toekomstige) natuurgebieden (zie ook bijlage 1). In het USP zelf wordt ingezet op verbetering van het leefgebied van de gidssoorten (Rode lijsten kenmerkende gebiedssoorten) die van nature voorkomen in het cultuurlandschap rond het USP. In het kielzog van de gidssoorten komen veel andere soorten mee. Bestaande populaties dienen als bron voor herstel. Bestaande leefgebieden blijven daarom behouden en zoveel mogelijk versterkt, nieuwe worden toegevoegd en er worden verbindingen gemaakt. De inrichting en het beheer van al het groen, water en landschap is natuurvriendelijk. Kruidenrijk weiland in het USP (bron: Floris Brekelmans / Gemeente Utrecht)

Opheffen barrières

Ten noorden en westen van het USP vormen de Rijkswegen barrières in het (historisch) landschappelijk-, ecologisch-, water- en recreatief netwerk. Ook infrastructuur in het USP zorgt voor barrières. Om de netwerken te versterken, worden barrières daar waar mogelijk opgeheven, door bijvoorbeeld nieuwe of betere passages over of onder barrières door. Iedere passage bedient waar mogelijk meerdere netwerken, bijvoorbeeld ecologische-, recreatieve- en waternetwerken. Ze hebben voldoende breedte om de netwerken goed te laten functioneren.

Natuur Netwerk Nederland

Noordwest bos. (bron: Floris Brekelmans / Gemeente Utrecht)

Een deel van het buitengebied is aangewezen als Groene Contour (provinciaal beleid). De provincie heeft de ambitie om de Groene Contour voor 2040 om te zetten naar natuur en toe te voegen aan het Natuur Netwerk Nederland. Om deze realisatie te versnellen heeft Provinciale Staten in april 2021 hiervoor 12 miljoen euro ter beschikking gesteld. Op welke manier dit gerealiseerd kan worden en welke natuur hier gewenst is, óf in welke mate medegebruik zoals recreatie, landbouw mogelijk is, is onderwerp van nader onderzoek. In hoeverre de agrarische percelen omgezet kunnen worden in natuur zal nader onderzocht moeten worden.

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 75

Klimaatadaptatie

Het klimaat in Nederland verandert. Dat betekent meer extreem weer met meer hevige neerslag, langere perioden van droogte en meer hittegolven. Utrecht is relatief kwetsbaar voor wateroverlast en hittestress, vooral in gebieden met veel verharding en weinig bomen. Dit geldt ook in meer of mindere mate voor verschillende gebieden in het USP. Om het USP klimaat adaptief te maken, wordt ingezet op maximale vergroening en het zo lang mogelijk vasthouden van regenwater. Hiervoor is het toevoegen van bomen van groot belang: ze vertragen neerslag en zorgen voor koelte. Het groen-blauwe raamwerk zorgt er verder voor dat er voor de inwoners en gebruikers koele plekken op loopafstand (binnen 200 meter) zijn en voor schaduw op looproutes.

Duurzaam waternetwerk

Het waternetwerk van het USP zorgt in de eerste plaats voor een goede waterhuishouding. Voor de verhoging van biodiversiteit, klimaatadaptatie en cultuurhistorie wordt het waternetwerk als een beeldbepalend onderdeel van het USP doorontwikkeld en legt het een nadrukkelijkere verbinding met de Kromme Rijn. Denk aan het aanleggen van natuurvriendelijke oevers, het verbreden van watergangen en het aanleggen van rietzomen. Het waternetwerk biedt ruimte voor opvang van regen, voor instandhouding van het grondwaterpeil en zorgt in combinatie met groen voor koelte. Met schoon en gezond water voor mens, plant en dier wordt de beleving, biodiversiteit en veiligheid verhoogd en botulisme en blauwalg voorkomen. Hiervoor wordt ook het kwelwater in de omgeving benut.

Duurzame landbouw

Een groot deel van het landschap is in gebruik als weiland door de faculteit Diergeneeskunde. Dit gebruik is en blijft een beeldbepalend onderdeel van het USP. De bedrijfsvoering is duurzaam en ecologisch verantwoord en draagt in meer of mindere mate bij aan de bovenstaande thema’s. Ook de gangbaar beheerde percelen worden duurzaam en ecologisch verantwoord beheerd. De omvang van de veestapel van boerderij de Tolakker is mede bepalend voor de oppervlakte van de benodigde weilanden. Daarnaast is er ook land nodig voor de kliniek paard en de kliniek landbouwhuisdieren. Op en tussen de weilanden wordt gezocht naar meer ruimte voor natuur en biodiversiteit.

(Werelderfgoed) Nieuwe Hollandse Waterlinie

Het USP ligt in het landschap van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Een aantal delen in het gebied zijn onderdeel van het UNESCO Werelderfgoed. Het betreft het Fort Hoofddijk, de Hoofddijk en de ruimte buiten de rode contour. Maar ook buiten het UNESCO gebied liggen overblijfselen van de waterlinie in het USP. Het unieke gegeven van de ligging in de waterlinie (van wereldfaam) geeft het USP onderscheidende identiteit. De elementen, structuren en gebieden zoals forten, waterwegen en -werken worden aangegrepen om de onderlinge samenhang te versterken en om het USP nog sterker in het landschap te verankeren.

Zonne-energie

De energietransitie is een grote opgave in Nederland, dit geldt ook voor het USP. Eén van de onderdelen is de opwekking van zonne-energie. Naast de maximale benutting van daken en gevels is ook de benutting van landbouwgrond nodig om de energieambities te realiseren. Voor de inpassing van zonnepanelen in het landschap is ontwerpend onderzoek nodig (zie ook hoofdstuk 10). Hierbij wordt onderzocht óf en zo ja hoe zonnepanelen kunnen worden ingepast, passend bij de landschappelijke schaal en de waarden van het landschap.

76 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040

Groen-blauwe raamwerk 2040

Legenda Bebouwingsclusters Zones met bebouwing buiten de clusters Indicatie parkeergarage Centrumboulevard

3.

Scienceboulevard Historische lanen

1.

