Bibliotheek Utrecht Beleidsplan 2025-2028
Tekst van het document
78
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament
Onze vrijwilligers Voorlezers, Bieb aan Huis, rondleiders en samenleesgroep zijn voorbeelden van activiteiten waar vrijwilligers bij worden ingezet
Tot nu toe zijn de mogelijkheden om met vrijwilligers te werken beperkt. Dit komt door eerdere afspraken met onze Ondernemingsraad (OR) en arbeidsrechtelijke beperkingen. Op dit moment actualiseren we ons vrijwilligersbeleid in goed overleg met onze OR. We hopen in 2025 te starten met de implementatie ervan. Met als doel een groei van het aantal vrijwilligers. Daarnaast investeren we in onze deskundigheid, capaciteit en vaardigheden in het werven, betrekken en begeleiden van vrijwilligers. We werken hierin samen met de Vrijwilligerscentrale Utrecht. Ook de gemeente benoemt in de Beleidsnota Bibliotheek 2024-2034 het werken met vrijwilligers als streefresultaat. Het geactualiseerde beleid gaan we voorzien van streefcijfers; hierover rapporteren we in volgende beleidsplannen.
illigers
oei van het aantal vrijw We streven naar een gr
Door het bieden van stageplekken geven we Utrechtse jongeren de kans om te leren in de praktijk. Én we bieden onszelf de kans om van hen te leren. Ook kunnen we hierdoor extra activiteiten ontwikkelen. Onze stageplekken variëren van korte maatschappelijke stages voor scholieren en taalstages tot langere stageperiodes voor studenten. In de toekomst willen we het aantal stageplekken uitbreiden en meer gestructureerd inzetten. Daarbij houden we goed in de gaten of we voldoende capaciteit hebben om stagiairs te begeleiden. Ook trainen we onze medewerkers in het begeleiden van stagiairs. De ontwikkeling van ons stagebeleid start in 2025-2026, na de implementatie van ons nieuwe vrijwilligersbeleid.
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
79
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament
ICT, AVG en facilitair De beveiliging van onze ICT-systemen en (persoons)gegevens is momenteel op orde, maar vraagt continue aandacht om dit zo te houden. We werken in een grotere dynamiek. We hebben de wens om onze leden en relaties beter te kennen en persoonlijker te bedienen. En we werken met steeds meer partners met wie we gegevens delen. Dit alles stelt hogere eisen aan onze privacy-organisatie. We zorgen voor de juiste kennis om goede omgang met persoonsgegevens te garanderen. En we blijven de aandacht vestigen op bewustzijn hierover. Lees verder Ons fundament Collectie
Er staan twee grote ICT-projecten op de planning, die tijdens de implementatie impact op de organisatie hebben: het ERP-systeem en het landelijk Gemeenschappelijk Bibliotheeksysteem.
Duurzaamheid Nederland wil in 2050 volledig klimaatneutraal en circulair zijn. Als Bibliotheek Utrecht dragen we hieraan bij. Dit zien we niet alleen als een verplichting, maar ook als een maatschappelijke verantwoordelijkheid. We voldoen minstens aan de wet- en regelgeving die geleidelijk wordt ingevoerd. En we zetten extra stappen waar we kunnen. Want we kunnen niet ontkennen dat onze CO2-voetprint groot is – ook al is een bibliotheek door het delen van boeken en andere materialen al sinds 1892 te bestempelen als circulaire economie avant la lettre. In 2023 lieten we een nulmeting uitvoeren naar onze voetprint, gebaseerd op de cijfers van 2022. Op basis van deze meting gaan we ons in eerste instantie focussen op de verduurzaming van onze gebouwen en het meewegen van duurzaamheid bij de selectie van leveranciers. We actualiseren ons Meerjarig Onderhoudsplan (MJOP) en nemen onder meer duurzaamheid hierin op als uitgangspunt. Dit betekent dat we bij onderhoud aan onze panden kiezen voor duurzame uitvoering en extra stappen zetten waar we kunnen. Een mooi voorbeeld is de verbouwing van Vleuterweide. Hier bepalen duurzaamheid en hergebruik mede het ontwerp. De nulmeting van onze voetprint biedt ook aanknopingspunten om over verduurzaming in gesprek te gaan met de eigenaren van de panden die we huren.
Eerder maakten we al afspraken met ons schoonmaakbedrijf, waarvoor we een pilotlocatie zijn. Verder introduceren we komende tijd een duurzame lijn van kantoorartikelen. En bij de aanbesteding van een nieuwe koffieleverancier nemen we duurzaamheid op als een van de uitgangspunten. Op wat langere termijn gaan we onze kennis over dit onderwerp delen met onze bezoekers. Zo kunnen we wellicht een voorbeeldrol vervullen.
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
80
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament
Branchesamenwerking We zijn actief lid van de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) en benutten hun expertise voor belangenbehartiging en het vormgeven van goed werkgeverschap. Ook ondersteunt de VOB de dialoog en kennisuitwisseling binnen de sector. Daarnaast werken we nauw samen met de bibliotheken in de provincie Utrecht en met de provinciale ondersteuningsinstelling BiSC, de bibliotheken in de G4 en de G20 steden en de Koninklijke Bibliotheek. We delen kennis, ontwikkelen nieuwe projecten en stemmen landelijke dossiers af, zoals digitalisering en de Bibliotheek op school.
