Agendabundel

Geen van de respondenten heeft bijvoorbeeld een verstandelijke beperking of een Wajong-uitkering. Ook heeft niemand vanaf het begin van hun leven een marginaal bestaan geleid: alle respondenten hebben namelijk eerst het “standaard” pad van school, studie en werk gevolgd. Zeven van de acht respondenten zijn ergens in hun volwassen leven maatschappelijk uitgevallen: als student, kort daarna toen ze begonnen te werken, of na een aantal jaar werkzaam te zijn geweest. Bij zes van hen was in de kindertijd of later in hun jeugd al sprake van problemen, voornamelijk van psychische aard. Zij ervaarden een onveilige jeugd met geweld of ‘anders zijn’, niet in de groep passen en/of gepest worden. Van deze zes personen hebben er drie autisme, twee respondenten hebben psychoses gehad, en twee respondenten hebben een andere ontwikkelingsstoornis. Daarnaast komen ernstige angststoornissen, PTSS en (chronische) depressie onder hen meerdere malen voor. Alle zes hebben zich op allerlei manieren geprobeerd staande te houden en sommigen hebben dat tot aan middelbare leeftijd volgehouden. Veelal zorgde een ingrijpende levensgebeurtenis voor het uitvallen van de respondent en daarna verlies van werk. Er is bij deze groep in beperkte mate sprake van fysieke klachten. Van de acht respondenten waren er twee met ernstige fysieke klachten.

Zo heeft één van de respondenten een fysieke beperking die haar isolement versterkt: zij kan alleen met een hulpmiddel lopen en voelt zich daardoor te kwetsbaar om alleen de deur uit te gaan. Een andere respondent heeft een hartaandoening. Zes van de acht respondenten hebben een beperkte hoeveelheid energie en zijn snel overprikkeld. Ze moeten lang bijkomen van activiteiten en doseren wat zij op een dag doen. Dit staat hun maatschappelijke participatie in de weg.

5

3 Oorzaken eenzaamheid In dit hoofdstuk bekijken we een aantal oorzaken van eenzaamheid. De voornaamste redenen die de respondenten noemen zijn psychische problematiek, snel overbelast zijn en armoede. Bij de meeste respondenten is sprake van een combinatie van meerdere factoren en de oorzaken hangen ook met elkaar samen.

3.1. Moeite hebben met sociale contacten Twee respondenten hebben problemen met contacten aan gaan. Een respondent met autisme is door zijn psychose oude vrienden kwijtgeraakt en slaagt er niet in nieuwe vrienden te maken. Hij vindt het lastig om nieuwe contacten te leggen en de contacten die hij wel heeft mondden niet uit in vriendschappen. Hij is veel bezig met het analyseren van sociale relaties en de wereld om hem heen. Hij krijgt soms stress omdat hij bang is dat zijn communicatieve skills niet goed genoeg zijn. Een andere respondent is door pesten in het verleden heel angstig geworden voor sociale situaties en vermijdt contact. Hij is bang dat anderen over hem praten of hem uit zullen lachen. Hij piekert over hoe hij eenzaamheid kan doorbreken. “Ik vind het moeilijk om mijn plek te vinden in de samenleving. Ik weet niet bij welke clubje ik pas. (…). Ik heb altijd het gevoel dat ik er niet bij hoor, ik voel me niet thuis. Ik zie anderen als een gevaar. Het voelt veiliger om thuis te zijn”. De respondent heeft één goede vriend en enkele familieleden. “Verder heb ik eigenlijk geen sociale contacten. Op de sportschool is het hoi zeggen en verder niet. Wandelen doe ik alleen. Er zijn dagen dat ik niemand spreek”. De andere respondenten hebben (of hadden in het verleden) een groter netwerk met familie, collega’s, een partner of goede vrienden.

Zij lijken de kunst van het vriendschappen en relaties aangaan wel te verstaan.

3.2. Een beperkt sociaal netwerk Een deel van de respondenten is door de gebeurtenissen in hun leven werk, collega’s, vrienden en kennissen verloren. Er is een breuk ontstaan in de sociale contacten die ze hadden en hun netwerk is steeds kleiner geworden. Eén respondent raakte door dakloosheid en ziekte het grootste deel van zijn vrienden- en kenniskring kwijt. Ook geven mensen aan dat contact verwatert als zij het door bijvoorbeeld depressieve klachten niet op kunnen brengen om af te spreken. Een andere respondent heeft de ervaring dat mensen er slecht tegen kunnen dat het leven niet maakbaar is: “Wat belangrijk is, is dat mensen accepteren dat er geen progressie geboekt kan worden. Dit vinden mensen lastig, ik ben daardoor veel vrienden verloren”. Deze respondent legt ook uit dat er diversiteit aan contacten nodig is, het hebben van een partner of enkele goede vrienden is niet voldoende. Ook de andere respondenten met een partner beamen dat: een fijne relatie alleen lost eenzaamheid niet op. Sommige respondenten ondernemen van alles om nieuwe mensen te ontmoeten, en tot hun verdriet blijft het oppervlakkig of bloeden nieuwe contacten weer dood. Anderen laten het netwerk ook bewust kleiner worden, omdat ze al het sociale verkeer eigenlijk niet trekken. “Vrienden heb ik afgestoten.

Als je geen contact meer hebt dan heb je ook geen sociale druk, feestjes, bepaald verwachtingspatroon waaraan je niet meer kunt voldoen.”

3.3. Beperkt belastbaar zijn Bij zes respondenten met psychische problematiek is het beperkt belastbaar zijn een belangrijke oorzaak van hun eenzaamheid. Dit leidt tot beperkte activiteiten buiten de deur en mogelijkheden voor sociale contacten. Alle zes respondenten geven aan enorm te moeten bijkomen van activiteiten. De meesten vinden sociale interactie uitputtend. Sommigen ervaren vooraf ook al veel spanning. Eén respondent bijvoorbeeld plant haar sociale

6

activiteiten zo dat ze zowel de dag ervoor als de dag erna rust heeft. De woorden moe, overprikkeld, overbelast en moeten bijkomen vallen vaak in de gesprekken. Bij sommige respondenten leidt de beperkte belastbaarheid ongewild tot een structurele afname in de sociale contacten. De zes respondenten worstelen met het vinden van een evenwicht tussen activiteiten buiten de deur en alleen thuis zijn. 1 op 1 contact lijkt minder belastend te zijn dan contact met meerdere mensen tegelijk. De stad is te druk voor veel respondenten, het gaat allemaal te snel, het verkeer is druk, er wonen teveel mensen dicht op elkaar. Een respondent komt daardoor eigenlijk niet meer in het centrum of Hoog Catharijne, een ander laat bussen die vol zijn voorbij gaan en twee respondenten zouden het liefst de stad uit verhuizen. Voor één respondent met een lichamelijke beperking is de stad steeds slechter toegankelijk; auto’s worden geweerd, OVhaltes zijn te ver, en stoepen staan vol met bankjes en fietsen. Dit maakt het ook lastig voor haar minder mobiele kennissen om haar woning te bereiken.

3.4. Maatschappelijk aan de zijlijn staan Geen van de respondenten heeft momenteel een reguliere baan. Eén respondent werkt een paar uur per week vanuit haar eigen bedrijf. Een andere respondent zit nu bijna twee jaar in de ziektewet. Hij wil wel weer wat doen, maar dan rustig aan. Niks doen en thuis zijn is niks voor hem. “Je bent uit het arbeidsproces en daar komt de eenzaamheid vandaan. Zelfs de buren denken ‘oh die werkt niet meer’. Nee. Dat is niks voor mij”. Het niet hebben van een betaalde baan heeft als gevolg dat de respondenten weinig contacten hebben met collega’s en weinig nieuwe mensen ontmoeten. Daarnaast leidt het gebrek aan betaald werk tot een laag inkomen, waardoor zij weinig geld hebben om (sociale) activiteiten te ondernemen. In combinatie met een beperkte belastbaarheid zorgt dit ervoor dat ze weinig nieuwe sociale contacten kunnen opbouwen. Wel deed het merendeel van de respondenten vrijwilligerswerk. Dit werd vaak erg belangrijk gevonden door de respondenten: het geeft structuur, een dag invulling, het gevoel iets nuttigs te doen en het brengt je onder de mensen. Diverse respondenten geven aan dat (vrijwilligers)werk hun bestaan zinvol maakt. Wel verschilden respondenten in de mate waarin zij in staat waren om vrijwilligerswerk te doen.

