Agendabundel
Tekst van het document
Bundel - Raadsinformatiebijeenkomst van 29 november 2022
1
Stand van zaken Utrechtse aanpak eenzaamheid Tijd: 19:30 - 20:30 uur Beleidsterrein: WMO en Welzijn / wethouder Voortman Agenderenden: : Bert van Steeg, (CDA), Ilse Raaijmakers,(PvdA), Margreet Ramaker, (VVD), Rik van der Graaf (CU) en Nadia Stylianou (D66) Motivatie: De fracties van CDA, PvdA, VVD, CU en D66 willen geïnformeerd worden over de ontwikkeling van eenzaamheid in de stad Utrecht en de Utrechtse aanpak van de afgelopen jaren. Genoemde fracties willen tijdens de Raadsinformatiebijeenkomst stilstaan bij de gevolgen van corona op eenzaamheid in de stad. Daarnaast willen zij graag worden bijgepraat over de ontwikkeling van Utrecht Omarmt, dat inmiddels bij NIZU is ondergebracht. Ten slotte willen de fracties stilstaan bij de mogelijkheden om de eenzaamheidsaanpak beter te monitoren, zowel kwalitatief als kwantitatief. Deze informatie is nuttig ter voorbereiding van een commissiedebat over dit onderwerp, waarin richting kan worden gegeven aan de nieuwe routekaart die in het eerste kwartaal van 2023 zal worden gepresenteerd. Informatieblad-RiB-Eenzaamheid-WEB.docx 221126 Presentatie Labyrinth Eenzaamheid gemeenteraad 28 nov.pptx RIB Eenzaamheid 29 november.pptx
1.1
Raadsbrief Stand van zaken Utrechtse aanpak eenzaamheid Dossier 3038 voorblad Raadsbrief Stand van zaken Aanpak Eenzaamheid.docx.pdf Activiteiten Utrecht Omarmt.docx.pdf Indicatoren Eenzaamheid.docx.pdf Labyrinth Rapportage Eenzaamheid Gemeente Utrecht.pdf
2
Bestemmingsplan Ivoordreef Tijd: 19:30 - 20:30 uur Locatie: ZIMIHC Stefanus, Braziliëdreef 2 Utrecht Beleidsterrein: Ruimtelijke Ordening / Lot van Hooijdonk Agenderenden: Maarten van Heuven (Partij voor de Dieren), Rick van der Zweth (PvdA), Has Bakker (D66),Yvonne Hessel, (Utrecht Solidair), Gert Dijkstra (EenUtrecht), Myrthe Minnaert (Bij1), Cees Bos (Stadsbelang Utrecht) en Fred Dekkers (GroenLinks) Motivatie: Naar de raad is het bestemmingsplan Ivoordreef verstuurd, ter besluitvorming. De agenderende fracties zouden graag eerst nog een Raadsinformatiebijeenkomst organiseren voordat we overgaan tot besluitvorming. De afgelopen tijd zijn er zijn veel discussies geweest over de gevolgen van de ontwikkeling voor het groenstructuurplan daar, en dan vooral voor de bomen. In de Rib zouden de agenderende fracties graag een ambtelijke toelichting krijgen of de gebouwen anders, bijvoorbeeld hoger, ontwikkeld kunnen worden om zo de groenstructuur te kunnen sparen. We zoeken vooral naar informatie over een andere insteek, en dus niet naar een toelichting op het huidige plan. Ook horen we graag van bewoners, relevantie organisaties uit de wijk en het wijkplatform wat zij van de plannen vinden en wat zij eventueel anders zouden willen. Waar mogelijk vindt de RIB in de buurt van de Ivoordreef plaats.
RIB-Ivoordreef-Info-en-Bijdragen-deelnemers-WEB.docx RIB-Ivoordreef-Toelkichting-spreektekst-Wijkplatform.pdf Presentatie-RIB-Bestemmingsplan-Ivoordreef.pdf
2.1
Raadsvoorstel Vaststelling bestemmingsplan Chw bestemmingsplan Ivoordreef, Overvecht 08/11: vaststellingsrapport omgewisseld ivm technische aanpassing op blz 39 27/10: vaststellingsrapport omgewisseld ivm technische aanpassing op blz 37 Chw bestemmingsplan Ivoordreef, Overvecht_Regels.pdf Raadsvoorstel Vaststelling bestemmingsplan Chw bestemmingsplan Ivoordreef, Overvecht.docx Chw bestemmingsplan Ivoordreef, Overvecht_Bijlagen regels.pdf Chw bestemmingsplan Ivoordreef, Overvecht_Toelichting.pdf Chw bestemmingsplan Ivoordreef, Overvecht_Bijlagen toelichting.pdf NL.IMRO.0344.BPIVOORDREEFOVERVE-ON01-Kader.pdf Vaststellingsrapport Ivoordreef.pdf Besluit hogere waarden Ivoordreef.pdf
link naar RO publiceer- vaststelling Chw bp Ivoordreef, Overvecht.docx Vaststellingsrapport Ivoordreef.pdf 3
4
5
LET OP: VERPLAATST Huis voor amateurkunst en cultuur op het Domplein DE BIJEENKOMST WORDT VERPLAATST NAAR NADER TE BEPALEN DATUM Beleidsterrein: Cultuur / wethouders Eva Oosters en Dennis de Vries Raadsinformatiebijeenkomst: de raadsleden gaan in gesprek met alle belangstellenden en betrokkenen bij het Huis voor amateurkunst en cultuur. Agenderenden: Hester Assen (PvdA), Dirk-Jan van Vliet (D66) Bert van Steeg (CDA) Ingeborg Hornsveld (Groenlinks), Ruud Maas (Volt) en Margreet Ramaker (VVD) Motivatie: Na het faillissement van het UCK is met breed draagvlak in de raad besloten dat het Domplein een plek voor cultuur en Amateurkunst moet blijven, maar wel opener en toegankelijker en in meer verbinding met het plein. Inmiddels is duidelijk dat realisatie hiervan nog op zich laat wachten. Aan de ene kant is er een Dompleinoverleg met een aantal partijen gericht op verbinding met en op het buitenplein. Aan de andere kant is onzeker of de koepel Domus, waarin DUMS, DCU en TSU verenigd zijn, de opdracht kan trekken om Domplein 4 te ontwikkelen tot de open en toegankelijke plek voor Amateurkunst en cultuur, met horeca en in verbinding met het buitenplein.
We willen hierover integraal met alle betrokkenen in gesprek Behoefte en waarde Street Culture Community Utrecht Tijd: 21:30 - 22:45 uur Beleidsterrein: Cultuur / wethouder Eva Oosters Raadsinformatiebijeenkomst: de raadsleden gaan in gesprek met leden van de Street Culture Community, andere betrokkenen en belangstellenden. Agenderenden: Hester Assen (PvdA), Dirk-Jan van Vliet (D66), Annemarijn Oudejans (Student en Starter), Ingeborg Hornsveld (Groenlinks) en Stefan Gaillard (SBU) In de gemeenteraad is vaak aandacht voor de culturele organisaties en partijen en organisaties die daarbinnen actief zijn. Dit geldt nog niet voor de Street Culture Community terwijl die wel actief is in onze stad maar niet vertegenwoordigd wordt door of verenigd zijn in een overleg of (koepel) organisatie en daarom buiten het gezichtsveld van de gemeente valt. Als fracties denken we dat dit zonde is omdat ‘street culture’ andere Utrechters aanspreekt dan meer regulier cultureel aanbod. Bovendien is deze vorm van cultuur ook iets dat uitstekend in wijken ontwikkeld en tentoon kan worden gesteld. Dus we kunnen met ‘street culture’ zowel wat doen met onze ambities voor wat betreft inclusief cultuurbeleid én cultuur naar de wijken te brengen.
We willen met mensen uit deze community in gesprek over wat zij maken en doen, welke waarde dit heeft en wat hun behoeftes zijn en mogelijk ook wat zij missen in het aanbod dat nu wordt geboden vanuit de gemeente aan ondersteuning. Uiteraard is deze raadsinformatiebijeenkomst natuurlijk ook een uitgelezen kans om een klein podium te geven aan enkele makers. Zodat raadsleden, wethouders, ambtenaren en andere geïnteresseerden ook gelijk kennis kunnen maken met het werk van deze makers. RIB Streetculture- Info-en-Bijdragen-deelnemers (WEB).docx Tunnel Locomotiefstraat Tijd: 21:30 - 22:30 uur Locatie: Raadszaal, Stadhuis Utrecht, Stadhuisbrug 1 Beleidsterrein: Ruimtelijke Ontwikkeling / wethouder Eelco Eerenberg Raadsinformatiebijeenkomst: de raadsleden gaan in gesprek met de (toekomstige) bewoners, overige betrokkenen en belangstellenden en ambtenaren. Agenderenden: Gertjan te Hoonte (VVD), Rick van der Graaf (ChristenUnie) en Fred Dekkers (GroenLinks) De fracties van de VVD, CU en GL willen graag in gesprek gaan over de fietstunnel bij de Locomotiefstraat. Tussen Cartesiusdriehoek en Wisselspoor is een tunnel aangelegd, hoewel de tunnel feestelijk is opgeleverd wordt de tunnel nog steeds met hekken afgesloten. Hierover zijn schriftelijke vragen gesteld, waaruit het beeld ontstaat dat de tunnel niet open kan door afspraken tussen de ontwikkelaars en de gemeente.