Wet- en regelgeving en codes We voldoen aan relevante wet- en regelgeving op het gebied van ICTveiligheid, privacy, arbeid en duurzaamheid. De onafhankelijke Certificerings organisatie Bibliotheekwerk, Cultuur en Taal (CBCT) voert twee certificeringen uit: één organisatiebreed en één specifiek voor het DigiTaalhuis, elk in een ritme van vier jaar. Beide certificeringen staan voor 2025 op de planning. We zijn ook gebonden aan de Governance Code Cultuur (GCC). Deze code biedt een kader voor goed toezicht en bestuur en het goed inrichten van de governancestructuur. We reflecteren periodiek op elementen van de GCC en leggen in ons jaarverslag verantwoording af over de toepassing ervan. Lees verder Impactdoel 4: Utrechters ontmoeten elkaar We worden beter in inclusief werken
Verder werken we volgens de Code Diversiteit & Inclusie (CDI) en de Fair Practice Code. De CDI is een gedragscode, ontwikkeld en bekrachtigd door de culturele sector in Nederland. Het doel is om de brede diversiteit van de samenleving te representeren in de sector. Onder impactdoel ‘Utrechters ontmoeten elkaar’ zijn we hier nader op ingegaan.
5 Financiën Exploitatie en wendbaarheid
Lees verder Ons fundament Bedrijfsvoering
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
Eind 2021 kwam een structureel financieel tekort in onze meerjarenbegroting aan het licht. Zonder hulp zouden zeven bibliotheken de deuren moeten sluiten. De gemeente sprong bij, waardoor gedwongen sluitingen van bibliotheken op dat moment werd voorkomen. We richtten een afdeling bedrijfsvoering op, waarmee we sindsdien een grote professionaliseringsslag doorvoeren. Met de extra indexatie door de gemeente in 2023, de rijksgelden die we vanaf 2025 ontvangen in het kader van de zorgplicht en resultaat verbeterende maatregelen van onszelf aan de inkomsten- én de kostenkant, kunnen we een sluitende begroting presenteren.
81
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament
Voor onze inkomsten zijn we sterk afhankelijk van de gemeentelijke basissubsidie. In onze meerjarenbegroting gaan we uit van een beperkte jaarlijkse indexatie van de gemeentesubsidie om autonome kostenstijgingen op te vangen, zoals inflatie en cao-verhogingen. Er is nog geen rekening gehouden met de groei van de stad en kostenstijgingen die daaruit voortvloeien. Om ook in de toekomst een gezonde bibliotheek te blijven, is een koppeling tussen de groei van het aantal inwoners dat we als openbaar toegankelijke organisatie bedienen én de subsidie een voorwaarde. De sterke groei van het aantal gratis jeugdleden en steeds meer bezoekers die geen lid zijn, speelt hierin ook een rol. We zetten in op een brede financieringsmix. Daarbij komen financiën niet alleen voort uit structurele overheidssubsidies en inkomsten uit lidmaatschappen, maar ook uit aanvullende geldstromen. Zoals fondsenwerving, zaalverhuur, cofinanciering door partners en donaties van particulieren en bedrijven. De financiële wendbaarheid van de bibliotheek is beperkt doordat het grootste deel van de begroting naar huisvestings- en personeelskosten gaat. De huisvestingskosten bestaan vooral uit langlopende verplichtingen. De personeelskosten kunnen we in theorie flexibel houden, maar in de praktijk is dit vaak onwenselijk. Dit komt omdat de kosten van inhuurpersoneel hoger liggen dan van vast personeel.
Ook is het verloop hoger, waardoor de inwerken opleidingskosten hoog zijn en kennisopbouw in de organisatie onvoldoende. We gaan de komende jaren dan ook eerder meer vast personeel aannemen ten koste van inhuur, dan andersom. Wendbaarheid zoeken we daarom in andere maatregelen. Uiteraard gaan we geen langlopende verplichtingen aan als daar alleen tijdelijke projectfinanciering tegenover staat. Verder zorgen we voor voldoende weerstandsvermogen. De gemeente hanteert voor gesubsidieerde organisaties de richtlijn dat voor een gezonde bedrijfsvoering een eigen vermogen van minimaal 10% en maximaal 15% van de exploitatielasten wenselijk is. In 2023 en 2024 lag ons eigen vermogen (bestemmings- en continuïteitsreserves samen) iets boven deze 15%-grens. Daardoor kunnen we eventuele tekorten in de periode 2025-2028 vanuit eigen reserves opvangen om binnen de gewenste bandbreedte te blijven. We werken ook aan het vergroten van ons inzicht in de kosten en baten van ons werk. Zo kunnen we onderbouwde keuzes maken over het ontwikkelen van nieuwe diensten of noodzakelijke bezuinigingen. Tot slot willen we meer flexibiliteit inbouwen in de financiële sturing. Dat doen we door minder op een exact begroot resultaat te sturen en meer op een overeengekomen bandbreedte. Concreet betekent dit dat bij een begroot
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
82
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament
nulresultaat de sturing gericht is op een resultaat tussen, bijvoorbeeld, -€ 200.000 en +€ 200.000. Dit kan met acceptabele risico’s bijdragen aan meer ondernemerschap. Op deze wijze geven we uitvoering aan de doelstelling van een ‘toekomst gerichte en vooruitstrevende maatschappelijke voorziening’ van het gemeentelijke bibliotheekbeleid.