Gridlanen Coulissen Weilanden Diergeneeskunde Campuspark Bos

4. 1.

2.

Bestaande groene verbinding

4.

Wenselijke groene en/of recreatieve verbindingen Waternetwerk

1. 2. 3. 4. 5. 6.

Campuspark Centrumboulevard Scienceboulevard Groene lanen Waternetwerk Coulisselandschap

1.

5.

1.

1.

4. 5.

6. 6.

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 77

Indeling groen-blauwe raamwerk Het groen-blauwe raamwerk bestaat uit twee zones: De groene ruimte binnen de rode contour van het USP (afbakening is A28, A27, Toulouselaan, Limalaan, Marburglaan en Heidelberglaan aan de oostzijde): hier ligt het accent op ontmoeting en verblijf, sport en recreatie, cultuurhistorie, ecologie, biodiversiteit en klimaatadaptatie. De ruimte buiten de rode contour van het USP: hier ligt het accent op landbouw (Diergeneeskunde), ecologie en biodiversiteit, klimaatadaptatie, cultuurhistorie en in beperktere mate recreatie. Dit gebied kent een samenhang met het deel binnen de rode contour en de ruimere landschappelijke omgeving met de Kromme Rijn, Landgoederen van Amelisweerd en Rhijnauwen, Fort Rijnauwen, Landgoed Oostbroek en de Niënhof en omgeving Sandwijck.

• •

Het groen-blauwe raamwerk bestaat uit vier deelgebieden en twee belangrijke assen: Het Campuspark. De Groene lanen. Het Waternetwerk. Het Coulisselandschap en de weilanden. De Centrumboulevard en de Scienceboulevard.

• • • • •

Deze deelgebieden en assen vormen samen met de bebouwingsclusters de stedenbouwkundige hoofopzet van het USP. Daarnaast zorgen deze deelgebieden voor de verbindingen tussen de landschappen in en om het USP.

8.2

Het Campuspark

Door het USP loopt een robuuste parkstructuur met zowel een lokale als stedelijke functie. Het is een samenhangende groene ruimte in het USP en maakt landschappelijke, ecologische en recreatieve verbinding met het landschap om het USP. Aan de zuidzijde verbindt deze het USP via de weilanden met de Landgoederen van Amelisweerd en Bunnik. Aan de oostzijde met Landgoed Oostbroek en Zeist. Aan de noordzijde met landgoed Sandwijck en De Bilt. En tot slot aan de westzijde met de stad. In het parkgebied staan de ontginningsstructuren en elementen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie centraal.

De versterking ervan geeft ruimtelijke samenhang en herkenbaarheid, waarbij verschillende deelgebieden hun eigen ruimtelijke en functionele accenten hebben. In het hele parkgebied ligt het accent op verbinding, ontmoeting en verblijf en recreatief en sportief gebruik. Om de verblijfskwaliteit te verhogen is er een terrasje, zijn er aanleidingen om te sporten en bootcamps, picknick plekken, kunstwerken, plekken om buiten te studeren of te vergaderen. Daarnaast is er aandacht voor biodiversiteit, waarbij de cultuurhistorische en ecologische waarden behouden en waar mogelijk versterkt worden. Het Campuspark is een samengestelde parkzone met gebieden met verschillende accenten. Het bestaat uit de volgende parkzones: Het Park rond het Fort. De Schapenweide. Parkzone Zuid. De Medical campus rond de Hoofddijk.

• • • •

Het Park rond het fort Dit park bestaat uit de Botanische Tuinen, het Sportcomplex Olympos, volkstuinen, de weilanden en bosschages ten zuiden van de A28 en de groene omgeving van de science- en onderwijsgebouwen ten noorden van de Leuvenlaan en ten westen van de Universiteitsweg (zie kaart Campuspark). Het Park rond het fort ligt in het hart van het USP en grenst direct aan het Centrumcluster, het Noordwestcluster, het sportcomplex, parkeervoorzieningen en het Medische cluster. Aanpassingen aan het park moeten het gebied aantrekkelijker maken voor voetgangers en voor verblijven in het groen. Op het USP is dit het gebied waar de Nieuwe Hollandse Waterlinie het meest zichtbaar en beleefbaar is. De combinatie van de verschillende elementen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie (het fort, de fortgracht, de Hoofddijk) zorgt voor begrip van de werking van de linie. Daarnaast is het ook ruimtelijk een bijzonder gebied dat het centrale hart van het USP verbindt met het buitengebied t mooie routes en verblijfsplekken. Hier liggen ook kansen om de historische structuur nog meer in te zetten voor routes, verblijfsplekken en groen. Daarnaast kent dit gebied belangrijke natuurwaarden. Op en rond het fort liggen de Botanische Tuinen met veel bijzondere bomen en planten, maar ook vogels, vleermuizen, vlinders, bijen en andere insecten. De tuinen

78 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040

Het campuspark

Legenda Bebouwingsclusters Zones met bebouwing buiten de clusters Indicatie parkeergarage Campuspark (groene en/of recreatieve verbindingen) Parkzones

4.

1.

Gewenste faunapassages

1. 2. 3. 4.

Park rond het fort Schapenweide Parkzone Zuid Medical campus

2.

3.

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 79

herbergen een bijzondere collectie en bieden ruimte voor academisch onderzoek en onderwijs. Daarnaast hebben de tuinen een ontmoetingsfunctie en vormen ze een rustpunt binnen het USP. Vanwege de bijzondere collectie blijven de Botanische Tuinen voor een groot deel alleen toegankelijk met een toegangsbewijs. Een deel van tuinen aan de Leuvenlaan krijgt een openbaar karakter. Dit park vormt een aantrekkelijke verbinding tussen het Centrumcluster en het Noordwestcluster. In dit openbare park komt in de toekomst een circulair paviljoen, met meerdere functies, zoals de entree van de Botanische Tuinen, een ontmoetingsplek en horeca met mogelijk een terras. De Hoofddijk wordt hierbij doorgetrokken naar het westen (een reconstructie van de vroegere loop) tot de Budapestlaan. Om dit mogelijk te maken verhuist de evolutietuin van de Botanische Tuinen, herzien vanuit de nieuwste wetenschappelijke inzichten naar een locatie tussen het fort en het rugbyveld. Aan de Harvardlaan staat het kassencomplex van de Botanische Tuinen. Deze zijde heeft op dit moment de uitstraling van een achterkant met bevoorrading en parkeerplaatsen. Hier ligt een kans om de Harvardlaan om te vormen tot een Groene laan met meer ruimte voor groen, beplanting en voetgangers/fietsers. De bevoorrading van o.a. de Botanische Tuinen en de sociale veiligheid zijn een belangrijk aandachtspunt.

