Bibliotheek Utrecht Beleidsplan 2025-2028

En dan vooral de presentatie van onze jongerencollecties. We stimuleren het gebruik van deze nieuwe presentaties met programma, maar stoppen met het uitgebreidere vrijetijdsprogramma voor jongeren. → Om geletterdheid te bevorderen, schaffen we de boetes af op te laat teruggebrachte boeken, zowel voor de jeugd als voor volwassenen.

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

47

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 2

ONZE ACTIVITEITEN

1

We borgen leesplezier met een doorgaande leerlijn van 0-18 Voorschool: BoekStart en voor- en vroegschoolse educatie (VVE)

BoekStart is een landelijk programma dat lezen en leesplezier bevordert. Hiervoor werken we samen met Taal Doet Meer en consultatiebureaus van Jeugdgezondheidszorg Utrecht. Elk jaar sturen we zo’n vijfduizend ouders/verzorgers met een baby van drie maanden een uitnodiging om hun kind gratis lid te maken van de bibliotheek. Ouders/verzorgers die hun kind van 0 tot 2 inschrijven, krijgen een BoekStartkoffertje met twee babyboekjes en informatie over het belang van dagelijks voorlezen en taalontwikkeling. We onderhouden ook BoekStartcollecties op alle consultatiebureaus. Op de bureaus in Overvecht, Leidsche Rijn en Kanaleneiland zijn wekelijks BoekStart­ coaches aanwezig. Zij informeren ouders/verzorgers over het belang van voorlezen en leiden hen naar de bibliotheek. Daarnaast organiseren we jaarlijks ongeveer twintig BoekStart-activiteiten.

Boekstart Alle kinderen tot 2 jaar in Utrecht krijgen bij hun gratis lidmaatschap een BoekStart-koffertje met twee babyboekjes en fijne voorleestips cadeau

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

48

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 2

ONZE ACTIVITEITEN Onze specialisten verzorgen de training en begeleiding van de BoekStartcoaches en professionals van de consultatiebureaus. Met Taal Doet Meer geven ze voorleestrainingen aan professionals en vrijwilligers van de Voorlees- en Doorlees Express. En ze sluiten aan bij oudergroepen in de wijken en onze bibliotheken, om hen te informeren over het belang van voorlezen en taalontwikkeling. We starten met het programma ‘BoekStart in de kinderopvang’, met in eerste instantie zeven voorschoolgroepen. Ook willen we meer consultatiebureaus voorzien van collecties en de verbinding tussen het aanbod op consultatiebureaus, voorscholen en bibliotheken versterken. We onderzoeken de mogelijkheden voor extra financiering om dit te realiseren. We zetten in op vijfenzestig voorschoolgroepen met een programma over interactief voorlezen voor peuters met een VVE-indicatie. Dit zijn kinderen van 2,5 tot 4 jaar met een risico op (taal)achterstand. In het programma zijn hun ouders/verzorgers en de betrokken pedagogisch medewerkers nauw betrokken. Het programma bestaat uit prentenboeken met bijpassende materialen voor op de groep en thuis, en twee groepsbezoeken per jaar: één op de voorschool en één in de bibliotheek. Daarnaast verbeteren we jaarlijks de leesomgeving op een aantal (voor)scholen met kennis, advies en collectie.

Doelsubsidies van de gemeente maken BoekStart en ons VVE-programma mogelijk.

Primair en voortgezet onderwijs: de Bibliotheek op school

Met de Bibliotheek op school (dBOS) werken we structureel samen met scholen om de leesmotivatie en de digitale vaardigheid van leerlingen te vergroten. Op school én thuis. Zo bereiken we ook kinderen die geen lid zijn van de bibliotheek of thuis geen boeken hebben. dBOS is een bewezen effectieve aanpak. Die leidt tot meer lezen, betere leesvaardigheid en aanzienlijk hogere scores op begrijpend lezen dan bij leerlingen op scholen waar geen speciale aandacht is voor de boekencollectie. Met dBOS ondersteunen we professionals in lees- en schrijfonderwijs in de hele onderwijsketen. En we zorgen voor een aantrekkelijke collectie

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

49

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 2

ONZE ACTIVITEITEN en de nodige kennis binnen de school. Een dBOS-samenwerking bestaat uit: • Een schoolbibliotheek met een actuele en gevarieerde collectie. • Een lees-mediaconsulent van de Bibliotheek op school voor een vast aantal uren per week. • Deskundigheidsbevordering voor de leescoördinator en het team op school. • Planmatig werken aan leesbevordering en digitale geletterdheid. • Een jaarlijkse meting van de leesmotivatie en het leesgedrag van leerlingen en leerkrachten. Met de ontwikkeling van de Bibliotheek op school dragen we bij aan de doelstelling van de gemeente om als bibliotheek een optimaal bereik in de stad te realiseren, en aan doelstellingen van de Utrechtse Onderwijsagenda (UOA) 2024-2027.

Bibliotheek op school Bezoek van staats­secretaris Marielle Paul aan OBS De Kaleidoscoop en opening van dBos op de Luc Stevensschool, speciaal basisonderwijs, door Dennis de Vries, Utrechts wethouder jeugd

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

Op dit moment werken we met achtenveertig scholen samen in de Bibliotheek op school. Binnen de huidige financiële kaders kunnen we in de periode 2025-2028 jaarlijks groeien met vijf samenwer­ kingen in het primair onderwijs (PO) en één in het voortgezet onderwijs (VO). Onlangs heeft de gemeente eenmalig extra middelen beschikbaar gesteld voor meer groei van dBOS. We zijn in gesprek over de invulling hiervan.

50

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 2

ONZE ACTIVITEITEN Tot nu toe was de financiering van dBOS vooral gericht op scholen met een kwetsbare populatie. Ook in onze eigen werving richten we ons van nature op deze scholen. Maar we merken dat ook andere scholen enthousiast zijn en de benodigde middelen hebben. Daarom gaan we ook met deze scholen in gesprek en samenwerkingen aan. Ons uiteindelijke doel is dat dBOS op elke school beschikbaar is. Naast de kwantitatieve groei, werken we voortdurend aan het verbeteren van het inhoudelijke concept en onze expertise. In het PO richten we ons steeds meer op meertalige, rijke teksten, digitale geletterdheid en schrijven. In het schooljaar 2024-2025 starten we ook een pilot rond het thema burgerschap. Hiermee onderzoeken we of we dit kunnen opnemen in ons dBOS-aanbod. Bij het VO zitten we nog in de opstartfase. Hier ligt de focus op het opzetten van nieuwe dBOS-samenwerkingen. Gaandeweg ontdekken we welke thema’s extra aandacht van ons vragen. We versterken ook de verbinding tussen scholen met een bibliotheek en de nabijgelegen wijkbibliotheek. De collectie op school is een startpunt en brengt dagelijks leesplezier in de klas. In onze bibliotheken is de collectie nog groter. Hier kunnen we de opgewekte leeshonger verder voeden en stillen. Voor kinderen met een lees- en taalachterstand is alleen op school lezen niet genoeg; dagelijks lezen thuis, in hun vrije tijd, blijft nodig.

Met dBOS-scholen spreken we daarom af, dat zij zich inzetten om elk kind en jongere lid te laten worden van de Bieb. Daarnaast bezoeken de scholen elk jaar de bibliotheek.

gt dagelijks leesplezier

De Bieb op school bren

in de klas

Tot slot: kennisdeling is belangrijk. Voor leerkrachten in het PO en VO organiseren we twee keer per jaar nascholings- en netwerkbijeenkomsten. Ook leiden we jaarlijks de leescoördinatoren van (nieuwe) dBOS-scholen op met de cursus ‘Open Boek’. Een van de resultaten van deze cursus is een lees- en mediaplan, opgesteld door de deelnemende leerkrachten voor hun eigen school. Voor leescoördinatoren van het basis- en voortgezet speciaal onderwijs ontwikkelen we samen met BiSC een speciale versie van Open Boek, inclusief minstens één netwerk- of nascholingsbijeenkomst per jaar. Bij deze ambities hoort wel een financiële kanttekening. Scholen in het PO en VO krijgen tot nu toe van het Rijk en de gemeente tijdelijke

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

51

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 2

ONZE ACTIVITEITEN financiële ondersteuning voor dBOS. Als deze steun wegvalt, kunnen scholen die al een Bibliotheek op school hebben afhaken en nieuwe scholen afzien van deelname. We zien ook de noodzaak om aan de slag te gaan bij mbo-scholen en de pabo (hbo). Maar hiervoor is helaas geen subsidieregeling beschikbaar. Daarnaast kan de voorgenomen btw-verhoging door het Rijk van 9 naar 21% op de aanschaf van boeken een drempel zijn voor scholen om in boeken te investeren. In landelijk verband wordt gezocht naar een oplossing hiervoor.