Pas in 2028 kunnen inwoners van Utrecht gebruik maken van de tunnel, de fracties vinden dat te laat. Doel van deze RIB is om in gesprek te gaan met de ontwikkelaar, (toekomstige) bewoners, ProRail en de Gemeente of het toch en op welke wijze mogelijk is om de tunnel eerder te openen en niet pas in 2028. Bij de beantwoording op de eerder gestelde schriftelijke vragen wordt verkeersveiligheid genoemd als reden dat de tunnel nog niet open kan. De fracties willen graag een nadere toelichting van de Gemeente over de impact van het openen van de tunnel op de verkeersveiligheid van de bouwroutes. Waar ontstaan precies de onveiligheden? EN welke oplossing zouden daarvoor mogelijk zijn? Welke technisch en veiligheidseisen hebben de ontwikkelaars aan de gemeente om dit mogelijk te maken? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de tunnel wel in gebruik kan worden genomen? De fracties nodigen ook graag betrokkenen van NS (uitgifte van Cartesiusdriehoek) en Prorail (opdrachtgever tunnel en gebruiker van het verkeersleiderspost) uit om hun mening te horen over de ontstane situatie? Verdere toelichting over het ontstaan van deze situatie, en hoe we dit in de toekomst voorkomen kan worden bij andere soortgelijke projecten. Omwonenden en bedrijven in de omgeving willen we weten wat hun gedachten zijn over hoe de tunnel geopend kan worden.
Infoblad-Tunnel-Locomotiefstraat-info-en-bijdragen-deelnemers-WEB Presentatie-gemeente-Utrecht Presentatie-Fietsersbond Schriftelijke-vraag-nr.-127-Tunnel-Locomotiefstraat-+-antwoord
1 Stand van zaken Utrechtse aanpak eenzaamheid 1 Informatieblad-RiB-Eenzaamheid-WEB.docx
Eenzaamheid Basisinformatie Datum Gespreksleider Tijd Zaal Soort bijeenkomst Werkvorm
29 november 2022 Julia Kleinrensink 19:30-20:30 Stadhuishal Bespreken raadsbrief Gesprek tussen raadsleden, ambtenaren, inwoners en uitgenodigde experts Wethouder Voortman Twee ambtenaren, gemeente Utrecht (PowerPoint) De gemeenteraad debatteert over dit onderwerp tijdens de vergadering van de commissie Jeugd, Welzijn, Cultuur en Sport op 8 december 2023. Wilt u nog informatie delen met raadsleden, stuur dit naar raadsinformatiebijeenkomst@utrecht.nl Website gemeente en facebook Eén deelnemer – Netwerk Utrecht Omarmt / NIZU Eén deelnemer – Utrecht Omarmt Twee deelnemers – gemeente Utrecht Eén deelnemer – Vecht en IJssel, en buurtpact Transwijk Eén deelnemer – Zin in Utrecht Twee deelnemers – Labyrinth Eén deelnemer op eigen initiatief
Portefeuillehouder Betrokken ambtenaren/presentatoren Vervolg
Links naar Deelnemers
Programma Stand van zaken Eenzaamheidsaanpak (Presentatie ambtenaar gemeente Utrecht) Vragen Raadsleden Cijfers Eenzaamheid (Presentatie deelnemer) Vragen Raadsleden Onderzoekers Labyrinth (Presentatie) Vragen Raadsleden In gesprek met netwerk Utrecht Omarmt Pitches en gesprek met Raadsleden
1
Motivatie Agenderenden: Bert van Steeg (CDA), Ilse Raaijmakers (PvdA), Margreet Ramaker (VVD), Rik van der Graaf (CU) en Nadia Stylianou (D66) De fracties van CDA, PvdA, VVD en CU willen geïnformeerd worden over de ontwikkeling van eenzaamheid in de stad Utrecht en de Utrechtse aanpak van de afgelopen jaren. Genoemde fracties willen tijdens de Raadsinformatiebijeenkomst stilstaan bij de gevolgen van corona op eenzaamheid in de stad. Daarnaast willen zij graag worden bijgepraat over de ontwikkeling van Utrecht Omarmt, dat inmiddels bij NIZU is ondergebracht. Ten slotte willen de fracties stilstaan bij de mogelijkheden om de eenzaamheidsaanpak beter te monitoren, zowel kwalitatief als kwantitatief. Deze informatie is nuttig ter voorbereiding van een commissiedebat over dit onderwerp, waarin richting kan worden gegeven aan de nieuwe routekaart die in het eerste kwartaal van 2023 zal worden gepresenteerd.
Bijdrage Deelnemer – Zin in Utrecht Ik hoef niet per se iets te zeggen. Wel heb ik als geestelijk verzorger thuis beroepshalve veel te maken met mensen die ernstig eenzaam zijn en daardoor extra kwetsbaar, m.n. geestelijke, emotionele en existentiële eenzaamheid. Als mensen intens eenzaam zijn, weten zij ons (Zin in Utrecht) gelukkig te vinden. Behalve het bieden van professionele ondersteuning, leiden wij ook vrijwilligers op om geestelijke ondersteuning te bieden bij ernstige eenzaamheid. Maak meer gebruik van de aanwezigheid van deze bijzondere expertise in de stad en bed deze structureel in. Ik zou willen pleiten voor betere structurele afstemming tussen de verschillende expertises in de stad, dus ook de algemene geestelijke verzorging, een nieuwkomer in dit veld. Op dit moment maakt de algemene geestelijke verzorging nog niet structureel onderdeel uit van multi-disciplinaire afstemmingsoverleggen binnen zorg en welzijn. Dit is niet in het voordeel van de mensen om wie het uiteindelijk gaat. Dit kan en moet veel beter. Geestelijk verzorgers fungeren binnen zorginstellingen doorgaans als linking pin tussen de verschillende disciplines om te voorkomen dat patiënten of bewoners tussen wal en schip vallen en naar hun beleving binnen het zorgsysteem "verdwijnen". Extramuraal hebben geestelijk verzorgers thuis vaak dezelfde rol, nl.
linking pin te zijn tussen de domeinen van Zorg en Welzijn. Ook fungeren ze vaak als uiterste vangnet. Mijn advies ten behoeve van de doelgroep zou zijn, maak (ook beleidsmatig!) meer gebruik van de linking pin-rol van geestelijk verzorgers thuis/Centra voor Levensvragen en bed dit structureel in in het aanbod van Zorg en Welzijn. Daarnaast bieden geestelijk verzorgers ook bezinnings- en zingevingsgroepen aan om bewoners te ondersteunen, bij te dragen aan community-vorming in de wijk en zelfredzaamheid. Dit draagt aanzienlijk bij aan het voorkomen van eenzaamheid en stress als gevolg van eenzaamheid en isolement. Het vraagt ook professionele ondersteuning om daarin voldoende kwaliteit te kunnen bieden. De regeling Sociale prestatie voorziet op dit moment niet in de mogelijkheid om dit soort groepsbijeenkomsten te subsidiëren terwijl er juist een preventieve en gezondheidsbevorderende werking van uitgaat. Is het mogelijk om in het kader van preventie opnieuw kritisch te kijken naar de subsidie regelingen? Sluiten deze nog wel aan bij de veranderde/ende behoefte van de doelgroepen in de stad? Immers naarmate mensen langer thuiswonen en ouder worden veranderen immers ook hun (zingevings-)behoeften....
Stichting Oog voor Utrecht (Niet aangemeld, verstuurd per mail) Beste raadsleden, hierbij wat punten op jullie vragen, ik hoop dat er morgen iemand van ons in de gelegenheid is om deze toe te lichten. 1.Monitoring eenzaamheid:
2
Wat we niet doen bij Oog voor Utrecht is monitoren welke soorten van eenzaamheid er zijn bij de deelnemers. We ervaren in de praktijk dat de zorgzwaarte per deelnemer toeneemt, deelnemers nemen niet meer een product af maar willen het hele pakket. Ook groeit onze stichting razend hard door de toenemende zorgvraag, we worden goed gevonden. In samenwerking met een stagiair van de HU onderzoeken we wat vanuit vraagstellingen wat de effecten zijn van het aanbod en de bejegening vanuit de Presentie op de gezondheid en het welzijn van de ouderen. (We missen eigenlijk een soort CQ index voor welzijns partijen, nu kunnen we ons niet vergelijken.)Daar valt een verband te leggen. We zijn voortdurend in dialoog met de ouderen en pakken onze eenzaamheidsbestrijding zo aan: • - We organiseren 3 inlopen • - We verzinnen het activiteitenaanbod samen, naar behoefte, die ontlenen we aan gesprekken die gevoerd worden, 1 op 1. We signaleren en stemmen af. • - Wat we zelf maken verkopen we ook zelf • - We bewegen • - We matchen (bel) maatjes aan ouderen • - Zetten kunst en cultuur in om zinvol bezig te zijn.