Sommigen deden dat een paar dagen per week, anderen een beperkt aantal uren per week: zij zouden wel graag meer vrijwilligerswerk willen doen maar qua belastbaarheid lukt dat meestal niet.

3.5 Armoede De meeste respondenten leven van een uitkering of hebben een inkomen net boven bijstandsniveau. Meerdere respondenten geven aan dat een laag inkomen hun activiteiten belemmert. Een van hen zegt: “Eenzaamheid gaat samen met armoede eerlijk gezegd. Als je niet veel hebt dan kan je niet veel doen. Als je niet vindingrijk bent of mensen hebt die je helpen, dan beland je al gauw in een vicieuze cirkel”. Een andere respondent is heel blij dat ze vrienden heeft die een beetje in dezelfde situatie zitten als zij, die ook ongetrouwd zijn, en net als zij een laag inkomen hebben. Haar vrienden zullen bijvoorbeeld geen dure uitjes voorstellen. Ze wandelen bijvoorbeeld of eten samen. Wel vindt ze het jammer dat ze door haar uitkering maar weinig leuke dingen kan doen. “Als je een laag inkomen hebt, dan ben je toch wel een beetje beperkt in je doen en laten vind ik”. Eén respondent geeft hij aan dat hij nauwelijks kan rondkomen. Er gebeuren geregeld dingen waardoor hij niet uitkomt in de maand en ook in een gewone maand haalt hij het net met de hakken over de sloot. Deze respondent heeft een vriendin die in een andere stad woont. Voorheen fietste hij daarheen maar nadat hij corona heeft gehad lukt dat niet meer. Hij heeft te weinig geld om met het openbaar vervoer naar haar toe te gaan.

Hij heeft geen geld om zelf dingen te ondernemen en voelt zich daardoor erg afhankelijk, bijvoorbeeld of zijn vriendin naar hem toe wil komen of een trui voor hem wil kopen. Hij voelt zich daardoor ‘een parasiet’. 7

4 Betekenis eenzaamheid De mate en ernst waarin respondenten eenzaamheid ervaren verschilt. Wel ervaart het merendeel van de respondenten een combinatie van twee of drie verschillende vormen van eenzaamheid. Emotionele en sociale eenzaamheid komen het meest voor. Deze vormen van eenzaamheid, en hoe respondenten dit ervaren, worden hieronder verder beschreven.

4.1. Sociale eenzaamheid Sociale eenzaamheid betekent dat iemand minder sociale contacten heeft dan hij of zij wenst. Het kan een gemis zijn aan vrienden, kennissen of collega’s. Het sociaal netwerk schiet tekort. 4 Zes respondenten in deze studie ervaren sociale eenzaamheid. Ze missen contacten of kunnen de vrienden die ze hebben niet vaak genoeg zien. Eén respondent wil wel meer sociale contacten maar is er tegelijkertijd bang voor en verstopt zich het liefst thuis. Er gaan dagen voorbij dat hij niemand spreekt en de onderzoeker is de eerste in anderhalf jaar tijd die bij hem over de vloer komt. Weer een ander voelt zich juist geregeld opgesloten in huis. “De eenzaamheid kan me regelmatig aanvliegen. Waarom is het zo moeilijk om gewoon iemand langs te hebben? Dat je je opgesloten voelt, dat is bijna iedere dag wel. Soms zie ik de hele dag niemand. Je moet het zelf organiseren. Het komt niet zomaar op je af, je moet er veel voor doen”. Dat je het zelf moet doen, dat lukt mensen in een kwetsbare situatie juist vaak niet, vanwege redenen die zijn beschreven in het vorige hoofdstuk.

4.2. Emotionele eenzaamheid Onder emotionele eenzaamheid wordt verstaan dat iemand een hechte, intieme band mist met één of meerdere personen, zoals een levenspartner of goede vriend.5 Eén respondent geeft aan sterke gevoelens van verdriet te hebben omdat hij geen bevredigende vriendschappen en/of relatie heeft. Dit ervaart hij meerdere malen per week, bijvoorbeeld als een stel hand in hand ziet lopen. Omdat hij weinig mensen ontmoet met wie hij een klik heeft, ervaart hij betekenisloosheid. Een andere respondent kan naar eigen zeggen bij weinig mensen haar ei kwijt. Ze kan dat wel bij haar man, maar ervaart toch emotionele eenzaamheid, omdat ze met te weinig mensen diepgaandere gesprekken heeft. Twee respondenten missen juist een partner om samen dingen mee te doen. De een heeft geen relatie en mist ’s avonds iemand die naast hem op de bank zit. Een andere respondent is op zich tevreden over zijn dag invulling. “Maar ‘s avonds kan ik me wel eenzaam voelen. Op de dag kan ik me ontspannen met sport en vrijwilligerswerk. Maar, waar leef ik voor? Er is niets gebeurd vandaag, wat heeft het voor zin? Het gaat over het algemeen wel goed maar ik ervaar gevoelens van alleen zijn en pijn.”

4 https://www.eenzaam.nl/over-eenzaamheid/soorten-eenzaamheid 5 https://www.eenzaam.nl/over-eenzaamheid/soorten-eenzaamheid

8

4.3. Existentiële eenzaamheid Bij existentiële eenzaamheid gaat het meer over zingeving dan over sociale contacten. Het wordt omschreven als een verloren en zwervend gevoel, geen eigen plek of rol in het leven kennen, of een gevoel van zinloosheid.6 De meeste respondenten zijn heel veel alleen thuis. Sommigen gamen veel, anderen hebben veel de tv of radio aanstaan om wat geluid om zich heen te hebben. Meerdere respondenten ervaren hun dag invulling niet als betekenisvol. Ze verzinnen dingen om zichzelf bezig te houden. Een respondent heeft het gevoel dat ze niet voldoende mee kan doen aan de maatschappij. Ook kan ze niet bepaalde stappen in haar leven zetten die anderen van haar leeftijd wel kunnen, zoals een huis kopen of kinderen krijgen. Een andere respondent is niet tevreden met haar dag invulling. Ze is veel meer thuis dan haar lief is en voelt zich soms opgesloten. Ze heeft veel interesses en kan voldoende bedenken om te doen, maar voor het er op uit gaan heeft ze anderen nodig. Een respondent met veel depressies geeft aan dat hij psychisch op is. Hij heeft geen manier gevonden om iets (van betekenis) te doen. Hij heeft geen hoop meer en heeft plannen voor suïcide, ook het woord euthanasie is gevallen7. Hij probeerde in ‘de hokjes te passen’ maar dat lukt hem niet. “Ik zou ontzettend graag willen werken, een normaal leven hebben.

Maar ik kan het niet, het lukt mij gewoon niet”.

6 https://www.eenzaam.nl/over-eenzaamheid/soorten-eenzaamheid

7

Zowel de partner van de geïnterviewde als de hulpverlening zijn hiervan op de hoogte.

9

5 Mening huidig aanbod Aan de respondenten is gevraagd of zij de acht initiatieven tegen eenzaamheid die de gemeente ondersteunt, kennen. De respondenten zijn voor het grootste deel bekend met dit aanbod van activiteiten, of in ieder geval met de organisaties die deze aanbieden. Een aantal doet momenteel mee aan bepaalde activiteiten of heeft dat in het verleden gedaan. De bekendheid van en interesse in het aanbod staan weergegeven in de tabel in de bijlage. Over het algemeen vinden respondenten het goed dat er verschillende activiteiten tegen eenzaamheid worden aangeboden. De meeste respondenten hebben aan bepaalde activiteiten veel gehad. Zo zijn er meerdere respondenten bekend met een training sociale vaardigheden (via U-Centraal of een andere organisatie) en vonden dit nuttig. Ook kennen meerdere respondenten het Enik Recovery College en vinden het fijn om hier mensen te treffen die zich in een soortgelijke situatie bevinden. Bijna alle respondenten hebben momenteel of in het verleden een maatje gehad via een maatjesproject (via Handje Helpen of een andere organisatie). Wel werd een maatje vaak gezien als een ‘tijdelijke’ oplossing in een bepaalde fase van hun leven: veel maatjesprojecten stoppen na één of twee jaar, en soms voelde de relatie als ongelijkwaardig of was de match niet geheel een succes.