Gratis bibliotheekpas Wethouder Eelco Eerenberg deelt de eerste gratis bibliotheekpassen uit aan docent Nederlands Caroline Wisse en docent M&M Nick Neijssen van het Globe College in Kanaleneiland

Aanvullend onderwijsaanbod

Naast dBOS bieden we groepsbezoeken en activiteiten aan en verzorgen we lesreeksen. Ook kunnen scholen een onderwijscollectie bij ons lenen en onze expertise inhuren. Met groepsbezoeken maken kinderen en jongeren kennis met de (wijk) bibliotheek. En ze leren hoe ze een passend boek zoeken, vinden en kiezen. Om onze capaciteit beter te richten op de groei van dBOS, bouwen we het aantal incidentele groepsbezoeken af en maken we deze meer kosten­dekkend. Zo blijft een klein aanbod aan groepsbezoeken

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

52

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 2

ONZE ACTIVITEITEN bestaan, gericht op scholen die nog niet deelnemen aan dBOS en op het onderhouden van onze relaties met de Utrechtse onderwijsinstellingen. De onderwijscollectie voor PO en VO bouwen we in 2025-2028 om tot themacollecties met rijke teksten, die aansluiten op de behoefte van scholen. Ook kunnen scholen bij ons een groepsabonnement afsluiten om materialen te lenen. Samen met De Brede School verzorgen we elk jaar een aantal lesreeksen voor de groepen 4 en 7 onder de titel ‘Lezen is leuk’. Hieraan doen dBOS- én niet-dBOS scholen mee. Voorwaarde is dat de Brede school deze lesreeksen kan blijven financieren. Scholen kunnen ook bij ons terecht om deel te nemen aan een van de (voor)leescampagnes. Verder verzorgen we teambijeenkomsten over rijke teksten, een boekenkring, literaire gesprekken en digitale geletterdheid. Ook workshops voor ouders tijdens een ouderavond zijn mogelijk. In de periode 2024-2027 bieden we professionals in het onderwijs (PO, VO en pedagogische medewerkers in de kinderopvang) een gratis bibliotheekabonnement aan. Dit is mogelijk dankzij extra financiering van de gemeente. Dit initiatief is vlak voor de zomer van 2024 geïntroduceerd, en veel professionals hebben zich al aangemeld.

2

Met partners verminderen we laaggeletterdheid bij volwassenen Om laaggeletterdheid onder volwassenen te bestrijden, is er veel verschillende expertise nodig. We hebben te maken met een doelgroep die soms nog geen Nederlands spreekt. Maar veel vaker zijn er multidisciplinaire uitdagingen. Het bereiken van deze mensen is bovendien lastig. Buiten de muren van de bibliotheek is het aan onze deskundige partners om mensen te wijzen op de mogelijkheden in de bibliotheek. Wij hebben de kennis en capaciteit daar niet voor in huis. Daarom gaan we de komende jaren hierin meer samenwerken met organisaties als DOCK en de Buurtteams. Zelf richten wij ons vooral op mensen die al in de bibliotheek komen en moeite hebben met lezen. Zoals ouders of bezoekers van het Informatiepunt. Voor hen ontwikkelen we een programma om hen te

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

53

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 2

ONZE ACTIVITEITEN verleiden gebruik te maken van ons aanbod voor taalontwikkeling. De community-keuken die we in 2025 in Overvecht openen, gaat daarbij helpen. Net als een programma als ‘Ontdek Nederland in de Bieb’. Hierin krijgen mensen informatie, bijvoorbeeld, over geldzaken en opleidingen. Voor ouders organiseren we een programma over voorlezen en mediaopvoeding. We gaan onze Lees & Schrijf-collecties beter samenstellen en toegankelijker maken voor laagtaalvaardigen. Daarin trekken we op met taalaanbieders en cursisten. zondag 8 t/m 15 september zondag 8 t/m 15 september Week van lezen en schrijven Week van lezen en schrijven

Lzeen en shicrejvn Lzeen en shicrejvn is niet voor is niet voor iereeden even iereeden even vezlafneksprend! vezlafneksprend!

Word vrijwilliger en help anderen. Word vrijwilliger help anderen. Deel je kennis,en dat doen wij ook. Deel je kennis, dat doen wij ook.

Week van lezen en schrijven

Elk jaar is in september de landelijke campagne ‘Week van lezen en schrijven’. Een uitgelezen kans om alle initiatieven onder de aandacht te brengen van mensen die moeite hebben met lezen en schrijven. Het evenement helpt ook bij het creëren van bewustwording bij profes­sio­ nals en interesseert potentiële vrijwilligers. In opdracht van de gemeente coördineren wij deze week, samen met Taal Doet Meer, Digiwijs 3.0 en NLtraining. Vanaf 2025 ontvangen we hiervoor een doelsubsidie van de gemeente. We nodigen de hele stad uit om mee te doen en iets te organiseren. En uiteraard maken we ook zelf een programma. Ons doel is dat er in deze week minstens 20 activiteiten zijn.

Voor de daadwerkelijke taalontwikkeling werken we vooral samen met partners. De belangrijkste is Taal Doet Meer. Dit is dé Utrechtse organisatie met kennis, expertise en aanbod in het ontwikkelen van basistaalvaar­ digheden. Met Taal Doet Meer hebben we een langdurige samenwer­ kingsovereenkomst. We faciliteren hun inzet in onze bibliotheken zo goed mogelijk en verwijzen bezoekers effectief naar hen door. Met deze inzet geven we invulling aan de doelstelling ‘toegankelijkheid als uitgangspunt voor gelijke kansen’ uit de gemeentelijke beleidsnota. Ook krijgen gemeenten vanaf van het Rijk de regierol toebedeeld in de ‘gezinsaanpak laaggeletterdheid’. Kinderen uit taalarme gezinnen groeien vaak op tot laaggeletterde volwassenen. Laaggeletterde ouders hebben meestal niet de vaardigheden om een taalrijke thuisomgeving te creëren. Jonge kinderen lopen daardoor al een taalachterstand op, die op school moeilijk in te halen is. De gezinsaanpak helpt ouders om hun kinderen te ondersteunen en te stimuleren in de taalontwikkeling. Ook kunnen ouders werken aan hun eigen basisvaardigheden. Zoals eerder genoemd, doen we als bibliotheek al veel op dit gebied. We gaan graag met de gemeente in gesprek over hun ambities hierin en of we, gezien ons grote bereik van gezinnen, meer kunnen betekenen.

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

54

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 2

ONZE ACTIVITEITEN

3

We stimuleren lees- en schrijfplezier voor kinderen en volwassenen Met dit programma richten we ons op kinderen van 0 tot en met 12 jaar en op volwassenen. Het aanbod voor jongeren komt in de volgende paragraaf aan bod.

