Beleidsnota Werk en re-integratie Met vertrouwen en focus naar een zeker bestaan 2024-2032

D. Een andere aanpak voor inwoners die werken aan het doel om maatschap­ pelijk fit te worden Inwoners die werken aan het doel maatschappelijk fit zijn (nog) niet klaar om aan het werk te gaan of werkfit te worden. Het doel is dat we deze doelgroep passende ondersteuning bieden, waarbij we streven naar een doorgaande lijn van activering tot betaald werk. We kunnen deze ondersteuning bieden vanuit de Participatiewet of vanuit de Wmo. Het is mogelijk dat we de ondersteuning aan deze groep niet meer door werkcoaches bieden, maar op een andere manier vormgeven. Op het moment dat deze inwoners willen verkennen of een stap richting werk of werkfit worden wel mogelijk is, moeten zij passende ondersteuning krijgen. Om te kunnen bepalen hoe de toegang, ondersteuning en toeleiding er uit moet zien is een goed en actueel beeld van deze doelgroep noodzakelijk. Op basis van een analyse van dit actuele beeld werken we onze aanpak voor deze doelgroep verder uit. Dit doen we samen met partijen die betrokken zijn bij dit vraagstuk rondom deze doelgroep.

Keuzes maken doet pijn, wat betekent dit?

De keuze om iets extra’s te doen voor specifieke doelgroepen betekent dat we andere doelgroepen minder intensief begeleiden. Dit geldt bijvoorbeeld voor alleenstaanden en samenwonenden of 55-plussers zonder kinderen. Onze keuzes betekenen ook dat de inzet vanuit onze werkdienstverlening voor mensen die dak- of thuisloos zijn minder intensief wordt, tenzij zij binnen één van de specifieke doelgroepen vallen. Dit betekent overigens niet dat de bijzondere aandacht voor deze doelgroep stopt. Het overgrote deel van de ondersteuningsbehoefte van deze doelgroep is gericht op inkomensvragen, die ondersteuning blijven we bieden.

34

We bieden met de keuzes die we maken niet iedereen dezelfde kansen op werk. Dit kan ertoe leiden dat sommige mensen langer afhankelijk blijven van een bijstandsuitkering dan de groepen waar we extra aandacht aan gaan besteden. We gaan werkzoekenden die we minder intensief ondersteunen geen actieve re-integratieverplichtingen opleggen. Op het moment dat we wel samen afspraken maken, verwachten we wel dat zij zich aan deze afspraken houden. We zouden het liefst iedereen intensief ondersteunen, omdat dat voor vrijwel iedereen het meest passend is. Toch maken we deze keuzes, want niet kiezen betekent dat iedereen een beetje ondersteuning krijgt en de impact voor iedereen ook beperkt is. Een alternatief is om te kiezen voor minder of juist meer specifieke groepen. Bij een keuze voor minder specifieke groepen wordt de groep waar we een grote impact voor maken groter. En bij meer specifieke groepen wordt de impact voor die groepen juist kleiner. Het is mogelijk om voor andere doelgroepen te kiezen, door andere factoren prioriteit te geven (bijvoorbeeld leeftijd, het aantal jaren bijstand of de kansen en mogelijkheden op de arbeidsmarkt). Maar we denken daarmee op de langere termijn minder impact te kunnen maken.

Dienstverlening aan zelfstandig ondernemers (Bbz) Zelfstandig ondernemen is voor sommige werkzoekenden een passende stap. Dit kan zowel part time als fulltime zijn. We ondersteunen startende en gevestigde ondernemers met zorgen met een bedrijfskapitaal, een uitkering levensonderhoud of ondersteunende dienstverlening (Bbz). Dit is een specifieke vorm van werkdienst­ verlening. Ondernemer Centraal is het centrale punt waar ondernemers zich kunnen melden voor ondersteuning: laagdrempelige en ondernemersgerichte ondersteuning. Ondernemer Centraal is ook opgenomen in de actieagenda Utrechtse Economie. We onderzoeken hoe we Ondernemer Centraal structureel kunnen maken en hoe we het aantal aangesloten partijen kunnen uitbreiden.

4.2 Kansen, inclusie en passende plekken door (keten)samenwerking Niet alleen werkzoekenden zijn een belangrijke doelgroep in deze nota. We richten ons ook op werkgevers. Alleen samen met werkgevers en partners kunnen we onze doelstelling realiseren om Utrechters duurzaam werk te bieden of kansen om zich te ontwikkelen richting de arbeidsmarkt. We streven naar meer (laagdrempelige) werkplekken en meer volume. Hiervoor is een structurele samenwerking tussen gemeente, partners en werkgevers nodig. Zodat we werkzoekenden een doorgaande lijn kunnen bieden in hun traject richting werk en/of werkfit worden. Ook willen we dat werkgevers minder belemmeringen ervaren om mensen met een bijstandsuitkering langdurig in dienst te nemen en dat meer werkgevers inclusief ondernemen omarmen. Uiteindelijk moet dit leiden tot meer en duurzame matches. We doen dit op de volgende thema’s:

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 35

a. b. c. d.

Passende plekken door langdurige relaties met strategische partners Kansen voor werkzoekenden door publiek-private samenwerking Focus op werkgevers die bijdragen aan onze maatschappelijke opgaven in de stad Focus op een krachtige, inclusieve en sociale arbeidsmarkt(regio)

Deze strategische lijn draagt bij aan het behalen van de subdoelstellingen: ࡟ Gemeente, partners en werkgevers werken structureel samen en bieden een doorgaande lijn in het traject van inwoners richting werk of werkfit worden; ࡟ Er is een groeiend aantal werkgevers dat wil investeren in onze doelgroep. Deze werkgevers hebben een goed beeld van onze doelgroep, voelen zich gestimuleerd en gefaciliteerd om mensen met een bijstandsuitkering in dienst te nemen. Er is een sterke link met de nota arbeidsmarkt waarin eveneens werkgevers en regulier werk centraal staan.

A. Passende plekken door langdurige relaties met strategische partners We streven naar duurzame relaties met werkgevers en partners om samen de uitdagingen op de krappe arbeidsmarkt aan te gaan. We ondersteunen werkgevers zodat zij inclusief (kunnen) ondernemen. Dit vraagt echt wat anders dan het vervullen van vacatures. Dit betekent dat er aandacht is voor een breed palet aan werkplekken, zoals het aanpassen van bestaande vacatures, het creëren van functies, oriëntatie/snuffelstages en (duale) leerwerktrajecten. En dit betekent ook dat er aandacht is voor de begeleiding die nodig is op de werkvloer. En voor draagvlak, samenwerken en omgaan met elkaar. De werkgevers­ dienstverlening of ondersteuning aan werkgevers reikt verder dan het maken van een passende match en gaat ook over bedrijfs- en HR-strategie. We stimuleren en ondersteunen deze verandering met onder andere Social Return, inkoop- en contractmanagement en subsidies. Onze strategische partners spelen een belangrijke rol in het realiseren van de beoogde verandering door het uitdragen van onze gezamenlijke ambitie.

36

Palet aan werkplekken en ondersteuning Er is een breed palet aan werkplekken. Samen met werkgevers kunnen werkplekken op maat worden gemaakt voor de beoogde werknemer(s). Daarbij kan ondersteuning worden geboden op de werkvloer zoals taallessen en jobcoaching. Er zijn ook typen werkplekken die mogelijk zijn en voorgeschreven zijn door het rijk, zoals beschut werk, werk in het kader van de banenafspraak en de wet sociale werkvoorziening. Deze vormen van werk kennen aparte financieringsstromen. Naast de landelijke mogelijkheden, zetten we in Utrecht ook in op ontwikkelbanen. Deze banen bieden we aan bij UW.