2. Zodra er nieuwe initiatieven opstaan met soortgelijke doelen als de onze, graag aanmelden bij bestaande initiatieven, om opnieuw het wiel uitvinden te voorkomen en kennis en kunde te bundelen. Zo ontstaat er een waardenetwerk in plaats van eilandjescultuur elk op zoek naar het eigen deel in de subsidiepot. 3. Inzet op het gebruik maken van elkaars kennis en kunde tussen verschillende organisaties. Weer het waardenetwerken. Voorbeeld Coalitie tegen eenzaamheid: dit overleg heeft nu opgeleverd dat we de grotere evenementen in de wijk Noordwest samen organiseren. Door te starten met in kaart brengen wanneer er grote happenings op de agenda staan. NOOT. Onder voorbehoud is dit, we zijn (deels) allemaal afhankelijk van subsidie. Dus vooruit plannen is lastig…noch bouwen. 4. Vorig punt gaat hier al wat op in. Voor een structureel probleem structurele subsidies toekennen. Hoe meet je de effecten van je inzetten? En Tussenrapportages verantwoorden op een andere manier. Liever komt iemand de info ophalen, onafhankelijk. In plaats van dat we in onze keuken kijken en die beoordelen moeten. Hier zouden we ook meteen het monitoren moeten betrekken om zo beter zicht te krijgen op wat effect heeft en wat minder of niet.
5.Vrijwilligers te kort is nijpend, we (alle partijen die werken aan of met vrijwillige inzet moeten op zoek naar een nieuwe manier van vrijwilligers inzettten en werven moet ook anders dan voorheen. Hier is bij veel welzijn en zorg partijen weinig kennis van in huis. niet voortdurend benadrukken wat we missen is daar een belangrijk onderdeel van, vooral benoemen hoe het wel kan. kan er niet een postbus 51 reclame gemaakt worden? klein gebaar groot verschil. 6. Minder overleggen en meer direct doen om eenzaamheid te voorkomen is ons motto
3
1 221126 Presentatie Labyrinth Eenzaamheid gemeenteraad 28 nov.pptx
Onderzoek ernstige eenzaamheid onder leden Panel Meetellen 29 november 2022 Raadsinformatiebijeenkomst, Stadhuis Utrecht
Agenda 1
Aanleiding en methode
2
Profiel respondenten
3
Oorzaak en betekenis eenzaamheid
4
Bekendheid aanbod
5
Mening over aanbod, wat mist?
6
En nu..?
Aanleiding onderzoek • Utrechtse aanpak eenzaamheid: netwerk Utrecht Omarmt • 11 % van de Utrechters is eenzaam • Onderzoek Panelleden Meetellen 2021: 45 % ernstig eenzaam
Bron: Meetellen Utrecht (2021). Gezond leven. Ervaringen van Utrechters in een kwetsbare situatie met gezond leven, hun gezondheid en corona. Peiling 9. Utrecht.
Methode onderzoek • Vrijwillige deelname door leden Panel Meetellen • 8 diepte-interviews met leden • Vragen over achtergrond, wonen, gezondheid, dagbesteding, sociale contacten, gevoelens van eenzaamheid en bekendheid met aanbod tegen eenzaamheid
Profiel respondenten •
5 mannen, 3 vrouwen
•
2 jongvolwassenen, 1 oudere, rest vijftigers en zestigers
•
Normaal-hoog IQ
•
Bevinden zich momenteel in een stabiele situatie
•
1 respondent met migratieachtergrond (2 anderen afgezegd)
•
School – studie - werk pad
•
Onveilige jeugd, resulterend in trauma depressie en angsten
•
GGZ- diagnose (autisme, adhd, persoonlijkheidsstoornis)
•
Live events
•
Rol fysieke beperking
Oorzaken eenzaamheid • Moeite hebben met sociale contacten • Beperkt sociaal netwerk • Beperkt belastbaar • Maatschappelijk aan de zijlijn staan • Armoede
1 december 2022
Betekenis eenzaamheid • Sociale eenzaamheid “De eenzaamheid kan me regelmatig aanvliegen. Waarom is het zo moeilijk om gewoon iemand langs te hebben?” • Emotionele eenzaamheid “Ik ervaar sterke gevoelens van verdriet, omdat ik geen bevredigende vriendschappen en/of relatie heb”. • Existentiële eenzaamheid “Waar leef ik voor? Er is niets gebeurd vandaag, wat heeft het voor zin?”
1 december 2022
Aanbod tegen eenzaamheid (1) Activiteit
Organisatie
Bekendheid
Interessant voor respondenten
Welzijn op recept
DOCK
Onbekend bij bijna iedereen
Zeer interessant, aantal respondenten neemt stappen om zich aan te melden
Schrijven of fotografie
Enik Recovery College
Onbekend bij meer dan de helft
Zeer interessant voor de meesten. Een aantal heeft al activiteiten gedaan bij Enik. Laagdrempelig, fijn om gelijkgestemden te treffen
Training sociale vaardigheden
U Centraal
Onbekend bij meer dan de helft
De helft van de respondenten heeft de training in het verleden gedaan en vond het nuttig. De anderen hebben al voldoende vaardigheden en vinden zo’n cursus niet nodig
Samen aan tafel
Resto van Harte / Buurtbuik
Bekend bij iedereen
De helft van de respondenten vindt deze activiteit te druk, te veel prikkels. Een aantal bezoekt de activiteit regelmatig en vindt het erg gezellig.
Aanbod tegen eenzaamheid (2) Activiteit
Organisatie
Bekendheid
Interessant voor respondenten
Buurtkoffie
Buurtteam/ De Wilg
Bekend bij meer dan de helft
Meningen zijn verdeeld: de helft is wel geïnteresseerd maar schrikt ook terug voor het hulpverleningskarakter van met name de Wilg. Een aantal respondenten geeft aan geen aansluiting te hebben met de doelgroep.
Eenzaamheid en veerkracht
GGZ
Onbekend voor iedereen
De meesten hebben zo’n cursus niet nodig of hebben al iets soortgelijks gedaan. Een aantal is wel geïnteresseerd.
Theater
Stut
Bekend bij meer dan de helft
De meesten vinden het een goed initiatief maar vinden het te druk of geven aan dat theater niks voor hen is. Een paar respondenten zijn wel geïnteresseerd.
Maatjesproject
Handje helpen
Bekend bij de meesten
De meesten hebben in het verleden een maatje gehad (via Handje Helpen of andere organisatie) en dit beviel heel goed, hebben ze veel aan gehad.
Mening over aanbod • Respondenten zijn bekend met aantal initiatieven en hebben grotendeels positieve ervaringen • Na interview aangemeld voor passende activiteiten die voor hen nog onbekend waren • Obstakels in toegang huidig aanbod: o
Te duur
o
Te druk
o
Niet laagdrempelig
o
Geen aansluiting met de doelgroep (bijv. te laag opleidingsniveau)
Wat mist in het huidige aanbod? • Betaalbare, laagdrempelige activiteiten rondom speciale interesses > regulier aanbod goedkoper maken o
Cursussen, bijvoorbeeld Filosofie
o
Lezingen
o
Cinema
• Betaalbare vakanties / weekendjes weg • Hoe vind je iemand om mee te gaan?
(zoz)
Wat mist in het huidige aanbod? Matching en vriendschap o
Gewone platforms voor vriendschap en dating sluiten niet aan
o
Uiteenlopende behoeften rondom contact met ‘mensen zoals zij’
o
Wel graag gelijkwaardige relatie, geen “maatjesproject” meer
o
Iemand vinden met dezelfde interesses
o
Zelf vinden van een match (met ondersteuning indien nodig)
En nu…? De oplossingsrichtingen lijken te liggen in:
•
Laagdrempelige activiteiten en initiatieven in buurten stimuleren.
•
Bestaand aanbod voor de doelgroep beter onder de aandacht brengen.
•
Bestaand regulier (cultureel, intellectueel) aanbod financieel toegankelijk maken voor de minima.
•
Initiatieven gericht op matching en vriendschap ondersteunen. Maatjes helpen uitstekend in een opbouwfase, maar daarna hebben mensen behoefte aan gelijkwaardige contacten.