In de bijlage is er per activiteit beschreven wat de meeste respondenten van het aanbod vonden. Tijdens de interviews werden door respondenten actief aantekeningen gemaakt over activiteiten die voor hen interessant waren. Drie respondenten waren geïnteresseerd in Welzijn op Recept en één persoon heeft zich meteen aangemeld. Een respondent gaat een proefles doen bij StutTheater, en een ander nam zich voor zich aan te melden voor de schrijven en fotografiecursus van Enik Recovery College. Hij was al bekend met Enik, maar niet met de specifieke fotografiecursus.

5.1. Toegang huidig aanbod Tijdens de interviews kwam naar voren dat het aanbod tegen eenzaamheid niet volledig aansluit bij de behoeften en situatie van de respondenten. Ook zijn er reguliere activiteiten (niet direct gericht op het tegengaan van eenzaamheid) die respondenten interessant vinden maar die niet voldoende toegankelijk voor hen zijn. Hieronder noemen we de voornaamste redenen waarom het aanbod niet (altijd) aansluit. Te duur Een groot deel van de respondenten leeft van een inkomen op bijstandsniveau. Ook al worden veel van de activiteiten aangeboden tegen een gereduceerd tarief, de kosten kunnen toch te hoog zijn. Een respondent noemt als voorbeeld het beperkte aantal goedkope eetgroepen: in sommige wijken van Utrecht zijn alleen eetgroepen waarbij een maaltijd € 7,50 of € 10,- kost. Daarnaast zijn er kosten voor het vervoer naar de activiteit toe. Te druk Voor respondenten die snel overprikkeld raken of die moeite hebben met ‘onvoorspelbare sociale situaties’, zijn bepaalde activiteiten te druk. Denk hierbij aan StutTheater (te druk door aard activiteit) of Resto van Harte (te druk door grootte van de groep). Zij zijn meer gebaat bij activiteiten in een kleine, rustige en overzichtelijke setting.

Laagdrempelige, vrijblijvende activiteiten Meerdere respondenten geven aan dat activiteiten laagdrempelig en vrijblijvend moeten zijn, dat je kort van tevoren moet kunnen afzeggen als je je toch niet goed voelt, of weg kan gaan als je dat wilt. Er zijn wel verschillende

10

meningen over de doelgroepen voor deze activiteiten: de een wil liever activiteiten met ‘gelijkgestemden’, de ander denkt dat het goed is om verschillende doelgroepen samen te nemen zodat de een de ander kan helpen. Geen aansluiting met de doelgroep Onder de respondenten van dit onderzoek bevinden zich relatief veel mensen met een theoretisch opleidingsniveau en/of hoge intelligentie. Bepaalde activiteiten spreken hen niet aan omdat ze onvoldoende aansluiting vinden bij het niveau van de andere deelnemers. Het meest genoemde activiteit in deze context is De Wilg/Buurtkoffie. Een respondent zegt hierover: “Ik val soms een beetje tussen wal en schip. Aan de ene kant hoor ik bij de hoogopgeleide, werkende mens, maar daar hoor ik ook niet helemaal thuis, en aan de andere kant heb je dan de ‘kwetsbare burger’, en daar voel ik me ook niet thuis. En zeker bij de Wilg is dat.” Daarnaast hebben respondenten heel verschillende behoeften rondom sociaal contact: sommigen hebben al te veel contacten met mensen uit het ‘zorgcircuit’ en willen graag meer contact met ‘neurotypische’ mensen8. Anderen willen juist graag meer contact met ‘mensen zoals zij’ die begrijpen wat je doormaakt. Een respondent met sociale angst die naar een activiteit gaan überhaupt al heel spannend vindt: “Met gelijkgestemden die je begrijpen voel je je al vrijer. Als je er bent, is het al gelukt”.

5.2. Welk aanbod wordt gemist? Aan respondenten is ook gevraagd wat ze missen in het huidige aanbod aan activiteiten. Hierbij worden ook reguliere activiteiten genoemd, die niet altijd toegankelijk zijn voor de respondenten in dit onderzoek. Betaalbare activiteiten rondom specifieke interesses Een aantal respondenten heeft specifieke interesses, zoals filosofie, cinema of het bezoeken van een lezing. Zulke algemene activiteiten vinden in Utrecht voldoende plaats, maar zijn vanwege de kosten niet altijd toegankelijk voor de respondenten. Sommige respondenten hebben wel een U-pas, maar die is dan niet in te zetten voor de activiteit waar zij heen willen. Door de hoge kosten verdwijnt de laagdrempeligheid: sommige respondenten hebben de vrijheid nodig om op het laatste moment te kunnen afzeggen, als ze op dat moment niet lekker in hun vel zitten. Niemand om mee te gaan Een aantal respondenten geeft aan dat ze niet aan (algemene) activiteiten meedoen vanwege ontbrekend gezelschap. Sommige respondenten hebben een beperkt sociaal netwerk en kennen niemand die hun specifieke interesses deelt (zoals filosofie). Anderen vinden het te spannend om alleen naar de activiteit toe te gaan. De meeste respondenten hebben op dit moment geen maatje (meer).

5.3. Mogelijke oplossingen Platform voor ontmoeting Diverse respondenten hebben behoefte aan een online platform voor het kunnen ontmoeten van andere eenzame mensen (en vrijwilligers/professionals), op basis van interesses en behoeften. Een respondent geeft aan dat Utrecht in het verleden een dergelijk platform had, Vriendschap in Utrecht, dat helaas is gestopt. Het is onduidelijk wat alternatieven zijn voor dit platform. Toch lijkt een dergelijk platform voor meerdere respondenten een

8 Met neurotypische mensen verwijst de respondent naar personen die geen autismediagnose hebben en daarnaast geen

andere intellectuele of ontwikkelingsverschijnselen hebben. Bron: https://weten.site/wat-betekent-het-om-neurotypisch-tezijn/

11

oplossing te zijn, omdat er via het platform specifiek kan worden waar een persoon naar op zoek is (vriendschap, dating, of iemand met dezelfde interesses om samen activiteiten te ondernemen). Reguliere vriendschaps- of datingssites zijn vaak geen uitkomst voor respondenten of zijn te duur. Sommige respondenten geven aan zelf naar een ‘match’ te willen zoeken, maar wel met ondersteuning. Betaalbare, laagdrempelige vakanties Ook geven meerdere respondenten aan dat zij graag wel eens op vakantie zouden willen. Voor velen is een vakantie niet haalbaar vanwege de kosten, de stress of omdat ze niemand hebben om mee op vakantie te gaan.

12

6 Conclusies De acht respondenten in dit onderzoek ervaren sociale, emotionele en existentiële eenzaamheid. Daarbij speelt psychische kwetsbaarheid en beperkte belastbaarheid een grote rol. De mate waarin de respondenten (ernstige) eenzaamheid ervaren verschilt. Wat opvalt aan de groep respondenten is dat zij allen eerst een heel regulier levenspad bewandeld hebben met school, opleiding en werk. De meesten van hen zijn op een gegeven moment uitgevallen en maatschappelijk aan de zijlijn komen te staan. De meesten hebben daardoor ook een laag inkomen. Bij een paar respondenten heeft een zeer onveilige thuissituatie geleid tot angstklachten en depressies, bij enkele anderen is sprake van autisme. Bij zes respondenten wordt het sociale leven ernstig belemmerd omdat zij snel overprikkeld en vermoeid zijn. Het gaat soms om heel schrijnende situaties. Menig respondent voelt zich machteloos en sommigen worstelen met de zin van het leven. Het aanbod van de gemeente Utrecht is deels wel en deels niet bekend bij de respondenten. Bij het langslopen ervan pakten meerdere respondenten spontaan pen en papier om dat wat ze nog niet kenden maar hen wel aansprak op te schrijven. Van één respondent weten we dat hij zich na het interview heeft opgegeven bij Welzijn op Recept. Het bekendste zijn de maatjesprojecten.