Development en filantropie We verwerven steeds meer additionele inkomsten. De Bibliotheek Utrecht heeft een parttime fondsenwerver in dienst. Die zet zich, bijgestaan door collega’s van verschillende afdelingen, in voor het werven van aanvullende overheidssubsidies en extra financiering door fondsen, particulieren en
Aanvullende inkomsten Dik den Hertog is Vriend van Bibliotheek Utrecht en de bibliotheek ontvangt een checque van de Lions Utrecht voor de Geheime Schrijfschool
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
bedrijven. Hierdoor kunnen we innovatieve projecten realiseren die bijdragen aan de doelstellingen van dit meerjarenbeleidsplan. Zo vergroten we de slagkracht van onze organisatie. De afgelopen jaren hebben meer vermogensfondsen dan ooit steun toegezegd voor onze innovatieve projecten. Voor het eerst vaak ook in de vorm van meerjarige financiering. Dankzij deze fondsen kunnen we aan de slag met projecten als het Huis van Actief Burgerschap en communitygedreven collectioneren. De fondsen zijn geïnteresseerd in projecten met een duidelijke start en einde; ze dragen dus niet bij aan de exploitatie van de
83
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament
bibliotheek. Wij hebben aandacht voor het duurzaam borgen van deze projecten na afloop. Daarnaast financieren we diverse projecten en programma’s met doel subsidies van overheden voor de maatschappelijke taken van de bibliotheek. Zo ontvangen we van de gemeente doelsubsidies voor het DigiTaalhuis, BoekStart, IDO, VVE, de Week van lezen en schrijven, en – samen met rijksbijdragen – voor de Bibliotheek op school. Op dit moment zijn deze doelsubsidies vooral gekoppeld aan geletterdheid. Maar er zijn ook kansen op het gebied van (digitaal) burgerschap en participatie. Er zit een plafond aan de groei van deze inkomsten. Soms omdat een gevraagde eigen bijdrage in de vorm van inzet van de eigen organisatie niet kan zonder dat het ten koste gaat van bestaand werk. Soms omdat financiers – vanzelfsprekend – niet te veel projecten tegelijk bij dezelfde organisatie willen ondersteunen. De komende jaren willen we de inkomsten uit fondsenwerving op een vergelijkbaar niveau als nu houden, bij voorkeur met bijdragen die volledig kostendekkend zijn. Naast de werving bij overheden en vermogensfondsen, liggen er voor bibliotheken kansen om donaties bij particulieren te werven. Nederland kent nog geen traditie van schenkingen door particulieren aan bibliotheken. Wij willen daarin wel gaan investeren, ook al gaat dit pas na verloop van tijd resultaten opleveren.
De komende jaren zetten we in op het verstevigen van onze relaties met de doelgroep voor particuliere donaties. En we profileren ons als ‘goed doel’ binnen de stad Utrecht. Het grote aantal (betrokken) leden vormt een vruchtbare achterban voor het aantrekken van donateurs. Hiervoor geven we in 2025 onze campagne voor ‘Vrienden van de Bieb’ opnieuw vorm, afgestemd op de positionering van de bibliotheek. We besteden hierbij specifiek aandacht aan de reden om te geven en de structuur van de donatiemogelijkheden, met meerdere ‘lagen’ en passende tegenprestaties. Vanaf 2025 bouwen we dit verder uit met een programma voor nalatenschappen. Sponsoring door bedrijven is uiteraard welkom. Als er zich een kans voordoet, zullen we die benutten. Maar onze inzet hiervoor blijft bescheiden omdat de kans geringer is dat de investering zich terugbetaalt. Natuurlijk is samenwerking met bedrijven in de vorm van inzet in natura ook welkom. Zoals nu al gangbaar met vrijwillige inzet bij voorlezen.
Overige inkomsten Naast inkomsten uit fondsenwerving, verhogen we onze eigen inkomsten ook op andere manieren. Commerciële activiteiten zorgen voor extra omzet en extra resultaat. Wel moeten ze passen bij de missie en het imago van
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
84
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament
de bibliotheek. We zien vooral goede kansen in het beter benutten van de ruimtes in de Bibliotheek Neude voor verhuur. Onze marktbenadering daarvoor professionaliseert; de recente propositie Neude11 is daarvoor een goede basis. Een andere belangrijke inkomstenbron is de verkoop van abonnementen voor volwassenen. Prijsstijgingen gaan we, met het oog op onze impactdoelen, zoveel mogelijk beperken. Ook gezien de verwachte verhoging van 21% btw, die ook geldt voor abonnementen.
6 Marketing en communicatie Lees verder Deel 2: Onze koers Onze positionering
Marketing en communicatie zijn essentieel voor het realiseren van onze ambities en doelstellingen. Onze primaire doelen zijn het verstevigen en uitbreiden van onze band met Utrechters en het vergroten van het actieve gebruik van de bibliotheek. Eerder vertelden we over onze nieuwe positionering ‘de Bibliotheek Utrecht deelt’.
Bereik Om onze impactdoelstellingen te bereiken en onze bibliotheek met nog meer Utrechters te delen, moeten we nog laagdrempeliger worden. Daarom gaan we beter laten zien wie we zijn, waar we voor staan en wat we doen. In ons vlaggenschip aan de Neude, maar vooral ook door heel Utrecht; in onze wijkbibliotheken en op scholen, in de huiskamers, op laptops en zelfs in de broekzak. Hiervoor gaan we meer gebruikmaken van sociale media en app groepen. Zo kunnen we met onze evenementen, programma’s en faciliteiten alle mensen bereiken die hierin geïnteresseerd zijn of er baat bij hebben.
Meer Bieb in Overvecht Vanaf nu vaker langer meer open!
Je bent welkom. Ook als je geen lid bent.
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
85
et or smartphone via 00 newspapers and uages.
on
erse collections of books, s. You can borrow or view
ys a membership that
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament
We zijn continu nieuwsgierig naar wat er speelt in Utrecht en onder de Utrechters. Door die informatie te blijven verzamelen en met elkaar te delen, kunnen we relevante en doelgroepgerichte content beter ontwikkelen. Op deze manier kunnen we de nieuwsgierigheid onder Utrechters blijven prikkelen.