We brengen focus aan en kunnen dus niet alle werkgevers ondersteunen. Dit betekent dat we minder één op één matchen en vaker ‘nee’ moeten zeggen tegen sommige werkgevers. Ons streven is om samen te werken met een mix van partners en werkgevers, dus grote en kleine bedrijven uit verschillende branches. We hebben specifiek aandacht voor het MKB, de grootste werkgever in de stad. Het is belangrijk dat we partijen aan ons binden die met ons willen werken aan een inclusieve arbeidsmarkt en bereid zijn om daar ook in te inves­ teren. Het gaat dan ook zoals eerder genoemd om voldoende draagvlak binnen het bedrijf, flexibiliteit om functies zo in te richten dat ze rekening houden met de persoonlijke situatie en knelpunten van de werkzoekende. Ook met aanbieders willen we langdurig en strategisch samenwerken. Met aanbieders bedoelen we alle partijen (bestaande of nieuwe) die trajecten, dienstverlening en instrumen­ ten kunnen bieden voor Utrechtse werkzoekenden. Ons aanbod moet doelmatig zijn en passen bij de behoefte van de werkzoekenden en (maatwerk-)oplossingen kunnen bieden voor de grondoorzaken die (betaald) werk belemmeren. We willen daarom tussentijds kunnen bijsturen op de dienstverlening die we bieden aan werkzoekenden. Idealiter kan een werkgever zelf een (deel van het) re-integratietraject bieden (en is daarmee ook aanbieder).

Voorop staat dat de juiste kennis en kunde in huis is en voldoende continuïteit in de begeleiding, zodat werkzoekenden zich kunnen ontwikkelen richting de arbeidsmarkt en hun plek op de arbeidsmarkt kunnen behouden.

B. Kansen voor werkzoekenden door publiek-private samenwerking We geloven dat we, vanuit ons strategisch partnerschap met werkgevers, veel meer kunnen halen uit publiek-private samenwerking. Er is veel motivatie, denkkracht, ervaring en kennis bij Utrechtse en/of regionale werkgevers. Die willen we beter benutten. We denken aan allianties die bestaan uit een mix van (Utrechtse) ondernemers, maatschappelijke organi­ saties en opleiders die investeren en werken om samen zoveel mogelijk Utrechters aan het werk te helpen. We stimuleren dit soort initiatieven waar mogelijk en we kunnen faciliteren bij het verder vormgeven. Hierbij gebruiken we onder andere het netwerk van het Werk­ gevers­servicepunt (Wsp). Ons streven is om een deel van het re-integratietraject op de werkvloer, bij de werkgevers dus, te organiseren. We benutten ons aanbod aan regelingen en instrumenten om daarbij te ondersteunen. Belangrijke onderdelen van publiek-private samenwerking zijn het delen van expertise, signalen van knelpunten op de arbeidsmarkt, inventariseren en vormgeven ontwikkel/scholingsbehoefte, het delen en gezamenlijk vervullen van de vraag naar arbeid.

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 37

38

C. Focus op werkgevers die bijdragen aan onze maatschappelijke opgaven in de stad Personeelstekorten spelen inmiddels bijna overal en naar verwachting zijn deze de komende jaren ook nog niet opgelost. Dit is niet alleen een uitdaging voor Werk en Inkomen, maar ook breder. De grote behoefte aan personeel vraagt om keuzes aan onze kant. We kunnen niet alle werkgevers met een individuele vraag ondersteunen. Daarom focussen we ons op sectoren die bijdragen aan onze maatschappelijke opgaven in de stad. De sectoren waar we ons op richten zijn: ࡟ ࡟ ࡟ ࡟

Zorg & Welzijn ICT & digitale vaardigheden Bouw, techniek en energietransitie Onderwijs (en Kinderopvang)

Werkgevers die actief zijn in deze sectoren geven we voorrang. We gaan met hen strategische partnerschappen opbouwen. Ook inclusieve werkgevers die werkplekken hebben die essentieel zijn voor de groei van de stad hebben onze extra aandacht. Focus heeft niet de betekenis van uitsluitend. Zoals aangegeven onder deel A zijn inclusieve werkgevers en werkgevers die niet eenmalig maar structureel werkzoekenden kansen bieden belangrijk, ook als zij in andere sectoren actief zijn. Een combinatie van inzet op strategische partners, publiek private samenwerking en maatschappelijke opgaven betekent dat we andere werkgevers vaker ‘nee’ moeten verkopen.

D. Focus op een krachtige, inclusieve en sociale arbeidsmarkt(regio) Om zowel inwoners als werkgevers beter tot dienst te kunnen zijn, werken we steeds nauwer samen binnen de regio. Met gemeenten, gemeenschappelijke regelingen, UWV, onderwijsinstellingen en sociale partners. We delen kennis, inzichten, mogelijkheden en middelen. We harmoniseren en vereenvoudigen onze dienstverlening aan werkgevers. En maken regionale bemiddeling en matching mogelijk. Ook vanuit het rijk is er op het moment van schrijven van deze nota aandacht voor de harmonisering binnen de arbeidsmarktregio. Het voornaamste speerpunt is het creëren van 1 herkenbaar loket, het Regionaal Werkcentrum (RWC), dat in alle gemeenten hetzelfde is, en waar je in alle gemeenten precies dezelfde dienstverlening krijgt. Dit geldt voor inwoners en werkgevers. Waarbij de vraag van de (kwetsbare) inwoner of werkgever voortaan centraal staat en we hen vanuit een breed palet aan oplossingen verder kunnen helpen. Het versterken van de arbeidsmarkt als geheel krijgt ook extra aandacht de komende jaren. Denk daarbij bijvoorbeeld aan om- en bijscholing voor (kwetsbare) inwoners, gericht op kansrijke beroepen en duurzaam werk. Of het beter op elkaar afstemmen van dat wat jongeren op school leren en dat wat de arbeidsmarkt nu nodig heeft. De gemeente Utrecht is de centrumgemeente van de Arbeidsmarktregio Midden-Utrecht.

Dat betekent dat wij regievoerder zijn, maar ook dat wij er continu naar streven dat het beleid dat wij ontwikkelen past binnen de ambities van onze regio en optimaal gebruik maakt van de groeiende mogelijkheden die een intensieve regionale samenwerking biedt voor onze eigen inwoners en werkgevers.

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 39

Keuzes maken doet pijn, wat betekent dit? Werkzoekenden worden beperkt in hun keuzes voor bepaalde werkomgevingen als wij ons focussen op specifieke sectoren, strategische partners en ondernemers die willen inves­ teren in Utrechtse werkzoekenden. Dit betekent dat we sommige werkgevers vaker ‘nee’ gaan verkopen, waardoor zij niet worden geholpen met hun vraag om personeel. Dit kan ook gebeuren als zij bereid zijn een plek te bieden aan een werkzoekende. Ondernemers, die niet in die sectoren actief zijn, sluiten we niet uit, maar we ondersteunen en benaderen hen minder actief. Deze ondernemers kunnen zich, ondanks maatschappelijke betrokken­heid, buitenspel gezet voelen of zij krijgen hun vacatures niet vervuld.

4.3 Duidelijkheid, (inkomens)zekerheid en eenvoud Met deze strategische lijn beogen we een aantal belangrijke obstakels weg te nemen die participatie en werken in de weg staan. Het zijn onduidelijkheden en onzekerheden die voor de meeste werkzoekenden opgaan. We hebben geen invloed op het systeem van toeslagen, of indicatiestelling die door het rijk (via het UWV) wordt voorgeschreven. Wel kunnen we meer doen om het eenvoudiger en makkelijker te maken voor inwoners. We gaan voor: a. Duidelijke informatie en laagdrempelige toegang b. Focus op (inkomens)zekerheid c. Wegnemen van obstakels tussen Wmo en Participatiewet: overgang tussen activering en (beschut) werk Deze strategische lijn draagt bij aan het behalen van de subdoelstelling: inwoners ervaren (inkomens)zekerheid en weten waar zij aan toe zijn als hun situatie verandert (bijvoorbeeld van uitkering naar werk).