Diverse respondenten hebben in het verleden een maatje gehad en dit is de meesten goed bevallen. Maatjes vinden ze echter vooral geschikt om iemand tijdelijk te ondersteunen het leven weer op te pakken. Onze respondenten hebben meer behoefte aan “gewone” vriendschappen of ten minste gelijkwaardige contacten. Ook laagdrempelige voorzieningen om koffie te drinken of samen te eten zijn aardig bekend. Sommigen vinden de maaltijden echter te duur of het is voor hen te ver of te grootschalig en te druk. De voornaamste redenen om niet van aanbod gebruikt te maken zijn: het is te duur, het is te druk of het sluit niet aan bij deze doelgroep. Wat onze respondenten graag zouden willen zijn: laagdrempelige activiteiten zonder verplichtingen, iemand om samen mee te gaan, reguliere interessante cursussen of lezingen kunnen betalen (Upas aanbod sluit niet altijd aan op interesses), een platform voor ontmoeting (vrienden, relatie), een keer een weekendje weg of op vakantie kunnen. De oplossingsrichtingen lijken daarom te liggen in: -

-

Laagdrempelige activiteiten en initiatieven in buurten stimuleren. Bestaand aanbod gericht op het verminderen van eenzaamheid beter onder de aandacht brengen. Met name Welzijn op recept, dat mensen de weg kan wijzen naar activiteiten die bij hen passen, verdient meer bekendheid. Initiatieven gericht op ontmoeting en vriendschap ondersteunen. Bestaand regulier (cultureel, intellectueel) aanbod financieel toegankelijk maken voor de minima.

Ten slotte benadrukken we het volgende. De acht respondenten in deze kleine verdiepende studie verkeren op dit moment allemaal in een stabiele situatie. Ze hebben een woning, een vast inkomen en indien nodig hebben ze zorg en (GGZ)-hulp. Zij zijn in staat om te reflecteren op hun persoonlijke situatie en ondernemen stappen om daar verbetering in te brengen, waaronder aansluiting zoeken bij Meetellen. Een deel van hen heeft in het verleden echter lange periodes gekend waarin zij er veel slechter aan toe waren. Zij geven daarover aan dat ernstige eenzaamheid een rol speelde, maar dat zij destijds niet bij machte waren om daar iets aan te doen. We dienen ons te realiseren dat we een subgroep kwetsbare Utrechters gesproken hebben die een stabiele levenssituatie heeft. Onze conclusies betreffen dan ook alleen deze groep. Vermoedelijk hebben ernstig eenzame mensen in een instabiele situatie andere vormen van ondersteuning nodig.

13

Bijlage 1: Bekendheid en gebruik aanbod Activiteit Welzijn op recept

Organisatie DOCK

Bekendheid Onbekend bij bijna iedereen

Interessant voor respondenten Zeer interessant, aantal respondenten neemt stappen om zich aan te melden

Schrijven of fotografie

Enik Recovery College

Onbekend bij meer dan de helft

Zeer interessant voor de meesten. Een aantal heeft al activiteiten gedaan bij Enik. Laagdrempelig, fijn om gelijkgestemden te treffen

Training sociale vaardigheden

U Centraal

Onbekend bij meer dan de helft

De helft van de respondenten heeft de training in het verleden gedaan en vond het nuttig. De anderen hebben al voldoende vaardigheden en vinden zo’n cursus niet nodig

Samen aan tafel

Resto van Harte / Buurtbuik

Bekend bij iedereen

De helft van de respondenten vindt deze activiteit te druk, te veel prikkels. Een aantal bezoekt de activiteit regelmatig en vindt het erg gezellig.

Buurtkoffie

Buurtteam/ De Wilg

Bekend bij meer dan de helft

Meningen zijn verdeeld: de helft is wel geïnteresseerd maar schrikt ook terug voor het hulpverleningskarakter van met name de Wilg. Een aantal respondenten geeft aan geen aansluiting te hebben met de doelgroep.

Eenzaamheid en veerkracht

GGZ

Onbekend voor iedereen

De meesten hebben zo’n cursus niet nodig of hebben al iets soortgelijks gedaan. Een aantal is wel geïnteresseerd.

Theater

Stut

Bekend bij meer dan de helft

De meesten vinden het een goed initiatief maar vinden het te druk of geven aan dat theater niks voor hen is. Een paar respondenten zijn wel geïnteresseerd.

Maatjesproject

Handje helpen

Bekend bij de meesten

De meesten hebben in het verleden een maatje gehad (via Handje Helpen of andere organisatie) en dit beviel heel goed, hebben ze veel aan gehad. Wel werd het door hen gezien als een tussenstap naar het zelf opbouwen van echte, gelijkwaardige vriendschappen en geen permanente oplossing tegen eenzaamheid.

14

Labyrinth Onderzoek & Advies Labyrinth is een full-service onderzoeks- en adviesbureau dat bestaat uit een uitstekend op elkaar ingespeeld team van specialisten met ruime ervaring op diverse onderzoeksterreinen. Zo is Labyrinth actief binnen verschillende maatschappelijke werkvelden, zoals diversiteit, migratie, integratie, leefbaarheid, sociale veiligheid, wonen, zorg & welzijn, arbeidsmarkt en jeugd. Labyrinth weet hierbij als geen ander iedereen te bereiken, ongeacht taal, achtergrond en sociaaleconomische status. Niet praten óver hen, maar mét hen, is daarbij de visie.

15

2 Bestemmingsplan Ivoordreef 1 RIB-Ivoordreef-Info-en-Bijdragen-deelnemers-WEB.docx

Bestemmingsplan Ivoordreef Basisinformatie Datum Gespreksleider Tijd Zaal Soort bijeenkomst

29 november 2022 Maarten van Heuven 19.30 – 20.30 uur ZIMIHC Stefanus, Braziliëdreef 2 Bespreken raadsvoorstel over bestemmingsplan Ivoordreef, Overvecht Gesprek tussen raadsleden, bewoners, relevante organisaties uit de wijk en wijkplatform Wethouder Lot van Hooijdonk vier ambtenaren, gemeente Utrecht (PowerPoint) De gemeenteraad debatteert over dit onderwerp tijdens de vergadering van de commissie: Ruimtelijke Ordening en Grondzaken van 8 december 2022. Wilt u nog informatie delen met raadsleden, stuur dit naar raadsinformatiebijeenkomst@utrecht.nl Website gemeente en facebook 2 deelnemers, Stichting Bo-Ex '91 2 deelnemers, Era Contour deelnemer, Amvest 2 deelnemers, Wijkplatform Overvecht deelnemer, Extinction Rebellion deelnemer, initiatiefnemer petitie deelnemer, Bewonersplatform Overvecht 8 deelnemers op eigen initiatief deelnemer, Evangelische Broedergemeente (EBGU)

Werkvorm

Portefeuillehouder Betrokken ambtenaren/presentatoren Vervolg

Links naar Deelnemers

Programma Opening en welkom Toelichting Gemeente Utrecht & vragen raadsleden Toelichting Bo-Ex 91 & vragen raadsleden Toelichting door Wijkplatform Overvecht & vragen raadsleden Overige deelnemers aan het woord & vragen raadsleden Reflectieronde en afronding

1

Motivatie Agendeerders: Maarten van Heuven (PvdD), Rick van der Zweth (PvdA), Has Bakker (D66), Yvonne Hessel (Utrecht Solidair), Gert Dijkstra (EenUtrecht), Myrthe Minnaert (Bij1), Cees Bos (SBU) en Fred Dekkers (GroenLinks). Naar de raad is het bestemmingsplan Ivoordreef verstuurd, ter besluitvorming. De agenderende fracties zouden graag eerst nog een Raadsinformatiebijeenkomst organiseren voordat we overgaan tot besluitvorming. De afgelopen tijd zijn er zijn veel discussies geweest over de gevolgen van de ontwikkeling voor het groenstructuurplan daar, en dan vooral voor de bomen. In de Rib zouden de agenderende fracties graag een ambtelijke toelichting krijgen of de gebouwen anders, bijvoorbeeld hoger, ontwikkeld kunnen worden om zo de groenstructuur te kunnen sparen. We zoeken vooral naar informatie over een andere insteek, en dus niet naar een toelichting op het huidige plan. Ook horen we graag van bewoners, relevantie organisaties uit de wijk en het wijkplatform wat zij van de plannen vinden en wat zij eventueel anders zouden willen. Waar mogelijk vindt de RIB in de buurt van de Ivoordreef plaats.