Kinderen Voorlezen vormt de basis voor leesplezier. Met onze voorleesprogramma’s moedigen wij ouders/verzorgers aan om al vanaf de geboorte hiermee te beginnen. We breiden het aantal talen waarin we voorlezen uit. En we gaan ook voorlezen aan oudere kinderen, tot minstens 8 jaar in plaats van de huidige 6 jaar. Daarnaast ontwikkelen we meer programma’s die thuis voorlezen stimuleren. Zoals het uitdelen van voorleestassen. Meertalig voorlezen vraagt ook om een meertalige collectie. Daarom breiden we het aantal boeken in andere talen uit, vooral voor de jongste jeugd. Zo kunnen ouders in hun eigen taal voorlezen. In 2028 hebben de

Kinderboekenweek Burgemeester Dijksma leest voor tijdens Voorleesfeestje bij een Utrechts gezin thuis

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

55

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 2

ONZE ACTIVITEITEN Bibliotheken Neude, Overvecht, Kanaleneiland en Leidsche Rijn Centrum stevige collecties in huis in tenminste drie talen. Onze jeugdcollectie is en blijft omvangrijk. De samenstelling van onze collectie in de bibliotheken sluit aan bij de vraag en samenstelling van de wijk, de leesplannen van scholen en ons vrijetijdsprogramma. De collectie dvd’s en cd’s met films, liedjes en luisterboeken bouwen we af; de vraag ernaar neemt af en nieuw aanbod droogt op. Kinderen kunnen via de website e-books, luisterboeken en digitale prentenboeken streamen. En ze helpen ons bij het selecteren van nieuwe aanwinsten. De presentatie van de collectie gaan we verbeteren. Bijvoorbeeld met displays die helpen bij het ontdekken van en navigeren door de collectie. Hiermee verwachten we het gebruik te vergroten. We maken ook programma’s om elk kind te helpen passende boeken te vinden. Zoals ons programma Kinderjury, waarbij kinderen zelf het beste boek kiezen.

Leesplezier Voorlezen in het Turks in Bibliotheek Hoograven en de Nationale Voorleeswedstrijd

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

Voorheen maakten we ons programma voor kinderen vooral in de Bibliotheek Neude. Sinds 2022 hebben we ook programma’s in de wijken, waar mogelijk in samenwerking met wijkpartners. Deze aanpak gaan we versterken in de Bibliotheken Neude, Kanaleneiland, Overvecht en Leidsche Rijn Centrum. Met speciale aandacht voor kinderen met een taalachterstand of bij wie thuis niet wordt voorgelezen. Hiervoor werken we samen met partners als Taal Doet Meer en Welkom in Utrecht. In de Bibliotheek Neude bieden we daarnaast betaalde, meer verdiepende of festivalachtige

56

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 2

ONZE ACTIVITEITEN

heaters in de provincie Utrecht ar Herfststukjes voor de mooiste orstellingen. Ook in Bieb Neude!

26 okt t/m 3 nov

theater, voorlezen & knutselen voor 2 - 10 jaar

met Winnie de

t een onvergetelijke ode aan

e en eigenwijze beer Winnie

e en E.H. Shepard.

Kom je ook?

Beeld: Hans Hordijk

r

liotheek Neude

sene

Het thema schrijven is relatief nieuw voor ons, maar we geloven dat plezier in lezen en schrijven elkaar versterkt. Vanaf 2025 starten we daarom met een aantal activiteiten waarin schrijven centraal staat. Op basis van de ervaringen die we opdoen, bepalen we het vervolg.

Coco kan het (2+) Een verhaal over durf en samen sterk staan. Een peuterdansvoorstelling van Vanaf2Producties,

Bieb

naar het prentenboek van Loes Riphagen. vrijdag 1 november 11.00 - 11.30 / 14.00 - 14.30 / 16.00 - 16.30 uur Bibliotheek Neude

Vakantie

€7,50 kind / €10 volwassene

etectives geven een de voorstelling mag je zelf

Festival

liotheek Neude

Beeld: Sjoerd Kelderman

n.

sene

kinderprogramma’s aan. In de komende periode breiden we die uit naar Leidsche Rijn Centrum. Dit betekent een beperkt programma voor kinderen in de andere bibliotheken, al is ook hier behoefte aan meer. Zoals in de Bibliotheek Hoograven. Helaas hebben we niet de middelen en faciliteiten om het uitgebreide kinderprogramma in al onze bibliotheken aan te bieden.

herfsteditie

gramma en reserveer je tickets

r bibliotheekutrecht.nl/herfst

In Overvecht gaan we door met de activiteiten van onze Geheime Schrijfschool, in samenwerking met Stichting Durf te Dromen. Het doel: definitieve vestiging in de Watertoren rond 2026. In 2023 en 2024 hebben we al waardevolle ervaringen en netwerk opgedaan, in pilotvorm en nomadisch.

erfststukjes: jeugdtheaterindevakantie.nl

a voorbehouden.

Bibliotheek Neude

BUKU NANGA KUKU

XL-FEEST s! grati

BOEK MET KOEK

BUKU NANGA KUKU

zondag 23 juni | 11.00 - 16.00 uur

Volwassenen Utrecht is sinds 2017 Unesco City of Literature. Die titel viert de literaire historie en actualiteit van onze stad. We zijn gezegend met een aantal goede boekhandels, die regelmatig programma maken met schrijvers. Zoals de Kinderboekenwinkel, Savannah Bay, de Boekenbar en Broese. Het International Literature Festival Utrecht (ILFU) brengt in oktober schrijvers uit het hele land en de wereld naar Utrecht en organiseert ook door het jaar heen activiteiten. Het Stadsdichtersgilde is een levendig gezelschap. De poëzie ligt op straat. En we kijken uit naar de opening van het Kinderboeken/Literatuurmuseum in 2028. De bibliotheek ondersteunt graag, en waar mogelijk genereus, partners en individuele Utrechters. Zij organiseren vooral in de Bibliotheek Neude programma’s, van kleine activiteiten zoals boekpresentaties, boeken­ markten, exposities en cursussen, tot grootschaliger aanbod als festivals en evenementen met een stedelijke, regionale of zelfs landelijke uitstraling. Zo kunnen ze meer mensen ontvangen dan in hun eigen onderkomen en een ander, breder publiek bereiken. De bibliotheek is vaak de plek waar veel Utrechters voor het eerst in contact komen met schrijvers. Zelf bieden we vooral een publieksprogramma rondom de grote landelijke leesbevorderingsevenementen. Zoals de Poëzieweek, Boekenweek,

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

57

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 2

ONZE ACTIVITEITEN Middag van het Fantastische Boek, Avond van het Spannende Boek en Heel Nederland Leest. Bij deze activiteiten besteden wij naast lezen ook aandacht aan schrijven. Vanwege de goede faciliteiten en bereikbaarheid ligt hierbij ook voor ons de nadruk op de Bibliotheek Neude als locatie. In de komende jaren bekijken we of we in Leidsche Rijn ook programma’s kunnen aanbieden. In 2025 openen we in de Bibliotheek Neude het Huis van Ongekende Boeken. Een plek waar iedereen die een boek heeft geschreven, maar geen uitgever heeft gevonden, zijn werk kan onderbrengen. Het is bedoeling dat deze ruimte ook een intieme plek wordt voor programma’s rondom lezen en vooral schrijven. van avond het spannende boek

Avond van het spannende boek We doen elk jaar mee met de grote landelijke evenementen die leesplezier bevorderen. Zoals een programma voor de echte thrillerfans in Bibliotheek Neude: de Avond van het Spannende Boek!

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

58

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 2

ONZE ACTIVITEITEN

4

We vernieuwen onze jongeren­afdelingen Jongeren komen graag naar de bibliotheek om, bijvoorbeeld, huiswerk te maken. Maar ons vrijetijdsprogramma voor hen bezoeken ze weinig. Het blijkt moeilijk om deze leeftijdscategorie hiervoor te interesseren. Daarom gaan we hiermee stoppen. Uiteraard blijven we jongeren die zelf iets willen organiseren, zoals een bookclub, wel helpen. Zelf verleggen we onze aandacht naar het verbeteren van de samenstelling en presentatie van onze collecties voor jongeren. Dit vinden we een duurzamere investering in het vergroten van leesplezier bij deze doelgroep. Vanaf 2025 vernieuwen we de jongerenafdeling in de Bibliotheek Neude, zodat deze beter aansluit op hun belevingswereld. Dit is geen project met een einddatum, maar een continu proces. We zetten verleidings­ technieken in uit de online-wereld, waar jongeren vaak verblijven. Denk aan BookTok, waar peer-to-peeruitwisseling een grote rol speelt. We creëren een omgeving die uitnodigt om ter plekke te lezen. De lessen die we hiermee opdoen, hopen we later ook in te zetten bij het vernieuwen van jongerenafdelingen in andere bibliotheken. Ook de samenstelling van de collectie voor jongeren, zowel in de Bibliotheek Neude als in enkele andere wijkbibliotheken, vraagt extra aandacht.