A. Duidelijke informatie en laagdrempelige toegang Voor veel mensen is het onduidelijk wat wij bieden om een stap richting werk te kunnen maken of wat het betekent om aan het werk te gaan. Waar moet je allemaal rekening mee houden, wat gebeurt er als het inkomen niet hoog genoeg is om van te kunnen leven? Het is nu niet voor iedereen helder bij wie ze terecht kunnen voor hun vragen over hun inkomen of werk. Dit verhoogt de drempel om hulp te vragen. Wat nodig is, is dat zij van ons proactiever goede voorlichting krijgen en informatie op maat én op het juiste moment. Met dit laatste bedoelen we dat we de juiste informatie geven op het moment dat het van toepassing is op de persoonlijke situatie die zich voordoet. We zorgen voor laagdrempelige en duidelijke toegang, zodat mensen weten bij wie en dat ze bij ons terecht kunnen met hun vragen. Hierbij maken we ook een beweging naar wijkgerichter en outreachend werken zodat we inwoners beter kunnen bereiken. Niet alleen inwoners, maar ook de professionals bij onze partners in de stad hebben toe­ gang tot deze informatie nodig. Zij moeten ook weten welke ondersteuning waar aan te vragen is, zodat zij de werkzoekenden kunnen informeren of doorverwijzen. Boven­staande betekent onder meer dat wij integraler gaan werken op de gebieden inkomen, schulden,

40

werk en meedoen. Zo kunnen we effectiever werken aan de vragen en oplossingen van inwoners. Hierbij is ook sterke link met de sociale basis, de nota Wmo en de nota financiële bestaanszekerheid. Een integrale benadering doet recht aan onze leidende principes om klantgerichter en stress-sensitiever te werken.

B. Focus op (inkomens)zekerheid Voor veel mensen is het een grote verandering als zij betaald gaan werken of gaan participeren. Je leert bijvoorbeeld nieuwe mensen kennen, doet nieuwe vaardigheden op en moet het werk combineren met zorgtaken thuis. Bovendien heeft een wijziging van het inkomen ook gevolgen voor toeslagen en het recht op bepaalde regelingen. Het is belangrijk om deze wijzigingen op tijd en zorgvuldig door te geven. Als dat niet gebeurt, kan dat ongewenste en onverwachte financiële consequenties hebben. De Minima Effect Rapportage (MER) geeft inzicht in hoe verschillende huishoudtypes - op papier - kunnen rondkomen op verschillende inkomensniveaus. Deze inzichten nemen we mee in het ontwikkelen van ons beleid. Een armoedeval willen we zoveel mogelijk voorkomen. Inzicht bieden aan werkzoekenden wat het voor hen betekent als zij gaan werken is belangrijk. Dat geldt ook voor bewustwording bij werkgevers over het bestaan van de armoedeval. Nu kunnen mensen bij ons terecht voor vragen. Wat we nieuw willen ontwikkelen is meer structurele nazorg voor werknemers en werkgevers. Daarbij is aandacht voor vraagstukken over inkomen en rondkomen, maar ook over ondersteuning om het werk te kunnen vol­ houden.

We bieden ondersteuning bij het beheren van uitgaven en inkomsten (bijvoor­beeld het huishoudboekje) en zetten daarnaast in op een stabiel inkomen bij deeltijdwerk en wisselende inkomsten.

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 41

De nieuwe kaders die zijn voorgesteld in de beleidsnota financiële bestaanszekerheid zullen bijdragen aan meer inkomenszekerheid. Het vereenvoudigen en uniform maken van regelingen als de individuele inkomenstoeslag en de bijzondere bijstand en het realiseren van een Virtueel Inkomensloket zijn daarin belangrijke elementen. We gaan niet langer wachten op een wijziging in de Participatiewet om schommelingen in inkomen bij deeltijdwerk op te vangen. We gaan samen met private partners op zoek naar oplossingen om mensen meer inkomenszekerheid te bieden. Binnen de kaders van de Participatiewet kunnen wij geen inkomensbeleid bedrijven, maar we willen de creativiteit en kennis van partners benutten om meer zekerheid te creëren voor Utrechters.

C. Wegnemen obstakels tussen Wmo en Participatiewet: overgang tussen activering en (beschut)werk We besteden specifiek aandacht aan de overgang tussen activering en (beschut)werk en andersom. Inwoners die gebruikmaken van het activeringsaanbod (vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)) worden gestimuleerd om het beste uit zichzelf te halen en indien mogelijk de overstap naar (beschut) werk te maken. We werken aan een integrale benadering om belemmerende factoren en obstakels weg te nemen en het eenvoudiger te maken voor inwoners en professionals. Een eerste stap is om een beter beeld te krijgen van de potentie en mogelijkheden van de deelnemers van het activerings­ aanbod. Bij het versoepelen van de overgang hebben we speciale aandacht voor financieringsstromen, sturingsprincipes en het wegnemen van perverse prikkels. Om het voor inwoners en professionals eenvoudiger te maken, zijn de bovengenoemde onderdelen van deze strategische lijn (duidelijke informatie en laagdrempelige toegang en focus op (inkomens)zekerheid) belangrijke voorwaarden.

4.4 Dynamisch speelveld Wettelijke kaders en regelingen

De kaders waar we ons aan hebben te houden zijn in belangrijke mate vastgelegd in de wet. Als lokale overheid geven we uitvoering aan landelijk beleid, maar hebben we ook beleidsvrijheid om lokaal keuzes te maken. De lokale invulling van landelijk beleid biedt ons de kans om het verschil te maken voor inwoners door hen te ondersteunen bij hun traject richting werk of meedoen in de samenleving. Zo zien we bijvoorbeeld mooie kansen om de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt te verbeteren door het wetsvoorstel van school naar duurzaam werk. Als dit wetsvoorstel wordt aangenomen krijgen we meer invloed en verantwoordelijkheden op dit thema dan we nu hebben. Als de randvoorwaarden (zoals het budget) van deze wet passend zijn, kunnen we jongeren beter ondersteunen van school naar werk. In de verschillende wetten zijn veel verschillende regelingen opgenomen die we moeten uitvoeren. In onze ambitie staat eenvoud centraal, maar de veelheid van wettelijke regelingen vallen buiten onze invloed. Uiteraard lobbyen we wel voor een eenvoudiger

42

systeem richting het rijk, op basis van onze ervaringen in de praktijk op haalbaarheid, uitvoerbaarheid en betaalbaarheid. En daarnaast hebben we invloed op de manier waarop we rechten, plichten en regelingen presenteren en communiceren aan inwoners. Dit doen we in duidelijke taal, door persoonlijke begeleiding of ondersteuning en warm doorverwijzen naar partners waar we in de stad mee samenwerken.

Samenwerking met werkgevers

We hebben werkgevers hard nodig om onze ambitie te kunnen realiseren, terwijl wij beperkt invloed hebben op of zij wel of niet open staan om inwoners uit onze doelgroep een passende plek te bieden. De conjunctuur heeft hier bijvoorbeeld effect op. De huidige conjunctuur biedt kansen om onze invloed richting werkgevers te vergroten. We spannen ons in om werkgevers te verleiden en ondersteunen om inwoners uit onze doelgroep een passende plek te bieden. Maar net als inwoners, kunnen we ook hen niet verplichten bepaalde keuzes te maken. We hebben wel invloed op met wie en met welke werkgevers we de samenwerking aangaan en wat we daarin samen doen. In deze nota leggen we de keuzes die we hierin maken vast.

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 43

Onze dienstverlening en financiële middelen

Als gemeente hebben we invloed op hoe we onze dienstverlening inrichten. De afgelopen jaren hebben we hier volop op ingezet. Onze keuzes worden echter ook mede ingegeven door de beschikbare financiële middelen. Ons re-integratiebudget wordt voor het grootste deel bepaald door de middelen die we vanuit het rijk krijgen. Hoe meer middelen we ontvangen vanuit het rijk, hoe meer mensen kunnen we ondersteunen. Op dit moment is het re-integratiebudget onvoldoende om iedereen intensief en persoonlijk te kunnen begeleiden, waardoor wij keuzes moeten maken. Buiten de lobby richting het rijk voor een ruimer en passender re-integratiebudget hebben we hier geen invloed op.

