Agendabundel

We kiezen er daarom voor om daken, gevels en parkeerterreinen waar mogelijk maximaal te benutten en daarnaast ook de mogelijkheid te bieden om inpassing van zonnevelden in het groen-blauwe raamwerk te onderzoeken. Een eerste ontwerpend onderzoek wijst uit dat zonnepanelen mogelijk inpasbaar zijn in het groen-blauwe raamwerk als ze kleinschalig worden toegepast en op een manier dat ze een bijdrage leveren aan de versterking van het landschap (cultuurhistorie, recreatie, ecologie etc). De verwachting van wat er gerealiseerd kan worden varieert van 0 GWh tot maximaal 14 GWh zonnestroom per jaar. In de verdere uitwerking moet worden onderzocht óf en zo ja hoe dit kan worden vormgegeven en of dit technisch en 5

economisch haalbaar is.

2.7

In de omgevingsvisie is de meest kansrijke alternatieve locatie voor het Ronald Mc Donald Huis opgenomen, zijnde de locatie tussen de Hoofddijk en Universiteitsweg (ook wel bekend als locatie A) als onderdeel van het beoogde ontvangstgebouw van het UMC-U. In de Omgevingsvisie USP zijn de resultaten van een recent uitgevoerd locatieonderzoek opgenomen voor het Ronald Mc Donaldhuis (RMDH). Dit als gevolg van de door de Raad aangenomen Actuele Motie 34 waarin het college wordt opgedragen dat de definitieve locatiekeuze voor RMDH-onderdeel uit moet maken van de Omgevingsvisie USP. Meerdere bewoners en natuur- en milieuorganisaties gaven aan bezwaren te hebben tegen een zoeklocatie voor het RMDH buiten de rode contour. In de concept Omgevingsvisie USP zijn de locaties voor het RMDH beschreven, zowel binnen als buiten de rode contour. In opdracht van gemeente en UMC-U en met deelname van RMDH, provincie Utrecht en Universiteit Utrecht is afgelopen half jaar aanvullend onderzoek uitgevoerd om te komen tot een kansrijke locatie voor het RMDH. Uit dit traject komt locatie A, deze ligt binnen het provinciaal aangewezen Stedelijk gebied (de rode contour), als meest kansrijk naar voren. Deze zal verder uitgewerkt worden in het kader van het initiatief van het UMC-U voor het beoogde ontvangstgebouw op die plek. Hiervoor wordt het Utrechts Plan Proces doorlopen.

De inpassing van het RMDH op locatie A is door de betrokken partijen kansrijk bevonden mits de inpassing van het RMDH in/bij het ontvangstgebouw van het UMC Utrecht (stedenbouwkundig, verkeerskundig en financieel) haalbaar kan worden gemaakt. Als op enig moment bij de uitwerking blijkt dat inpassing van het RMDH op locatie A, toch onhaalbaar is, kan worden teruggegrepen op het advies van de werkgroep en de opgeleverde rapportages.

2.8

De omgevingsvisie is in co-creatie met gebiedspartners en in een participatief planproces met stakeholders tot stand gekomen De Omgevingsvisie is opgesteld in nauwe samenwerking met de grondeigenaren van het gebied, de Universiteit Utrecht en het UMC Utrecht én met de Stichting Utrecht Science Park als behartiger van de (gemeenschappelijke) belangen van alle partners/gebruikers van het USP. Daarnaast zijn op verschillende manieren studenten, bewoners, werknemers, omwonenden en andere belangengroepen betrokken: via een brede enquête onder 3.000 deelnemers, twee keer een grote bijeenkomst met 100 – 150 deelnemers (zogenaamd ‘USP-lab’) en verschillende kleinere deelsessies over thema’s. Naar aanleiding van de zienswijzen is een paar belangrijke wijzigingen en aanscherpingen doorgevoerd: de zoeklocatie voor een parkeerhub aan de rand van de woonwijk Rijnsweerd is vervallen en een besluit over de wenselijkheid van een knip in de Weg tot de wetenschap wordt pas later genomen.