Maar, er is niet één oplossing die voor iedereen werkt. 1 december 2022
Vragen & Discussie
labyrinthonderzoek.nl | +31 (0)30 262 71 91
1 RIB Eenzaamheid 29 november.pptx
Raadsinformatiebijeenkomst Eenzaamheid
29 november 2022 Daphne van Rhee en Ilse Swinkels
www.volksgezondheidsmonitor.nl en utrecht.nl/eenzaamheid
Volksgezondheidsmonitor Utrecht (VMU)
Ontwikkeling van eenzaamheid onder jeugd in coronatijd • Matige en ernstige eenzaamheid onder jongeren (klas 2 en 4 VO) in 2021 hoger dan in 2019
Eenzaamheid onder jongeren
2019
7%
6% 13%
2021
11%
0%
5%
10%
Ernstige eenzaamheid
• 71% van de jongvolwassenen (16-25 jaar) is (wel eens) eenzaam, 21% voelt zich ernstig eenzaam*
* Deze percentages zijn hoger dan eerder gecommuniceerd vanwege een fout in de analyses
8%
15%
Matige eenzaamheid
19%
20%
Ontwikkeling van eenzaamheid onder volwassenen in coronatijd • Toename matige eenzaamheid onder volwassenen (18-64 jaar) • 40% in 2018 47% in 2020 • Vooral volwassenen met hbo of wo-opleiding voelen zich in 2020 vaker matig eenzaam • Maar volwassenen met basisonderwijs of een vmbo-opleiding voelen zich nog steeds vaker eenzaam
• Ernstige eenzaamheid is sinds 2016 stabiel (11% in 2020)
Eenzaamheid onder volwassenen naar opleidingsniveau
• Eenzaamheid onder ouderen is sinds 2016 stabiel: 55% is eenzaam, 13% ernstig eenzaam
Ontwikkeling eenzaamheid Eenzaamheid tussen 2012 en 2020 60
50
40
30
20
10
0 2012
2016 Utrecht
Landelijk
Groningen
2020 Eindhoven
Ontwikkeling ernstige eenzaamheid Ernstige eenzaamheid tussen 2012 en 2020 16 14 12 10 8 6 4 2 0 2012
2016 Utrecht
Landelijk
Groningen
2020 Eindhoven
Eenzaamheid onder Utrechters in een kwetsbare situatie • Onderzoek van panel Meetellen: een onderzoeksbureau voor en door mensen die wat extra ondersteuning nodig hebben. Eenzaamheid onder panelleden van Meetellen 31%
2020
2021
45%
43%
0%
76%
32%
75%
60%
80%
20%
40%
Eenzaam
Ernstig eenzaam
[Ik mis] vooral een beetje intieme contacten. Bijvoorbeeld een diepere vriendschap ofzo. Dus niet zo zeer oppervlakkige contacten van vluchtig contact. Van je ziet elkaar even en het is weer weg. [...] Maar ook de diepgaandere vriendschappen zeg maar. Daar heb ik ook behoefte aan. Dat je onderling dingen met elkaar kan delen en ervaringen kan bespreken. Je het over emoties kan hebben.
Aandacht is nodig voor: •
Utrechters met basisonderwijs of een vmbo-opleiding • Verschillen in ernstige eenzaamheid tussen opleidingsgroepen zijn de afgelopen 15 jaar groter geworden
•
Utrechters met een (niet-Westerse) migratieachtergrond
•
Utrechters die alleen wonen
•
Utrechters in een kwetsbare situatie
•
80-plussers
•
Jongeren en jongvolwassenen
Relatie eenzaamheid en armoede Voelt zich ernstig eenzaam •
vaker ernstig eenzaam dan Utrechters zonder moeite met rondkomen
•
Moeite met rondkomen
Utrechters die moeite hebben met rondkomen, zijn
Kinderen uit een gezin met een lage welvaart geven
30%
25%
25%
23%
20% 15%
11%
11%
10%
vaker aan zich vaak alleen te voelen én hebben minder vaak
5%
iemand om mee te praten dan kinderen uit een gezin met
0%
hoge welvaart
27%
Geen moeite met rondkomen
7%
Jongeren
Ouderen
Volwassenen
Meer weten? • volksgezondheidsmonitor.nl/leefomgeving/eenzaamheid • • •
Cijfers over kinderen, jongeren, jongvolwassenen, volwassenen, ouderen, wijken Speciale uitgaven Utrechts Gezondheidsprofiel 2022: volksgezondheidsmonitor.nl/ugp
Hartelijk dank!
Uitgangspunten Utrechtse aanpak eenzaamheid (2019) Niet direct meer aanbod, maar:
•
Focus op signaleren en toeleiden (ook vanuit de basiszorg)
•
Het versterken van de Utrechtse samenleving (zorg- en welzijnsprofessionals zijn ondersteunend)
•
Nieuwe partners zoals ondernemers
•
Eenzaamheid zien als maatschappelijk probleem
•
Kennis over eenzaamheid en informatie over aanbod vergroten
•
Vanaf 18 jaar
•
Geen specifieke financiering/ subsidieregeling
Waarom een netwerkaanpak? •
Complex probleem (leeftijden, oorzaken, type)
•
Iedereen nodig (transformatie vraagstuk)
•
In onverwachte samenwerking zit de innovatie
•
Taboe doorbreken
•
Balans tussen kracht van netwerk gebruiken en faciliteren en bijsturen waar nodig
•
Van elkaar leren wat werkt
Voorbeelden van resultaten Output:
• 87 partners die intentieverklaring hebben ondertekend • Sinds 2019 goed bezochte twee jaarlijkse stedelijk netwerkbijeenkomsten (rond de 90 aanwezigen) • Netwerkcoördinator, website, nieuwsbrief en LinkedIn • Rond de 200 mensen hebben een training gevolgd en er zijn 5 lezingen gegeven • Nieuw aanbod zoals Join Us, Danspaleis, handmassage, belmaatjes, theatervoorstellingen • Nieuwe samenwerkingen: “buurtpacten” eenzaamheid, KLM en verzorgingshuis, Buurtteam, Careyn en Thuisgekookt, NS/ProRail gemeente en O Bureau
Hoe monitor je een netwerk aanpak? • Publieke waarde: Iedere Utrechter heeft de vaardigheid om te gaan met eenzaamheid • Wie dragen bij en hoe gaat de samenwerking? • Welke activiteiten en acties? • Wat heeft dit opgeleverd? (cijfers, filmpjes, verhalen > gesprek hierover met elkaar)
Zicht op outcome Eenzaamheidscijfers verbeteren niet Wat zegt het dat we als Utrecht op het landelijk gemiddelde zitten? Wie: • Hoe bepaal je de kwaliteit van een netwerk? • Wat zijn de randvoorwaarden voor een goed functionerend netwerk? Wat: • Verander theorieën explicieter maken Bijvoorbeeld: waarom zetten we in op trainingen en lezingen? Waarom willen we meer samenwerkingen met partners in de cultuursector? Waarom werken we met bewezen effectieve interventies? etc
Waar staan we nu? • Netwerk blijkt intrinsiek gemotiveerd en betrokken (continuïteit) • Netwerkcoördinatie van gemeente naar partner(s) • Urgentie is breder in de samenleving toegenomen • Eenzaamheid jongvolwassenen is zichtbaarder en verergerd • Meer kennis over eenzaamheid migranten ouderen • Onderzoeken hoe we middelbare scholieren kunnen bereiken • Taboe doorbreken gaat een grotere rol spelen > voor jongvolwassenen laten we onderzoeken wat voor acties / campagne bijdraagt
Wat blijft een uitdaging? • Inwoners met multiproblematiek waar ook eenzaamheid speelt • Kennis over eenzaamheid bij professionals naast alle andere opgaven • Inwoners die niet terugveren na coronapandemie • Normaliseren van eenzaamheidgevoelens en het gesprek erover • Ondernemers betrekken zonder te veel losse anonieme signalen waar geen capaciteit voor is
1.1 Raadsbrief Stand van zaken Utrechtse aanpak eenzaamheid 1 Dossier 3038 voorblad.pdf
Raadsinformatiebijeenkomst Dossiernummer
3038
Vertrouwelijk
Nee
Vergaderdatum
29 november 2022
Agendapunt
1.1
Titel
Raadsbrief Stand van zaken Utrechtse aanpak eenzaamheid
ID
3231
Behandelend ambtenaar
D.M. van Rhee
Telefoon
030-2862808
d.van.rhee@utrecht.nl
Datum collegebesluit
18 oktober 2022
Thema Portefeuillehouder
Wethouder Voortman
Beleidsveld
WMO en Welzijn
Referendabel Raadsadviseur (lijst)
Florien Bouts/Juridische zaken, Ombudszaken/0629098240
Behandelvoorstel Resultaat commissiebehandeling Resultaat raadsbehandeling Geagendeerd
Vergaderdatum
Raadsinformatiebijeenkomst
29 november 2022
Voorgesteld besluit
1 Raadsbrief Stand van zaken Aanpak Eenzaamheid.docx.pdf
Burgemeester en wethouders Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 14 030 www.utrecht.nl
Aan de gemeenteraad
Behandeld door
D.M. van Rhee
Datum
18 oktober 2022
Doorkiesnummer
030-2862808
Kenmerk
10555595
d.van.rhee@utrecht.nl
Onderwerp
Stand van zaken Utrechtse aanpak eenzaamheid
Bijlage(n)
3
Beleidsveld
Wmo en Welzijn
Geachte leden van de raad, Zoals in juni 2021 aan de raad is geschreven werd eenzaamheid door de coronacrisis alleen maar een urgenter probleem. Sinds veel van de coronamaatregelen zijn opgeheven, zien we dat de meeste Utrechters weer terugveren. Op dit moment weten we echter nog niet goed hoeveel jongeren, volwassenen en ouderen voor langere tijd of blijvend last houden van (ernstige) eenzaamheid. De aanpak van eenzaamheid blijft dan ook belangrijk. Met deze brief wordt gereageerd op de punten uit motie 157 over de versterking van de eenzaamheidsaanpak. Door inzet op de Oekraïne opvang is het ons niet gelukt dit voor verzending van de programmabegroting 2023 te doen. We nemen u mee in de laatste ontwikkelingen van het netwerk ‘Utrecht Omarmt’, de vrijwilligers die betrokken zijn bij een deel van de activiteiten en hoe we de eenzaamheidsaanpak monitoren. Er is daarnaast specifieke aandacht voor de activiteiten gericht op: kwetsbare inwoners, jongvolwassenen en ouderen (zie voor extra informatie over de inzet vanuit het netwerk bijlage I). Deze activiteiten zijn deels gefinancierd vanuit Versneld Vernieuwen en het Rijkssteunpakket sociaal en mentaal welzijn. Maar we beginnen bij de cijfers. Cijfers Uit de laatste cijfers[1]1 (2020) blijkt dat 11% van de Utrechtse volwassenen (18-64 jaar) ernstig eenzaam is.