4.5 Lobby Elke inwoner van Utrecht heeft kwaliteiten die waardevol zijn voor de stad. Als gemeente hebben we de taak om inwoners te stimuleren en in staat te stellen om actief een bijdrage aan de samenleving te leveren. Liefst in de vorm van betaald werk en als dat niet haalbaar is op een andere manier. Om onze verantwoordelijkheid te kunnen waarmaken, hebben we wet- en regelgeving nodig die ons ondersteunt. En budgetten die realisatie van de doel­ stellingen haalbaar maakt. Daarvoor lobbyen we actief bij het rijk. Inwoners met een uitkering en mensen met een beperkte productiviteit ervaren belemme­ ringen wanneer zij meer willen werken of een weer een plek zoeken op de arbeidsmarkt. Hierbij zijn de volgende zaken van meer dan gemiddeld belang. De regeling waar een inwoner gebruik van maakt en het beschikbare budget dat hieraan is gekoppeld, bepalen welke ondersteuning de gemeente of uitkeringsinstantie kan geven. Daarom pleit Utrecht, ook in G4- en VNG-verband, voor herziening van de Participatiewet, Wajong en aanpalende regelingen langs de volgende drie lijnen. ࡟ ࡟ ࡟

Schrap de aparte regimes, indicaties en bijbehorende instrumenten binnen de Participatiewet, zoals afwijkende regels voor jongeren, beschut werk en het doelgroepregister en andere sociale regelingen. Schrap het onderscheid in de ondersteuning van doelgroepen van UWV en van gemeenten waardoor het gemakkelijker wordt om samen op te trekken en de ondersteuning bieden die aansluit bij de behoefte van de persoon. Zorg voor een re-integratiebudget (incl. begeleidingskosten voor specifieke doelgroepen zoals beschut werk en mensen die met loonkostensubsidie aan het werk gaan) dat de doelen van de Participatiewet en andere regelingen haalbaar maken.

Het stelsel van toeslagen en landelijke en lokale inkomensondersteunende regelingen is te complex voor inwoners. Dat leidt tot onnodige armoede, tot angst om fouten te maken en tot situaties waarin weer of meer werken niet loont. Uit angst voor grote financiële problemen durven inwoners – zeker inwoners die niet of nauwelijks kunnen rondkomen – geen stappen naar werk te zetten. In lijn met de Commissie Sociaal Minimum zet Utrecht zich in voor een stelsel van sociale zekerheid dat inwoners daadwerkelijk ondersteunt en stimuleert. Een begrijpelijk en voorspelbaar systeem in combinatie met een toereikend sociaal minimumzijn noodzakelijke voorwaarden om inwoners effectiever te stimuleren zichzelf te ontwikkelen en een bijdrage te leveren aan de samenleving.

44

Ook op het niveau van de arbeidsmarkt spreken we het rijk aan. Onze inzet is dat het rijk haar rol pakt in het aanpakken van de tekorten op de arbeidsmarkt. Bijvoorbeeld door keuzes te maken over welk werk wel en niet belangrijk wordt gevonden en door de schaarste van arbeid meer expliciet te laten meewegen in haar beleid. Ook kan de rijksoverheid invloed hebben op het gedrag van werkgevers, werkenden en werkzoekenden. Bijvoorbeeld door te zorgen dat meer werken daadwerkelijk loont. Bovendien verandert de arbeidsmarkt voortdurend en ingrijpend. Er is niet alleen een dringend tekort aan goed opgeleide mensen maar het is ook noodzakelijk dat we blijven investeren in de kwaliteiten en competenties van mensen die werken, hun baan zien verdwijnen of van waarde zijn voor opkomende sectoren. Dat vraagt om landelijk beleid waarin om-, her- en bijscholing beter worden georganiseerd en gefinancierd. Voor statushouders en asielzoekers zijn er nog altijd drempels in de wet- en regelgeving die werken in de weg staan. Daarom lobbyen we ervoor dat onze nieuwe inwoners – liefst ‘vanaf dag 1’ - in het AZC kunnen werken, en dat zij werk en inburgering beter kunnen combineren.

Tot slot

De ambities van Utrecht zijn groot. Tegelijkertijd hebben we voor de verwezenlijking van die ambities de steun van het rijk hard nodig. Via de lobby zetten we ons daarvoor in, maar beseffen we dat niet alles haalbaar is. Beperkte personele capaciteit en onduidelijkheid over de koers en samenstelling van een nieuw kabinet dwingen ons in de (nabije toekomst) prioriteiten te stellen.

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 45

C

Monitoren, sturen en verantwoorden

1. Indicatoren Doelstelling

Effect-indicator

0-meting

Utrechters hebben duurzaam betaald werk, of krijgen de kans om zich te ontwikkelen richting de arbeidsmarkt. Zij ervaren dat onze dienstverlening positief bijdraagt aan hun welbevinden.

% inwoners met werkdienstverlening dat de dienst­ verlening positief vindt bijdragen aan hun welbevinden

0-meting in 2024

% inwoners met aanbod dat succesvol is afgerond

0-meting in 2024

% bijstands­ gerechtigden dat duurzaam aan het werk is gegaan

0-meting in 2024

Vervolgmeting 1

Vervolgmeting 2

Vervolgmeting 1: 2025

Vervolgmeting 2: 2026

Streefwaarde: volgt later

Streefwaarde: volgt later

Vervolgmeting 1: 2025

Vervolgmeting 2: 2026

Streefwaarde: volgt later

Streefwaarde: volgt later

Vervolgmeting 1: 2025

Vervolgmeting 2: 2026

Streefwaarde: volgt later

Streefwaarde: volgt later

Evaluatie Indicator wordt via programmabegroting gevolgd

Indicator wordt via programmabegroting gevolgd Indicator wordt via programmabegroting gevolgd

We starten met een klanttevredenheidsonderzoek in 2024. Dit vormt de basis voor de eerste indicator. Op het moment van schrijven wordt gewerkt aan een nieuw registratiesysteem, waar we de andere twee indicatoren gaan inbouwen. Het zijn dus drie nieuwe indicatoren, waarvoor we nog geen 0-meting hebben uitgevoerd. Op basis van de 0-meting bepalen we de streefwaarden. De ervaringen van inwoners gaan we doorlopend meten. De twee andere indicatoren meten we jaarlijks. Deze drie indicatoren hebben direct betrekking op de beoogde effecten van deze beleids­ nota. De voortgang op de subdoelstellingen (hoofdstuk A.2) volgen we zoals omschreven in het hoofdstuk over het Utrechts Sturingsmodel (C.5) en de uitkomsten komen terug in de voortgangsrapportage (zie C.4). In de voortgangsrapportage hebben we expliciet aandacht voor de voortgang en resultaten voor de specifieke doelgroepen die in deze nota zijn gekozen.

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 47

2. Risico’s Risico-omschrijving

Toelichting

Maatregelen

We kiezen voor specifieke doelgroepen, maar er vallen ook een aantal doelgroepen buiten de boot. Het risico bestaat dat zij, door het minder intensieve contact, langer bijstands­ afhankelijk blijven.

Dit betekent dat de mensen die geen extra ondersteuning krijgen niet of minder snel duurzaam aan het werk gaan en zich ook niet of niet snel genoeg ontwikkelen richting de arbeidsmarkt. De minder intensieve ondersteuning die zij krijgen draagt bovendien eerder negatief bij aan hun welbevinden, dan positief.

Er is contact met alle inwoners op het gebied van inkomen, armoede en/of schulddienstverlening. Daar­ naast bieden we iedereen met kansen op werk een vorm van werkdienstverlening. Het bestaande aanbod van Werk en Inkomen én partijen in de stad is beschikbaar voor deze groep. Hiermee kunnen zij alsnog werken aan hun re-integratie en traject richting (betaald) werk of meedoen.

We willen inclusieve werkgevers aan ons binden. Het risico bestaat dat wij deze werkgevers niet weten te vinden, of hen niet weten te binden. We zijn hiervoor immers deels afhankelijk van de werkgevers.

Zonder de samenwerking met werkgevers gaan het ons niet lukken om werkzoekenden aan het werk te helpen. We hebben werkgevers nodig om te zorgen dat er voldoende passende plekken zijn, waarop inwoners aan de slag kunnen of de kans krijgen zich te ontwikkelen.

We leggen een focus op bepaalde sectoren, maar dat betekent niet dat we ons uitsluitend op deze sectoren richten.