Kanttekeningen/Risico’s 2.1

Verdere groei van werkgelegenheid is alleen mogelijk met een verbetering van het fiets en OV-netwerk en een verlaging van het autogebruik onder werknemers Om het toevoegen van extra sciencebanen bovenop de 4.000 science banen mogelijk te maken, moet er verkeersruimte en parkeerruimte worden vrijgespeeld. Hiervoor is het noodzakelijk dat het autogebruik van bestaande werknemers op termijn omlaag gaat ten gunste van andere duurzame vervoermiddelen. Deze verschuiving heet ‘modal shift’. Daarvoor zijn gezamenlijke inspanningen nodig van werkgevers in het USP. Om het gebruik van de auto te ontmoedigen is het daarnaast noodzakelijk dat de alternatieven voor fiets en OV op orde zijn. Dat betekent dat er parkeerplaatsen in parkeerhubs in de regio moeten worden gerealiseerd in combinatie met hoogwaardig OV van en naar het USP. Het realiseren van een modal shift ten gunste van het fietsgebruik en het openbaar vervoer kan door minder te reizen (bijvoorbeeld door thuis te werken of te studeren), op een ander tijdstip te reizen (buiten de spits) of anders te reizen (met gezonde en gedeelde vervoermiddelen). Een knip in de Weg tot de Wetenschap is nodig voor een inrichting als fietsstraat. Deze leidt echter tot een andere verdeling van het autoverkeer in de woonwijk Rijnsweerd en heeft een 6

verdubbeling van autoverkeer op een deel van de Archimedeslaan tot gevolg. Over deze knip wordt pas besloten als de groei van het fietsverkeer dit nodig maakt. Ook moet er duidelijkheid zijn over het Tracébesluit Ring Utrecht vanwege de samenhang met de nieuwe ontsluitingsweg op de A28. Indien uitbreiding van sport niet haalbaar blijkt op en rond het huidige Olympos, is opnieuw een integrale afweging nodig.

2.2

Uitbreiding van sport is een belangrijke ambitie die als uitwerkingsopgave in de omgevingsvisie is opgenomen. Op en rond het huidige Olympos lijkt in eerste instantie voldoende ruimte voor de capaciteitsvraag voor sport. Inpassing is echter complex, mocht dit in de toekomst toch niet haalbaar blijken te zijn dan is een aantal alternatieve locaties in de Omgevingsvisie benoemd. Hier moet dan een integrale afweging plaatsvinden tussen het belang van sporten andere (veelal groene en landschappelijke) waarden. Nadere uitwerking vindt plaats door de Universiteit Utrecht in overleg met de studentensportverenigingen, Olympos en de gemeente Utrecht. 2.3

Nader onderzoek is nodig om de schaalsprong OV nader te concretiseren en nut en noodzaak van een 2e OV-as door het USP te onderbouwen De MIRT Verkenning OV en Wonen van Rijk en Regio heeft als één van de doelen het verbeteren van de bereikbaarheid van USP. De oost-west verbinding maakt onderdeel van deze uitwerking. Het streven is om tijdens het BO MIRT van 2022 te besluiten welke maatregelen kansrijk zijn en welke maatregelenuitgevoerd gaan worden van het budget van de MIRT Verkenning. Gemeente en provincie voeren gezamenlijk ook studies uit om de schaalsprong OV verder te concretiseren. De Raad heeft recent het voorstel “Eerste stappen schaalsprong OV” ontvangen. Hierin zijn voorstellen opgenomen vanuit het perspectief van het bredere netwerk die mede van invloed zijn op de noodzaak van een 2e OV-as

2.4

Indien het huidige Tracébesluit niet zal worden uitgevoerd, zal dit mogelijk effect hebben op een aantal voorgestelde maatregelen in de omgevingsvisie In de Omgevingsvisie is vooralsnog uitgegaan van het huidige Tracébesluit voor de Ring Utrecht. Dit is onder andere afhankelijk van de uitspraak van de Raad van State. Naast de verbreding en de aanpassing van op- en afritten komt de varkensbocht (de oprit van de A28 naar de A27) te vervallen. Momenteel is nog onduidelijk of het huidige Tracébesluit ook op die manier zal worden uitgevoerd. Aanpassing van het besluit zal mogelijk effect hebben op de volgende maatregelen uit de omgevingsvisie: aanleg van het fietspad Rembrandtkade – USP (onder het knooppunt Rijnsweerd door) de mogelijkheid van een nieuwe ontsluitingsweg tussen knooppunt Rijnsweerd en de Archimedeslaan de aanpassingen van de kruispunten bij de op/af-rit A28 bij de Universiteitsweg Ook zal moeten worden bekeken wat het effect van een aangepast TB-besluit is op de verkeersberekeningen en de hoeveelheid verkeer die kan worden afgewikkeld, met name op het kruispunt Universiteitsweg – A28.