De nieuwe collectie met vooral Engelstalige mangastrips in Neude is succesvol en recent uitgebreid naar de Bibliotheek Vleuterweide. We kopen vaker Engelstalige boeken die populair zijn op sociale media. De collecties moeten goed aansluiten bij de bibliotheken en lees-mediaplannen in het vo en mbo. De inhoud en presentatie van de Lezen voor de lijst-collecties gaan we verbeteren. Daarnaast gaan we aan de slag met games. Die zijn meer dan entertainment alleen en een belangrijk onderdeel geworden van de hedendaagse cultuur. Vaak vertellen games bijzondere verhalen en speel je ze samen. Maar in Utrecht ‘game-stad’ ontbreekt een publieke plek waar er aandacht voor is. We gaan games de komende jaren geleidelijk een plek geven in ons aanbod, deels met extra financiering. Te beginnen in de Bibliotheek Neude. Het gaat dan niet om het uitlenen, maar om het samen spelen van niet-alledaagse games en het aanbieden van programma. Voorlichting aan ouders hoort daar ook bij. Natuurlijk werken we hierin samen met de gaming community en andere partners. Zoals de HKU en Dutch Game Garden.

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

59

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 2

ONZE ACTIVITEITEN

5

We continueren het Leesoffensief Utrecht In 2022 namen Taal Doet Meer en de Bibliotheek Utrecht het initiatief voor het stedelijke Leesoffensief Utrecht. Dit project heeft vier doelen: 1 Alle Utrechtse kinderen beginnen met een goede woordenschat aan het primair onderwijs. 2 De leesvaardigheid en leesmotivatie van Utrechtse scholieren wordt aantoonbaar vergroot. 3 Alle Utrechtse jongeren komen geletterd van het middelbaar onderwijs. 4 Alle volwassen Utrechters kunnen ondersteuning krijgen bij het ontwikkelen van hun taalvaardigheden. Het Leesoffensief richt zich ook, maar in mindere mate, op digitale vaardigheden en weerbaarheid. Inmiddels zijn er vijftig organisaties bij betrokken, die op verschillende manieren bijdragen. Samen organiseren we twee inhoudelijke netwerkbijeenkomsten per jaar. Hiervoor nodigen we gasten uit om te komen spreken over actuele onderwerpen. De deelnemers kunnen aan de hand van pitches delen waar ze mee bezig zijn. Met deze bijeenkomsten willen we kennisontwikkeling en samenwerking stimuleren.

6 Lees verder Ons Fundament: Marketing en communicatie Abonnementenstructuur

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

We bevorderen het lezen door boetes af te schaffen Mensen die een geleend boek te laat terugbrengen naar de Bieb, betalen nu € 0,15 per dag boete. We merken dat dit Utrechters kan weerhouden om lid te worden, uit irritatie of uit angst voor schulden. Dit is vooral zorgwekkend bij taalarme gezinnen. Steeds meer bibliotheken in Nederland schaffen daarom boetes af. Begin 2023 bleek uit een inventarisatie dat bijna 60% van de bibliotheken een vorm van boetevrij beleid heeft en 32% volledig boetevrij werkt.9 Met positieve ervaringen tot gevolg. Vanaf 2025 kunnen ook onze leden boetevrij lenen, als onderdeel van onze nieuwe abonnementenstructuur. Dit doen we om de geletterdheid te bevorderen, om iedereen de kans te geven boeken te lenen en om onze nieuwe positionering ‘De Bibliotheek Utrecht deelt’ te versterken.

60

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 3

IMPACT DOEL

3

Utrechters zetten zich in voor hun gemeenschap Utrechters zijn betrokken bij elkaar en geven samen vorm aan hun gemeenschap en maatschappelijke opgaven. Veel mensen willen een positieve bijdrage leveren aan hun gemeenschap. Gelukkig maar. Maar de toenemende complexiteit van onze wereld leidt tot uitdagingen waarvoor vaak niet één oplossing te vinden is. Die complexe uitdagingen vragen om het combineren van diverse invalshoeken en kennis. Én om samenwerking tussen inwoners, overheid, wetenschap en bedrijfsleven. Niet alle Utrechters voelen zich hiertoe in staat, uitgenodigd of gezien. Bijvoorbeeld door de complexiteit van de opgaven, de overvloed aan informatie of het gebrek aan vertrouwen of perspectief. Als grote groepen hierdoor niet deelnemen, voelen ze zich niet betrokken bij elkaar en zijn ze steeds minder geneigd om bij te dragen. Het gevolg is dat de oplossingen niet op hun behoeften zijn afgestemd. De ongelijkheid neemt hierdoor verder toe en de toekomstbestendigheid van onze samenleving en democratie komt onder druk te staan. Positiever geformuleerd: actief burgerschap draagt bij aan welbevinden en verbinding. Het bevorderen van burgerschap is dan ook een van de drie ambities van de gemeente Utrecht in de Beleidsnota Bibliotheek 2024-2034.

Onze ontwikkelingen op hoofdlijnen → We blijven programmeren en collectioneren met Utrechters. En we gaan dat meer doen met mensen die ons minder snel weten te vinden. → Burgerschap is een relatief nieuw thema voor de bibliotheek. In 2024 opende het Huis van Actief Burgerschap. Dit initiatief voorziet in een grote behoefte, dus we gaan ermee door. Onder bibliotheken lopen we voorop in het agenderen en stimuleren van deze vorm van burgerschap. → Vrijwilligerswerk is een vorm van actief burgerschap. We versterken onze samenwerking met vrijwilligers en maken zo de bibliotheek nog meer samen met Utrechters.

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

61

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 3

ONZE ACTIVITEITEN

1

Utrechters delen kennis en maken programma Utrechters organiseren altijd al zelf van alles in hun Bieb. In 2022 zijn we gestart met het ontwikkelen van die samenwerking naar een proactieve, structurele en bewuste werkwijze. Allereerst in de Bibliotheek Neude en sinds kort ook in Kanaleneiland, Overvecht en Leidsche Rijn Centrum. We doen dit om het welbevinden en de verbinding van Utrechters te bevorderen. Daar komt bij dat betrokkenheid van wijkgenoten drempelverlagend kan werken voor wie dat nog nodig is. Wat we gaan doen, kunnen we nog niet concreet benoemen, omdat we volgen wat Utrechters zelf willen doen. Wel kunnen we iets zeggen over onze werkwijze. Onze programmamakers gaan de wijken in, leren inwoners kennen en nodigen hen uit om hun kennis en verhalen te delen in de Bieb. Als het nodig is, helpen we hen daarbij. En als we kansen zien, verbinden we gemeenschappen en netwerken aan elkaar. Vertrouwen geven en gelijkwaardigheid zijn sleutelbegrippen voor een succesvolle samen­ werking. En: het proces is minstens zo belangrijk als het resultaat. Het maakt Utrechters bewust van het belang en de verantwoordelijkheid van kennisdelen, en hoe ze dit kunnen doen. We zorgen ervoor dat de meeste activiteiten in de gratis toegankelijke, openbare ruimte zijn. Zo kunnen Utrechters die kennis delen anderen mensen ook onverwacht inspireren.

Workshop Bak vol Botten Het universiteitsmuseum liet kinderen botten determineren in Bibliotheek Kanaleneiland

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

62

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 3

ONZE ACTIVITEITEN

Het enthousiasme is groot: Utrechters maken inmiddels het merendeel van ons programma. Tot nu toe werken we vooral samen met mensen die ons zelf met een idee benaderen of die al in ons netwerk zitten. In de opstartfase werkt deze aanpak goed, omdat we inspelen op de energie die er al is. Voor de komende periode geven we onszelf de opdracht om een stap verder te gaan. We willen onze relevantie en impact vergroten door meer samen te werken met Utrechters en gemeenschappen die wij nog niet kennen. Dit vraagt om onze proactieve aanwezigheid in de wijken, om het opbouwen en onderhouden van een netwerk en om het maken van keuzes over met wie we samenwerken. Hoe we dit gaan aanpakken, verschilt per wijk. De komende jaren blijven we ons vooral richten op Utrechters en gemeenschappen rondom de bibliotheken Overvecht, Kanaleneiland, Leidsche Rijn en Neude. Zo kunnen we duurzame banden ontwikkelen, ook als dat meer investering vraagt.