Tot slot kunnen de Botanische Tuinen meer zichtbaar worden door in het gebied er omheen de natuurwaarden te behouden en te versterken door bijvoorbeeld bijzondere bomen aan te planten. In het gebied is de oude verkavelingsstructuur nog aanwezig, met name oud gerijpt weiland, bosschages, het slotenpatroon en de tankgracht van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De bestaande waterstructuur kan een rol spelen bij het vergroten van de toegankelijkheid van het gebied door de padenstructuur hierop aan te sluiten. De kwaliteit in dit gebied is ecologisch zeer waardevol en kenmerkt zich door uittreden van kwelwater met bijbehorende flora en fauna. De sportvelden zijn onderdeel van het campuspark. Door de paden rondom en langs de sportvoorzieningen ook te benutten voor sport en verblijf, gaat de recreatieve waarde van dit gebied omhoog. Aan de Harvardlaan ligt het moestuinencomplex van de Universiteit. Deze zijn populair en vormen een afwisselende voorziening langs de fietsroutes.

Aan de noordzijde begrenzen snelwegen het USP. Deze snelwegen vormen barrières voor mogelijke verbindingen richting De Bilt, Landgoed Sandwijk en Rijnsweerd en de Voorveldsepolder. In de Omgevingsvisie staan drie plekken die het gebied in de toekomst beter kunnen verbinden met de omgeving, mochten zich daar mogelijkheden in voordoen. Het gaat om kansen voor landschap, flora en fauna, recreatie, cultuurhistorie en wandel- en/of fietsroutes tussen verschillende werklocaties.

Waarden van dit deelgebied:

• Fort Hoofddijk met Botanische Tuinen en ermee samenhangende recreatieve, botanische en ecologische kwaliteit. • Tankgracht en historisch verkavelingspatroon, met kwelwater in de sloten. • Bosschages langs A28 als rustgebied voor fauna, met in het •

bijzonder het oude bosperceel ten noordwesten van moestuincomplex. Oud (gerijpt) weiland.

Ambities voor dit deelgebied:

• Versterken, herstellen en bevorderen van biodiversiteit in samenspraak met de huidige functies • Toegankelijk maken en oriënteren van de Botanische Tuinen op de prominente hoek Leuvenlaan-Budapestlaan. • Reconstrueren Hoofddijk richting Noordwestcluster. • Integreren en intensiveren van Sportcomplex Olympos, bij • •

voorkeur in parkachtige omgeving en op basis van oude verkavelingsstructuren. Uitbreiding capaciteit sportvelden inpassen. Opheffen Budapestlaan en parkeerplaats, transformeren naar parkomgeving als het Noordwestcluster ontsloten kan worden vanaf de westzijde (Sorbonnelaan). Aandachtspunt hierbij is de toegankelijkheid van de Botanische Tuinen voor bijvoorbeeld bussen en mindervaliden. Fiets en voetgangersverbinding onder knooppunt Rijnsweerd naar stad en aansluiten op (gereconstrueerde) Hoofddijk en Harvardlaan, gecombineerd met landschappelijke en/of ecologische verbinding. Deze is afhankelijk van de plannen van Rijkswaterstaat voor de Ring Utrecht.

80 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040

• Landschappelijke, ecologische en recreatieve verbinding over of onderdoor A28 richting Sandwijck. • Eventueel nieuwe sciencegebouw(en) aan Universiteitsweg in parkomgeving ingepast.

De Schapenweide Dit gebied bestaat uit de Schapenweide, de groene omgeving van het Oxfordpad en de groene zuidzijde van het Noordwestcluster (zie kaart Campuspark). De Schapenweide vormt de entree van het USP vanuit de stad en kent belangrijke cultuurhistorische en ecologische waarden. Het is toegankelijk gemaakt met (vlonder)paden en verbindt het Park rond het Fort met het zuidelijk gelegen landschap. Ook zijn er plekken om te verblijven. Dagelijks komen tienduizenden mensen hier het USP binnen. De routes en de onderdoorgangen van de A27/entree naar de Schapenweide dienen op een aantrekkelijke en sociaal veilige manier te worden ingericht. Fietsers, voetgangers en OV hebben hierbij prioriteit. Het gebied wordt gekenmerkt door grote contrasten. Enerzijds de (hoge) bebouwing van het RIVM, het Centrumcluster en het Noordwestcluster en de snelweg, anderzijds het eeuwenoude cultuurlandschap. De nabijheid van het Centrumcluster en de stad (met onder andere Maarschalkerweerd en Rijnsweerd) maken dat het gebied een belangrijke ontmoetingsplek kan zijn. Een parkgebied dat het visitekaartje van het USP wordt. De openheid van het gebied is een belangrijke waarde. Bij binnenkomst van het USP vanuit de stad (vanaf de Archimedeslaan en Weg tot de Wetenschap) sta je opeens in een grote open ruimte.