• • •

2.5

Een tweede supermarkt is een belangrijke wens van de bewoners in het USP Er blijft in het USP echter ruimte voor één supermarkt, maar met een groter assortiment dagelijkse boodschappen. Al jarenlang vragen studenten om een tweede supermarkt met groter aanbod aan dagelijkse boodschappen en in een ander prijssegment. Op basis van het aantal inwoners (inclusief de groei zoals voorgesteld in de omgevingsvisie) en het aantal studenten en medewerkers blijft qua koopstromen ook in de toekomst ruimte voor één supermarkt in het USP. Daarbij is er van uitgegaan dat er in de nieuwbouwlocatie aan de Archimedeslaan na realisatie een full-service supermarkt zal komen. De nieuwbouwlocatie aan de Archimedeslaan is door de groei van bewoners in Rijnsweerd en de aard van de huishoudens de meest geschikte locatie voor een (full-service) supermarkt. Dit is op circa 1500 m afstand van de studentenflats in het USP. De supermarkt in het USP voorziet in een aanbod gericht op de doelgroep met dagelijkse boodschappen (met een groter assortiment dan nu het geval is) en een aandeel ‘to go’. Om dat aan te kunnen bieden is een grotere supermarkt nodig dan de huidige supermarkt. 7

De nieuwe locatie van de supermarkt is gelegen in het Centrumgebied van het USP. De Universiteit Utrecht zal binnen de kaders van de omgevingsvisie een gebiedsplan uitwerken (voorzien in 2022) waar de mogelijke locatie (of locaties) voor de nieuwe supermarkt onderdeel van zijn, alsmede het moment dat deze locatie of locaties beschikbaar komen. Naast een supermarkt is er in het USP ook ruimte voor andere detailhandel (bijvoorbeeld een groenteboer en drogist). Initiatiefnemers of ondernemers kunnen zich melden bij de Universiteit Utrecht of de stichting USP, vervolgens kan gekeken worden waar en wanneer er ruimte beschikbaar is of komt. 2.6

Een uitgebreid participatieproces betekent niet dat alle partijen in de stad in gelijke mate betrokken zijn geweest Het projectteam heeft met behulp van het partneroverleg veel inspanningen verricht om bewoners en gebruikers van het Utrecht Science Park, en omwonenden van omliggende buurten en belangengroepen te bereiken. Veel mensen hebben hun mening laten horen, maar niet elke groep in gelijke mate. In het traject van de Omgevingsvisie USP is niet alleen ingezet op het bereiken van zo veel mogelijk mensen. Doel was ook het in kaart brengen van het palet van perspectieven op en meningen over het USP van bewoners, studenten, werknemers, omwonenden en andere belanghebbenden. Daarbij gaat het niet om aantallen maar om de diversiteit aan invalshoeken.

2.7

De omgevingsvisie beschrijft ambities en is geen uitvoeringsplan met dekking De economische uitvoerbaarheid dient bij de nadere uitwerking te worden aangetoond. Er zijn op dit moment nog geen afspraken gemaakt met de grondeigenaren over de bijdragen aan de noodzakelijke bovenplanse- en bovenwijkse kosten. Wel is er een intentieovereenkomst afgesloten met de UU voor het uitwerking van concrete afspraken in een samenwerkingsovereenkomst (SOK). Met het UMC-U worden concrete afspraken opgenomen in de afsprakenkaders behorende bij de producten van het UPP (IPOK/AOVK).