Bijdrage Deelnemer, Wijkplatform Overvecht “Beter ten halve gekeerd, dan ten hele gedwaald” Utrecht heeft onlangs na de klimaatcrisis ook de biodiversiteitscrisis uitgeroepen. In nagenoeg alle partijprogramma’s is groen en klimaatadaptatie een speerpunt. Vooral bij de grootste partij in deze raad. Enkele quotes uit allerlei verkiezingsprogramma’s. U zult de herkomst zelf wel herkennen: “We vergroten biodiversiteit; We vergroenen de leefomgeving; We spelen in op klimaatverandering #DURFTEKIEZEN” “Zo houden we de stad in de zomer koel.” “Groen in de buurt maakt mensen gelukkiger.” “We zorgen ervoor dat (woning)bouw in de stad niet leidt tot minder openbaar groen” “Wij willen dat er in de komende vier jaar 16.000 bomen bij komen. Want deze bomen zijn goed voor vogels.” “We willen werken aan een stad die we met een gerust hart door kunnen geven aan volgende generaties.” “Iedereen moet gezonde lucht kunnen inademen.” Ook betaalbare huisvesting staat hoog op de agenda van alle partijen, is zo niet de topprioriteit.

Enkele voor u vast herkenbare quotes: “We moeten voorkomen dat onze stad een plek voor de ‘happy few’ wordt.” “De meeste nieuwbouwprojecten hebben vooral peperdure woningen opgeleverd.” “Bewoners die dat willen moeten in hun eigen buurt een andere geschikte woning kunnen vinden.” “Koopwoningen zijn onbetaalbaar geworden in onze stad.” “Er moet een balans tussen de grote vraag naar woningen en de leefbaarheid van de wijk.” “Groei is geen doel op zich”. Wij denken dat op de Ivoordreef een goed woningplan kan komen met behoud van het aantal geplande woningen en met behoud van de stedelijk groenstructuur, waarvan u allen zegt daar veel belang aan te hechten. Met behoud van de 67 bomen die nu op de kaplijst staan.

2

Het voorliggend bestemmingsplan voldoet daar niet aan. Het gaat pontificaal in tegen uw eigen vastgestelde groenbeleid van de groene stedelijke structuur versterken. Het gaat daarmee in tegen uw eigen groene beloftes aan de kiezers. Het Wijkplatform wil u vooral oproepen om dit plan te toetsen aan uw eigen standpunten en vastgesteld gemeentebeleid zoals het geactualiseerde Groenstructuurplan. Dat is ook het Gezond stedelijk leven beleid. Het plan dat aan u voorgelegd wordt, staat daarmee in schril contrast, immers: - Wat is er gezond aan een buurt waar geen plek is voor bomen? - Wat is er gezond aan een woning op een hoek die aan alle kanten aan geluidhinder blootgesteld wordt? - Wat is er gezond aan flats zonder collectieve groene ruimte pal naast achtertuinen van benedenburen? - Wat is er gezond aan woningen die niet genoeg zonlicht krijgen? - Wat is er gezond aan een speeltuin langs een megadrukke weg? Waar is in dit plan eigenlijk de ruimte voor doorstroming binnen Overvecht? Die is er niet. Ook Overvechters en Utrechters met een smallere of modale beurs zouden hier een huis moeten kunnen kopen. Er worden hier geen woningen gebouwd waar bewoners van Overvecht die willen doorstromen écht behoefte aan hebben, zoals betaalbare eengezinswoningen en appartementen voor senioren.

Een aangepast plan zou hetzelfde aantal woningen kunnen bevatten mét behoud van de 67 bomen en de groene strook. De keuze is er niet een tussen woningen óf bomen. Het kan samengaan, maar dan wel in een bijgesteld plan. Het feit dat dit plan voor de Ivoordreef een lange voorgeschiedenis kent, mag geen excuus zijn om er dan maar mee in te stemmen. Zeker omdat dit plan en de concrete consequenties ervan pas een jaar geleden duidelijk zijn geworden en het bovendien zonder bewoners tot stand is gekomen. Wij vragen u daarom met klem niet in te stemmen met dit bestemmingsplan. Dit is hét moment voor de raad om ervoor te zorgen dat we ten halve keren om niet ten hele te dwalen zodat er een plan komt dat de groene zone respecteert en wat wel écht klimaatbestendig, gezond en leefbaar is en waar daadwerkelijk doorstroming wordt mogelijk maakt. Deelnemer Laat de democratie werken en handel namens uw eigen partijprogramma's en door de raad aangenomen moties Dit betekent dat het voorliggende bestemmingsplan herzien moet worden. Deeelnemer Wel lid wijkplatform Overvecht, maar ik ben er uit eigen belangstelling / interesse. Reeds 54 jaar bewoner Overvecht. Deze bomen vormen een buffer tussen Einstein- en Ivoordreef; vangen co2 en fijnstof af, alsmede vormen ze een natuurlijk geluidsscherm. Bebouwing kan heel goed vanaf de plek waar nu het hekwerk is neergezet tot aan Kasaidreef.

Deelnemer, Bewonersplatform Overvecht Het is een gemiste kans dat met de planontwikkeling Ivoordreef niet meteen de Kasaidreef is meegenomen. Deze weg is met beperkte (tijdelijke) maatregelen aangepast naar 30 km, terwijl het óók meteen versmald had kunnen worden, waarbij het plangebied met honderden m2 vergroot had kunnen worden óf verplaatst zodat het groen langs de Einsteindreef gespaard had kunnen blijven. We 3

hebben dit idee al zeker 4 jaar geleden neergelegd bij de gemeente. We krijgen alleen argumenten om het vooral niet te doen, want wachten totdat het riool vervangen wordt (drogreden 1 - de weg had gewoon versmald kunnen worden) en zagen in het asfalt leidt tot afbrokkelen (drogreden 2 - bij de speel- en wandelstraten is dat al gedaan en die liggen er zo al zeker 10 jaar, niets aan de hand). Als zo in de toekomst wordt omgegaan met gebiedsplannen, blijven het postzegelplannen en worden kansen niet benut om de omgeving écht integraal te verbeteren. Deelnemer, Utrechtse Bomen Stichting. Het is een gemiste kans dat met de planontwikkeling Ivoordreef niet meteen de Kasaidreef is meegenomen. Deze weg is met beperkte (tijdelijke) maatregelen aangepast naar 30 km, terwijl het óók meteen versmald had kunnen worden, waarbij het plangebied met honderden m2 vergroot had kunnen worden óf verplaatst zodat het groen langs de Einsteindreef gespaard had kunnen blijven. We hebben dit idee al zeker 4 jaar geleden neergelegd bij de gemeente. We krijgen alleen argumenten om het vooral niet te doen, want wachten totdat het riool vervangen wordt (drogreden 1 - de weg had gewoon versmald kunnen worden) en zagen in het asfalt leidt tot afbrokkelen (drogreden 2 - bij de speel- en wandelstraten is dat al gedaan en die liggen er zo al zeker 10 jaar, niets aan de hand).

Als zo in de toekomst wordt omgegaan met gebiedsplannen, blijven het postzegelplannen en worden kansen niet benut om de omgeving écht integraal te verbeteren. Niet alle raadsleden zullen weet hebben van het rapport Kosten en kostendragers transformatie Opgave Stedelijke Vernieuwing (2001) In opdracht van het ministerie VROM rekende de Commissie Konings uit dat het slopen en het vervangen van de gesloopte sociale huurwoningen door nieuwe woningen miljarden zou opleveren voor corporaties, projectontwikkelaars, aannemers, het rijk (btw!) en niet te vergeten de gemeente zelf. Dat sloop/nieuwbouw het werk is van zakkenvullers, heb ik dus niet zelf bedacht, maar opgestoken uit het rapport van een staatscommissie. Het rapport van de Commissie Konings vermelde uiteraard niet wie de kosten van de "transformatie" zouden moeten opbrengen: huurders die qua inkomen op sociale huur zijn aangewezen en 10 jaar of langer moeten wachten op een sociale huurwoning en noodgedwongen uitwijken naar huur / koop in de vrije sector of dakloosheid. Utrecht besloot in 2002 om 9600 sociale huurwoningen te slopen, woningen die bouwkundig nog lang niet op waren. Jarenlang werden in Utrecht urgentie woningen toegewezen aan huurders die hun sociale huurwoning moesten verlaten omdat die zo nodig gesloopt moest worden. Het gevolg was dat voor echte urgente gevallen geen sociale huurwoning meer beschikbaar was.