Je ervaart op deze plekken meteen de twee kwaliteiten van het USP: eeuwenoud landschap en het hoogstedelijke kenniscluster. De Schapenweide is geen geïsoleerd gebied, maar is verbonden met het open landschap rond het USP. Naar het zuiden is het uitzicht weids en lopen de weilanden en het zicht door tot aan landgoed Amelisweerd. Ook richting het fort worden de groene gebieden tot een aaneengesloten parkgebied gevormd, waar zowel mens als natuur van kunnen profiteren. Een gebied dat ruimte biedt voor ontmoeten, recreatie, biodiversiteit, water en cultuurhistorie. Bij het realiseren van het parkgebied, met meer ruimte voor verblijf en recreatie, dient een afweging te worden gemaakt hoe en in welke mate begrazing door schapen kan worden ingepast in het park. Begrazing is van belang voor behoud van de biodiversiteit en populatie Kamgras in het gebied. Bij de ontwikkeling tot park geldt het sloten en weidepatroon, incl.

de hoogteligging als vertrekpunt, waarin het minimale verhard is. Ecologische waarden kunnen worden versterkt door passend graslandbeheer en bermbeheer, gericht op herstel van cultuur- en natuurhistorische waarden (kruidenrijk grasland). Ook zorgen ecologische verbindingen ervoor dat de Schapenwei wordt verbonden met het park rond het Fort en het Campuspark Zuid door het aanleggen van faunapassages onder de Leuvenlaan, trambaan, Padualaan en Cambridgelaan voor kleine grondgebonden zoogdieren (egels) en ringslangen. En een verbinding voor schuwe soorten tussen A27 en Parkeerhub. Nieuwe paden, water, inrichting, beplanting en verblijfsplekken dienen geïnspireerd op het bestaande landschap te worden vormgegeven.

Waarden van dit deelgebied:

• Oud (gerijpt) weiland met unieke botanische kwaliteit in het USP. Voor behoud ervan is begrazing door schapen een voorwaarde. • Historische verkaveling- en slotenpatroon. • Restanten reliëf en beplanting historische militaire weg.

Ambities voor dit deelgebied:

• Groene ontvangstruimte USP, vanuit de stad. Hier kan de •

bezoeker zich in één oogopslag oriënteren in het USP: zicht op Centrumcluster, Noordwestcluster, RIVM, Botanische Tuinen en Leuvenlaan, Parkzone Zuid met verderop Amelisweerd. Verbindende ruimte tussen de omringende bebouwingsclusters en mobiliteitshub West.

• Verbindende ruimte tussen Park rond het Fort en Parkzone Zuid • •

d.m.v. wandelpaden, zichtlijnen, ecologische verbindingen en groen- en waterstructuren. Mogelijk kan de verdwenen historische militaire weg (visueel) onderdeel worden van het paden- en groennetwerk. Ontmoetings- en verblijfsruimte, waarbij onderzocht wordt op welke manier verblijfsmogelijkheden kunnen worden gecombineerd met behoud en ontwikkeling van ecologische waarden en begrazing door schapen. Bebouwingsmogelijkheid op parkeerplaats Padualaan, waarbij een nieuwe ‘voorkant’ van Centrumcluster naar Schapenweide

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 81

Verbeelding van een mogelijke invulling van Sportcomplex Olympos in het Park rond het fort

82 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040

•

gemaakt wordt. Een natuurinclusief gebouw kan zorgen voor een zachte overgang van natuurwaarden naar bebouwing. Onderzocht kan worden of de Schapenweide een rol kan spelen in de dynamische waterhuishouding, bijvoorbeeld bergen van (hevige) neerslag. Dit is ook een referentie naar inundatievelden Nieuwe Hollandse Waterlinie.

De Parkzone Zuid Dit gebied bestaat uit het gebied tussen de Cambridgelaan, Sorbonnelaan/A27, de hoofdwatergang ten zuiden van de Toulouselaan en de Bolognalaan (zie kaart Campuspark). De zone aan de zuidzijde van de Cambridgelaan vormt een overgangszone tussen het dichtbebouwde Centrum cluster en het open landschap met de weilanden aan de zuidzijde. Deze zone wordt gekenmerkt door een afwisseling van open weides, bosschages en lanen en grote gebouwcomplexen. Deze afwisseling van levendigheid en rust is een belangrijke waarde. Zowel voor het gebied zelf als voor de omgeving. In het parkgebied zijn verschillende landschappelijke en cultuurhistorische structuren aanwezig, zoals de Zandlaan en het Biologenbosje (De Driehoek). Het bijzondere aan deze structuren is dat zij belangrijke biodiversiteitswaarden herbergen en veelal een relatie leggen tussen het landschap en het Centrumcluster en daarmee het landschap en de biodiversiteit het USP intrekken.

Waarden van dit deelgebied:

• Biologenbos De Driehoek, vanwege ecologische kwaliteit en onderzoeksgebied voor biologiestudenten. • Verbindende structuren met het landschap: verkaveling- en slotenpatroon, Zandlaan, Hogebospad. • Panoramisch zicht op Landgoederen van Amelisweerd en vice versa. • Zandlaan als vliegroute voor de vleermuis.

Ambities voor dit deelgebied:

• Parkachtige overgangszone tussen groen campusterrein (binnen

rode contour) en het open landschap (buiten rode contour). Vergroten van de recreatieve waarde van het groen/landschap tussen de bebouwing, zowel voor bewoners uit de complexen als

• • •

voor gebruikers/bewoners van het Centrum cluster en het Zuidwest cluster. Gebouwen staan als losse eenheden ín het groene landschap. De groene ruimte heeft verblijfs- en ontmoetingskwaliteit, zonder ‘tuin-achtig’ te zijn, daar waar mogelijk behoud van beweiding schapen. Boerderij De Uithof ligt op een zeer strategische plek. Recreatieve routes uit het landschap en routes door USP komen hier samen in een knooppunt met een bijzondere landschappelijke en cultuurhistorische ligging. Onderzoek is nodig om te kijken of het mogelijk is hier een recreatieve pleisterplaats te realiseren. Noordelijke entree van de landgoederen!