Huishoudens met kinderen vormen een specifieke doelgroep. Kinderopvang is een belangrijke randvoorwaarde om ouders de ruimte te geven om te kunnen werken of een route richting werk te volgen. Er is al sprake van een tekort aan kinderopvang. Dit is een bekend knelpunt. Het risico is dat deze doelgroep niet aan het werk kan gaan, omdat er geen kinderopvang beschikbaar is of te duur is.

Zonder een oplossing voor de zorg voor (kleine) kinderen gaan ouders nooit een stap kunnen zetten in hun re-integratie of traject richting werk. Hierdoor gaan zij niet duurzaam aan het werk of krijgen zij niet de kans om zich te ontwikkelen richting de arbeidsmarkt.

We gaan, samen met werkgevers en kinderopvangorganisaties, in gesprek over maatregelen die nodig zijn om meer mensen passende kinderopvang te bieden.

48

We behouden werkgevers die al weten hoe het werkt en als voorbeeld kunnen dienen voor potentiële nieuwe werkgevers, waarmee we hen over de streep hopen te trekken.

We willen werken in de kinder­ opvang aantrekkelijker maken en het bieden van mogelijke voorrang voor mensen die in deze sector willen werken.

Risico-omschrijving

Toelichting

Maatregelen

Gezondheid is een belangrijke belemmering voor veel werk­ zoekenden. In de zorg zijn soms lange wachtlijsten en dit neemt in sommige gevallen alleen maar toe. Oplopende wachtlijsten kunnen er voor zorgen dat inwoners niet de zorg kunnen krijgen die zij nodig hebben om de stappen te zetten die nodig zijn voor een succesvolle en duurzame re-integratie.

Als inwoners niet de stap kunnen zetten die nodig is, blijven zij langer afhankelijk van een bij­ stands­uitkering. En gaan zij dus niet duurzaam aan het werk. Door het ontbreken van de zorg die nodig is, krijgen zij ook niet de kans om zich te ontwikkelen richting de arbeidsmarkt.

We focussen ons op bewust­ wording bij werkgevers over wat het betekent als zij mensen met bepaalde belemmeringen in dienst nemen. Daarnaast maken we samen met de werkgevers het bestaande werk passend of zetten we, waar mogelijk, onze werk­ gevers­dienstverlening (en bijbe­ horende instrumenten) in om een plaatsing mogelijk te maken.

Onze inzet leidt tot beperkte uitstroom naar betaald werk omdat dit werk (nog) niet passend is, of is te maken voor de werkzoekenden en de belemmeringen die worden ervaren.

Een lage uitstroom naar betaald werk betekent dat mensen langer afhankelijk zijn van een bijstands­ uitkering. Hoe meer mensen we moeten begeleiden vanuit het re-integratiebudget, hoe kleiner de kans dat we hen intensief kunnen begeleiden. Zonder intensieve begeleiding neemt de kans op duurzaam werk of ontwikkeling richting de arbeidsmarkt af.

We blijven lobbyen voor een ruimer en toereikender re-integratiebudget, waarmee we mensen meer en/of intensiever kunnen ondersteunen.

De omvang van de specifieke groepen, waar we extra dienst­ verlening aan bieden, kan veranderen. Op het moment dat deze aantallen toenemen, kan dit betekenen dat de dienstverlening minder intensief wordt dan beoogd.

We maken scherpe keuzes voor bepaalde doelgroepen om meer impact te kunnen maken. Als die groepen steeds groter worden, kunnen we niet diezelfde impact maken en gaan er minder mensen duurzaam aan het werk of zetten zij stappen richting de arbeids­ markt.

We focussen ons op specifieke groepen, zodat we grotere impact maken op een kleinere groep. We zoeken nog actiever de samen­ werking met werkgevers op, om hun kennis en ervaring beter te benutten. We monitoren de omvang van de doelgroepen en de gevolgen voor de caseloads continu, zodat we op tijd kunnen bijsturen.

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 49

50

3. Financiën Deze beleidsnota omvat beleid voor de doelstelling Werken of participeren van het programma Werk, toekomstbestendige economie en bestaanszekerheid. Meer specifiek gaat het om het onderdeel re-integratie. De opgenomen kosten omvatten daarom alle kosten die binnen doelstelling 3 ‘Utrechters werken of participeren naar vermogen’ van het programma ‘Werk, toekomstbestendige economie en bestaanszekerheid’ worden gemaakt. Voor de uitvoering van deze nota zijn geen extra middelen nodig. De veranderingen in de dienstverlening betreffen accentverschuivingen binnen het re-integratiebudget en zijn niet afzonderlijk te kwanti­ficeren. De bij ‘reeds in begroting gedekt’ opgenomen bedragen zijn de budgetten voor doelstelling 3 ‘Werken of participeren’. Alle bedragen zijn exclusief de kostentoerekening Werk en Inkomen.

Tabel financiën (in € 1.000)

2024

2025

2026

2027

Structureel jaarbedrag

36.579

35.568

35.181

34.193

0

36.579

35.568

35.181

34.193

0

Bijdragen van derden (C)

0

0

0

0

0

Nog niet gedekte kosten (A-B-C)1

0

0

0

0

0

Totaal benodigd budget (A)

Reeds in begroting gedekt

Reeds in begroting gedekt (B)

1. Besluitvorming over aanvullende dekkingsmogelijkheden maakt onderdeel uit van de integrale afweging voorafgaand aan de Voorjaarsnota

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 51

4. Voortgang en verantwoording De voortgang op de beleidsnota Werk en Re-integratie rapporteren we in de P&C cyclus via de doelstelling en indicatoren die in deze nota en in de Programmabegroting staan. Daarnaast stellen we elke twee jaar een voortgangsrapportage op. In deze rapportage rapporteren we over de nota Financiële bestaanszekerheid, de nota Werk- en Re-integratie en de doelstellingen uit de nota Gezondheid op het thema bestaanszekerheid. Verder houden we de gemeenteraad via de Dashboardbrieven van Werk en Inkomen op de hoogte van relevante ontwikkelingen. De keuzes die we in deze beleidsnota maken, werken we op verschillende thema’s verder uit in integrale uitvoeringsprogramma’s. We betrekken de gemeenteraad bij het opstellen van deze programma’s en informeren de gemeenteraad over de uitvoering ervan. We hebben een stevige ambitie geformuleerd in deze nota. We kunnen en doen het niet alleen. Samen met inwoners, maatschappelijke partners en werkgevers maken we de vertaling naar de uitvoeringsprogramma’s. Ook de ervaringen en suggesties van het Cliëntenplatform Werk en Inkomen en de resultaten uit het klanttevredenheidsonderzoek zijn belangrijk voor ons. De kennis en ervaring van al deze mensen en partijen zijn van groot belang om ons beleid succesvol te laten zijn. Dat is niet alleen belangrijk tijdens het opstellen ervan, maar juist in de dagelijkse praktijk.

We leren van ervaringen in de praktijk en passen onze aanpak of ons beleid er op aan. Dit doen we door in contact te blijven met onze stakeholders en het gezamenlijk organiseren van inhoudelijke bijeenkomsten. In deze bijeenkomsten volgen we of we onze ambitie realiseren en duiden we samen trends en ontwikkelingen. We monitoren de ervaringen van inwoners met onze dienstverlening en de dienstverlening van onze partners. Dit levert belangrijke inzichten op om onze dienstverlening steeds verder te verbeteren. Dit kan ertoe leiden dat we ons beleid moeten bijstellen. In die situaties leggen we, indien nodig, voorstellen voor aan de gemeenteraad of we informeren de gemeenteraad.

Interne samenwerking Deze beleidsnota is opgesteld met verschillende afdelingen binnen de gemeentelijke organisatie. Werk en re-integratie raakt veel beleidsterreinen, zoals gezondheid, arbeids­ markt en uiteraard financiële bestaanszekerheid. Deze nota en de nota financiële bestaans­ zekerheid vormen samen het beleidskader voor Werk en Inkomen in de komende jaren. De nota’s kennen veel raakvlakken, ook in de uitvoering ervan. Een integrale samenwerking is cruciaal om onze ambities te realiseren.

52

5. Utrechts Sturingsmodel Het vraagt om een stevige sturing om onze doelen te realiseren binnen het beschikbare budget. We werken aan deze opgave volgens het Utrechts sturingsmodel. De invulling daarvan beschrijven we kort in onderstaand schema.