2

We collectioneren met Utrechters Hoe veelzijdig onze collectie ook is, niet alle bezoekers herkennen zich erin of vinden boeken die hen aanspreken. Om dit te verbeteren, werken we vanaf 2024 meer samen met gemeenschappen. Daarvoor zijn we het programma ‘Collectie en Communities’ gestart. Dankzij verschillende fondsen kunnen we dit in de periode 2024-2027 uitvoeren.

Lees verder Impactdoel 2: Utrechters lezen en schrijven We vernieuwen onze jongerenafdelingen

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

Onderdeel van het programma is het betrekken van Utrechters bij het verwerven en promoten van de collectie. In de Bibliotheken Neude, Leidsche Rijn Centrum, Overvecht en Kanaleneiland stellen vierentwintig communities collecties samen van gemiddeld zeventig boeken. Dit kunnen collecties zijn voor kinderen, jongeren en volwassenen. Hierbij maken ze programma om het gebruik van de collectie te stimuleren. We voeren met Utrechters ook een aantal experimenten uit om collecties aantrekkelijker en toegankelijker te presenteren. Een voorbeeld is de herinrichting van de jongerenafdeling in de Bibliotheek Neude. Door deze aanpak maken we onze collectie niet alleen diverser en inclusiever; we stimuleren ook het actieve gebruik ervan en bevorderen ontmoeting. Hierdoor ontstaat meer leesplezier, en dus geletterdheid. Ook dit project geeft invulling aan de doelstellingen ‘toegankelijkheid’ en ‘bibliotheek van de wijk’ van de gemeente Utrecht.

63

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 3

ONZE ACTIVITEITEN

3

We ontwikkelen het Huis van Actief Burgerschap Naast het delen van kennis en verhalen van individuele Utrechters, zijn we ook een plek voor bewonersgroepen en andersoortige collectieve initiatieven. Met elkaar werken ze aan maatschappelijke vraagstukken, in samenwerking met de overheid en het bedrijfsleven. In 2021 agendeerden we burgerschap als belangrijk thema voor onze toekomstige inzet. In samenwerking met BiSC lieten we in 2023 een onderzoek doen naar de mogelijkheden. In 2024 deed zich een bijzondere kans voor: samen met het VSBfonds openden we in de Bibliotheek Neude het Huis van Actief Burgerschap. Voor en vooral van burgers uit Utrecht én Nederland. Deze plek ontwikkelen ze in 2024 zelf, onder begeleiding van drie kwartiermakers. Vanwege het succes in het eerste half jaar, heeft het VSBfonds de intentie uitgesproken de steun in 2025 te willen voortzetten. We willen het Huis van Actief Burgerschap uiteindelijk in een coöperatie onderbrengen, zodat het eigenaarschap echt in handen van burgers komt.

Huis van Actief Burgerschap Plek voor mensen die zich inzetten voor hun buurt, wijk of stad

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

Het Huis van Actief Burgerschap heeft als doel om actief en collectief burgerschap te inspireren, stimuleren en faciliteren. Met een speciale focus op bewonersbeweging. De burgers zijn hiervoor zelf aan zet. Door in

64

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 3

ONZE ACTIVITEITEN bijeenkomsten en via programma’s hun verhaal te vertellen en het pers­ pectief van burgerschap te schetsen. Het Huis brengt actieve burgers en organisaties samen en vergroot het zelfbewustzijn van burgerschap. Ook helpt het overheden en bedrijven om zich te kunnen verbinden met actieve burgers. Bijvoorbeeld door hen uit te nodigen om ook deel te nemen en netwerken te verbinden. Andere organisaties buiten Utrecht die interesse hebben in een soortgelijk initiatief, waaronder bibliotheken, ondersteunen we met advies. Het Huis van Actief Burgerschap blijft de landelijke locatie. Uiteraard zetten we in op synergie tussen het Huis van Actief Burgerschap en het programma dat Utrechters in de bibliotheek maken. De programma’s die in het Huis totstandkomen, kunnen we in de bibliotheek delen met een breder publiek. En misschien leidt een programma van een Utrechter wel uiteindelijk tot een bredere beweging? We realiseren ons goed, dat vooral mensen die zich al als (potentieel) actief burger beschouwen het Huis van Actief Burgerschap weten te vinden. Het initiatief spreekt lang niet alle Utrechters aan. Daarom werken we in 2025 aan een plan om ook de burgerschapsvaardigheden van andere Utrechters te vergroten, als daar behoefte aan blijkt te zijn. Dit kan alleen als we hiervoor aanvullende financiering vinden.

4

Lees verder Ons fundament Personeelsbeleid

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

We vergroten de samenwerking met vrijwilligers Vrijwilligerswerk is een vorm van actief burgerschap. En samenwerken met vrijwilligers sluit naadloos aan bij onze missie. Werken als vrijwilliger in de bibliotheek draagt bij aan persoonlijke ontwikkeling. Ook stelt het mensen in staat om een bijdrage te leveren aan de maatschappij en zich te verbinden met hun gemeenschap. Door hun inzet wordt de bibliotheek nog meer ván de stad. Bovendien kunnen wij meer doen en wat we doen nog verder verbeteren. En niet te vergeten: vrijwilligers zijn belangrijke ambas­sadeurs van de bibliotheek. In het volgende hoofdstuk, Ons fundament, vertellen we meer over de ontwikkeling van ons vrijwilligersbeleid.

65

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 3

Alle inwoners van Utrecht Taal Doet Meer Digiwijs 3.0 DOCK Buurtteams Stichting Lezen & schrijven International Literature Festival Utrecht Vereniging Openbare Bibliotheken Scholen van de scholenkoepels SPO Utrecht, PCOU Willibrord, KSU, SOZKO, Wijs!, Monton, Al Amana, SHON, De Kleine Prins, NUOVO Kinderopvang­organisaties Kind&co ludens, BLOS, Gro up Tulip Institute for Turkish Language and Culture Jongerenwerk Utrecht Keti Koti Utrecht Gemeente Utrecht Stichting Durf te Dromen Bibliotheken provincie Utrecht, G4 en G20 Globe College Koninklijke Bibliotheek Samen voor Overvecht Loket 1 UW Werken Werkt Eyup Sultan Camii moskee BiSC Utrecht Cultuur19 Stichting Leren voor de Toekomst Japanese Art & Culture Centre of Utrecht Abrona Al Amal Buren helpen Buren ROC Midden Nederland Tori Oso Utrecht NBD Biblion Geldzaak Broese Boekverkopers U-Centraal Azc Utrecht Provincie Utrecht CPNB HKU Cultuur & School Utrecht ‘t Gilde De Utrechtse Kinderboekwinkel MBO Utrecht Werkwinkels Utrecht Politie Utrecht De Schoolschrijver Papiercafé Utrecht RAUM Utrecht Savannah Bay Buurtcentra Brede school Utrecht IJsclub Siberia Tools for Taal De Emigratie generatie ZIMIHC Stut Theater Sharing Arts Society Fotodok Utrecht in Dialoog Het Mediateam Wijkcoöperatie Griftstroom The Social Collective Zin in Utrecht Hogeschool Utrecht Prago Cubiss SETUP Universiteit Utrecht Utrecht Marketing Asha Utrechts

Stadsdichtersgilde Studium Generale Theaterschool Utrecht Kris Kras Atelier Senia Culturele Apotheek Stadsschouwburg Utrecht De Schrijverscentrale Theater Kikker & Podium Hoge Woerd Sesar Toneel Internationaal Kamermuziek­ Onze partners festival Utrecht De Vrijstaat Het Filiaal Samenwerking met anderen theatermakers Museumnacht is onmisbaar. Dat doen we Tweetakt Literatuurmuseum/ met een veelheid aan mensen Kinderboekenmuseum Museum en en organisaties. Dit overzicht sterrenwacht Sonnenborgh Domtoren bevat een selectie die de BOKS Cultuurhuis Kleine Lettertjes brede diversiteit van onze Hebban Kletskoppen­festival Frontaal partners toont. Ateliers De Wijde Doelen Het Wilde Westen Basmah Academy Villa Vrede Koffiemaatjes/RenQli En nog vele anderen