Financiën Plankosten Omgevingsvisie De plankosten van de Omgevingsvisie Utrecht Science Park zijn gedekt uit voor dit gebied gereserveerde middelen in de Investeringsimpuls RSU die valt onder het programma Ruimtelijke Ontwikkeling, Wonen en Erfgoed. De gemeente draagt de helft van de plankosten om daarmee te onderstrepen dat het een gezamenlijk plan en gedeelde verantwoordelijkheid is. De Universiteit en het UMC-U hebben toegezegd de andere helft voor hun rekening te nemen. Met de Universiteit is een concrete afspraak vastgelegd over de hoogte van de bijdrage en het uiterste moment van betalen in een intentieovereenkomst behorende bij de vaststelling van deze Omgevingsvisie. Het UMC-U verwacht uit het eerste bouwplan geen grondopbrengsten te kunnen genereren, en wil de afspraken over de dekking van de plankosten graag op later moment concreet maken. Hiervoor zal worden aangesloten op de financiële afsprakenkaders zoals opgenomen in het UPP (IPOK/IDOC en Anterieure overeenkomst). Financiële dekking ambities De Omgevingsvisie beschrijft de ambities voor het USP. Het is nog geen uitvoeringsplan met een budget. In nog te sluiten samenwerkings- en anterieure overeenkomsten met de UU maken we afspraken over bijdragen aan de noodzakelijke bovenplanse- en bovenwijkse investeringen (en indien van toepassing over de vergoedingen van de plankosten).

De realisatie van de ambities en het tempo daarvan is mede afhankelijk van de beschikbare middelen. Het is aan de Universiteit Utrecht, het UMC Utrecht en andere initiatiefnemers om concrete planinitiatieven uit te werken. Deze omgevingsvisie is het kader voor de uitwerking van deze (bouw)plannen. De visie maakt deze (bouw)plannen planologisch nog niet mogelijk. De visie verplicht de grondeigenaren en de gemeente ook niet om de verschillende onderwerpen uit de visie uit te voeren. De uitvoering van de visie in concrete (bouw)plannen is bijvoorbeeld afhankelijk van de uiteindelijke 8

economische uitvoerbaarheid van de ambities die in de visie staan. In een intentieovereenkomst hebben we met de Universiteit Utrecht – de grootste grondeigenaar in het USP - vastgelegd dat wij ons hier samen hard voor willen maken en concrete afspraken hierover willen vastleggen in een samenwerkingsovereenkomst. In deze overeenkomst maken we afspraken over bijdragen aan de bovenplanse en bovenwijkse investeringen die nodig zijn om de doorontwikkeling van het USP, zoals is vastgelegd in de omgevingsvisie, mogelijk te maken. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om investeringen voor de bereikbaarheid van het USP en het groen-blauwe raamwerk. De UU geeft de komende jaren grond uit aan derden om de gewenste ontwikkelingen zoals opgenomen in de Omgevingsvisie USP mogelijk te maken. Over de besteding van deze grondopbrengsten maken we concrete afspraken in een naar verwachting komend jaar op te stellen samenwerkingsovereenkomst (SOK). Het UMC-Utrecht richt zich eerst op de ontwikkeling van het entreegebied aan de noordzijde. Omdat het UMC-U verwacht hieruit geen grondopbrengsten te kunnen genereren, wil zij de afspraken over de dekking van bovenplanse en bovenwijkse voorzieningen pas op later moment concreet maken. Hiervoor sluiten we – vooralsnog - aan op de financiële afsprakenkaders zoals opgenomen in het UPP (IPOK/IDOC en Anterieure overeenkomst).

Vervolg Na vaststelling wordt het vaststellingsbesluit gepubliceerd op de gemeentelijke website https://omgevingsvisie.utrecht.nl waarna het nieuwe beleid in werking treedt. De Omgevingsvisie USP is vervolgens het ruimtelijk kader voor alle nieuwe (bouw)plannen in USP. Deze omgevingsvisie is geen uitvoeringsplan met een budget. Het is een toekomstvisie die de kansen en ambities beschrijft voor de doorontwikkeling van het USP. Het is aan de Universiteit Utrecht, het UMC Utrecht en/of andere initiatiefnemers om concrete planinitiatieven uit te werken. Deze omgevingsvisie is het kader voor de uitwerking van deze (bouw)plannen. De visie maakt deze (bouw)plannen planologisch nog niet mogelijk. De visie verplicht de grondeigenaren en de gemeente ook niet om de verschillende onderwerpen uit de visie uit te voeren.