De Medical Campus rond de Hoofddijk De Medical Campus bestaat uit het gebied van de Hoofdijk, vanaf Fort Hoofddijk tot Oostbroek met aansluitende groene ruimte buiten het dijkprofiel (zie kaart Campuspark). Rond de Hoofddijk wordt een Medical Campus het toekomstige groene ontvangst en entreegebied voor de patiënten en bezoekers van de zorginstellingen in het USP. De Medical Campus dient als rustpunt voor de bezoekers, en patiënten van de ziekenhuizen. In het park is ruimte om te ontspannen, verblijven, bewegen, ontmoeten en spelen. De Medical Campus wordt zo ingericht dat deze goed toegankelijk is (ook voor mindervaliden) en kinderen er prettig en veilig kunnen spelen. Op verschillende plekken bevinden zich speelplaatsen en tuinen. De ruimte is aantrekkelijk, comfortabel en groen. De Medical Campus is behalve een aantrekkelijk groen verblijfsgebied, ook een gastvrije ontvangstzone voor de patiënten van alle zorgfuncties. Dat betekent dat de bereikbaarheid van alle bestemmingen in het gebied voor alle modaliteiten optimaal is. Er is een heldere routing voor wandelaars, fietsers en automobilisten naar de verschillende entrees van de ziekenhuizen en de parkeervoorzieningen. Bij de entrees wordt ruimte gemaakt voor het brengen en halen van patiënten.

De Medical Campus sluit logisch aan op Park rond het fort en nodigt uit om in het buitengebied te recreëren richting landgoed Oostbroek. Belangrijk zijn de zichtlijnen, routes en groenstructuren. De Hoofddijk maakt al van oudsher de verbinding van Utrecht met de omgeving. Ook in de toekomst zal de dijk een belangrijke verbinding blijven van het hart van

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 83

Verbeelding van een mogelijke invulling van de Schapenweide

84 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040

het USP naar het landschap aan de oostzijde. Bij de inrichting van de Hoofdijk zijn het behoud en verbeteren van de cultuurhistorische en ecologische waarden van de dijk, die onderdeel uitmaken van het UNESCO werelderfgoed de Nieuwe Hollandse Waterlinie, van groot belang. Het gebruik en de inpassing van de dijk dient hierop te worden aangesloten. Bij de herinrichting dient zoveel mogelijk een continu karakter van de dijk te worden nagestreefd. De Hoofddijk komt het best tot zijn recht in een groene omgeving. Een goede verbinding tussen het parkeergebouw aan de noordzijde en de nieuwe entree van het UMC Utrecht aan de zuidzijde van de Medical Campus via een loopbrug is voor het UMC Utrecht belangrijk. De vormgeving hiervan is onderdeel van de uitwerkingsopgave Parkeerhub Noord (zie paragraaf 14.2).

Waarden van dit deelgebied:

• Cultuurhistorische ontginningsdijk en te verdedigen acces (NHW). • Vliegroute vleermuis (Hoofdijk). • Zeldzame flora en paddenstoelen in bermen. • Watergangen met rietzones, als broedgebied voor watervogels.

Ambities voor dit deelgebied:

• Optimaliseren van bereikbaarheid en routing naar en tussen de

verschillende instellingen door één helder, gastvrij en toegankelijk ontvangstgebied te creëren. Versterken en herkenbaar maken van het continue historische dijkprofiel met sloten en bomenrijen. Dijkprofiel als doorgaande wandel- en fietsverbinding met aandacht voor veilig oversteken al dan niet door het realiseren van een ‘shared space’ voor fietsers en voetgangers. Groene ruimte in samenhang brengen met het landschap van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en verbindende parkzone tussen de ziekenhuizen i.c.m. recreatief gebruik en minimaal behoud en zo mogelijk verhogen van ecologische kwaliteit. Ontmoetings- en verblijfskwaliteit, waaronder speelplekken voor kinderen. De ruimte is zo ingericht dat patiënten en bezoekers hier veilig kunnen bewegen en spelen. Het verbeteren van de kruisingen van de Hoofddijk met de Universiteitsweg en tram/Heidelberglaan. De uitdaging zit in het samenspel tussen het functioneren van de Medical Campus en de ambities en waarden van de Hoofdijk. Deze kunnen elkaar

• • • • • •

versterken, maar er kan ook spanning tussen ambities en waarden zijn, bijvoorbeeld bij het inpassen van een loopbrug.

8.3

De Centrumboulevard en de Scienceboulevard

De Centrumboulevard De Centrumboulevard is onderdeel van een groene doorgaande stedelijke route (Rubenslaan-Weg tot de Wetenschap- Padualaan-Heidelberglaan). Deze laan verbindt belangrijke (boven)stedelijke gebieden met elkaar zoals de Binnenstad, de Galgenwaard en het USP (zie kaart boulevards en lanen). De Padualaan-Heidelberglaan is de Centrumboulevard van het USP, waarlangs voorzieningen zijn geconcentreerd en het op straat levendig is. De boulevard heeft een centrum-stedelijke groene inrichting die aantrekkelijk is voor de voetganger en fietser. Het is ook een belangrijke OV-as, die in de toekomst alleen maar drukker wordt. Een tweede OV-corridor, die op termijn bussen en trams van elkaar scheidt en bussen buiten het centrum van het USP omleidt, kan ervoor zorgen dat de Centrumboulevard een prettigere verblijfsplek wordt. De ambitie is om bij vernieuwingen de verblijfskwaliteit te verbeteren en meer groene plekken te maken. Zodat er tussen de gebouwen ruimtes ontstaan waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, bijvoorbeeld in de vorm van pockets en pleinen aan de Centrumboulevard. De Centrumboulevard blijft ook in de toekomst een belangrijke OV-route en een aanrijroute voor nood- en hulpdiensten. Een groen-blauwe as doorkruist de Centrumboulevard ter hoogte van de Genevelaan. Deze plek vormt een bijzondere plek waar veel routes, mensen en functies samenkomen.