Ernstige eenzaamheid komt vaker dan gemiddeld voor onder Utrechters met een migratieachtergrond, volwassenen die alleen basisonderwijs, mavo of lbo hebben afgerond, alleenwonenden en 40- tot 64-jarigen. Het percentage eenzame volwassenen is 47% en is net als het percentage Utrechters dat ernstig eenzaam is vergelijkbaar met het landelijke percentage en lager dan in de andere grote steden. Later in deze brief worden nog apart de cijfers die betrekking hebben op jongvolwassenen en ouderen vermeld.
[1] https://www.volksgezondheidsmonitor.nl/eenzaamheid-utrecht/page14.html
Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk
18 oktober 2022 10555595
Ontwikkeling aanpak eenzaamheid en netwerk Utrecht Omarmt Aan het begin van de coronapandemie was er al een jaar een specifiek eenzaamheidnetwerk in de stad actief: Utrecht Omarmt. De partners van dit netwerk wisten elkaar snel te vinden om nieuwe coronaproof activiteiten te bedenken en hierin samen te werken. Het netwerk bewoog veerkrachtig met de maatregelen mee. Dit bleek onder andere uit de opkomst, betrokkenheid en continuïteit tijdens de online netwerkbijeenkomsten. Vanaf mei 2021 is de functie van netwerkcoördinator van het netwerk ‘Utrecht Omarmt’ belegd bij één van de netwerkpartners: het NIZU (Netwerk Informele Zorg Utrecht). Bij de netwerkbijeenkomst eenzaamheid tijdens de Week tegen Eenzaamheid op 4 oktober 2021 werd er door 60 partners een handtekening gezet onder een intentieverklaring. Inmiddels is deze verklaring door 82 partijen getekend. Al deze partners staan vermeld op de website van Utrecht Omarmt. Deze website is tijdens de netwerkbijeenkomst op 5 april 2022 door wethouder Streefland gelanceerd. Naast ervaringsverhalen staan er ook goede voorbeelden van samenwerkingen binnen het netwerk, de laatste eenzaamheidscijfers in Utrecht en verslagen van werk(sessies) en trainingen op. De gemeente blijft verantwoordelijk voor het beleid zoals dit is vastgesteld in de Utrechtse aanpak eenzaamheid: routes naar verbinding (2019).
In het eerste kwartaal van 2023 zal een aangepaste routekaart tegen eenzaamheid worden opgesteld. In de rolverdeling met de netwerkcoördinator en de partners binnen Utrecht Omarmt blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente om: A) zicht te houden of er passend aanbod is voor kwetsbare groepen. (Binnen een netwerk kan het zijn dat dit ‘moeilijke’ aanbod blijft liggen). B) ervoor zorgen dat het thema eenzaamheid voldoende aandacht krijgt in het reguliere werk van onze partners in de uitvoering zoals de buurtteams, DOCK en zorgorganisaties C) de communicatiekracht van de gemeente daar inzetten waar dit meerwaarde heeft. Activiteiten Utrecht Omarmt In deze raadsbrief geven we extra aandacht aan de activiteiten voor kwetsbare inwoners, jongvolwassenen en ouderen. Dit betekent niet dat er binnen het netwerk geen activiteiten worden aangeboden voor bijvoorbeeld volwassenen of wat wij zien als ‘vitale bewoners’. Uit cijfers blijkt echter dat deze groepen extra aandacht behoeven. Elk jaar wordt gekeken of en waar we als netwerk extra focus leggen. Kwetsbare inwoners Om te komen tot de huidige eenzaamheidsaanpak zijn er gesprekken gevoerd met partijen die al activiteiten ontplooiden op dit gebied. Daarin constateerden we dat Utrechters met een kwetsbaarheid, zoals GGZ-problematiek, een extra groot risico lopen te vereenzamen. Dit is een serieus en complex probleem.
In de tussenevaluatie van de Utrechtse aanpak eenzaamheid (Movisie 2020) wordt geadviseerd om te verkennen of er een gebrek aan activiteiten en voorzieningen is voor mensen die ernstig eenzaam zijn. Panel Meetellen, een onderzoeksbureau voor én door mensen die wat extra ondersteuning nodig hebben, kwam in 2021 met een vergelijkbaar advies in hun 9de peiling. Uit een peiling onder leden blijkt dat 45% ernstig eenzaam is. Zij bevelen aan om te onderzoeken of het bestaande aanbod aansluit bij de behoeften van ernstig eenzame Utrechters en zo niet, om te investeren in passend aanbod. Labyrinth Onderzoek & Advies heeft om deze redenen de opdracht gekregen een beknopte kwalitatieve studie uit te voeren onder panelleden van Meetellen (bijlage III).
2/4
Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk
18 oktober 2022 10555595
Beknopte studie panelleden Meetellen Het doel was de uitkomsten van deze beknopte studie met partners uit het netwerk te kunnen duiden, niet om een volledig representatief beeld te krijgen van ‘dé ernstig eenzame Utrechter’. De acht respondenten die zich hiervoor vrijwillig hebben aangemeld, zitten in een stabiele situatie en zijn daarom niet volledig representatief voor panel Meetellen. Ze ervaren ernstige eenzaamheid waarbij psychische kwetsbaarheid en beperkte belastbaarheid een belangrijke rol spelen. De meesten van hen zijn ooit aan een theoretische opleiding begonnen, maar hebben deze niet afgerond en mede daardoor op dit moment een laag inkomen. Uit eerdere studies[2]2 blijkt dat armoede één van de indicatoren is waarbij de kans op eenzaamheid wordt vergroot. Schaamte kan leiden tot minder sociale contacten, maar ook het niet kunnen deelnemen aan betaalde activiteiten en/of het vervoer naar de activiteit vanwege de te hoge kosten spelen een rol. De kosten blijken ook in deze studie een factor. Echter is het vooral de combinatie met snel overprikkeld en vermoeid zijn, waardoor hun sociale leven ernstig wordt belemmerd. Activiteiten zoals (sociale) eettafels tegen een schappelijke prijs zijn vaak te druk. Maatjesprojecten passen qua kosten en het aantal prikkels beter. Dit aanbod is ook het bekendst onder de respondenten.