Participatie De gemeente Utrecht heeft in samenwerking met de Universiteit Utrecht, Universitair Medisch Centrum Utrecht, Stichting Utrecht Science Park én door het voeren van gesprekken met vele gebruikers, omwonenden en andere betrokkenen, deze omgevingsvisie opgesteld voor het Utrecht Science Park. Voor het betrekken van bewoners, werknemers, gebruikers en andere belanghebbenden is een participatietraject doorlopen. Met een enquête in oktober 2019 (met ruim 3.000 deelnemers) en een eerste USP-lab in januari 2020 (met 130 deelnemers), zijn wensen en voorkeuren van grote groepen gebruikers en belanghebbenden geïnventariseerd. In een Uitgangspuntennotitie Omgevingsvisie USP (mei 2020) zijn vervolgens de uitgangspunten voor het vervolg geformuleerd. Deze zijn gegroepeerd aan de hand van de thema’s (slimme mix, groen-blauwe raamwerk, autoluw en bereikbaar en zichtbaar duurzaam) die leidend zijn geweest bij de uitwerking van de Omgevingsvisie USP. In juli en oktober 2020 zijn over deze thema’s verdiepende deelsessies georganiseerd. In deze sessies (die zowel online als offline plaatsvonden) is de ruimtelijke uitwerking ‘tot dan toe’ met stakeholders besproken. De inzichten uit de deelsessies zijn vervolgens meegenomen in een eerste schets van de totale visie. Tijdens de integratie van alle thema’s zijn daarbij nog keuzes gemaakt.

De voorgestelde keuzes en nog uit te werken vraagstukken (uitwerkingsopgaven) zijn in maart 2021 in een tweede USPlab aan stakeholders gepresenteerd en besproken. Tijdens de inspraakperiode is de concept omgevingsvisie gepresenteerd in twee online informatieavonden. Daarnaast is een partneroverleg met vertegenwoordiging van alle betrokken stakeholders een aantal keer bij elkaar gekomen. Aan het overleg namen onder andere bewonersoverleggen van het buurtschap Amelisweerd en Rijnsweerd-zuid deel, en woonbesturen van de studentenflats in het USP, studenten(sport)raden, UU-raad, HU, verschillende instellingen en bedrijven in het USP, bewonersplatform Utrecht Oost, en Olympos. Via het speciaal ingestelde overhedenoverleg is gedurende het planproces afgestemd met de gemeenten Bunnik, Zeist en de Bilt, waterschap HDSR, de provincie Utrecht, het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Rijkswaterstaat.

Communicatie 9

De Omgevingsvisie en de plan MER worden op de webpagina van het project gepubliceerd: https://omgevingsvisie.utrecht.nl/gebiedsbeleid/gebiedsbeleid-wijk-oost/omgevingsvisie-deelgebiedutrecht-science-park-2040/. Communicatie over de besluitvorming en verwerking van de inspraakreacties vindt plaats via: • een e-mail aan de mensen in het e-mailbestand van het project. • een e-mail of bericht per post aan alle insprekers op de concept Omgevingsvisie. • de website van de gemeente. • social media van de gemeente. • de digitale nieuwsbrief van de gemeente. Verder is er afstemming met de UU, UMC-U, de HU, de Stichting USP en de buurgemeenten Bunnik, De Bilt en Zeist om hun achterbannen te informeren.

Bijlage(n) Bijlagen besluitvorming 1. Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 2. Reactienota Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 2A. 2-kolommenstuk met inspraakreacties en beantwoording 2B. enkele inspraakreacties 3. plan-MER Omgevingsvisie Utrecht Science Park 3A. bijlage plan-MER: quickscan luchtkwaliteit 3B: bijlage plan-MER; quickscan stikstofdepositie 4. 4A Onderbouwing locatiekeuze RMDH 4B HIA locatie D en E tbv RMDH 5. Verkeersonderzoek USP. Verkeersanalyses in het kader van de Omgevingsvisie, 24 februari 2021, Movares. Bijlagen informatief 6. Participatieverantwoording