Rond deze plek zal veel vernieuwing plaats vinden van gebouwen. Dit biedt de mogelijkheid om hier een aantrekkelijk hart te maken van het USP, waar zowel binnen als buiten ontmoetingsplekken zijn. Door de vernieuwingen rond het ziekenhuis ontstaat (na verplaatsing van de parkeergarage) de mogelijkheid om de auto-infrastructuur af te waarderen en de Centrumboulevard naar het oosten door te trekken. De Centrumboulevard wordt doorgetrokken over de Universiteitsweg tot aan de (huidige) entree van het ziekenhuis. Op deze plek krijgt de Centrumboulevard het karakter van een groen ontmoetingsplein. De nabijheid van verschillende kennisinstellingen (mens en dieren zorg) en R&D bedrijven biedt een aantrekkelijk kennisklimaat. De belangrijkste

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 85

Verbeelding van een mogelijke invulling van de Scienceboulevard/ Universiteitsweg en de Medical Campus rond de Hoofddijk

86 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040

doelgroep zijn de kenniswerkers en studenten, die in de verschillende omringende gebouwen werken en studeren.

Uitgangspunten groene ontmoetingsplein:

• Het plein heeft een functie als ontspannings- en • • •

ontmoetingsruimte en is de functionele verbinding tussen verschillende werk/studeer locaties. Belangrijk is dat kenniswerkers zich kriskras en via verschillende routes over het plein tussen de verschillende gebouwen kunnen bewegen. De tramhalte is goed ingepast en vormt geen barrière. Het plein is zo groen mogelijk ingericht. Doordat de loopbrug naar de parkeergarage niet meer nodig is, en nieuwe bebouwing direct kan worden verbonden aan het UMC Utrecht, ontstaat ruimte voor een doorzicht naar het landschap en groene laan.

Ten oosten van het groene ontmoetingsplein (en de entree van het ziekenhuis) gaat de Centrumboulevard over in een Groene laan die het hart van het USP verbindt met het landschap. Aan de oostzijde is de ambitie om een nieuwe groen recreatieve verbinding te maken over de Munsterlaan met een doorzicht naar Landgoed Oostbroek. Op dit moment heeft deze ruimte het karakter van een achterkant, met de energiecentrale van het UMC Utrecht en de achterzijde van de klinieken van Diergeneeskunde. Ook in zuidelijke richting kan de Munsterlaan worden ingezet als een groene laan met meer ruimte voor groen en een wandelroute richting Diergeneeskunde en Landgoed Amelisweerd. De Scienceboulevard De Universiteitsweg (en Uppsalalaan en Bolognalaan) is de Scienceboulevard van het USP, waarmee de gewaardeerde landschappen ten zuiden van het USP (Amelisweerd e.o.) en ten noorden (Sandwijck e.o.) met elkaar door het USP verbonden worden (zie kaart boulevards en lanen). Aan de groene Scienceboulevard liggen belangrijke clusters zoals het Centrum- en Zorg cluster. De Scienceboulevard kan met de groei van R&D bedrijven uitgroeien tot een aantrekkelijke laan met een reeks toonaangevende sciencegebouwen erlangs. Door de wijziging van het verkeerssysteem voor autoverkeer (parkeren naar de randen, alleen bestemmingsverkeer) ontstaat ruimte voor een nieuw profiel waarbij

bestemmingsverkeer en royale ruimte voor voetgangers en fietsers zijn vormgegeven tussen en in samenhang met de (verlengde) monumentale bomenrijen. De Scienceboulevard wordt daarmee de Maliebaan van het USP. Aan de zuidpunt van de Scienceboulevard komen diverse (recreatieve) paden vanuit Amelisweerd, de Toulouselaan en Limalaan samen. Dit knooppunt leent zich bij uitstek voor de ontwikkeling van een recreatieve pleisterplaats. De plek vormt de poort van en naar Amelisweerd, waardoor de recreatieve drukte aan de zuidzijde van Amelisweerd beter gespreid kan worden en USP meer onderdeel van het recreatieve landschap wordt. Aan de noordzijde van het USP eindigt de Scienceboulevard tegen de A28. Hier ligt de kans/wens om in de verre toekomst met een landschapsbrug over de A28 een aantrekkelijke landschappelijke, recreatieve en ecologische verbinding met de omgeving van landgoed Sandwijck te maken.

8.4

De groene lanen

De openbare ruimte in het USP wordt nu veelal gedomineerd door de auto. Door het parkeren voor een groot deel aan de rand op te lossen wordt het mogelijk om in de bestaande lanen in het USP meer ruimte te gaan maken voor fietsers, voetgangers en groen. Op die manier kan een netwerk ontstaan van lanen die alle clusters en het landschap met elkaar verbindt en veel interactie mogelijk maakt. Dit netwerk speelt een belangrijke rol in het organiseren van de last-mile. Maar zoals met alle onderdelen van het groen-blauwe raamwerk hebben de groene lanen meerdere waarden en betekenis. In de groene lanen staat langzaam verkeer, ontmoeting, verblijf, klimaatadaptatie en biodiversiteit centraal. Ze bestaan voornamelijk uit brede, groene en lommerrijke profielen met diversiteit aan (inheemse) bomen(rijen). Door ruimtelijk heldere en continue hoofdopzet en hiërarchie, geven de groene lanen structuur, verbinding en herkenbaarheid aan het USP en landschap. Samen met de lanen in de ruimere omgeving (o.a. Amelisweerd, omgeving De Bilt Zuid) maken ze een continu landschappelijk, ecologisch en recreatief netwerk. Er zijn twee typen groene lanen: De historische lanen (o.a. Hoofddijk, Zandlaan).

•

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 87

Boulevards en lanen

Legenda Bebouwingsclusters Zones met bebouwing buiten de clusters Indicatie parkeergarage Historische lanen Gridlanen Centrumboulevard Scienceboulevard

88 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040

• De gridlanen die zijn aangelegd in de eerste periode van De Uithof (o.a. Cambridgelaan, Toulouselaan, Yalelaan).

Ambities voor dit deelgebied:

• Lopen en fietsen, ontmoeten en verblijven staan centraal, auto is te gast. • Geen parkeerplaatsen, wel voor logistiek, mindervaliden, nooden hulpdiensten en patiënten diergeneeskunde. • Bij (her)inrichting is ‘groen, tenzij’ uitgangspunt: alleen

De historische lanen Deze bestaan uit: Hoofddijk, Zandlaan, Tolakkerlaan, Rijnsoever, Vossegatsedijk, voormalige militaire weg in Schapenweide, Harvardlaan en Bisschopssteeg (zie kaart boulevards en lanen).