Opgave Utrecht is een inclusieve stad waar iedereen gelijke kansen heeft om financieel zelfstandig te zijn door betaald werk en als dat niet mogelijk is de kans heeft om zich te ontwikkelen en te participeren op een manier die past bij zijn of haar wensen en mogelijkheden. Dat is onze ambitie. Deze nota gaat over werk en re-integratie. Met een ambitie in het kader van werk en re-integratie is de hoofddoelstelling van deze nota:

Utrechters hebben duurzaam betaald werk, of krijgen de kans om zich te ontwikkelen richting de arbeidsmarkt. Zij ervaren dat onze dienstverlening positief bijdraagt aan hun welbevinden.

Figuur: Het Utrechts sturingsmodel

Kaders en randvoorwaarden zijn scherp geformuleerd

Gedeelde waarden zijn het startpunt

OPGAVE Leren en verbeteren via interactie en dialoog

Data en informatie brengt de beweging in kaart

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 53

Naast deze hoofddoelstelling hebben we de volgende subdoelstellingen geformuleerd: ࡟ Inwoners ervaren dat de werkdienstverlening van Werk en Inkomen stress-sensitief, klantgericht en integraal is. ࡟ Inwoners ervaren (inkomens)zekerheid en weten waar zij aan toe zijn als hun situatie verandert (bijvoorbeeld van uitkering naar werk). ࡟ Gemeente, partners en werkgevers werken structureel samen en bieden een doorgaande lijn in het traject van inwoners richting werk of werkfit worden; ࡟ Er is een groeiend aantal werkgevers dat wil investeren in onze doelgroep. Deze werkgevers hebben een goed beeld van onze doelgroep, voelen zich gestimuleerd en gefaciliteerd om mensen met een bijstandsuitkering in dienst te nemen.

Gedeelde waarden zijn het startpunt ࡟ ࡟

Mensbeeld: - We houden rekening met het denk- en doenvermogen van inwoners - We gaan uit van vertrouwen Leidende principes - We zetten in op grondoorzaken - Ongelijk investeren voor gelijke kansen - Onze regels en processen zijn eenvoudig - We werken stress-sensitief - Ons beleid en dienstverlening zijn inclusief

Kaders en randvoorwaarden zijn scherp geformuleerd ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟

54

Participatiewet VN-verdrag handicap Wet sociale werkvoorziening (Wsw) Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten Wet inburgering 2021 Wetsvoorstel “van school naar duurzaam werk” Nadere regels: - Verordening re-integratie, studietoeslag en tegenprestatie Participatiewet - Beleidsregels bijstand en part time ondernemen - Beleidsregel werknemerscheque - Nadere regel werkgeverscheque - Nadere regel jobcoaching en werkbegeleiding

Data en informatie brengt de beweging in kaart We verzamelen doorlopend kwantitatieve en kwalitatieve informatie: ࡟ Indicatoren die gekoppeld zijn aan de doelstellingen in deze nota en de Programmabegroting ࡟ Onderzoek van Panel Meetellen ࡟ Signalen vanuit klachten en bezwaren ࡟ Klantreizen en klanttevredenheidsonderzoeken ࡟ Signalen vanuit het Cliëntenplatform Werk en Inkomen, de ArmoedeCoalitie, het Sleutelpersonennetwerk, ons netwerk van werkgevers, contractpartners, de Utrechtse Werktafel en andere partners ࡟ Trends en ontwikkelingen in de stad gepresenteerd in de Utrecht monitor en Volksgezondheidsmonitor en verdiepende onderzoeken

Leren en verbeteren via interactie en dialoog Met onder andere professionals en ervaringsdeskundigen bespreken we data, ervarings­ verhalen en signalen in relatie tot de gestelde ambitie. Door deze informatie centraal te stellen kunnen we bepalen of we de juiste dingen doen. De inzichten die hieruit komen, kunnen leiden tot aanpassingen in uitvoering of beleid om de ambitie en doelstellingen te realiseren.

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 55

D

Bijlagen

Bijlage 1 Begrippenlijst Begrip

Definitie

Arbeidsbeperking

Belemmeringen bij het uitvoeren van werk ten gevolge van een ziekte of beperking en daardoor ook bij het verkrijgen en behouden van werk.

Arbeidsmarkt

Het geheel van vraag naar arbeid en hoeveelheid beschikbare arbeidskrachten in de hele maatschappij.

Arbeidsmarktbeleid

Beleid gericht op maatregelen die effect hebben op het functioneren van de arbeidsmarkt.

Arbeidsmarktregio's

Regio's waarin gemeenten en UWV samenwerken voor wat betreft de dienstverlening aan werkgevers en werkzoekenden. Er zijn momenteel 35 arbeidsmarktregio's. De gemeente Utrecht maakt onderdeel uit van de arbeidsmarktregio Midden-Utrecht.

Arbeidsvermogen

Vermogen van een individu om doelgerichte handelingen in een arbeids­ organisatie te verrichten die resulteren in producten of diensten waarvoor een werkgever bereid is een loon te betalen. Iemand heeft arbeidsvermogen als hij aan alle volgende vereisten voldoet: een taak kunnen uitvoeren in een arbeidsorganisatie, basale werknemersvaardigheden hebben, ten minste een uur aaneengesloten kunnen werken en ten minste vier uur per dag belastbaar zijn.

Armoedeval

Het kan voorkomen dat een huishouden met een hoger inkomen minder overhoudt dan met een lager inkomen, nadat rekening is gehouden met alle noodzakelijke uitgaven. Bijvoorbeeld doordat er geen recht meer is op inkomensondersteunende regelingen. Hierbij onderscheiden we twee soorten armoedevallen, namelijk een armoedeval bij uitstroom uit een bijstands­ uitkering naar betaald werk (werkloosheidsval/uitstroomval) en een armoede­ val bij het meer gaan verdienen (doorstroomval). Bij huishoudens boven de AOW-gerechtigde leeftijd wordt officieel niet gesproken van een armoedeval, omdat deze gewoonlijk geen inkomensstijging meemaken. Toch kan er bij hen ook sprake zijn van een geringere vrije bestedingsmogelijkheid bij een hoger inkomen. Bron: Nibud.

Assessment

Persoonlijkheidsbepaling en psychodiagnostiek voor selectie van de juiste persoon voor een bepaalde functie of opleiding of als instrument voor loopbaanontwikkeling van werknemers.

Banenafspraak

Afspraken tussen kabinet, bedrijven en overheid voor het creëren van extra banen voor mensen met een chronische beperking.

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 57

Begrip

Definitie

Buurteams

Teams van professionals die generalistisch en buurtgericht zorg en ondersteuning bieden. In 18 buurten is een buurtteam actief dat bestaat uit een team Sociaal en een team Jeugd en Gezin. De medewerkers van de buurtteams zijn professionals die gezinnen en jongeren met inbegrip van hun omgeving ondersteunen bij het versterken van hun veerkracht en het benutten en/of ontwikkelen van hun netwerk. Zij bieden waar nodig zelf zorg en hulp. Daarnaast kan het buurtteam aanvullende zorg toewijzen, zowel Zorg in Natura (ZIN) als PGB. De buurtteamorganisatie heeft hiertoe het mandaat van het College van B&W.

Doelgroepenregister

Een landelijk register beheerd door het UWV waarin alle mensen staan die vallen onder de banenafspraak.

Duurzaam werk

Iemand is duurzaam aan het werk als diegene langer dan een jaar geen beroep doet op een bijstandsuitkering, vanaf het moment dat de uitkering is beëindigd als gevolg van het vinden van betaald werk..

Hoofddoel

Het hoofddoel is het overkoepelende doel waar de inwoner en werkcoach de komende periode aan werken. Het bepaalt in hoofdlijnen waar de inwoner de komende periode mee aan de slag gaat en het maakt inzichtelijk waar de inwoner staat ten opzichte van de arbeidsmarkt.

Inburgeringscoach

De regievoerder en vast aangespreekpunt voor de inburgeraar gedurende het inburgeringstraject.