1 0

1 Bijlage 1. Omgevingsvisie USP december 2021.pdf

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 8 december 2021

Utrecht.nl

Colofon Projectgroep Laura Bulau (UMC Utrecht) Mieke de Bruin (Stichting Utrecht Science Park) Werner de Feijter (Gemeente Utrecht) Jeroen Hutten (Universiteit Utrecht) Ruut van Rossen (Universiteit Utrecht) Sander te Selle (UMC Utrecht) Claar Talsma (Gemeente Utrecht) Maaike van Teeseling (Gemeente Utrecht) Leunie van Zwieten (Universiteit Utrecht) Overige medewerkers Heleen Bults (Gemeente Utrecht) Floris Brekelmans (Gemeente Utrecht) Wanda Dijkstra (Gemeente Utrecht) Yvonne de Fiouw (Gemeente Utrecht) Edsard Kylstra (Gemeente Utrecht) Arjan Kratz (Gemeente Utrecht) Saskia van Meerkerk (Gemeente Utrecht) Dimitri van Veen (Gemeente Utrecht) Gerard Verrijn Stuart (Gemeente Utrecht) Roswitha van Zon (Gemeente Utrecht) Projectmanagement Maaike van Teeseling (Gemeente Utrecht) Opdrachtgever Martine Sluijter (Gemeente Utrecht) Grafische realisatie Gemeente Utrecht Versiedatum 8 december 2021 Bestuurlijke besluitvorming

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 3

Luchtfoto Utrecht Science Park (bron: Stichting Utrecht Science Park)

4 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

Wooncomplex Johanna (bron: Stichting Utrecht Science Park)

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 5

Inhoudsopgave Veelgebruikte woorden en begrippen Samenvatting

Deel A Context en opgaven 1 2 3

Een omgevingsvisie voor het USP Van polder met Uithoven naar Utrecht Science Park Opgaven en ontwikkelingen naar 2040

Deel B VISIE 4 5 6 7 8 9 10

De visie op hoofdlijnen De visiekaart Bebouwing Functies Groen-blauwe raamwerk Mobiliteit Energie

Deel C ONTWIKKELSTRATEGIE EN UITWERKING 11 12 13 14 15 16

Inleiding en context Uitwerking en fasering Maatregelen bereikbaarheid USP Uitwerkingsopgaven Economsche uitvoerbaarheid Proefverkaveling

Bijlagen 1 2 3 4

Uitvoeringsaspecten Effecten knips Effecten hoogbouw Effecten sport in de Schapenwei

Bronnen

6 7 11 17 23

31 37 43 55 73 101 121

129 131 137 143 153 157 161 182 184 189 191

6 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

Veel gebruikte woorden en begrippen Campus-gerelateerd wonen: woningen voor gebruikers en werknemers van het USP, zoals studenten, verpleegkundigen en onderzoekers.

Ronald McDonald Huis: een huis waar ouders van kinderen die in het ziekenhuis worden behandeld (tijdelijk) kunnen wonen.

CMH: Centraal Militair Hospitaal.

RIVM: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, de nieuwbouw is in aanbouw.

Coulisse: beplanting (bomen en struiken) die in een lijn staat. HDSR: Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden, het Waterschap.

Science bedrijven: onderzoeksbedrijven waar zowel kantoorruimtes zijn als laboratoria. Veelal ten behoeve van medisch onderzoek.

HU: Hogeschool Utrecht.

Schapenweide: weide tussen Sorbonnelaan, Leuvenlaan en Oxfordpad.

ISUtrecht: Internationale School Utrecht, de nieuwbouw is gepland.

Tankgracht: een watergang die is aangelegd om tanks tegen te houden.

IRP: Integraal Ruimtelijk Perspectief, een regionale visie van de Utrechtse gemeenten, voorheen was dit het Regionaal Economisch Perspectief.

R&D: research en development bedrijven en instellingen, dit zijn bedrijven waar onderzoek gedaan wordt en nieuwe producten worden ontwikkeld, zie ook science bedrijven.

Klimaatadaptatie: aanpassingen in het kader van de opwarming van de aarde, zoals bijvoorbeeld meer schaduw (bij hitte) en wateropvang (bij extreme buien). Life science en health: bedrijven en kennisinstellingen in onder meer medische technologie, (bio)farmacie en regeneratieve geneeskunde. MER: Milieu Effect Rapportage. NHW: Nieuwe Hollandse Waterlinie. Parkeerhub: een parkeergarage waar gebruikers en bezoekers kunnen parkeren, daarna wandelen of fietsen ze naar hun bestemming. P+R: een transferium, een parkeergarage waar bezoekers van Utrecht hun auto kunnen parkeren en verder kunnen reizen met de tram of de fiets.