Publieksonderzoek
Make Utrecht Library your place to be An overview of all our memberships
Onmisbaar voor het verbreden en vergroten van ons aanbod en bereik is publieksonderzoek. We starten hiermee in 2025 en herhalen dit met regelmaat. We onderzoeken onder leden en niet-geregistreerde gebruikers hoe zij de kwaliteit van onze faciliteiten, onze dienstverlening en ons programma ervaren. Daarnaast brengen we de samenstelling van onze gebruikers beter in kaart. Hierbij maken we zoveel mogelijk gebruik van bestaande data.
ngs in the Reading Corner. CITO and IEP) and all ein. k. The Uittrekselbank k excerpts. your theory test for free
Abonnementenstructuur
ee, to study or work in
uziekweb you can listen to records from the library.
hat the library near you has to ts opening hours? eekutrecht.nl/vestigingen or ok forward to helping you.
ce@bibliotheekutrecht.nl 00 (also Whatsapp)
Lees verder Impactdoel 2: Utrechters lezen en schrijven We bevorderen het lezen door boetes af te schaffen
Op 1 januari 2025 introduceren we een nieuwe, vereenvoudigde abonne mentsstructuur. Die moet beter aansluiten bij de wensen van de doelgroepen. De huidige structuur heeft te veel verschillende abonnementen met te weinig duidelijke voordelen. Een belangrijke wijziging is de afschaffing van de boetes. Ook zoeken we naar mogelijkheden om familielidmaatschap, partnerlidmaatschap en andere deelvormen in te voeren. Verder komt er een vernieuwde BiebBon voor publiek en zakelijke relaties. De nieuwe structuur biedt ons ook de kans om ons ledenbestand op te schonen. Want dat is door de vele typen abonnementen complex geworden. Het kan zijn dat er in eerste instantie een dip in het aantal leden te zien is. Waar mogelijk beperken we deze effecten door tijdelijke aanbiedingen en ledenwerfcampagnes. Op de middellange termijn blijven we gaan voor groei van het aantal leden. Binnen de grenzen van de landelijk gedeelde ICTsystemen gaan we de mogelijkheden verkennen om met de nieuwe structuur meer leden te werven en vooral meer leden te activeren. Uiteraard blijven we het verloop nauwgezet monitoren.
Interne communicatie Ook de interne communicatie is van groot belang voor onze organisatie. Ons team Marketing en communicatie ondersteunt en stimuleert de uitwisseling tussen collega’s, teams en vestigingen. Onder meer via ons Intranet en de nieuwsbrief ‘Interne Post’, die alle medewerkers elke week ontvangen. Ook levert het team een belangrijke bijdrage aan het cultuur- en leiderschapsprogramma ‘Voor Elkaar; Door Elkaar’. Met een doorlopende interne campagne die medewerkers informeert en motiveert en continu het belang van (samen)werken bij de bibliotheek onder de aandacht brengt.
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
86
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament
Record bezoekersaantal Liesbeth op ‘t Hoog is op 10 december 2023 onze 2 miljoenste bezoeker van het jaar
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
87
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Ons fundament
Dit is de bibliotheek van Rigoberta
De Leesclub van Leesbevorde raars houdt de leescultuur in Utrecht levend! In Bibliotheek Neude nodigen we Utrechtse schrijvers uit om ze te ont moeten. De leesclub is bedoeld voor iedereen die graag leest en dit met anderen wil delen.
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
88
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Monitoring en verantwoording
Monitoring en verantwoording De voortgang van onze doelstellingen meten we kwantitatief en kwalitatief. De gemeentelijke Beleidsnota Bibliotheek 2024-2034 geeft ons kwantitatieve indicatoren mee. Op basis van de doelen in ons beleidsplan hebben we deze indicatoren op onderdelen verder gespecificeerd en aangevuld. Over deze set rapporteren we in onze jaarverslagen. Overigens is deze set nog niet definitief. Zoals de gemeente in haar Beleidsnota aangeeft, onderzoeken we samen of er nog lacunes in zitten en monitoren we in 2025 en 2026 nut en noodzaak van de set. Waar nodig passen en vullen we de indicatoren aan. Ook kunnen andere ontwikkelingen tot aanvullingen leiden. Zoals ons voorgenomen publieksonderzoek. Naast de kwantitatieve indicatoren, willen we ook starten met kwalitatieve impactmeting. Landelijk neemt de Koninklijke Bibliotheek het voortouw in de ontwikkeling van impactmeting voor bibliotheken. Verschillende bibliotheken en POI’s ontwikkelen hiermee kennis en doen eerste ervaringen op. Wij sluiten ons hierbij zoveel mogelijk aan. Ondertussen onderzoeken we samen met de gemeente hoe we onze kwalitatieve verantwoording verder kunnen verrijken.
alitatief n we kwantitatief en kw
itore Onze doelstellingen mon
Onze nieuwe impactstrategie betekent een trendbreuk in onze data. Vooral onze indicatoren over programma’s kunnen we niet precies vergelijken met voorgaande jaren, omdat we onze programmadoelstellingen toen anders indeelden. Dit betekent ook dat in onderstaande tabellen niet overal de vergelijkingswaarden van 2023 zijn opgenomen. Bij het bepalen van de streefcijfers voor 2025, maken we keuzes over hoe en waar we activiteiten registreren. En we doen verschillende aannames bij indicatoren die nieuw voor ons zijn. De komende periode gaan we ervaren of onze keuzes en aannames kloppen, en waar nodig bijsturen. Daarom verwachten we dat er ook in de komende jaren op onderdelen nog trendbreuken in de data gaan plaatsvinden. In dit beleidsplan nemen we de streefcijfers 2025 op. In de volgende jaarplannen publiceren we de streefcijfers voor 2026-2028.
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
89
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Monitoring en verantwoording
Algemene indicatoren Toelichting: We willen dat zoveel mogelijk Utrechters gebruikmaken van de bibliotheek. We meten bezoek, leden en uitleningen.