Dat wat het ware sociale gezicht van de gemeente Utrecht betreft. De raad zou er goed aan doen zich rekenschap te geven van de wijze waarop de gemeente Utrecht (net als andere grote gemeenten) sinds 2001 de woningnood heeft doen ontstaan en heeft laten verergeren. Ook zogenaamde groene- en linkse partijen hebben hiervoor getekend. Alleen de SP heeft zich er altijd tegen verzet (tot Paulus Jansen wethouder werd en 8 flats in Kanaleneiland verkwanselde). Ik verwijs naar een van de vele columns die ik hierover geschreven heb: http://www.keesvanoosten.nl/2018/01/ Dinsdagavond vindt de Raadsinformatiebijeenkomst plaats over het ontwerp bestemmingsplan Ivoordreef. De Utrechtse Bomenstichting stuurt u hierbij haar inbreng schriftelijk toe, zodat die ook

4

terecht komt bij de raadsleden die niet bij de Raadsinformatiebijeenkomst kunnen of willen zijn. Een kopie gaat naar de pers. Zoals bekend gaat het bouwplan ten koste van 67 volwassen gezonde bomen langs de Einsteindreef die deel uitmaken van de groenstructuur van de gemeente. De voorgenomen herplant vindt her en der in de wijk plaats en compenseert het verlies voor de stedelijke groenstructuur in het geheel niet, ook al omdat grote volwassen bomen bij herplant worden vervangen door kleine jonge bomen die er minstens 30 jaar over doen om net zo groot te worden als de bomen die nu gekapt worden. De voorgenomen kap van 67 vergunningplichtige bomen vindt plaats bovenop de kap van 56 vergunningplichtige bomen die al heeft plaatsgevonden om de flat aan de Ivoordreef te kunnen slopen. Dat brengt het totaal dus op 123 bomen die verdwijnen tussen de Einsteindreef en de gesloopte flat aan de Ivoordreef. Er zijn omstandigheden die het kappen van bomen onvermijdelijk maken, maar daarvan is in dit geval naar het oordeel van de UBS geen sprake en wel om de volgende redenen. 1. Het slopen van de flat was totaal overbodig. Er staan meer van die flats in Overvecht en daarvan wordt de sloop, terecht, niet overwogen. Sloop van bouwwerken die minstens nog 50 jaar mee kunnen is klimaat- en milieu gezien een doodzonde.

Het verspilt immers enorm veel energie en grondstoffen en het zorgt voor de uitstoot van veel stikstof. 2. Het slopen van de flat past bovendien in een doelbewuste strategie om de sociale woningnood in Utrecht te verergeren. Sinds 2001 is het het officiële streven van de gemeente om het aandeel sociale huur terug te dringen om zodoende de stad aantrekkelijk te maken voor mensen met een midden inkomen. Dat beleid had een naam: "De Utrechtse Opgave" en "Utrecht vernieuwt". Dat mensen die op een sociale huurwoning zijn aangewezen tegenwoordig meer dan 10 jaar moeten wachten is dus doelbewust beleid waar ook zogenaamde linkse en progressieve partijen voor getekend hebben. 3. Dat de Utrechtse politiek er sinds DUO 2001 voor gekozen heeft op grote schaal betaalbare woningen te laten slopen en te vervangen door duurdere huur- en koopwoningen en daarmee willens en wetens de (sociale) woningnood enorm heeft doen toenemen (in 1996 was het aandeel sociale huur bijna 50%, inmiddels is het minder dan 35%) komt omdat de gemeente en de Utrechtse politiek niet het belang van de volkshuisvesting vooropstelt, maar het belang van onroerend goed bezitters, projectontwikkelaars, woningcorporaties en de gemeente zelf die enorm aan de woningnood verdienen (de huur- en koopprijzen schieten omhoog) 4.

Het argument dat Utrecht 60.000 woningen moet bijbouwen vanwege de groeiende woningbehoefte is een leugen. De zogenaamde woningbehoefte in 2040 wordt door de gemeente afgeleid uit het totaal van alle zachte en harde bouwplannen en het aantal inwoners dat erbij komt als die plannen worden gerealiseerd. De inwoners die erbij komen zijn rijke mensen uit alle windstreken die de dure woningen kunnen betalen. Met de eigen behoefte van de kinderen van Utrechters die nu in Utrecht wonen heeft dat niets te maken, als die niet vermogend zijn komen ze op een eindeloze wachtlijst. 5. Om kort te gaan, de UBS vindt het schandelijk dat ook partijen die zichzelf als links en progressief aanprijzen het belang van het behoud van bomen, het behoud en uitbreiding van de groenstructuur én het belang van het milieu- en het klimaat volkomen ondergeschikt maken aan het streven van zakkenvullers (waaronder de gemeente die flink aan de grond, de ozb en het verschaffen van bouwvergunningen verdient) om zoveel mogelijk aan de woningnood te verdienen. 6. Wat de UBS bijzonder stoort is het feit dat de Utrechtse politiek ondertussen de mond vol heeft over het klimaat en beweert vóór 2040 60.000 bomen te willen bij planten.

Naar het oordeel van de UBS pure propaganda die bedoeld is om de burger zand in de ogen te strooien, namelijk door te verhullen dat de gemeente voornamelijk bezig is met het kappen van bomen en helemaal niets doet om die extra 60.000 bomen te planten. Er blijkt ook helemaal geen geld voor uitgetrokken te zijn op

5

de begroting en niemand weer waar de 60.000 bomen moeten komen. 7. Wat de UBS overigens bijzonder stoort is het feit dat er eerst wordt gesloopt en jaren wordt gewerkt aan een nieuw bouwplan, maar dat inspraak en besluitvorming door de gemeenteraad pas aan de orde is als de plannen vast staan en er al private overeenkomsten zijn gesloten. Als raadsleden bereid zijn besluiten te nemen die in feite al door de ambtelijke dienst samen met de project ontwikkelaar genomen zijn, maakt hen dat tot ja-knikkers waar geen respect voor op te brengen valt. 8. Dat het helemaal niet de bedoeling is dat de gemeenteraad de plannen anders vaststelt dan ze door de ambtelijke dienst en de projectontwikkelaar zijn voorgekookt, blijkt uit het feit dat voor het kappen van de 67 bomen die er nu nog staan al op 2 december 2021 een kapvergunning is gegeven. Weliswaar onder de voorwaarde dat het bestemmingsplan zal worden vastgesteld, maar dat de gemeenteraad het plan ánders vaststelt (zodat er minder bomen gekapt hoeven te worden) werd en wordt kennelijk voor onmogelijk gehouden. 9. Dat burgers pas "zienswijzen" in kunnen brengen en de raad mogen informeren als alles al voor 100% vaststaat, laat zien dat democratie in Utrecht een lachertje is. De UBS gaat zeker in beroep tegen het bestemmingsplan, zoals het al in beroep is gegaan tegen de voorbarig verleende kapvergunning.

Extinction Rebellion Utrecht Extinction Rebellion huurt een ruimte op de Hof van Cartesius. De architect trof midden op het nog lege terrein een aantal monumentale bomen aan. Die namen behoorlijk wat ruimte in beslag. Maar het kappen van de bomen ging tegen de groene principes van het Hof in. Ze staan er dus nog steeds. De gebouwen zijn er omheen gebouwd. Ook de gemeente Utrecht preekt groene principes. Groen maakt een stad leefbaar en mooi en is goed voor milieu en hittestress. In het coalitieakkoord staat dan ook dat er aan groei van het woningaanbod in Overvecht voorwaarden verbonden zijn. Ik citeer: “dat we een sterke en kwalitatief goede groenstructuur vaststellen en in beginsel het bestaand waardevol groen daarin ontzien”. En ook: “dat de groene buitenruimte en het aantal bomen in de stad meegroeien met het aantal nieuwe woningen”. De partijen die het gebied ontwikkelen omarmen die groene principes op papier. Op hun website lezen we dat geluk in de buurt zit. En dat geluk gaat er op de Ivoordreef zeker komen met het bouwen van “een fijne, groener dan groene nieuwe woonbuurt met ruime koop- en huurwoningen”. In de praktijk is de boom voor ontwikkelaars vooral een sta-in-de-weg op plekken waar je verder goed geld aan kunt verdienen. Bomen staan voor groen, maar ook voor grondstof. De bouw zelf is een van de meest vervuilende industrieën ter wereld.