RES: Regionale Energie Strategie. REA: Regionale Economische Agenda. RSU: Ruimtelijke Strategie Utrecht, hierin staat de visie naar 2040 van de gemeente Utrecht. UMC Utrecht: Universitair Medisch Centrum Utrecht. UNESCO-lijst: een lijst met werelderfgoed samengesteld door landen die zijn aangesloten bij de UNESCO. USP: Utrecht Science Park. USP Lab: bijeenkomsten waarbij kennis en ideeën werden uitgewisseld van bewoners en gebruikers van het USP voor deze Omgevingsvisie. WKZ: Wilhelmina Kinderziekenhuis.

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 7

Samenvatting In het Utrecht Science Park aan de oostkant van Utrecht staat de wereld van morgen centraal. Studenten leren en bereiden zich voor op de toekomst. Wetenschappers ontdekken en ontwikkelen nieuwe medicijnen en nieuwe vormen van duurzaamheid. Artsen en verpleegkundigen werken aan het verder verbeteren van de zorg en de gezondheid van mensen. De kracht van het Utrecht Science Park is de ontmoeting, kennisuitwisseling en samenwerking tussen al deze mensen. Hier ontstaan nieuwe verbindingen die regelmatig leiden tot nieuwe uitvindingen. Het is een dynamisch gebied waar dagelijks meer dan 70.000 mensen naar toe komen. Naast de dynamiek in de gebouwen zie je groene weiden, bossen, boerderijen, forten en landgoederen. Hier heerst rust en stilte. De das bouwt een burcht, schapen lopen in de wei, collega’s maken een lunchwandeling en buurtbewoners doen een hardlooprondje. Ook dit maakt het Utrecht Science Park uniek. Dit is niet altijd zo geweest. Nog maar 60 jaar geleden was dit gebied nog onbebouwd. De universiteit die in het centrum van Utrecht uit zijn jasje groeide, zette begin jaren ‘60 de eerste gebouwen neer in De Uithof. Het UMC Utrecht volgde met een nieuw ziekenhuis. Ook de Hogeschool Utrecht kwam erbij. Deze kennisinstellingen werken als een magneet voor nieuwe bedrijven en instellingen die zich er vooral de laatste 10 jaar hebben gevestigd.

En niet onbelangrijk; inmiddels wonen er ook studenten met veel plezier. Met opvallende gebouwen van hoogwaardige architectuur zet het USP zich op de kaart. In 60 jaar tijd van De Uithof naar Utrecht Science Park: en wat is de volgende stap? De stad en regio Utrecht groeien de komende jaren flink. Dat betekent meer woningen, kantoren, bedrijven en voorzieningen, ook in het USP. Groeien op een gezonde manier kan alleen als er ook ruimte blijft voor groen. Voor dieren en planten en om te ontspannen en te recreëren. Ook moet er voldoende ruimte zijn voor het duurzaam opwekken van energie. En het USP werkt natuurlijk alleen maar als je er ook goed kunt komen.

Het is een puzzel om al deze toekomstwensen een plek te geven en het betekent ook keuzes maken. In deze Omgevingsvisie USP 2040 worden die keuzes voor de toekomst gemaakt. Er komen straks zo’n 4.000 onderzoeksbanen bij. Als het autogebruik onder de huidige werknemers afneemt en verschuift naar vervoer met de fiets en het OV (modal shift), kunnen er in de toekomst nog méér banen (tot maximaal 8.000) komen. Ruimte hiervoor ontstaat op plekken waar nu wordt geparkeerd of oude gebouwen staan van de universiteit en het UMC Utrecht. De nieuwe woongebouwen bestaan vooral uit studentenwoningen; in totaal zo’n 4.000. Ook is er ruimte voor de uitbreiding van het sportcomplex Olympos en voor extra voorzieningen in het centrum. Zo ontstaat er meer levendigheid in het USP. Een gezonde groei staat centraal. Het groen vormt samen met het levendig kenniscluster een twee-eenheid. Door nieuwe verbindingen en het verplaatsen van de auto naar de rand ontstaan nieuwe aaneengesloten parken waar mensen kunnen ontspannen, leren en elkaar ontmoeten. Natuurvriendelijke oevers en coulissen van struiken en andere begroeiing, bieden straks ruimte aan een grotere diversiteit van planten en dieren. Ruimte voor groen en water is ook belangrijk om de klimaatverandering het hoofd te bieden.