Bezoek
STREEFCIJFER 2025
REALISATIE 2023
2.320.000
2.151.168
1.300.000
1.218.673
Hoograven
70.000
65.858
Kanaleneiland
70.000
61.114
Lunetten
30.000
30.209
Oog in Al
91.000
82.474
Overvecht
135.000
128.810
Tuinwijk
54.000
48.051
Aantal bezoeken totaal Aantal bezoeken per bibliotheek: Neude
Zuilen
68.000
67.355
Leidsche Rijn Centrum
280.000
246.485
Vleuterweide
150.000
138.631
Vleuten
34.000
28.345
De Meern
38.000
35.165
Leden
STREEFCIJFER 2025
REALISATIE 2023
Aantal leden
*
97.001
% Utrechters dat lid is
*
26,4%
* Zoals aangegeven in hoofdstuk 3.6, introduceren we in 2025 een nieuwe abonnementenstructuur waardoor we een trendbreuk verwachten. Op basis van de definitieve inrichtingskeuzes maken we in 2025 een analyse van de effecten die we verwachten op ons ledenaantal op korte en middellange termijn.
Uitleningen
STREEFCIJFER 2025
REALISATIE 2023
Aantal uitleningen totaal
2.300.000
2.246.619
Waarvan kinderen 0-12 jaar (excl. dBOS)
1.300.000
1.085.699
Waarvan jeugd 12-18 jaar (excl. dBOS)
200.000
162.867
Neude
770.000
753.646
Hoograven
146.000
145.834
Kanaleneiland
50.000
51.721
Aantal uitleningen per bibliotheek:
Vervolg op volgende pagina
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
90
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Monitoring en verantwoording
Vervolg vorige pagina
Lunetten
45.000
45.346
Oog in Al
160.000
148.564
Overvecht
107.000
108.534
Tuinwijk
135.000
123.275
Zuilen
105.000
109.573
Leidsche Rijn Centrum
371.000
367.979
Vleuterweide
275.000
270.223
Vleuten
70.000
40.985
De Meern
41.000
69.439
Aantal online-uitleningen KB
200.000
203.746
STREEFCIJFER 2025
REALISATIE 2023
53
n.v.t.
Tevredenheid Net promotor score (NPS)
IMPACT DOEL
1
Utrechters doen digitaal mee Toelichting: We willen dat Utrechters digitaal mee kunnen doen. Omdat we doelsubsidies voor IDO en DigiTaalhuis krijgen lichten we deze apart uit. We meten het bereik van ons programma, van het IDO en het aantal activiteiten en deelnemers van DigiTaalhuis.
Bereik programma
STREEFCIJFER 2025
Deelnemers aan activiteiten per bibliotheek: Neude
900
Hoograven
100
Kanaleneiland
600
Lunetten
0
Oog in Al
0
Overvecht
400
Tuinwijk
0
Zuilen
200
Leidsche Rijn Centrum
200
Vleuterweide
0
Vleuten
0 Vervolg op volgende pagina
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
91
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Monitoring en verantwoording
Vervolg van vorige pagina
De Meern
0
Online
0
Buiten de bibliotheek
0
Totaal aantal deelnemers
2.400
Informatiepunten
STREEFCIJFER 2025
REALISATIE 2023
8
8
Aantal IDO-locaties Totaal aantal behandelde vragen spreekuren
3300
Waarvan aantal behandelde vragen IDO
1.200
1.228
Waarvan aantal gebruikte leermiddelen IDO
150
150
Waarvan aantal activiteiten DigiTaalhuis
258
Waarvan aantal deelnemers DigiTaalhuis
1.900
IMPACT DOEL
2
Lezen en schrijven Toelichting: We willen de taalvaardigheid onder Utrechters vergroten. We krijgen doelsubsidies voor BoekStart en dBOS en tijdelijk extra subsidie voor gratis abonnementen voor professionals; deze lichten we apart uit. We meten het bereik van ons programma, BoekStart en dBOS.
Bereik programma
STREEFCIJFER 2025 TOTAAL
WAARVAN WAARVAN JEUGD VOLWASSENEN (18+) (0-18 JAAR)
Deelnemers aan activiteiten per bibliotheek Neude
15.000
7.500
7.500
Hoograven
2.000
1.500
500
Kanaleneiland
3.000
2.000
1.000
400
400
0
Lunetten Oog in Al
800
800
0
Overvecht
2.000
2.000
0
Tuinwijk
400
400
0
Zuilen
1.700
1.300
400
Leidsche Rijn Centrum
5.000
3.800
1.200
Vleuterweide
1.700
1.300
400
Vervolg op volgende pagina
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
92
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Monitoring en verantwoording
Vervolg van vorige pagina
Vleuten
0
0
0
De Meern
400
400
0
Online
0
0
0
Buiten de bibliotheek
0
0
0
32.500
21.500
11.000
Totaal
Onderwijs
STREEFCIJFER 2025
REALISATIE 2023
TOTAAL
Aantal gratis abonnementen voor professionals
2.000
Voorschools Aantal BoekStart-leden
6.000
5.855
Aantal BoekStart-activiteiten
16
25
Aantal deelnemers BoekStart-activiteiten
720
720
Primair onderwijs 55
35
Bereik aantal leerlingen dBOS
Aantal deelnemende scholen dBOS
12.000
7.529
Bereik aantal leerkrachten dBOS
550
350
Voortgezet onderwijs 5
2
Bereik aantal leerlingen dBos
Aantal deelnemende scholen dBOS
3.300
1.340
Bereik aantal docenten dBos
170
70
IMPACT DOEL
3
Utrechters zetten zich in voor hun gemeenschap Toelichting: We willen meer Utrechters motiveren en faciliteren om zich in te zetten voor hun gemeenschap. We meten het bereik van ons programma en het aantal vrijwilligers en stagiairs dat zich inzet voor de bibliotheek.