Maatjes zijn daarentegen vooral geschikt om iemand tijdelijk te ondersteunen. In bijlage I wordt ingegaan op de acties die onder andere op basis van de resultaten van de beknopte studie worden genomen. Jongvolwassenen Bijna twee derde van de Utrechtse jongvolwassenen is eenzaam (Gezondheidsmonitor Jeugd 20192010). In het voorjaar van 2021 was tijdens een corona lockdown 65% van de Utrechtse jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar) eenzaam, 62% was matig eenzaam en 3% was ernstig eenzaam. Dit is vergelijkbaar met de regio Utrecht. Jongvolwassenen tussen de 16 en 18 jaar zijn vaker dan gemiddeld eenzaam, terwijl jongvolwassenen tussen de 22 en 25 jaar minder vaak dan gemiddeld eenzaam zijn. Uit de vierde meetronde (juni 2022) van het landelijke kwartaalonderzoek onder jongeren (12 tot en met 25 jaar) blijkt dat fysieke klachten van jongeren, in meetronde 4 grotendeels zijn hersteld. Echter is de groep die zich sterk eenzaam voelt even groot als in ronde 3 (16%) en is het percentage jongeren dat zich een beetje eenzaam voelt gedaald met 3% naar 49%. Het mentaal herstel blijft achter. In Utrecht kregen we al voor de coronapandemie signalen dat er ook op het gebied van eenzaamheid onder jongvolwassenen meer inzet nodig is. Stichting U Centraal heeft in deze periode een heel goed bezochte date avond voor vriendschappen georganiseerd.
De aandacht voor eenzaamheid onder jongvolwassen is geïntensiveerd ten tijde van de coronapandemie. Er zijn onder andere Join Us groepen in Utrecht gestart, er worden professionals getraind op het gebied van eenzaamheid onder jongeren, er wordt extra onderzoek gedaan en de nieuwe nadere regel ‘Herstel en veerkracht voor de Utrechtse jeugd’ biedt een kans om in te zetten op het versterken van de mentale gezondheid en dus ook op het gebied van eenzaamheid. In bijlage I wordt uitgebreider ingegaan op deze activiteiten. Ouderen Tussen 2010 en 2016 is (matige en ernstige) eenzaamheid onder Utrechtse thuiswonende ouderen toegenomen van 40% naar 56%. Sinds 2016 is dit percentage stabiel. Het percentage ernstig eenzame ouderen is gelijk gebleven in de afgelopen jaren. Gemiddeld zegt 16% van de Utrechtse ouderen zich eenzamer te voelen door de coronacrisis.[3]3 [2] NJi: Opgroeien en opvoeden in armoede (december 2020) [3] De cijfers die sinds 2016 stabiel zijn, zijn gebaseerd op een gevalideerde schaal die eenzaamheid meet. De 16% is gebaseerd op één directe vraag over eenzaamheid. Er zijn dus mensen die wel hebben aangegeven eenzamer te zijn in coronatijd, maar die niet als eenzaam (of nóg eenzamer) uit de gevalideerde schaal komen
3/4
Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk
18 oktober 2022 10555595
Een deel van deze ouderen zal nu er minder maatregelen zijn vanwege corona, terugveren en hun dagelijkse of wekelijkse activiteiten oppakken. Voor een deel van hen zal dit echter niet gelden. Vanuit Versneld Vernieuwen en het Rijkssteunpakket sociaal en mentaal welzijn, zijn er in totaal binnen de twee tranches acht interventies gefinancierd gericht op ouderen. Van de Beweegvriendelijke wijk, Wijkproeverijen en Digitale buddies zijn de tussentijdse resultaten te lezen in de ‘Bevindingen tussentijdse rapportages Versneld Vernieuwen VJI’. Daarnaast organiseert Stichting het Danspaleis muzieksalons en balkondanspaleizen, Stichting Sunshine Society maakt brievenbuspost en persoonlijke filmpjes voor ouderen in verzorgingshuizen en ouderen die weinig tot geen bezoek ontvangen en de AC groep maakt ‘levende levensboeken’ met ouderen, de Geluks BV geeft trainingen waarbij MBO studenten aan ouderen worden gekoppeld om hun digitale vaardigheden te verbeteren en de Utrechtse Uitdaging zorgt binnen ‘Koks koken tegen eenzaamheid’ voor gezonde maaltijden en brengt hiermee ouderen en jongeren samen. Aan deze acht projecten is in totaal 416.607 euro aan subsidie toegezegd (toezegging 21/T316 Welzijn).
Vanuit reguliere regelingen zoals ‘Dagondersteuning’ en ‘Vrijwillige inzet voor elkaar’ worden echter ook activiteiten gesubsidieerd die bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid onder ouderen zoals de stichtingen: Oog voor Utrecht, Buurtmobiel, Thuisgekookt, NL Cares, SeniorenStudent en andere maatjes projecten. Vrijwilligers Het werkveld wordt geconfronteerd met een moeizamere werving van vrijwilligers. Hierdoor zijn o.a. op sommige plekken de wachttijden voor maatjes toegenomen en is er minder tijd voor samenwerkingen met andere partijen. Dit heeft te maken met dat professionals soms taken invullen die eerder door vrijwilligers werden uitgevoerd. Omdat dit probleem algemeen geldt voor vrijwilligers in Utrecht wordt er in samenwerking met de Vrijwilligerscentrale Utrecht eind 2022 een campagne voor het werven van vrijwilligers gelanceerd. Dit is een vervolg van hun campagne van begin 2020. Monitoring De Utrechtse eenzaamheidsaanpak is een netwerkaanpak zonder gekoppelde subsidieregeling. Hierdoor is niet precies te monitoren hoeveel mensen er direct of minder direct worden bereikt door activiteiten die zijn ontstaan vanuit het netwerk.
Om het netwerk verder te versterken en de juiste vragen te stellen ten aanzien van de kwaliteit van het netwerk, is de tweede helft van 2022 onder begeleiding van Common Eye gestart met de kennisuitwisseling op het gebied van het werken in netwerken binnen de gemeente. Hier zijn nog vier andere sociale beleidsthema’s bij betrokken. Het resultaat wordt een handreiking voor (Utrechtse) ambtenaren en een mini symposium. Naast de kwaliteit van het netwerk zijn voor ons een aantal indicatoren belangrijk. In bijlage II wordt de stand van zaken op de huidige indicatoren weergegeven. In 2023 zullen we in de monitoring ook aandacht besteden aan de eventueel toenemende eenzaamheid door grotere bestaansonzekerheid. We weten dat armoede een indicator is voor een grotere kans op eenzaamheid. Deze monitoring zal vooral kwalitatief plaatsvinden, via signalen uit het netwerk waaronder het kernteam van Utrecht Omarmt.
Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Utrecht,
de secretaris,
de burgemeester,
4/4
1 Activiteiten Utrecht Omarmt.docx.pdf
Bijlage I
Activiteiten Utrecht Omarmt
Kwetsbare inwoners We constateren dat een deel van onze inwoners te maken heeft met om een combinatie van psychische problematiek, verlieservaringen, armoede en eenzaamheid. Vanuit het netwerk proberen we met deze inwoners in contact te zijn en te blijven, waarbij we maatwerk bieden en samenwerken met betrokken professionals. Een oplossing bieden vanuit de mogelijkheden binnen de aanpak eenzaamheid is voor deze bewoners met multiproblematiek echter niet altijd mogelijk. Onder andere op basis van de resultaten van de beknopte studie uitgevoerd door Labyrinth worden de volgende acties ondernomen: 1. Binnen ‘Thuis in de wijk’ wordt met 8 kernpartners en een groot netwerk gewerkt aan soortgelijke problematiek. Het verloop van dit project is te volgen: www.nizu.nl/thuisindewijk; 2. Binnen het netwerk Utrecht Omarmt zal er aandacht worden besteed aan het gezamenlijk verbeteren van de communicatie over activiteiten; 3. Tijdens de netwerkbijeenkomst van Utrecht Omarmt op 8 november 2022 en tijdens individuele netwerkgesprekken, zal het ‘sluiten van vriendschap’ als thema worden besproken met de aanwezige netwerkpartners. Missen we aanbod voor specifieke groepen of is (een deel van) het aanbod niet bekend genoeg?; 4. Organisaties die zich richten op Utrechters met een (psychische) beperking worden actief benaderd om aan te sluiten als partner van Utrecht Omarmt; 5.
Er wordt bijgedragen aan het uitvoeringsprogramma ‘mobiliteitsarmoede’.