Een conservatieve industrie die nog denkt in beton en staal. Houtbouw is geen wondermiddel, maar heeft veel voordelen. Met kruislaaghout van sparren kun je gewoon de hoogte in; hout slaat CO2 op en is makkelijk te demonteren; het bouwproces is minder belastend. Zo staan de bomen aan de Ivoordreef symbool voor iets groters: business-as-usual ten tijden van klimaat- en ecologische crisis. Een uitvlucht zoeken in staakjes ter ‘compensatie’ van volwassen groen; de bewoners buitenspel zetten onder het mom van inclusieve buurtparticipatie; de eis van CO2 negatief bouwen niet consequent afdwingen. Wat ons betreft mogen de partijen terug naar de tekentafel. Ergens moeten we een streep trekken. Die ligt bij deze 76 bomen. Deelnemer Laat de bomen staan. "Herplanten" of "verplanten"; een oude boom is niet te vervangen door een jong stekje. Kijk minder naar aantal en meer naar waarde. Zowel qua luchtzuivering als emotioneel. Overvecht is al een grijze, niet al te gelukkige wijk. Juist het groen is waar wij trots op zijn. Deelnemer Ik ben hier als wijkbewoner, als initiatiefnemer van de petitie. En ik sta hier ook hoogzwanger. Ik heb mij de afgelopen tijd regelmatig afgevraagd, zou ik mij niet druk moeten maken om andere dingen? 6

Het antwoord bleef nee. Ik woon hier tegenover, in een huurwoning van portaal. Ik woon in een van de Experimentele Flats, een ambitieus woonproject uit de jaren ‘70. Mijn appartement op de 1e verdieping van ruim 90 vierkante meter is prachtig opgezet, met schuifbare muren voor een optimaal woongenot. De architect wilde de kwaliteit van een eengezinswoning maar dan in gestapelde bouw. Doordat deze architect, een ambtenaar van de gemeente, 50 jaar geleden heeft nagedacht over de maatschappelijke waarde van zijn ruimtelijke ontwerp kan ik deze woning nu mijn thuis noemen, een plek om een kind groot te brengen. Daarom maak ik mij druk om de Ivoordreef, want er wordt gepredikt dat hier de wooncrisis wordt bezworen en er voor Overvechters wordt gebouwd die nu niet kunnen doorstromen. Maar wat ik zie is dat er voornamelijk muren gebouwd en voor niemand een thuis. Aan de Ivoordreef dreigen voor het nieuwe plan namelijk 67 oude bomen te worden gekapt, bomen die een essentiële buffer zijn voor luchtvervuiling en geluidsoverlast van de Einsteindreef voor de mensen die er wonen. Voorheen 170 huishoudens van Bo-Ex. In het plan komt een nieuwe buffer: de sociale huurwoningen zelf.

Ik citeer uit de reactie op de zienswijze van het Wijkplatform: Het klopt inderdaad dat er voor de nieuwe bewoners minder geluidsbelasting zou zijn wanneer er meer groen tussen de woningen en de Einsteindreef zou liggen. Voor de bestaande woningen achter het plangebied zorgen de nieuwe woongebouwen echter juist voor een betere geluidsafscherming, dan groenvoorziening zou doen. Er is dus een verschil voor het effect op de eerstelijns bebouwing en de woningen daarachter. Even ter verduidelijking: De woningen daarachter zijn niet alleen de bestaande woningen maar ook nieuwe woningen. Koopwoningen. Vraagprijs vanaf 5,5 miljoen. De gemeente wil een betere mix in Overvecht, dat willen ook veel Overvechters zelf. Ook zij die meer verdienen moeten er kunnen blijven wonen. Maar wat deze groep wil is een huis en geen hok. Want dat is wat de herbouwde sociale huurwoningen worden, hokjes van 50 vierkante meter. Waar een geluidsarme kamer nodig is, omdat de woning niet aan de voorkeursgrenswaarde voor geluid voldoen. Ook de middenhuurwoningen zijn qua grootte, huurprijs en faciliteiten niet aantrekkelijk genoeg voor het stichten van een gezin. De Overvechters die willen doorstromen willen een eengezinshuis. En juist die zijn in dit plan onbereikbaar. Niet alleen omdat ze onbetaalbaar zijn, het zijn überhaupt alleen maar koopwoningen.

Er is geen rekening gehouden met de grote groep (jonge) Overvechters die vanwege geloofsovertuiging geen hypotheek wil afsluiten. Evangelische Broedergemeente (EBGU) De EBGU vreest dat de komst van woningen de functie van de kerk zal belemmeren vanwege de geringe afstand tussen de voorziene woningen en het kerkgebouw en de geluidsoverlast. De afstand tussen de kerk en de nieuwe woningen voldoet niet aan de eis van 30 meter zoals vastgelegd in de VNG-richtlijnen. De gemeente wil bouwen tegen de perceelgrens van de kerk aan. Na het aanbrengen van geluidwerende voorzieningen voldoet de nieuwe situatie ook niet aan de eis van 45 dB(A) uit de geluidsnota van gemeente Utrecht. De gemeente heeft de eis verhoogd naar de eis uit het activiteitenbesluit van 50 dB(A). De gemeente maakt dus gebruik van de mogelijkheid om van de regels af te wijken. Dat kan, indien er gemotiveerd wordt afgeweken. Wij zijn van mening dat de gemeente onvoldoende onderbouwd waarom van de regelgeving wordt afgeweken. De financiële haalbaarheid van het plan is informeel als reden genoemd. Het is volstrekt onduidelijk hoe bij deze argumentatie het belang van de kerk is meegewogen. Naar nu blijkt is tijdens de totstandkoming van het stedenbouwkundige plan, het belang van de kerk in het geheel niet meegewogen.

Ten tijde van het vaststellen van het stedenbouwkundige plan ging de gemeente er van uit dat de kerk verplaatst zou worden. Nadat bleek dat verplaatsen van de kerk niet mogelijk was is het stedenbouwkundige plan niet aangepast. Verzoeken van onze kant om de kerk beter in te passen, nu de kerk blijft staan, zijn consequent afgewezen. 7

8

1 RIB-Ivoordreef-Toelkichting-spreektekst-Wijkplatform.pdf

Inbreng Wijkplatform Overvecht ter voorbereiding op RIB Ivoordreef op 29 november 2022 BETER TEN HALVE GEKEERD DAN TEN HELE GEDWAALD Verdicht met behoud van groen Wij willen dat de stedelijke groenstructuur intact blijft en er een écht gezond en duurzaam plan komt voor de Ivoordreef. Het plan dat er nu ligt: • Tast nodeloos de stedelijke groenstructuur aan; • Is daardoor niet klimaatadaptief en gezond; • Dit plan gaat ook niet zorgen voor doorstroming in Overvecht.

Het plan dat er nu ligt, tast nodeloos de stedelijke groenstructuur aan Wie Utrecht binnenrijdt via de Noordelijke randweg en de Einsteindreef rijdt een laan met allure binnen. Dit plan neemt een hap uit dit groene visitekaartje van Utrecht en Overvecht. Er blijft nauwelijks iets over van de groene zone. Over de mate waarin de rooilijn van de bebouwing opschuift richting de Einsteindreef maken we ons zorgen. Niet alleen verdwijnen de volwassen bomen die de Einsteindreef zijn lommerrijke kwaliteit geven, maar ook denken we dat het profiel van de Einsteindreef dermate zal vernauwen dat deze stedenbouwkundige (en cultuurhistorische) kwaliteiten onder druk komen te staan. Het huidige wijde profiel van de Einsteindreef, met aan weerszijden groene hoeken onderstreept de hiërarchie van de verbindingswegen van en door Overvecht. Het zorgt voor leesbaarheid van de wijk. De groenstructuur wordt danig geknepen en krijgt in dit geval geen antwoord aan de overzijde van de weg, waar een parkeerplaats het beeld bepaalt. Door deze discontinuïteit zal het beleven en functioneren van een doorgaande groene verbinding tussen Vecht en Noorderpark in onze ogen schade aangedaan worden. Het betekent een verwatering van onze kenmerkende stadsentree.