Bereik programma
STREEFCIJFER 2025
Deelnemers aan activiteiten per bibliotheek: Neude
12.750
Hoograven
200 Vervolg op volgende pagina
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
93
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Monitoring en verantwoording
Vervolg van vorige pagina
Kanaleneiland
1.300
Lunetten
0
Oog in Al
0
Overvecht
1.250
Tuinwijk
0
Zuilen
200
Leidsche Rijn Centrum
1.800
Vleuterweide
500
Vleuten
0
De Meern
0
Online
0
Buiten de bibliotheek
0
Totaal aantal deelnemers
18.000
Vrijwilligers en stagiairs
STREEFCIJFER 2025
REALISATIE 2023
Aantal actieve vrijwilligers
180
160
Aantal stagiairs
10
IMPACT DOEL
4
Utrechters ontmoeten elkaar Toelichting: De bibliotheek is de huiskamer van Utrecht, waar iedereen zich welkom voelt. We willen ontmoeting faciliteren en organiseren, en meer gelegenheid bieden aan Utrechters om gebruik te maken van onze faciliteiten. We meten het bereik van de activiteiten in ons programma die (tevens) ontmoeting stimuleren, het aantal werk- en studieplekken en onze openingsuren.
Bereik programma*
STREEFCIJFER 2025 TOTAAL
WAARVAN WAARVAN JEUGD VOLWASSENEN (18+) (0-18 JAAR)
Deelnemers aan activiteiten per bibliotheek Neude
22.500
6.000
16.500
Hoograven
1.900
1.300
600
Vervolg op volgende pagina
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
94
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Monitoring en verantwoording
Vervolg van vorige pagina
Kanaleneiland Lunetten
4855,8
2000
2855,8
400
400
0
Oog in Al
800
800
0
Overvecht
3.600
2.000
1.600
Tuinwijk
400
400
0
Zuilen
1.900
1.300
600
Leidsche Rijn Centrum
7.000
3.800
3.200
Vleuterweide
2.250
1.300
950
Vleuten
0
0
0
De Meern
400
400
0
Online
0
0
0
Buiten de bibliotheek
0
0
0
* Hier rapporteren we over het (verwachte) bezoek aan activiteiten, die naast een van de impactdoelen ‘digitaal’, ‘lezen en schrijven’ en ‘burgerschap’ óók ontmoeting als doel hebben. Deze bezoekers tellen dus onder meerdere impactdoelen mee.
n de We meten het bereik va
ramma activiteiten in ons prog
Werk- en studieplekken Aantal werk- en studieplekken totaal
STREEFCIJFER 2025
REALISATIE 2023
336
322
130
135
Aantal werk- en studieplekken per bibliotheek Neude Hoograven
17
17
Kanaleneiland
15
15
Lunetten
12
25
Oog in Al
5
15
Overvecht
20
15
Tuinwijk
0
10
Zuilen
15
15
Leidsche Rijn Centrum
77
30
Vleuterweide
35
30
Vleuten
0
0
De Meern
10
15
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
95
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Monitoring en verantwoording
Openingsuren
STREEFCIJFER 2025
REALISATIE 2023
531
508,5
Neude
80
80
Hoograven
43
31
Kanaleneiland
51
41
Lunetten
21
21
Oog in Al
48
48
Overvecht
53
43
Tuinwijk
31
31
Zuilen
31
31
Leidsche Rijn Centrum
61
50,5
Vleuterweide
47
47
Vleuten
40
40
De Meern
25
25
STREEFCIJFER 2025
REALISATIE 2023
Aantal geleende collecties door scholen
650
650
Aantal geleende collecties door KOV's
180
180
Beheer catalogi en systemen voor aantal bibliotheekorganisaties
24
23
Beheer catalogi en systemen voor aantal vestigingen
128
127
Aanschaf materialen vestigingen: aantal materialen
150.000
160.000
Aanschaf materialen vestigingen: aantal vestigingen
60
61
Aanschaf materialen vestigingen: aantal bibliotheekorganisaties
8
8
Openingsuren per week totaal Openingsuren per week per bibliotheek
Fundament Toelichting: We collectioneren voor onze eigen organisatie en voor andere bibliotheken in het land.
Collectie
Collectiediensten voor derden
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
96
▶
DEEL 3 Onze plannen 〉 Monitoring en verantwoording
Eindnoten 1 Gemeente Utrecht Utrecht Monitor – Bevolkingssamenstelling 26-6-2024 2 Gemeente Utrecht Samenvatting Utrecht Monitor 26-6-2024 3 Gemeente Utrecht Scheidslijnen in Utrecht 4-4-2023 4 Gemeente Utrecht Samenvatting Utrecht Monitor 26-6-2024 5 Gemeente Utrecht Coalitieakkoord 2022-2026 6-8-2024 6 PO-Raad Digitale geletterdheid leerlingen 21-8-2024 7 Pisa Nederland Resultaten 2022 18-8-2024 8 Uitvoeringsprogramma Basiseducatie Volwassenen 2023-2026 Gemeente Utrecht 9 Mark Deckers Boetevrije bibliotheek 18-8-2024 10 Gemeente Utrecht
Nationale Voorleeswedstrijd Sofian van de Anne Frankschool wint de Nationale Voorleeswedstrijd
Scheidslijnen in Utrecht 4-4-2023 11 Gemeente Utrecht Beleidsnota Bibliotheek 2024-2034, doelstelling 1 ‘Een bibliotheek van de wijk’ 12 Gemeente Utrecht Beleidsnota Bibliotheek 2024-2034’.
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
97
▶
Verandertheorie
Utrechters halen het beste uit zichzelf en elkaar, krijgen grip op een complexe samenleving en maken deel uit van de gemeenschap.
Onze missie
Impactdoelen op lange termijn
Effecten van onze activiteiten Hoe lager in de keten, hoe sneller het effect optreedt en meer invloed wij hebben.
Onze resultaten
Wat we doen
Context waarin we werken
Utrechters doen digitaal mee
Utrechters lezen en schrijven
Utrechters zetten zich in voor hun gemeenschap
Utrechters ontmoeten elkaar
Utrechters zijn digitaalen informatievaardig en -weerbaar. Ze kunnen daardoor beter meedoen aan de digitaliserende samenleving.