Inclusief ondernemen en werkgeverschap

Een inclusief ondernemer biedt werkgelegenheid aan inwoners met een (grote) afstand tot de arbeidsmarkt. Hij benut de meerwaarde van diversiteit in zijn bedrijf door bij zowel de organisatie van het werk als de inrichting van deze organisatie rekening te houden met een divers personeelsbestand.

IOAW

Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW). De IOAW-uitkering is een aanvulling op het (gezins) inkomen tot bijstandsniveau voor een specifieke doelgroep.

IOAZ

Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ). De IOAZ- uitkering is een aanvulling op het (gezins) inkomen tot bijstandsniveau voor een specifieke doelgroep.

Integraal werken

Integraal werken betekent in samenhang en in afstemming (eventueel domeinoverstijgend) samenwerken aan effectieve en efficiënte hulp en ondersteuning bij hulpvragen van inwoners. Hierin heeft iedereen eigen rollen en verantwoordelijkheden.

Meedoen

Alle activiteiten die een inwoner onderneemt om te participeren in de samenleving. Betaald werk of werkfit worden kan ook worden beschouwd als meedoen, maar in deze nota spreken we dan van werk en/of re-integratie.

Mensbeeld

Aannames over wat mensen willen en kunnen en hoe zij zich gedragen.

58

Begrip

Definitie

Niet-uitkeringsontvanger (NUO)

de persoon jonger dan de pensioengerechtigde leeftijd, die als werkloze werkzoekende staat geregistreerd bij het UWV en die geen recht heeft op arbeidsondersteuning op grond van de Wajong of een uitkering op grond van deze wet of de WW, de IOW, de WAZ, de WIA, de WAO, de Toeslagenwet, de Algemene nabestaandenwet dan wel een uitkering op grond van een regeling, die met deze wetten naar aard en strekking overeenstemt

Participatiewet

Het primaire doel van de wet is participeren naar vermogen. De focus ligt op het vinden van werk, de Participatiewet is een vangnet voor wie dat tijdelijk niet kan. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor de re-integratie van mensen met een bijstandsuitkering (inclusief mensen met een arbeidsbeperking) en de zogenoemde niet uitkeringsontvangers (ook wel nietuitkeringsgerechtigden genoemd). En we zijn verantwoordelijk voor het uitkeren van bijstandsuitkeringen aan mensen die niet in staat zijn in het eigen levensonderhoud te voorzien.

Re-integratie

Alle activiteiten die een werkzoekende onderneemt om zich te ontwikkelen richting een duurzame (loop)baan. De werkzoekende wordt hierin ondersteunt door de gemeente. Het einddoel is gericht op een vorm van betaald werk of werkfit worden.

Rondkomen

Voldoende geld om alle nodige uitgaven te kunnen doen.

Rondkomengesprek

Het rondkomengesprek is een vrijwillig gesprek voor mensen die een bijstandsuitkering hebben aangevraagd en vragen of zorgen hebben over geld of de bijstandsaanvraag. Er wordt praktische hulp en advies geboden om aanvullende inkomensvoorzieningen aan te vragen. Het gesprek is telefonisch, via videobellen of in het stadskantoor.

Schuldhulpverlening

Schuldhulpverlening is de dienstverlening om schulden te voorkomen, op te lossen of te beheersen en nazorg.

Sociale basis

De sociale basis bestaat uit wat bewoners zelf met en voor elkaar doen en de meer professionele, georganiseerde sociale basisvoorzieningen. Sociale basisvoorzieningen raken aan álle aspecten van het dagelijkse leven: ontmoeting, onderwijs, opvoeding, werk, gezondheid, wonen, sport, bewegen, cultuur en veiligheid. Een sterke sociale basis bestaat uit actieve inwoners die zich vrijwillig inzetten voor elkaar, de buurt, de vereniging en de stad, plus een basisinfrastructuur die daarop aansluit. Met basisinfrastructuur bedoelen we alle voorzieningen die volwassenen, jongeren en kinderen helpen stevig in het leven te staan. Het gaat om onderwijs, kinderopvang, sportvoorzieningen, welzijn, cultuur, openbare gezondheidszorg, jeugdgezondheidszorg etc.

Sociaal domein

De inspanningen die de gemeente verricht rond werk, participatie, samenredzaamheid, gezondheid, zorg en jeugd.

Virtueel Inkomstenloket (VIL)

Het Virtueel Inkomensloket is een digitaal product waarbij regelingen eenvoudig en automatisch aangevraagd, beoordeeld en toegekend kunnen worden aan inwoners.

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 59

Begrip

Definitie

Werkcoach

Is de regievoerder en vast aanspreekpunt voor de inwoner in de route naar werk.

Werkdienstverlening

Alle activiteiten die ondersteunend zijn aan het vinden en behouden van een betaalde baan.

Werkfit (maken)

De werkzoekende werkt aan het versterken van de werknemersvaardigheden, het verbeteren van persoonlijke effectiviteit en het verkennen van de arbeidsmarkt met als doel om klaar te zijn om de arbeidsmarkt (opnieuw) te betreden. Welke activiteiten iemand precies onderneemt is niet afgebakend het gaat erom dat het doel van een activiteit is om werkfit te worden.

Wettelijk Sociaal Minimum

Het sociaal minimum is het minimale bedrag dat een inwoner nodig heeft om in uw levensonderhoud te kunnen voorzien. De rijksoverheid heeft hiervoor een normbedrag opgesteld, dat ze ieder half jaar aanpast. Het sociaal minimum is meestal even hoog als een bijstandsuitkering.

Wmo

De Wet maatschappelijke ondersteuning helpt mensen om zo lang mogelijk thuis te blijven wonen en mee te kunnen doen in de samenleving. In de wet staat wat de gemeente moet doen om inwoners daarbij te helpen. Ook als zij het tijdelijk niet op eigen kracht redden. Voorbeelden van hulp zijn buurtteams, dagbesteding, hulp bij het huishouden, een rolstoel en regiotaxivervoer.

60

Bijlage 2 Wettelijke kaders Participatiewet (sinds 2015)

Het primaire doel van de wet is participeren naar vermogen. De focus ligt op het vinden van werk, de Participatiewet is een vangnet voor wie dat tijdelijk niet kan.1 Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor de re-integratie van mensen met een bijstandsuitkering (inclusief mensen met een arbeidsbeperking)2 en de zogenoemde niet uitkeringsontvangers (ook wel niet-uitkeringsgerechtigden genoemd). Het rijk stelt, naast de financiële middelen voor het verstrekken van uitkeringen en loonkostensubsidies, middelen beschikbaar voor de re-integratie en begeleiding van werkzoekenden. De financiering van het rijk bevat prikkels om met name in te zetten op de meest kansrijke werkzoekenden. Met de komst van de Participatiewet is het re-integratiebudget vanuit het rijk richting gemeenten verlaagd. Beschut werk is een instrument in de Participatiewet voor mensen die wel kunnen werken, maar uitsluitend in een beschutte (prikkelarme) werk omgeving. Gemeenten hebben een taakstelling om deze werkplekken aan te bieden. In Utrecht wordt dit uitgevoerd door het Utrechts Werkbedrijf (UW). Een belangrijke ontwikkeling is Participatiewet in balans, een herziening van de wet. Het doel hiervan is dat de wet beter aansluit op wat mensen (aan) kunnen en nodig hebben. Er zijn, voor de val van het kabinet, ruim 20 maatregelen in de wetgeving aangekondigd.

Wet sociale werkvoorziening (Wsw)

De Wsw is bedoeld voor mensen die door een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap niet onder ‘normale’ omstandigheden kunnen werken. Sinds de Participatiewet is de instroom in deze wet beëindigd. De doelgroep onder deze wet wordt daarom steeds kleiner. UW is verantwoordelijk voor het bieden van passend werk aan deze doelgroep.

Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten

Het doel van deze wet is het stimuleren van werkgevers om mensen met een arbeids­ beperking in dienst te nemen. Er is een landelijke afspraak van sociale partners dat er ten opzichte van 1 januari 2013 in totaal 125.000 extra banen worden gecreëerd; 100.000 in de marktsector voor 2026, 25.000 bij de overheid voor 2024. We werken op dit onderdeel samen in de arbeidsmarktregio in het regionaal werkbedrijf, de Utrechtse Werktafel.3

Wet inburgering 2021

Het doel van de wet inburgering 2021 is dat inburgeringsplichtigen zo snel mogelijk meedoen in Nederland, het liefst via betaald werk. Sinds 1 januari 2022 hebben gemeenten (weer) de taak om inburgeringsplichtige nieuwkomers te begeleiden bij hun inburgering.