Waarden van dit deelgebied:

• Cultuurhistorische structuur. • Hoofddijk en Zandlaan: continue verbinding van campus met landschap. • Ecologische verbinding, vliegroutes vleermuizen. • Hoofddijk: zeldzame paddenstoelen in bermen.

• • • •

Ambities voor dit deelgebied:

• Behouden en versterken van de dijkprofielen en laanstructuren. • Versterken, herstellen en bevorderen van biodiversiteit o.a. door kruidenrijke bermvegetatie, eventueel met struweel. • Behouden en versterken continue laanstructuur met 2 rijen • •

inheemse en 1e orde bomen (>15 m hoog) voor Hoofddijk, Zandlaan, Tolakkerlaan, Bisschopssteeg. Behouden en versterken van de gevarieerde, losse boomstructuur met inheemse 1e (> 15 m) en 2e orde bomen (10 – 15 m hoog) voor Rijnsoever, Vossegatsedijk, voormalige militaire weg, Harvardlaan. Fietser en voetganger staan centraal bij inrichting.

De gridlanen Deze bestaan uit: Leuvenlaan, Sorbonnelaan, Toulouselaan, Helsinkilaan, Cambridgelaan, Genevelaan incl. verlenging, Limalaan, Yalelaan, Münsterlaan, Uppsalalaan (zie kaart boulevards en lanen).

Waarden van dit deelgebied:

• Brede profielen die lucht en ruimte geven. • Yalelaan: zeldzame paddenstoelen in bermen.

8.5

noodzakelijke verharding wordt toegepast, waarbij er wel voldoende ruimte is om comfortabele en uitnodigende breedtes van paden, verblijfsplekken en wegen te realiseren. Laanstructuren van drie of meer bomenrijen, met gevarieerde (inheemse) 1e orde bomen. Lommerrijkheid draagt bij aan klimaatadaptatie: verkoeling en vertragen afvoer neerslag. Versterken, herstellen en bevorderen duurzaam gebruik van biodiversiteit o.a. door kruidenrijke bermvegetatie en hier en daar een struikgroep. Indien bodemgesteldheid het toelaat bermen voorzien van wadi’s om neerslag te bergen, infiltreren en/of vertraagd af te voeren. Nieuwe kabels en leidingen zo ordenen dat er voldoende groeiplaats voor bomen is.

Waternetwerk

Het waternetwerk vormt de groen-blauwe ader van het USP en de verbinding met het omringend landschap met in het bijzonder de waterloop van de Kromme Rijn. Het bestaat uit overblijfselen van het oude slotenpatroon, de tankgracht van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de hoofdwatergangen en de kavelsloten van de herverkavelde weilanden. Een kans voor watercompensatie en recreatie is de herintroductie/herstel van de Bisschopswetering als verbinding tussen Landgoed Oostbroek en Fort Rijnauwen-Amelisweerd. Alle watergangen zijn natuurvriendelijk, met hoge waterkwaliteit en zo continue mogelijk vormgegeven, zodat een doorgaand ecologisch en ruimtelijk waternetwerk ontstaat. Waar mogelijk worden extra rietzomen gecreëerd, om de instandhouding van de populaties rietvogels te versterken. De hoofdwatergangen, tankgracht en mogelijk ook de Bisschopswetering, vormen hierbij de verbinding met het omringend landschap en de Kromme Rijn. Samen geven ze naast ecologische ook invulling aan de gewenste ruimtelijke en recreatieve verbindingen. Aan de oostzijde van het USP kan het zuivere kwelwater benut worden om de ecologische kwaliteit te verhogen, bijvoorbeeld door poelen. Dit zijn ook ecologische stapstenen voor o.a. amfibieën tussen Oostbroek en Amelisweerd. Het waternetwerk

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 89

Verbeelding van een mogelijke invulling van de Leuvenlaan als fietsstraat

Geen verblijfplekken.

90 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040

Veel verharding voor autoparkeren. Geen verblijfplekken.

draagt bij aan klimaatadaptatie door verkoeling (verdamping water) en langer vasthouden van neerslag. Door de natuurvriendelijke inrichting van de oevers neemt biodiversiteit toe. Zo krijgen o.a. de kamsalamander, modderkruiper en ringslang een groter en aaneengesloten leefgebied. Bij bouwontwikkeling waarbij watercompensatie nodig is, versterkt de natuurvriendelijke inrichting het waternetwerk. De onderdelen van het waternetwerk zijn hieronder nader beschreven. Hoofdwatergangen Dit onderdeel bestaat uit de watergangen langs of parallel aan De Boeijelaan, Toulouselaan, (verlengde) Genevelaan, Limapad en -laan, oostelijk deel van de Padualaan-Heidelberglaan, ten zuiden van Hoofddijk, Bunnikseweg, Tolakkerlaan en de Rijnsoever.

Waarden van dit deelgebied:

• Aanwezigheid van kwel en daardoor relatief schoon en koel water met kwelgebonden natuurwaarden (o.a. waterviolier).

Leuvenlaan bestaand Wadi’s in groene tussenbermen. Fietsstraat: auto’s te gast. Meer ruimte voor fietsers, voetgangers en groen.

Ambities voor dit deelgebied: Ruimte voor ontmoeten en ontspanning

• Cultuurhistorische, recreatie en ecologische verbinding voor de •

Wadi’s in groene tussenbermen. Fietsstraat: auto’s te gast. Meer ruimte voor fietsers, voetgangers en groen.