Utrechters lezen en schrijven met plezier. Dit draagt bij aan hun algemene ontwikkeling en zelfredzaamheid.
Ze zijn betrokken bij elkaar en geven samen vorm aan hun gemeenschap en maatschappelijke opgaven.
Utrechters ervaren de Bieb als een veilige, inspirerende en toegankelijke leer-, verblijf- en ontmoetingsplek.
• Utrechters zijn taalvaardiger. • Utrechters vergroten hun kennis, verbeelding en inlevingsvermogen.
• Utrechters leveren een positieve bijdrage aan hun samenleving.
• Utrechters vergroten hun saamhorigheidsgevoel.
• Utrechters raken een leven lang geïnspireerd en geïnformeerd.
• Utrechters voelen zich onderdeel van een groter geheel: samen leven.
• Utrechters komen elkaar tegen. • Utrechters kunnen zich ontspannen.
• Utrechters schrijven en lezen meer (voor) en met meer plezier. • Utrechters raken gemotiveerd om hun kennis te verdiepen en verbreden.
• Utrechters, de gemeente en organisaties maken samen de stad.
• Utrechters zijn minder eenzaam. • Utrechters worden vitaler.
• Utrechters profiteren van (nieuwe) technologie in hun persoonlijke en professionele leven.
Onderstaande effecten en activiteiten dragen bij aan de impactdoelen ‘Digitaal meedoen’ en ‘Lezen en schrijven’.
• Utrechters bewegen zich bewust(er) in de digitale wereld.
ONDERWIJS
• Utrechters benutten hun digitale (basis)vaardigheden. • Utrechters vergroten hun kritisch vermogen en hebben een weerbare houding.
ONDERWIJS
• Utrechters doen kennis en ervaring op in het gebruiken van (nieuwe) digitale technologieën en toepassingen. • Utrechters kunnen hun zaken regelen met de digitale overheid.
• Utrechters kunnen betrouwbare informatie vinden, beoordelen en toepassen, zowel online als offline. • Utrechters vinden inspirerende lees-, leeren luistermaterialen die aansluiten op ieders belevingswereld.
• We bieden ondersteuning bij het vinden van passende (digitale) materialen in onze collectie. • Utrechters raken geïnspireerd door ons programma. • Utrechters weten waar ze terecht kunnen om hun taal- en leesvaardigheid te verbeteren.
• Utrechters komen in contact met nieuwe (groepen) mensen, inzichten en/of perspectieven. • Utrechters vergroten hun vermogen om zich te manifesteren als burger.
• We stimuleren de (toevallige) ontmoeting tussen Utrechters, onze collectie en/of ons programma. • De Bieb is voor alle Utrechters toegankelijk en nabij. • De maatschappelijke waarde van onze bibliotheken wordt optimaal benut.
ONDERWIJS
ONDERWIJS
ONDERWIJS
• We ondersteunen (voor) scholen bij het structureel verankeren van digitaal burgerschap in het curriculum.
• We scholen en ondersteunen professionals in effectief onderwijs in lezen, schrijven en mediawijsheid. • We bieden scholieren ondersteuning bij het selecteren en beoordelen van informatie.
• We versterken het lezen, leesplezier, schrijven en de taalvaardigheid van kinderen en jongeren. • We informeren ouders/verzorgers over het belang van dagelijks (voor)lezen en aandacht voor taalontwik-keling, en bieden handvatten om dit te doen.
• We nodigen Utrechters uit en faciliteren hen om hun kennis en verhalen met elkaar te delen. • We maken programma voor het ontwikkelen van burgerschapsvaardigheden in de wijken. • We agenderen het belang van gemeenschapskracht. • We bieden faciliteiten en programma ter stimulering, ontwikkeling en ondersteuning van burgerinitiatieven.
• We ontwikkelen de Bieb 7 dagen samen met wijkbewoners. per week • Onze openingstijden open zijn zo ruim mogelijk. • We hebben een divers team en zijn herkenbaar voor wijkbewoners. • We bieden een inspirerende en laagdrempelige omgeving voor lezen, leren ontmoeten en verblijven. • We faciliteren het laagdrempelig kennismaken met kunst en cultuur met programma van partners. • We programmeren binnen en buiten de Bieb. • We werken en wonen samen met relevante partners. • We verspreiden ons vestigingennetwerk optimaal over Utrecht.
• We organiseren en faciliteren programma gericht op oefenen, leren en/of reflecteren. • We ontwikkelen een regierol in het netwerk van partners.
• Kinderen groeien kansrijker op.
• Professionals geven effectief lees-, schrijf en media-onderwijs.
• We agenderen het belang van taal en digitaal en stimuleren de samenwerking tussen partners. • Bij het Informatiepunt kun je terecht voor al je (digi)tale (overheids) vragen. • We verwijzen effectief door naar partners via het IDO en DigiTaalhuis. Onze samenleving digitaliseert, technologieën volgen elkaar razendsnel op. Overheid, publieke organisaties en bedrijven digitaliseren steeds meer diensten. Utrechters kunnen deze technologieën en diensten benutten. Maar er zijn inwoners die onvoldoende digitale basisvaardigheden, of geen toegang tot technologie hebben. Dit leidt tot een digitale kloof en versterkt kansenongelijkheid. Het leven in een digitaal informatietijdperk vraagt voortdurende weerbaarheid en kritisch denkvermogen: hoe waardeer je informatie in tijden van fake news en AI, hoe beweeg je je veilig in een wereld van phishing en malware? Kortom: hoe weet je te profiteren van technologieën, maar ga je ook bewust om met de risico’s?
• We organiseren en faciliteren programma gericht op (leren) lezen, leesplezier en schrijven voor kinderen en volwassenen.