1. In de Participatiewet zijn de rechten en plichten voor iedere bijstandsgerechtigde vastgelegd. Een belangrijke plicht is re-integratieverplichting. Verder zijn inkomensregelingen als bijzondere bijstand, individuele inkomenstoeslag en individuele studietoeslag in deze wet geregeld. 2. Vanaf 2015 vallen mensen met een arbeidsbeperking onder de Participatiewet. 3. 15 gemeenten via 6 uitvoeringsorganisaties, UWV, werkgevers (VNO-NCW) en vakbonden (FNV, CNV).

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 61

In de vorige wet (Wet inburgering 2013) waren inburgeraars zelf verantwoordelijk voor hun inburgering. Voor asielstatushouders betaalt de gemeente de inburgering. Gezins- en overige migranten moeten hun inburgering zelf betalen. Inburgeren gebeurt via drie leerroutes: ࡟ B1 route: een route voor taal en (vrijwilligers)werk ࡟ Onderwijsroute: een route ter voorbereiding op het volgen van een mbo-, hboop universitaire opleiding (met name jongeren) ࡟ Zelfredzaamheidsroute: een route voor inburgeringsplichtigen waarvoor de B1 en Onderwijs-route te moeilijk is

Wetsvoorstel “van school naar duurzaam werk”

Het doel van deze wet is zorgen voor meer gelijke kansen. Jongeren die het nodig hebben krijgen hulp in de stap van school naar werk. Ook wordt geregeld dat jongeren hulp krijgen als ze hun baan verliezen. Voor gemeenten betekent dit dat werkdienstverlening ook toegankelijk moet zijn voor jongeren die het onderwijs gaan verlaten, zodat zij duurzaam deel gaan nemen aan de arbeidsmarkt. Dit moeten gemeenten samen met RMC/ Doorstroompunt en de onderwijsinstellingen gaan vormgeven in een regionaal plan en in de samenwerking op casusniveau. Deze nota is tevens de basis voor eventuele aanpassingen van de volgende nadere regelgeving die we in het kader van de Participatiewet en Gemeentewet uitvoeren: ࡟ Verordening re-integratie, studietoeslag en tegenprestatie Participatiewet ࡟ Beleidsregels bijstand en part time ondernemen ࡟ Beleidsregel werknemerscheque ࡟ Nadere regel werkgeverscheque ࡟ Nadere regel jobcoaching en werkbegeleiding

62

Bijlage 3 Inzichten uit onderzoek en literatuur De keuzes in deze nota zijn gebaseerd op de kennis en ervaring die we hebben opgedaan in de praktijk. We hebben ook relevante onderzoeken en rapporten geraadpleegd, die onze ambitie binnen het thema werk en re-integratie raken. In deze bijlage schetsen we de belangrijkste uitkomsten. De centrale vraag die we onszelf gesteld hebben is welke kennis beschikbaar is over de doelgroep werk en re-integratie, over wat werkt en wat niet werkt en wat nodig is om de doelgroep goed te kunnen ondersteunen.

Vertrouwen is nodig om hulp te vragen; tijd nemen geeft vertrouwen

Inwoners met een bijstandsuitkering beschikken vaak niet over voldoende hulpbronnen om op eigen kracht mee te doen. Zij zijn aangewezen op hulp en ondersteuning van maat­ schap­pelijke organisaties en/of de overheid. Deze inwoners moeten er op vertrouwen dat ze kunnen terugvallen op deze ondersteuning. Zonder dit vertrouwen willen of durven mensen met problemen niet aan te kloppen bij de (lokale) overheid (Raad voor Volksgezondheid & Samenleving, 2021). De tijd nemen om alle levensgebieden te bespreken en een vertrouwensband op te bouwen, heeft een positief effect op de samenwerkingsrelatie tussen werkmatcher en werkzoekende (W&I, UU, 2020).

(Zelf)vertrouwen is ook positief voor participatie

De bijstandsexperimenten van de gemeente Utrecht (W&I, UU, 2020) én de gemeente Amsterdam (Gemeente Amsterdam, HvA, UvA, 2023) laten zien dat de vertrouwensband tussen klantmanagers en inwoners van groot belang is om tot succesvolle resultaten te komen. Vertrouwen in eigen kunnen is daarnaast ook een belangrijke voorspeller voor de kans op werk (van Hooft et al, 2007).

Recht doen aan de kwaliteit van leven en deelnemen aan de arbeidsmarkt is belangrijk

Voor veel mensen is de focus op betaald werk op korte termijn niet realistisch. Meer nadruk op andere vormen van participatie doet meer recht aan de kwaliteit van leven. Dit betekent niet dat de focus op betaald werk moet verdwijnen. Het is voor mensen belangrijk dat zij kunnen deelnemen aan de arbeidsmarkt en zo zelf in hun levensonderhoud kunnen voorzien en meedoen aan de samenleving (Versantvoort, 2022)

Werk en participatie vergroten geluk

Mensen die werken zijn over het algemeen gelukkiger dan mensen die niet werken (Plaisier et al, 2020). Mensen die weinig participeren zijn vaak minder gelukkig dan mensen die dat meer doen. De groep mensen met een lage opleiding, weinig binding met de arbeidsmarkt en weinig sociale contacten geven lagere cijfers voor geluk dan andere groepen in de samenleving (Hoff et al., 2021).

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 63

Oriëntatie en laagdrempelige ontmoetingen

Met de actieagenda Werkbeweging hebben we ervaren dat werkgevers een beter beeld van onze doelgroep hebben gekregen door andere manieren van werven, selectie en gesprekken met onze bedrijfsadviseurs. Laagdrempelige ontmoetingen opent de ogen van inwoners en werkgevers. Dit lijkt succesvol om mensen perspectief te bieden en in beweging te laten komen.

Domein overstijgend en integraal werken om aan te sluiten bij de leefwereld

De samenhang tussen problemen en een gebrek aan hulpbronnen dat uit onderzoek naar voren komt vraagt om een brede blik op het dagelijks leven en het leveren van maatwerk. Hiervoor is het nodig om domein overstijgend te werken (SCP, 2023). Het dagelijks leven van de inwoner laat zien welke activiteiten mensen combineren en hoe en waarom ze dit doen. Kijk naar wat mensen moeten, kunnen, willen en mogen. Dat zorgt voor reële handelingsperspectieven om kansenlijkgelijkheid te bevorderen (SCP, 2022)

Literatuurlijst 1. SCP (2023) Zicht op zorgen, Kerncijfers over de problemen, hulpbronnen, leefsituatie en ondersteuning van mensen in het sociaal domein,: 2. SCP (2022) Meedoen aan de samenleving, naast kunnen en moeten ook een kwestie van willen en mogen, essay, 3. Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (2021) Essay Machtige Mensbeelden 4. Gemeente Utrecht (2022) Eindrapportage Actieagenda Werkbeweging, Raadsbrief Werkbeweging W&I, Evaluatie werkbeweging (Q3 2019-Q1 2022) 5. Gemeente Utrecht, Universiteit Utrecht (2020) Onderzoek Weten wat werkt 6. HvA, UvA, gemeente Amsterdam (2023) Naar een werkzame bijstand, bevindingen uit het Amsterdams experiment met de bijstand, 7. Plaisier, I., et al (2020). Welbevinden ten tijde van corona. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. 8. Hoff, S., et al (2021). Verschil in Nederland 2014-2020. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. 9. Hooft, E.A.J. van, et al (2007). Verklarende factoren van werkzoekgedrag en werkhervatting. Instituut voor Psychologie Erasmus Universiteit Rotterdam. 10. Versantvoort (2022) Zin verzoet de arbeid. Over arbeid en zingeving in een paradoxale samenleving,

64

Beleidsnota werk en re-integratie versie 22 januari 2023 | 65