Nu kunnen we in het vaststellingsrapport lezen dat de keuze om de zone te verkleinen ongeveer 10 jaar geleden is gemaakt met de vaststelling van het gebiedsplan de Gagel. Ja, daar stond wel dichter op de weg, maar niet hoeveel dichter. Er stond niet: decimeer de groene zone. Bij het complex Loevenhout dat uit dezelfde tijd stamt, zijn wel conform de visie voorzieningen in de plint gerealiseerd en ook een ventweg, waardoor de afstand tot de weg daar veel groter is. Bij de Ivoordreef komt de bebouwing zo dicht op de weg dat het juist stedenbouwkundig helemaal niet meer in lijn is met Loevenhout op de Pretoriadreef. De planvorming Ivoordreef kent een lange voorgeschiedenis, maar dit concrete plan is gemaakt tussen april 2018 en 2020 en hierin had dus in ieder geval rekening moeten gehouden zijn met het geactualiseerde Groenstructuurplan. Dat is vastgesteld in maart 2018. Daarin stond dat de groene verbinding op de Einsteindreef versterkt moest worden. (zie bijlage 1). 1

Bovendien stond in het startdocument uit 2016 dat de groene zone juist zoveel mogelijk moest worden gehandhaafd vanwege de waarde van de bomen en de gezondheid en werd daar al vermeld dat de zone deel uitmaakt van de stedelijke hoofdboomstructuur (zie bijlage 2). Dat de groene zone pas later is aangewezen als stedelijke groenstructuur, is dus onzin. We zien dat er een grote woonopgave is. Echter op deze plek kan ook verdicht worden met behoud van de groene hoofdstructuur. Wanneer de rooilijn van de hoogbouw blijft waar die was, hoeft de groenstructuur niet aangetast te worden. Het plan kan aangepast worden om het beoogde aantal woningen nog steeds te realiseren. Daarin zou bijvoorbeeld kunnen worden meegenomen dat de parkeerplaatsen voor de koopwoningen aan kant van de Klipspringerdreef uit het plan gehaald worden. De bewoners kunnen hun auto ook in de parkeergarage parkeren. Dat had beter meteen gedaan kunnen worden, maar beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald, aanpassing is mogelijk en moet gebeuren.

Het plan is niet klimaatadaptief en gezond Dit plan ondermijnt de hoofdopgave uit het groenbeleid van de gemeente namelijk het vergroten van de kwaliteit van het bestaande stedelijke groen van Utrecht voor mensen, planten en dieren en het werken aan een gezonde en klimaatbestendige stad. Groen dichtbij huis en voldoende groen in de stad is van cruciaal belang voor de gezondheid van onze inwoners staat te lezen te lezen in allerlei beleidsdocumenten en partijprogramma’s. Dit plan gaat recht tegen uw eigen beleid in. Er blijft nauwelijks collectieve groene buitenruimte over. Naast het verlies van nog eens 67 oude en gezonde bomen en de verkoelende en dempende groene zone, is voor 59 bomen permanent geen plek meer. Wat is hier klimaatadaptief aan? Dat het gebied “zo groen mogelijk” ingericht wordt, overtuigt niet. Wij denken dat toekomstige bewoners veel last zullen hebben van hittestress en vinden dat niet acceptabel. De kinderen van 8 tot 12 jaar krijgen een speelplaats aan de rand van het gebied aan de drukke Einsteindreef. Dat in het vaststellingsrapport wordt gesteld dat ze er niet langdurig zullen verblijven maakt de plek niet gezonder, aangenamer of veilig maar is alleen maar een argument om je niet te hoeven houden aan de eigen regelgeving dat een speelplek zich op ten minste 50 meter moet bevinden van een zo’n drukke doorgaande weg.

De toevoeging in het vaststellingsrapport dat er een hek wordt geplaatst “zodat de kinderen niet de weg op kunnen rennen” is in deze context niet erg geruststellend en een wel makkelijk “doekje voor het bloeden”. Bebouwing zo dicht op de drukke weg is niet gezond vanwege de hoge geluidsbelasting. De ongezonde afstand van de bebouwing tot de weg vinden wij een groot knelpunt. Met name flatbewoners van de sociale huurwoning op de hoek Oranjerivierdreef en Einsteindreef krijgen te stellen met een ongezonde geluidsbelasting aan zowel de voorkant als achterkant van de woning (Zie bijlage 3). Hoe is het mogelijk een geluidsluwe gevel te plaatsen als van alle kanten de voorkeursgrenswaarden worden overschreden? Van een stille zijde is bij deze woningen geen sprake. Blijkbaar is het realiseren van “gezond stedelijk leven” voor deze groep huurders niet zo belangrijk als dat voor de kopers is.

De herontwikkeling draagt NIET bij aan doorstroming in de wijk Overvecht Dat de middenhuurwoningen en grondgebonden koopwoningen gaan zorgen voor doorstroming van Overvechters wordt gepresenteerd als gegeven. Wij zien dit niet. Wij verwachten niet dat veel bewoners een sociale woning zullen willen achterlaten voor een kleinere en duurdere middenhuurwoning pal aan een drukke weg.

2

Doorstroming van Overvechters is geen argument om met dit plan in te stemmen. Onlangs werd bekend dat de koopwoningen op de markt komen vanaf € 550.000 tot € 620.000. Dit is voor de overgrote meerderheid van de Utrechters en Overvechters niet te betalen. En betekent een flinke gentrificatie. Zullen de beoogde vermogende bewoners hun kinderen in de buurt op school doen? Wij denken dat we net als bij het Antoniuskwartier en in Kanaleneiland ’s morgens een uittocht zullen zien van bakfietsen naar witte scholen buiten de wijk. Dat staat iedereen vrij, maar voor menging of binding (met de kinderen) in de wijk gaat dit niet zorgen. Wij missen het segment betaalbare koopwoningen in dit plan zodat de doorstroming en wooncarrière voor wijkbewoners daadwerkelijk mogelijk wordt. Zodat bijvoorbeeld ouderen, die een eengezinswoning willen achterlaten, kunnen doorstromen naar een koopappartement en jonge gezinnen uit Overvecht hier een woning kunnen kopen. Participatie en democratisch proces Tot slot. In onze zienswijze hebben wij aangegeven dat wij ongelukkig zijn met de wijze waarop de participatie is ingericht. Bewoners hebben vooraf geen enkele stem gehad bij de ontwikkeling van dit plan. Bovendien is motie 2021/417 niet uitgevoerd zoals uw opdracht daarin luidde. Dat was: “Draagt het college op: 1.

Aan de velvergunningen voor het bouwrijp maken voor de Ivoordreef, de voorwaarde te verbinden dat deze pas gebruikt kunnen worden (en er dus pas tot kappen overgegaan kan worden), nadat het bestemmingsplan “onherroepelijk” is geworden en alle andere benodigde vergunningen en ontheffingen om het plan te kunnen realiseren verleend zijn. In de raadsbrief hierover: https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Item/6712878f-df5742ec-8cc5-2b7fd67584fd d.d. 20 december 2021 is het woord onherroepelijk weggelaten. Een bestemmingsplan is pas onherroepelijk vastgesteld wanneer alle juridische procedures afgehandeld zijn. Nu het gaat om een “vastgesteld” plan, betekent het dat er geen bezwaar gemaakt kan worden tegen het kappen van de bomen, zoals in het plan opgenomen. Wat wij ook bijzonder kwalijk vinden en schadelijk voor het vertrouwen in de gemeente, is hoe proces in de gemeenteraad is verlopen. Nog voor u zich kon buigen over dit plan werd de flat al gesloopt en lagen de velvergunningen al klaar; nog voor u het bestemmingsplan kunt beoordelen, zijn de dure koophuizen al in de verkoop. Wij vinden dit een totaal verkeerde volgorde van zaken. Als u als onze volksvertegenwoordigers groen, klimaatadaptatie en gezonde en betaalbare huisvesting écht belangrijk vindt, en als u uw eigen groenbeleid en kiezers écht serieus neemt, kunt u onmogelijk instemmen met dit plan.

Zeker niet in deze tijd van opwarming van de aarde waarin klimaatadaptatie urgenter is dan ooit. Dit temeer daar de aantasting van de groenstructuur volstrekt onnodig is. Wij willen voor Overvecht een écht klimaatbestendig, gezond en duurzaam plan zodat mensen over 50 jaar hier nog steeds graag en met plezier kunnen wonen. Onze wens is dat het voorliggende bestemmingsplan niet goedgekeurd wordt en dat het ófwel teruggestuurd wordt om een nieuw plan te maken, danwel geamendeerd wordt zodat in de aangepaste versie de kap niet nodig is,