Taal is je sleutel tot de wereld. Taalvaardigheid draagt bij aan burgerschap, welzijn, werknemerschap en gezondheid. Laaggeletterden staan op veel vlakken op achterstand, de kans is groot dat ook hun kinderen taalachterstanden oplopen. De gemeente schat in dat minimaal 2% van de volwassen inwoners beperkte lees- en schrijfvaardigheid heeft, 4% van de volwassenen en 11% van de ouderen moeite heeft met het begrijpen van schriftelijke gezondheidsinformatie. Uit landelijk onderzoek blijkt dat veel kinderen beginnen met een taalachterstand aan het basisonderwijs. 35% heeft onvoldoende leesniveau bij de start van de middelbare school en 24% komt met een taalachterstand van de middelbare school.
De toenemende complexiteit van de wereld leidt tot uitdagingen waarvoor vaak niet één oplossing bestaat. Ze vragen om samenwerking, een diversiteit aan invalshoeken en kennis. Veel mensen willen een bijdrage leveren, een positieve impact achterlaten op hun gemeenschap en de aarde. Maar niet iedereen voelt zich hiertoe in staat, uitgenodigd of gezien. Bijvoorbeeld door complexiteit van opgaven, veelheid aan informatie of gebrek aan vertrouwen of perspectief. Als groepen niet participeren, voelen ze zich niet betrokken bij elkaar, zijn ze minder geneigd om bij te dragen en zijn oplossingsrichtingen niet op hen afgestemd. Zo neemt ongelijkheid toe en komt de toekomstbestendigheid van onze samenleving en democratie onder druk te staan.
In een geglobaliseerde wereld en met behulp van technologieën zijn we digitaal meer verbonden dan ooit. Toch voelen mensen zich vaker eenzaam. In onze geïndividualiseerde samenleving is er behoefte aan authentiek contact en sociale verbinding. In steden is die behoefte nog groter: ook in Utrecht zet problematiek als verschillen tussen buurten, kansen- en inkomensongelijkheid de sociale cohesie onder druk. We leiden afzonderlijke levens. We leven, werken, winkelen en spelen op andere plekken, onze kinderen gaan naar andere scholen. In onze verdichtende stad zijn steeds minder publiek toegankelijke plekken waar mensen samen leven en iedereen zich welkom voelt, zonder (financiële) verplichtingen.
Onze verandertheorie In onze verandertheorie omschrijven we de stip op de horizon: de missie van onze organisatie en onze impactdoelen. Vervolgens onderzochten we welke maatschap pelijke veranderingen nodig zijn voor het behalen hiervan. En we bepaalden welke activiteiten we kunnen ondernemen om tot deze veranderingen te komen. Bekijk hier onze volledige verandertheorie
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
98
▶
Gesprekspartners en colofon
Onze gesprekspartners Velen dachten met ons mee voor het schrijven van dit beleidsplan, waarvoor onze dank. Hieronder noemen we – in willekeurige volgorde – onze gesprekspartners.
Colofon Ontwikkeld door De Bibliotheek Utrecht Beeld Isabelle Cornet Jelmer de Haas Jamie Korbee Liesbeth Dinissen Maarten Mooiman Maarten Noordijk Pim Geerts Utrechts Archief Illustraties Ellen de Bruijn Redactie Schrijf-Schrijf Ontwerp SANNA STUDIOS Sanna Terpstra Copyright © september 2024 De Bibliotheek Utrecht
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT
→ In opdracht van ons organiseerde onderzoeksbureau Labyrinth in 2022 verschillende wijkgesprekken met gebruikers en partners over de functie, waarde en toekomst van de bibliotheek. → Van TrendsActive kregen we, in de personen van Kees Elands en Kim Pillen, inspirerende begeleiding bij het formuleren en duiden van lange termijn maatschappelijke trends en bij de hieruit voortkomende behoeftes waartoe wij ons als bibliotheek verhouden. → Het VSBfonds stelde om niet zijn impactmanager Margriet van Diggelaar beschikbaar, om ons te helpen met het opstellen van ons veranderverhaal voor onze impactstrategie. → Onze strategische adviesraad, bestaande uit Arthur Kocken, Beate van Dongen Crombags, Frits Lintmeijer, Hans Boerkamp en Michael de Kruijf, dacht en las mee. → Daarnaast voerden we boeiende gesprekken met Karin Boudewijns (U centraal), Anemoon van Dijk (Woonin), Klaas Gommers (Vereniging Openbare Bibliotheken), Radj Ramcharan (Stichting Lezen en Schrijven), Danielle Sauren en Ellen Visser (Taal Doet Meer), Hans van Soelen (voormalig directeur dBU) en Sam van Zandvoord (DOCK). → De accounthouders bibliotheek bij de gemeente, in de personen van Barbara Wijsen en Ruth ten Hove, MO, gaven ons op verschillend momenten feedback en waren bij onderstaande bijeenkomst aanwezig.
→ We organiseerden een bijeenkomst met gemeenteambtenaren, waar diverse beleidsterreinen werden vertegenwoordigd: • Shelley Kouwenhoven – Bestuursadviseur • Wilbert van Ittersum en David Langerak – Bouwen aan Sociaal • Willemijn Pheifer en Lotte van Zuijlen – Culturele Zaken • Stijn Arts – Digitale Stad • Gadiza Bouazani, Nicole Brenninkmeijer, Ruth ten Hove, René van der Meulen, Debbie Noordijk, Marianne van Teunenbroek en Barbara Wijsen – Maatschappelijke Ontwikkeling • Peter Paul Hellings – Publieksdienstverlening • Elkie van Ginneken – Volksgezondheid → De beleidsplannen van en gesprekken met verschillende bibliotheken waren een bron van inspiratie.
99
Beter een goede Bieb dan een verre vriend
BELEIDSPLAN 2025–2028 DE BIBLIOTHEEK UTRECHT