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

66

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 4

IMPACT DOEL

4

Utrechters ontmoeten elkaar Utrechters ervaren de bibliotheek als een veilige, inspirerende en toegankelijke leer-, verblijf- en ontmoetingsplek. Het ervaren van sociale verbinding is een basisbehoefte. Maar mensen voelen zich steeds vaker eenzaam, vooral in stedelijke gebieden. Ook in Utrecht staat de sociale cohesie onder druk door grootstedelijke problematiek.10 Denk aan verschillen tussen buurten, sociale ongelijkheid en bovengemiddeld veel hoge en lage inkomens. We leiden vaak afzonderlijke levens; mensen uit verschillende groepen komen elkaar nauwelijks nog tegen. We leven, werken, winkelen en spelen op andere plekken, onze kinderen gaan naar andere scholen. In onze verdichtende stad zijn steeds minder publiek toegankelijke plekken waar mensen samen leven, iedereen terecht kan en zich welkom voelt, zonder (financiële) verplichtingen. In de bibliotheek kan dat nog wel.

Onze ontwikkelingen op hoofdlijnen → Onze bibliotheken krijgen steeds meer een eigen karakter, afgestemd op de wijk. Dit zie je terug in onze collecties, inrichting en programma. Hierbij focussen we op de Bibliotheken Neude en Leidsche Rijn Centrum vanwege hun centrumfuncties, en op Overvecht en Kanaleneiland vanwege de specifieke maatschappelijke uitdagingen in die wijken. → We experimenteren met onbemenste openingsuren in de Bibliotheken Kanaleneiland en Leidsche Rijn Centrum. Zo verruimen we de openingstijden en vergroten we de maatschappelijke waarde van onze gebouwen. → In de afgelopen periode hebben we stappen gezet om de diversiteit en inclusiviteit van de bibliotheek bewust te vergroten. Dit beleid zetten we voort. Daarnaast gaan we op sommige onderdelen concrete doelstellingen formuleren.

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

67

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 4

ONZE ACTIVITEITEN

1

We stemmen onze bibliotheken af op de wijk Elke wijk heeft haar eigen karakter. En dat weerspiegelt zich steeds meer in onze bibliotheken: in het programma, de collectie en de inrichting. Dit is een grote verandering vergeleken met enkele jaren geleden; toen waren efficiëntie, standaardisering en een centrale aansturing onze uitgangspunten. Nu laten we ons inspireren door de wijk. Die bepaalt wat we doen, hoe we dit doen en met wie. Deze aanpak is arbeidsintensiever, maar het effect is groter: onze bibliotheken functioneren steeds meer als de ontmoetingsplek en huiskamer van de wijk en stad. De drempel is lager en het aanbod past beter bij de vraag. Ook de gemeente vraagt ons om de bibliotheken goed aan te laten sluiten bij de wijken. En om onze keuzes mede te baseren op de vragen en behoeften die hier leven.11 De Bibliotheken Neude, Leidsche Rijn Centrum, Vleuterweide, Kanaleneiland, Hoograven en Overvecht zijn onze kernvestigingen. Ze hebben de beste faciliteiten, tellen de meeste bezoekers en/of staan in wijken met grotere sociaal-maatschappelijke uitdagingen. Samen vormen de twaalf bibliotheken één ecosysteem. De bibliotheek Neude functioneert daarin als een iconisch vlaggenschip. Een plek waar veel partners gebruikmaken van de uitgebreide faciliteiten en die bezoekers trekt uit de hele stad, heel Nederland en zelfs buitenlandse toeristen.

Een plek dus, die positief bijdraagt aan ons imago. Toch kennen nog niet alle Utrechters deze Bieb. Omgekeerd geldt dat ook: mensen die vanzelfsprekend de Bibliotheek Neude bezoeken, benutten niet de kracht van de wijkbibliotheken. Om ervoor te zorgen dat onze bezoekers alle mogelijkheden beter benutten, gaan we met eenvoudige middelen de eenheid van ons bibliothekennetwerk beter onder de aandacht brengen. Ons programma concentreert zich in de Bibliotheken Neude, Leidsche Rijn Centrum, Overvecht en Kanaleneiland. We kiezen voor Neude en Leidsche Rijn Centrum vanwege hun centrumfunctie voor de stadsdelen ten westen en oosten van het Amsterdam-Rijnkanaal. En voor Overvecht en Kanaleneiland, omdat de (kans op) achterstand op onze impactdoelen hier het grootst is. Hiermee sluiten we aan bij het uitgangspunt ‘ongelijk investeren voor gelijke kansen’ van de gemeente. Na anderhalf jaar evalueren we deze focus en stellen we die waar nodig bij. In de andere bibliotheken – Hoograven, Vleuterweide, Zuilen, Oog in Al, Vleuten, De Meern, Tuinwijk en Lunetten – is het programma beperkt door de beschikbare capaciteit.

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

68

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 4

ONZE ACTIVITEITEN

Lees verder Onze ontwikkeling in vijf ambities: We ontwikkelen een huisvestingsplan

2

In alle bibliotheken stimuleren we ontmoeting op verschillende manieren. Zowel met onze programmering als met eenvoudige middelen. We organiseren koffie-uurtjes met en voor de wijk. We zetten spelletjes neer. We benutten het groen rondom onze bibliotheken als prettige ontmoetingsplek. En misschien kun je straks je eten komen opwarmen en samen met anderen nuttigen. Onze medewerkers zorgen voor een welkome sfeer, zodat bezoekers zich thuis voelen in hun Bieb. Tegelijkertijd leggen we het ontmoeten niet op. Een plek waar niets moet, waar je ook gewoon kunt ‘zijn’, is van grote waarde. Zo bieden we iedereen in Utrecht die daaraan behoefte heeft, een toegankelijke plek, dichtbij huis, voor rust en reflectie. Ook realiseren we meer aantrekkelijke studieplekken, vooral om scholieren in de wijkbibliotheken een rustige plek te bieden voor leren en huiswerk maken. De komende periode verfijnen we de profielen van de wijkbibliotheken. Hierin werken we graag samen met de gemeente. De fysieke component werken we verder uit in onze huisvestingsvisie.

We verruimen de openingstijden van onze bibliotheken In 2025 zijn onze bibliotheken samen 531 uur per week open. Dit is mede dankzij inzet van tijdelijke SPUK-middelen voor extra openingsuren bij vier bibliotheken. Eind 2025 evalueren we onze openingstijden. Dan stellen we vast welke urenuitbreiding we voortzetten en of de beschikbare openingsuren goed zijn verdeeld over de bibliotheken. Verder experimenteren we dat jaar in Leidsche Rijn Centrum en Kanaleneiland met onbemenste openingstijden. Leden krijgen dan met hun pas toegang tot onze collectie en faciliteiten, zoals werk- en vergaderplekken. Buurtinitiatieven en partnerorganisaties kunnen zo meer en makkelijker gebruikmaken van onze locaties. Op deze manier optimaliseren we de waarde van onze gebouwen voor de stad. Als de pilot succesvol verloopt, overwegen we om dit concept ook toe te passen in andere bibliotheken.

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

69

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 4

ONZE ACTIVITEITEN

3

We worden beter in inclusief werken De bibliotheek is een plek waar iedereen welkom is, zichzelf kan zijn en tot zijn recht komt. We streven ernaar om de stad te inspireren én te reflecteren. Kom je in de bibliotheek, dan zie je Utrecht in al haar verscheidenheid. Je ervaart de reflectie van de stad in onze medewerkers, in onze collectie, in ons programma, ons publiek en onze uitingen. Deze verscheidenheid die Utrecht kenmerkt, bestaat uit verschillende elementen. We hanteren daarom de breedste definitie van diversiteit. We zetten in op bereik en representatie op het gebied van culturele en etnische diversiteit, levensovertuiging, generaties, gender, Utrechters met en zonder fysieke of psychische beperking, opleidingsachtergrond, sociaaleconomische situatie en seksuele voorkeur. Om hier recht aan te doen, te blijven leren en groeien en onze ambitie te vertalen naar concrete stappen, maken we gebruik van de Code Diversiteit en Inclusie. Deze code richt zich op publiek, programma, personeel en partners, en eventueel publiciteit. Wij streven ernaar dat onze gebruikers een afspiegeling van de stad vormen. Onze inzet op diversiteit kan zowel middel als doel op zich zijn.