Van heel dichtbij (STUT theater) De voorstelling Van heel Dichtbij was vormgegeven in een verrijdbare kubus. De kubus bood plaats aan een speler en twee bezoekers. Ieder bevond zich coronaproof in een eigen ruimte. In de kubus ontmoette het publiek één van de spelers, Ricardo, Elias of Christiaan. Zij deelden elk hun eigen bijzondere verhaal rond het thema eenzaamheid. Of het nu ging over de psychose van Christiaan, het vluchtverhaal uit Syrië van Elias of het leven op straat van Ricardo. De kubus heeft op verschillende locaties gestaan, o.a. tijdens de week tegen eenzaamheid 2021. Totaal zijn er 950 bezoekers bereikt. Ook zijn er in de maand ervoor 112 ontmoetingen in buurthuizen geweest als voorprogramma van de voorstelling, om de drempel te verlagen om naar een voorstelling te komen. Kijk hier voor de aftermovie. (Good practice coronasteungelden tweede tranche Versneld Vernieuwen)
Jongvolwassenen Vanaf 2020 wordt in Utrecht het Join Us programma aangeboden. Tijdens dit programma wordt gewerkt aan het sociaal sterker worden van jongeren. Op dit moment is er een groep voor jongeren van 16 t/m 19 jaar bij stichting JoU en van 20 t/m 24 jaar bij U Centraal. In het najaar van 2022 start een tweede groep voor jongvolwassenen bij U-centraal. Het is onze ambitie om jongeren eerder te bereiken door professionals beter in staat te stellen eenzaamheid te herkennen. Het afgelopen jaar zijn hiervoor tijdens drie trainingen in totaal 57 professionals getraind door Join Us. Op 29 november 2022 zal vanwege het succes van de eerste drie trainingen een extra training worden aangeboden.
Het grote animo bevestigt dat dit onderwerp leeft onder jongeren en daardoor ook onder professionals. We weten echter nog niet goed hoe we (gemeente en partners) deze ernstig eenzame jongvolwassenen (18 – 27 jaar) beter kunnen bereiken en toeleiden naar het beschikbare hulpaanbod. Hiernaast willen we beter weten hoe we het taboe rond dit onderwerp kunnen doorbreken, zodat jongvolwassenen erover gaan praten (met elkaar). Om hier meer inzicht en handvatten voor te krijgen, wordt op initiatief van het Marketing en Communicatie Netwerk (MCN) door de afdeling Onderzoek en Advies in 2022 een onderzoek uitgevoerd. Omdat eenzaamheid de mentale gezondheid van jongeren verslechtert, worden activiteiten op het gebied van eenzaamheid en jongvolwassen afgestemd op het beleid op het gebied van mentale gezondheid jongvolwassen. Uit onderzoek van het Trimbos Instituut blijkt bij volwassenen zonder psychische aandoening, eenzaamheid een risicofactor te zijn voor het drie jaar later ontwikkelen van een ernstige stemmings-, angst- of middelenstoornis. Andersom bleek dat volwassenen met deze stoornissen een verhoogde kans hebben om drie jaar gevoelens van eenzaamheid te ontwikkelen. De nieuwe nadere regel ‘Herstel en veerkracht voor de Utrechtse jeugd’ biedt een kans om in te zetten op het versterken van de mentale gezondheid en dus ook op het gebied van eenzaamheid.
Een mooi voorbeeld van aandacht voor de mentale gezondheid van jongvolwassen waar ook eenzaamheid een plek krijgt is: www.studentenzorgwijzer.nl. Gelukscafés (Geluks BV) De gelukscafés hebben als doel het vergroten van de kansengelijkheid op geluk en gezondheid, door het preventief versterken van de individuele en collectieve veerkracht van jongeren in Utrecht. Er is extra aandacht voor hen die niet lekker in hun vel zitten ten gevolge van de coronapandemie en er wordt niet alleen gebruik gemaakt van gesprekken, maar ook van onder andere mindfullness en meditatie. Tot de zomer van 2022 hebben er 37 jongvolwassenen deelgenomen aan één of meerdere gelukscafés. Eenzaamheid is één van de genoemde redenen om zich aan te melden. In de wervingsvideo voor de volgende reeks vertellen zij over hun ervaringen. (Good practice coronasteungelden tweede tranche Versneld Vernieuwen)
Ouderen Om meer ouderen te bereiken en hen de juiste interventie aan te bieden zijn er vanuit de Utrechtse aanpak eenzaamheid de afgelopen maanden drie nieuwe projecten gestart: 1. Uit onderzoek blijkt dat het aantal nauwe contacten afneemt zodra mensen slechter gaan horen. Dat kan eenzaamheid in de hand werken. Dit onderzoek is een samenwerking tussen Beter Horen, Deloitte en de gemeente Den Haag. Samen met Beter Horen is de afspraak gemaakt dat er tijdens de Wijkproeverij georganiseerd door DOCK en partners in september in Kanaleneiland gratis hoortesten aangeboden worden. Dit is de start van een samenwerking tussen Beter Horen en de wijk waar ze sinds dit jaar hun Hoofdkantoor hebben staan. Er worden ook kansen gezien in de samenwerking met moskeeën. Audiciens kunnen zo een rol spelen in het signaleren van een vermindering in het aantal betekenisvolle contacten en doorverwijzing naar de zorg en welzijnspartijen in de wijk. 2. Professor Anja Machielse heeft aan de hand van tien jaar praktijkonderzoek een typologie met interventieprofielen opgesteld. Deze typologie helpt bij het vinden van passende interventies voor eenzame en sociaal geïsoleerde ouderen. Zij ontwikkelde de typologie in nauwe samenwerking met professionals van zes Rotterdamse welzijnsorganisaties.
De profielen in de typologie zijn gebaseerd op casussen, beschreven in logboeken van professionals van de betrokken organisaties en op
gesprekken met ouderen. Ze zijn opgenomen in een boekje met handvatten. Om de kennis te delen over deze acht profielen is door WMO Radar een training ontwikkeld. Deze training is aan 18 professionals aangeboden in Utrecht. Aan de hand van de positieve ervaringen met deze training is besloten het bredere gebruik van de interventieprofielen in Utrecht te gaan verkennen. Er wordt in het laatste kwartaal van 2022 met het kernteam van Utrecht Omarmt onder andere besproken in hoeverre de training aangepast wordt naar de Utrechtse context, of er een handreiking wordt toegevoegd en voor wie de training geschikt is. Tot slot wordt er bepaald of er een overzicht van het (activiteiten) aanbod met een koppeling aan de verschillende typologieën wordt gemaakt. Zodat eenzaamheid vaker wordt gesignaleerd en nog meer ouderen bij een voor hen passende activiteit of interventie terecht komen. 3. De afgelopen jaren is geconstateerd dat de kennis over eenzaamheid onder migranten (ouderen) nog onvoldoende aanwezig is onder professionals en vrijwilligers in de stad. Om deze reden zijn het Netwerk van Organisaties van Oudere Migranten (NOOM) en het Netwerk Informele Zorg Utrecht (NIZU) een samenwerking aangegaan. Zij hebben de bestaande training aangevuld met deze kennis en bieden vanaf november 2022 deze training aan.
De Droomvrouwroute (Stichting Welzijn Saffier) Het doel van de droomvrouwroute is in korte tijd mensen op weg helpen en het eigen ritme weer terugvinden. Er wordt gezamenlijk een netwerk opgebouwd waarmee persoonlijke omstandigheden worden verlicht. Mensen hoeven niet alleen te zijn in het beleven van stress. Het middel daarbij zijn creatieve werkvormen. Inmiddels nemen er 20 mensen in vier groepen deel aan het project. Mooie resultaten zijn bijvoorbeeld: 1) een deelnemer die na verlies en rouw om het verliezen van dierbaren aan corona, toch weer nieuwe contacten aangaat. 2) een deelnemer die na mantelzorgen en het overlijden van een partner weer alleen op reis en naar musea gaat. Er zijn ook verwijzingen ontstaan naar andere activiteiten die aansluiten bij de interesses van deelnemers. (Good practice coronasteungelden tweede tranche Versneld Vernieuwen)
1 Indicatoren Eenzaamheid.docx.pdf
Bijlage II Indicatoren � Aantal professionals dat trainingen volgt om kennis over eenzaamheid te vergroten en tevreden is over de training; De training eenzaamheid herkennen bespreekbaar maken is sinds 2019 10 keer aangeboden en door ongeveer 90 mensen (met name vrijwilligers) gevolgd. Hier is meer informatie te vinden over deze training en de ervaring van deelnemers. De training ‘Basis aanpak eenzaamheid onder jongeren’ van Join Us is in 2022 door 57 professionals gevolgd en een vierde training staat nog op de planning waaraan tussen de 15 en 25 extra professionals zullen deelnemen. � Aantal partners dat via het tekenen van een intentieverklaring is aangesloten bij het eenzaamheid netwerk Utrecht Omarmt en hier tevreden over is; 82 partners zijn aangesloten en delen tijdens netwerkbijeenkomsten wat ze hebben gedaan om eenzaamheid te verminderen en wat ze hebben aan de netwerkbijeenkomsten. Voorbeeld 5 april 2022: Verslag netwerkbijeenkomst (utrechtomarmt.nl) � De diversiteit en de kwaliteit van de activiteiten binnen het netwerk; We stimuleren het aanscherpen van interventies die al worden uitgevoerd in Utrecht. Tijdens de week tegen eenzaamheid (29 sept t/m 6 oktober 2022) hebben 7 Utrechtse partijen deelgenomen aan een training van Movisie om hun activiteit verder te verbeteren. Een verslag van de eerste bijeenkomst is hier te vinden.