Leuvenlaan als groene laan en fietsstraat

Ruimte voor ontmoeten en ontspanning

• • •

Nieuwe Hollandse Waterlinie rond Utrecht. Ter hoogte van het USP is dit tussen Fort Rijnauwen en omgeving Fort Hoofddijk tot A28. De breedte van de watergang en inrichting van de oever is continue en onderscheidt zich van hoofdwatergangen. Het is wenselijk dat gedempte delen worden gereconstrueerd (t.h.v. Bolognalaan) in samenhang met de overige onderdelen van het groen-blauwe raamwerk, bebouwingsclusters en voetgangers- en fietsnetwerk. Op de oever loopt een recreatief wandelpad die een doorgaande verbinding door het USP maakt. Mogelijkheid voor rustige, ongemotoriseerde waterrecreatie zoals kanoën en suppen, waarbij de omgeving Bolognalaan de verbinding tussen antitankgracht en hoofdwatergangen maakt. Mate van recreatie op tankgracht dient afgewogen te worden op basis van voorkomen zeldzame waterplanten Ter hoogte van de A28 is er de wens de tankgracht op te nemen als onderdeel van een mogelijk toekomstige landschappelijke

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 91

Waternetwerk

Legenda Bebouwingsclusters Zones met bebouwing buiten de clusters Indicatie parkeergarage Historische loop Tankgracht Hoofdwatergang Bestaande sloten Groen - blauwe ambities Waternetwerk Historische loop Bisschopswetering Poelenreeks voor amfibieen (indicatief ) Opvoer /afvoer

92 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040

verbinding met recreatieve en ecologische betekenis, en onder de A28 door te verbinden met de omgeving van Sandwijck. Oude slotenpatroon en kavelsloten Dit onderdeel bestaat uit alle sloten in het USP. De oude sloten hebben meestal een diagonale richting en komen voornamelijk voor in het westelijk deel van het USP. Ook liggen ze langs de oude lanen. De kavelsloten hebben meestal een oriëntatie in dezelfde gridrichting (dus noord-zuid en oost-west gericht) als het USP en komen voornamelijk voor in het oostelijk deel (omgeving Diergeneeskunde) van het USP.

Waarden van dit deelgebied:

• Historisch slootpatroon t.h.v. Schapenweide en omgeving Botanische Tuinen. • Leefgebied van beschermde en bedreigde soorten vissen en amfibieën • Aanwezigheid van kwelwater.

Ambities voor dit deelgebied:

• Versterken, herstellen en bevorderen biodiversiteit: verhogen van •

de water- en ecologische kwaliteit, door aanleg van zoveel mogelijk natuurvriendelijke oevers. Waar mogelijk opheffen van blokkades en barrières waardoor sloten onderdeel worden van een samenhangend ecologisch waternetwerk.

Bisschopswetering Ten tijde van de bouw van De Uithof is de Bisschopswetering tussen Zandlaan en Landgoed Oostbroek gedempt. De wetering was een restant van een oude rivierloop van de Kromme Rijn. Ter hoogte van Oostbroek en Fort Rijnauwen zijn restanten nog aanwezig. Kans is om bij de ontwikkeling van de oostzijde van het USP de wetering op hedendaagse wijze opnieuw in de stedenbouwkundige structuur terug te brengen. Dat kan bijvoorbeeld als bredere sloot en hoofdwatergang met onderscheidend, natuurlijk profiel. Tussen de weilanden geeft herintroductie de kans om de natuurlijke kwaliteit van het aanwezige kwelwater te benutten. Gecombineerd met een recreatief wandelpad op een oever maakt het de historische, landschappelijke en ecologische verbondenheid tussen Oostbroek en Fort Rijnauwen-Amelisweerd

zichtbaar en zorgt het voor verweving met het USP. Herintroductie dient dusdanig te worden vormgegeven dat de landbouwfunctie (Diergeneeskunde) behouden blijft.

8.6

Coulissen en weilanden

De coulissen (lijnvormige groenstructuren zoals bomenrijen, houtwallen, heggen) en weilanden kenmerken het landschap buiten de rode contour van het USP. De ruimtelijke opzet van afwisseling tussen weilanden en coulissen, waarvan enkele doorlopen tussen de bebouwingsclusters, maakt dat het USP ingebed ligt in het kleinschalige rivierenlandschap van de Kromme Rijn. De historische verkaveling en de herverkaveling uit de jaren 1960 zijn het vertrekpunt voor een vernieuwde structuur van coulissen. Deze coulissen bestaan uit inheemse beplanting, die geen negatieve impact hebben op de diervoerderwinning van Diergeneeskunde en vormen ecologische verbindingen, waardoor het Nederlands Natuurnetwerk tussen Amelisweerd, Oostbroek en Niënhof versterkt en uitgebreid wordt. Een aantal van de coulissen wordt begeleid door wandel- en struinpaden, voorzien van veilige kruisingen voor landbouwverkeer en wandelaars, waardoor het landschap beter beleefbaar en toegankelijk wordt, en ook rustige gebieden voor wild (o.a. ree, das, haas, boommarter) en vee blijven bestaan. De hoofdopzet van coulissen tussen de weilanden kan verder aangevuld en versterkt worden met (herintroductie van) landschapselementen zoals hoogstamfruit, natuurlandjes, akkerranden, reeks van poelen, ‘postzegel’ bosjes en bos op de stroomrug van de Kromme Rijn.

Het totaal draagt bij aan de verhoging van de biodiversiteit die bij dit landschapsbeeld hoort. Het groene raamwerk van coulissen is de basisstructuur waarbinnen eventuele zonnevelden op acceptabele landschappelijke wijze ingepast worden. De lanen (zie groene lanen) in dit gebied dragen bij aan de coulissewerking. De coulissen en weilanden bestaan uit de volgende deelgebieden: Het zuidwestelijk deel Dit onderdeel bestaat uit het gebied tussen De Boeijelaan, Vossegatsedijk, Zandlaan en Toulouselaan

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 93

Legenda Coulissen en Bebouwingsclusters weilanden

Zones met bebouwing buiten de clusters Indicatie parkeergarage Coulissen Weilanden

94 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040

Waarden van dit deelgebied:

• Landschappelijke verbinding en -panorama tussen USP en Amelisweerd. • Poortgebied van, en panorama op, het Kromme Rijnlandschap vanuit de stad, waardoor het landschap direct aan de stad ligt. • Onderdeel van de ‘verboden kringen’ van de Nieuwe Hollandse Waterlinie (zie Bijlage 1. Erfgoed).