Zo dient een divers samengestelde collectie twee doelen: representatie, waarbij leden zichzelf herkennen, zich erkend voelen en leren over hun eigen achtergrond, en informatie/inspiratie, waarbij bezoekers leren kijken vanuit andere perspectieven en zo leren over de ander in relatie tot zichzelf. Op deze manier geven we invulling aan de doelstelling ‘toegankelijkheid’ uit het bibliotheekbeleid van de gemeente.12

je Utrecht Kom je in de Bieb, dan zie

We beginnen niet bij nul. De afgelopen periode is de samenstelling van ons team, onze partners, ons programma en onze collectie diverser en inclusiever geworden. Dit resulteert, zo zien we, ook in het bereik van een diverser publiek. En daar zijn we trots op. Maar we zijn er nog niet. We blijven kritisch naar onszelf kijken, waar we staan en wat we anders en beter kunnen doen. Ons personeels- en vrijwilligersbeleid zijn belangrijke katalysatoren. In 2025 gaan we concrete doelen formuleren voor de samenstelling van ons personeels- en vrijwilligersbestand, en de stappen die we hiervoor zetten. In ons publieksonderzoek zoomen we in op de samenstelling van ons bereik. En we brengen in kaart waar we ons op moeten richten om

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

70

id

in al haar verscheidenhe

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 4

ONZE ACTIVITEITEN

die te verbreden. Deze informatie gebruiken we voor ons programma, onze publiciteit en samenwerking met partners. Verder nemen we de fysieke toegankelijkheid van onze bibliotheken onder de loep en verbeteren deze waar mogelijk. We werken ook aan betere toegankelijkheid van onze informatievoorziening. Bijvoorbeeld door ons taalgebruik te verhelderen en, waar nodig, informatie in meer talen aan te bieden. Tenslotte zetten we ons voortdurend in voor de bibliotheek als een ‘safe space’, voor onze bezoekers én onze medewerkers. We zijn ons ervan bewust dat wat voor de een als een comfortzone voelt, voor een ander er ver buiten kan liggen. Door ruimte te creëren en mensen uit te nodigen voor gesprek hierover, krijgen we meer inzicht in elkaars achtergronden en perspectieven. Ook leren we de verschillen beter te erkennen en te benutten.

4

We laten je laagdrempelig kennismaken met kunst en cultuur Kennismaking met kunst en cultuur is een van de wettelijke kerntaken van openbare bibliotheken en een doelstelling in het gemeentelijk beleid. Utrecht heeft een rijk en veelzijdig cultureel leven. Ook wij bieden jaarlijks tientallen culturele organisaties de mogelijkheid om hun programma aan te bieden in de bibliotheek Neude, als het grootschalig is, of in de wijkbibliotheken. Deze organisaties bereiken daarmee vaak een nieuw publiek; veel mensen komen voor het eerst met allerlei kunstvormen in aanraking via de bibliotheek. Zo hebben we al duurzame samenwerkingen met onder meer de HKU, het Hoogt, het Nederlands Filmfestival, Fotodok, en Kaboom Animation Festival. Daarnaast zijn er in de bibliotheken regelmatig kleine presentaties te zien met werk van Utrechtse kunstenaars en makers. Bij het kiezen van samenwerkingspartners houden we waar mogelijk rekening met de aansluiting van de projecten op onze impactdoelen. Ons eigen culturele programma concentreert zich op de letteren.

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

71

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Impactdoel 4

Kaboom Animation Festival Bibliotheek Neude

Jaarlijks bieden we tientallen culturele organisaties de mogelijkheid om hun programma aan te bieden in de Bieb. Veel mensen komen zo voor het eerst met allerlei kunstvormen in aanraking.

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

72

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament

Ons fundament Het behalen van onze impactdoelen hangt af van onze dienstverlening, collectie, bibliotheekgebouwen, onze organisatie, en marketing en communicatie. Hiermee dragen we bij aan de doelstelling ‘een toekomst­ gerichte en vooruitstrevende maatschappelijke voorziening’ uit de gemeentelijke beleidsnota.

Toezichthouder Abdul Agyazi helpt in Bibliotheek Hoograven

1 Dienstverlening Onze dienstverlening speelt zich af in de twaalf bibliotheken en via de mail, telefoon en whatsapp van onze klantenservice. In 2025 zijn we 531 uur per week open. En onze vrijwilligers komen bij mensen thuis. Ons team in de dienstverlening vormt de schakel tussen onze leden, bezoekers en ons aanbod. Naast het adviseren over boeken, helpen onze medewerkers bij het zoeken naar onafhankelijke en objectieve informatie en ondersteunen ze bij het printen. Ze bemensen het Informatiepunt, faciliteren initiatieven uit de wijk, verbinden mensen en netwerken aan elkaar, verwijzen door naar aanbod van partners en maken van de bibliotheek een welkome plek

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

73

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament

voor iedereen. Een groot deel van onze tijd besteden we aan het uitleenproces: het in de kast zetten en terugplaatsen van geleende boeken, het afhandelen van reserveringen en het transporteren van boeken tussen de vestigingen.

We verbeteren de kwaliteit van onze dienstverlening In 2025 ondernemen we stappen om onze dienstverlening nog beter te maken. We gaan ons kwaliteitsniveau opnieuw definiëren en strategieën ontwikkelen om dit niveau te bereiken en te behouden. Voortdurend opleiden, trainen en intercollegiaal leren is hiervoor een belangrijke randvoorwaarde. In de komende periode zetten we in op gastvrijheid en het versterken van onze kennis over ons aanbod en dat van partners. Zo kunnen we nog beter informeren en doorverwijzen. Kennis van de collectie, met name de jeugdcollectie, is daarbij onmisbaar.

Bieb aan Huis Bij wie zelf niet naar de Bieb kan komen, komt de Bieb aan Huis. Een vrijwilliger komt elke 4 weken langs met een stapel boeken of andere materialen.

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

We ondernemen kleine acties met groot effect. Zo worden we met nieuwe bedrijfskleding beter zichtbaar. We openen onze bibliotheken altijd iets eerder dan aangekondigd. En alle collega’s in de dienstverlening krijgen jaarlijks een budget om op maat iets extra’s te doen voor een bezoeker. Bijvoorbeeld met een bloemetje, een kop koffie of het regelen van een taxi. Onze dienstverlening beperkt zich niet alleen tot onze bibliotheken. Met het abonnement voor ‘Bibliotheek aan Huis’ kunnen leden die aan huis gebonden zijn toch boeken en andere materialen lenen. Dit kan dankzij onze vrijwilligers,

74

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament

die de materialen bij hen thuis brengen. Vaak komen zij uit dezelfde wijk. Het afleveren van de boeken gaat vaak gepaard met een praatje, wat bijdraagt aan ontmoeting en verbinding binnen de wijk. We zetten in op een groei van Bibliotheek aan Huis, om nog meer mensen te bereiken.

We innoveren ons klantcontactcentrum Ons Klantcontactcentrum blijft innoveren om efficiënt en effectief met onze leden en bezoekers contact te houden. Zo hebben we recent contact via Whatsapp geïntroduceerd. We onderzoeken de mogelijkheden van nieuwe technieken als kunstmatige intelligentie (AI), zonder de menselijke maat uit het oog te verliezen. Het team deelt de kennis met collega’s, om de dienstverlening te blijven verbeteren.

Bij ons staat veiligheid voorop Helaas krijgen onze medewerkers en bezoekers steeds vaker te maken met overlast van individuen en groepen. We anticiperen en reageren hier actief op. Door onze medewerkers op de vloer te trainen in het omgaan met dergelijke situaties. En door, waar nodig, de aanwezigheid van toezicht­ houders en beveiligers (tijdelijk) op te schalen. Ook werken we samen met scholen, opvanglocaties, boa’s en politie in de wijk. Voorlopig gaan we ervan uit dat deze maatregelen voldoende zijn om de veiligheid binnen onze bibliotheken te waarborgen.