Op het moment dat in het netwerk wordt gesignaleerd dat er (onvoldoende) passend aanbod is voor een bepaalde groep, gaan we hierover met het netwerk een (duidings)gesprek aan. In de vorige Raadsbrief zijn een aantal extra indicatoren opgenomen: � We houden het aantal telefoontjes bij dat (naar aanleiding van de infokaart eenzaamheid) binnenkomt bij de infolijn informele zorg van het NIZU; Deze indicator blijkt in de praktijk onvoldoende te zeggen over het bereiken van mensen vanuit de aanpak. Het NIZU houdt het namelijk alleen bij als iemand specifiek het woord eenzaamheid noemt en dat gebeurt in de praktijk niet. Er wordt geen toename in het aantal telefoontjes bij het NIZU infopunt geconstateerd. Er is in de coronajaren echter veel meer gebeld dan daarvoor. Dus er is geen duidelijk nulpunt / vergelijkingsmoment. � We houden bij hoeveel infokaarten er verspreid zijn en wat we hierover terug horen uit het netwerk; Er zijn er 2280 infokaarten verspreid. Onder andere bij de buurtcentra van DOCK, Buurtteams, Wijkbureaus, informele zorg organisaties/initiatieven, zorginstellingen en een aantal huisartsenpraktijken. Deze kaarten zijn één van de instrumenten om aandacht te vragen voor het onderwerp, interesse te wekken en duidelijk te maken waar bewoners met vragen terecht kunnen.
Professionals die meer kennis hebben over het onderwerp en bewoners toe kunnen leiden naar een passende activiteit beschouwen we echter als een gerichtere interventie. � We toetsen bij onze partners (via de evaluatie en/of via de netwerkbijeenkomst) of er extra/andere inspanning op signalering nodig is; In de kerngroep Eenzaamheid en tijdens de netwerkbijeenkomst van oktober 2021 is het onderwerp besproken en geconstateerd dat met Welzijn op Recept, professionals die elkaar steeds beter weten te vinden, de signaleringskaart, onze trainingen, de startende samenwerking met Beter Horen en het doorontwikkelen van interventies, we eerst monitoren hoe deze activiteiten uitwerken.
1 Labyrinth Rapportage Eenzaamheid Gemeente Utrecht.pdf
Ernstige eenzaamheid in Utrecht. Beknopte studie onder panelleden van Meetellen. Utrecht, 11 juli 2022
Auteurs Judith Khajavi Suzanne Tan
Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van:
© 2022 Labyrinth Onderzoek & Advies Amerikalaan 203 3526 VD Utrecht T: +31 (0)30 262 71 91 E: info@labyrinthonderzoek.nl W: www.labyrinthonderzoek.nl Foto voorkant: Liza Summer via Pexels.com Foto tweede blad: Andrew Neel via Pexels.com Alle rechten voorbehouden Niets uit deze uitgave mag - door iemand anders dan de opdrachtgever - worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming.
1 Inleiding Ruim 1 op 10 Utrechters is ernstig eenzaam. De Gemeente Utrecht vindt dit teveel en daarom worden er sinds 2018 vanuit de Utrechtse aanpak eenzaamheid diverse activiteiten ondernomen om eenzaamheid te verminderen. Onder de naam Utrecht Omarmt werkt de gemeente vanaf september 2019 samen met welzijnsorganisaties, bewonersinitiatieven en bedrijfsleven aan minder eenzaamheid in de stad. In juli 2020 is deze aanpak door Movisie geëvalueerd1. Een van de adviezen uit deze evaluatie is om te verkennen of er een gebrek is aan activiteiten en voorzieningen voor mensen die ernstig eenzaam zijn. Ook Meetellen in Utrecht komt tot een vergelijkbaar advies. Uit een peiling onder haar leden over Gezond Leven blijkt dat bijna de helft (45%) van de achterban van Meetellen ernstig eenzaam is, hetgeen veel hoger is dan het gemiddelde in Utrecht (11%). Gevoelens van eenzaamheid zijn toegenomen door de coronacrisis, maar ook voor de coronacrisis kwam eenzaamheid onder een groot deel van de leden voor 2. Meetellen in Utrecht beveelt aan om te investeren in passend aanbod voor (ernstig) eenzame Utrechters en te onderzoeken of het bestaande aanbod aansluit bij hun behoeften. De Gemeente heeft Labyrinth Onderzoek & Advies daarop gevraagd om een kleinschalige verdiepende studie te doen onder Utrechters die (ernstige) eenzaamheid ervaren.
Hiervoor is er samengewerkt met het panel van Meetellen. Het doel van het onderzoek is om in kaart te brengen welke behoeften ernstig eenzame leden van Meetellen in Utrecht hebben, en verkennen of het bestaande aanbod aansluit bij hun behoeften. In totaal zijn acht panelleden van Meetellen op individuele wijze gesproken door twee onderzoekers van Labyrinth. Het waren goede en diepe maar vaak ook pijnlijke gesprekken over hoe respondenten eenzaamheid ervaren en hoe zij aankijken tegen het bestaande aanbod. We hebben veel respect voor de openheid waarmee de respondenten hun verhaal deden. De respondenten zijn door Meetellen geworven op basis van een tekst van de onderzoekers met een oproep mee te doen aan het onderzoek. Vervolgens maakten de onderzoekers een afspraak. De diepte-interviews duurden één, twee of drie uur, afhankelijk van hoeveel de respondent te vertellen had, en vonden plaats bij de respondenten thuis, het stadskantoor of op het kantoor van Labyrinth. In de interviews kwamen diverse onderwerpen aan bod, zoals de persoonlijke situatie van respondenten, hun mentale en fysieke gezondheid, dagbesteding, gevoelens van eenzaamheid en het ontstaan van eenzaamheid. Daarnaast is aan respondenten een lijst voorgelegd met een selectie van activiteiten tegen eenzaamheid die in Utrecht worden aangeboden.
Respondenten hebben aangegeven of ze bekend zijn met het aanbod en wat hen er wel of niet in aanspreekt. Ook is gevraagd wat respondenten missen in het huidige aanbod of waarom het niet aansluit. De interviews zijn opgenomen met een audio-recorder en vervolgens uitgewerkt tot een gespreksverslag. 3 Daarna hebben de twee onderzoekers gezamenlijk een analyse gemaakt op basis van alle gespreksverslagen. De belangrijkste bevindingen zijn besproken en verwerkt in deze beknopte rapportage.
1
Maat, J.W. van de, Broekroelofs, R. en Ketel, J. (2020). Utrecht omarmt. Tussenevaluatie van de Utrechtse aanpak van eenzaamheid. Utrecht: Movisie. 2 Meetellen Utrecht (2021). Gezond leven. Ervaringen van Utrechters in een kwetsbare situatie met gezond leven, hun gezondheid en corona. Peiling 9. Utrecht. 3 Bij één respondent is het interview niet volledig opgenomen omdat de respondent vroeg de opname te stoppen, in dat geval zijn goede gespreksaantekeningen gemaakt.
Ook zijn de resultaten van het onderzoek besproken in een duidingssessie op het stadskantoor op 22 juni 2022. Bij deze sessie waren verschillende panelleden van Meetellen en professionals van diverse sociaalmaatschappelijke organisaties aanwezig. Zij konden vragen stellen over de resultaten en er werd gesproken over oplossingsrichtingen om het huidige Utrechtse aanbod tegen eenzaamheid nog passender en toegankelijker te maken voor de doelgroep.
4
2 Profiel respondenten Voor deze kleine verdiepende studie spraken we met acht respondenten: vijf mannen en drie vrouwen die zich via het panel van Meetellen hadden opgegeven om deel te nemen aan een interview over ernstige eenzaamheid. Alle respondenten wonen in de stad Utrecht. Twee respondenten zijn jongvolwassenen, één respondent is 75+ en de andere vijf respondenten zijn vijftigers en zestigers. Zes respondenten voelen zich (erg) eenzaam, één respondent voelt zich op dit moment niet heel erg eenzaam maar heeft wel veel eenzaamheid gekend. De laatste respondent is een ouder persoon die vooral een partner in het leven mist. Een klein deel van de respondenten heeft een heel beperkt sociaal netwerk, de anderen hebben meer contacten met familie, vrienden, kennissen en buurtgenoten. Vijf respondenten hebben een partner, en twee respondenten hebben (volwassen) kinderen. Alle geïnterviewden wonen zelfstandig; een van hen krijgt wel ambulante woonbegeleiding en een andere woont in een gemengd wonen vorm. Wat de onderzoekers opviel aan de groep respondenten is dat zij allemaal een normaal tot hoog intelligentieniveau lijken te hebben. Dit was te merken aan het feit dat de meeste respondenten één of meerdere opleidingen hebben afgerond en ook goed in staat waren om te reflecteren op hun situatie.