2 Collectie Lees verder Onze impactdoelen

We zorgen voor een goede, actuele en diverse collectie in al onze bibliotheken. In het gedeelte over onze impactdoelen omschreven we hoe we met onze collectie bijdragen aan onze impactdoelen. In deze paragraaf gaan we in op het proces van collectioneren en uitlenen. In ons Collectiebeleidsplan (2023) staat beschreven welke vuistregels we hanteren: • Jaarlijks vervangen we 10% van onze collectie. • Boeken die langer dan twee jaar niet zijn uitgeleend, schrijven we af, tenzij het gaat om belangrijke werken. • We handelen minimaal 95% van de fysieke uitleningen af met materialen uit onze eigen collectie. • We handhaven een gemiddelde collectieomvang van circa 1,3 band per inwoner. • We stellen de collecties van de vestigingen samen op basis van profielen die we jaarlijks herzien. • We houden in ons collectiebudget 5% ruimte voor actualiteiten.

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

75

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament

Steeds hogere boekprijzen, onder meer door de gestegen papierprijzen, zetten onze ambities wel onder spanning. Dat betekent dat we die mogelijk naar beneden moeten bijstellen. Een verhoging van de btw heeft hierop geen invloed. Utrechters lenen relatief veel boeken, zeker vergeleken met andere grote steden. In 2023 telden we 2.246.619 uitleningen, waarvan 1.248.566 voor kinderen en jeugd tot 18 jaar, exclusief dBOS. Terwijl landelijk het aantal uitleningen terugloopt, hebben wij dat de afgelopen jaren in absolute zin stabiel gehouden. Daar zetten we ook de komende jaren op in, met speciale aandacht voor de groei van uitleningen van jeugdboeken.

nt collectioneren

eïnformeerd, efficië We zijn expert in data-g

De Bibliotheek Utrecht is binnen de bibliotheeksector een vooruitstrevende expert in data-geïnformeerd, efficiënt collectioneren. Door onze slim ingerichte werkprocessen kunnen we hoge uitleenfrequenties behalen met relatief kleine collecties en weinig mensuren. Dit doen we niet alleen binnen onze eigen organisatie, maar ook voor regiobibliotheken in de provincies Utrecht, Noord-Brabant en Limburg. Voor het verwerven en beheren van onze collectie maken we gebruik van een bibliotheeksysteem. Dit systeem is onderhevig aan aanbestedingsregels.

Mandy is projectleider collectie We streven naar een brede collectie waarin iedereen zich vertegenwoordigd voelt

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

76

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament

In 2024 zijn we lid geworden van een coöperatie. Via deze coöperatie doen we met ruim honderd bibliotheekorganisaties mee aan de Europese aanbesteding van een nieuw Gemeenschappelijk Bibliotheeksysteem (GBS). De organisatie voor het functioneel en technisch beheer van dit systeem krijgt in 2025 vorm. Welke gevolgen dit heeft voor ons (provinciaal) collectieteam, is nog onduidelijk. Tijdens de implementatie van GBS worden data gemigreerd en veel medewerkers opnieuw getraind. De provincie Utrecht subsidieert op dit moment voor een deel ons huidige bibliotheeksysteem. Naar verwachting neemt die bijdrage af na de introductie van het GBS. In de ontwikkeling van digitale collectiediensten lopen we niet voorop; we sluiten aan bij wat landelijk wordt ontwikkeld en bewezen werkt. De Koninklijke Bibliotheek (KB) speelt hierin een belangrijke rol met het ontwikkelen en beheren van de landelijke ‘online Bibliotheek’. De collectie bestaat uit e-books, luisterboeken, tijdschriften en online cursussen en trainingen van Sofos en GoodHabitz. We zien dat het aantal Utrechtse gebruikers van de online bibliotheek geleidelijk aan toeneemt. De digitale collectie is nu zichtbaar op onze website. De komende jaren vergroten we de zichtbaarheid in de fysieke bibliotheken.

3 Bibliotheekgebouwen

Lees verder Onze ontwikkeling in vijf ambities: We ontwikkelen een huisvestingsplan

Onze voorzieningen en gebouwen vragen voortdurend onderhoud en investeringen. Naast de uitvoering van ons Meerjaren Onderhoudsplan (MJOP), investeren we vooral in de verbetering van de faciliteiten en uitstraling van de Bibliotheken Overvecht, Hoograven, Leidsche Rijn Centrum en Kanaleneiland. Dit is mogelijk dankzij de SPUK-subsidie. Ook in Neude werken we aan verbetering van de indeling en inrichting. Vanwege de omvang van het pand, het intensieve gebruik en de veelheid aan functies, vraagt dit om een constante doorontwikkeling. Met de Bibliotheek Lunetten verhuizen we – hopelijk in 2027 – naar de begane grond als onderdeel van de vernieuwde Musketon. Dan gaan we ook onze inrichting vernieuwen. Voor de lange termijn ontwikkelen we een huisvestingsvisie.

4 Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering In 2022 is een afdeling bedrijfsvoering opgericht om deze taken te professionaliseren. Sindsdien is er een grote inhaalslag gemaakt, vooral op het gebied van HR en ICT. De komende jaren werken we onder meer aan

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

77

▶

DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament

een meer integrale interne dienstverlening vanuit HR, IT en facilitair. Daarnaast groeit de behoefte aan financiële en andere sturingsinformatie. In eerste instantie ligt de focus op het beter en frequenter ondersteunen van budgethouders met financiële rapportages en op het leren werken met en sturen op indicatoren. We implementeren een nieuw systeem voor ERP (enterprise resource planning), voor minimaal financiën en HR. Het doel: betere workflows en procedures en gestroomlijnde bedrijfsvoering organisatiebreed. In een later stadium onderzoeken we de haalbaarheid en wenselijkheid van een ander financieel sturingsmodel. Dat moet meer aansluiten bij de veranderde rol van de bibliotheek en meer inzicht bieden in de kosten en baten van de verschillende onderdelen van de bedrijfsvoering. Op het gebied van inkoop (waaronder aanbestedingen), contract- en leveranciersmanagement valt er nog veel te winnen. Los van de vereiste professionalisering, is de organisatie kwetsbaar en te afhankelijk van enkele interne sleutelspelers met unieke kennis. We gaan ons contractbeheer beter inrichten en verantwoordelijkheden hierin duidelijker beleggen.

Personeelsbeleid Mensen maken de bibliotheek. We willen een organisatie zijn waar onze medewerkers (samen)werken op basis van vertrouwen en ruimte. Een veilige, diverse, inclusieve werkplek, waar iedereen in staat is om het beste uit zichzelf te halen. Lees verder Onze ontwikkeling in vijf ambities Bouwen aan een toekomstbestendige organisatie

BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT

Eerder gingen we in op ons organisatieontwikkelingstraject ‘Voor Elkaar; Door Elkaar’. Ons HR-team begeleidt dit en ondersteunt het met aanvullend beleid en praktische instrumenten, zoals richtlijnen en gedragscodes. In de afgelopen jaren creëerden we belangrijke randvoorwaarden voor een ondersteunende en veilige werkomgeving. Bijvoorbeeld met een regeling ongewenst gedrag, een interne klachtenregeling en een externe vertrouwens­ persoon. In de komende periode evalueren en actualiseren we ons Arbobeleid. We herijken ons verzuimbeleid, starten met een vitaliteitsprogramma, ontwikkelen werving- en selectiebeleid, vernieuwen ons onboardingprogramma en actualiseren ons opleidingsprogramma. In 2025 hebben we een preventieteam operationeel, dat collega’s ondersteunt bij gezond en veilig werken. Om medewerkers te behouden en te werven, zijn concurrerende arbeidsvoorwaarden belangrijk. In 2026 gaan we onze arbeidsvoorwaarden benchmarken. En we onderzoeken hoe we concurrerend kunnen blijven op de arbeidsmarkt. We evalueren ons functieboek en passen dit, waar nodig, aan.