Door de verbindingen met de aangrenzende landgoederen is dit gebied een groene oase voor de bewoners uit de omgeving en de rest van de stad. Het USP is goed verbonden met Utrecht, maar ook met Zeist, Bunnik en De Bilt. Binnen 10 minuten ben je in de binnenstad of op station Bunnik. Op het USP zelf is het aantrekkelijk om te wandelen en te fietsen. Nieuwe openbaar vervoersverbindingen en aantrekkelijke fiets- en wandelroutes zorgen dat het USP bereikbaar blijft voor iedereen. Duurzaamheid, energietransitie en circulariteit worden toegepast en zijn zichtbaar in het USP. Het USP van de toekomst is een bruisend en innovatief kenniscentrum dat uitnodigt tot ontmoeting, beweging en verbinding. Hier worden kwaliteiten versterkt en kansen benut om Utrecht voor te bereiden op de toekomst.

8 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

Deel A Context en opgaven

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 9

Hogeschool Utrecht Padualaan (bron: Utrecht Marketing)

A2

rd

am

A me

Bilthoven

A27

ste

A lm

Am

Locatie plangebied

er e

10 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

or t

Den Dolder

Maarssen

De Bilt

Rotterdam / D

r s fo

A 28

en Haag

VleutenDe Meern

Utrecht Science Park

Utrecht

Zeist

A12

Bunnik

Arnhem

A12

A2

Odijk

Nieuwegein

B osc

A27

Houten

D en

IJsselstein

Driebergen

h

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 11

1

Een omgevingsvisie voor het USP

1.1 Waarom? Het Utrecht Science Park (USP) is een dynamisch gebied waar op een werkdag gemiddeld meer dan 70.000 mensen naar toe reizen om te leren, werken, onderzoeken, ontwikkelen en zorg te verlenen. Dit maakt het USP het grootste science park van Nederland. Een gebied met een unieke concentratie van kennisinstellingen en bedrijven van (inter) nationale allure waar ontmoeten, samenwerken, kennis delen en innoveren centraal staan. Het gebied kenmerkt zich niet alleen door die kennisconcentratie; ook het landschap in en rond het USP is bijzonder. De landgoederen en de Nieuwe Hollandse Waterlinie zijn van grote natuurlijke, recreatieve, culturele en historische waarde voor de omgeving. Het USP is voortdurend in ontwikkeling. De Universiteit Utrecht, het Universitair Medisch Centrum Utrecht, de stichting Utrecht Science Park, de gemeente Utrecht en andere gebiedspartners hebben de opgave om het gebied vitaal en toekomstbestendig te maken. Daarnaast groeit het inwonertal van de stad Utrecht de komende jaren flink. Dit brengt verschillende opgaven met zich mee. Het nu geldende bestemmingsplan De Uithof uit 2010 biedt onvoldoende ruimte om de ambities waar te maken. De gemeente Utrecht heeft daarom in samenwerking met de Universiteit Utrecht, Universitair Medisch Centrum Utrecht, Stichting Utrecht Science Park deze omgevingsvisie voor het USP opgesteld.

Ook gebruikers, omwonenden en andere betrokkenen hebben meegedacht. Het doel van de omgevingsvisie is om de ambities en gewenste ontwikkelrichting tot aan 2040 te beschrijven en daarmee sturing te geven en ruimte te bieden aan te verwachten toekomstige ontwikkelingen in het gebied. Tevens worden te behouden en te versterken structuren, waarden en kwaliteiten vastgelegd. 1.2 Wat? Het USP ligt aan de oostelijke rand van de gemeente Utrecht. Aan de noord- en westkant grenst het gebied aan de snelwegen A27 en A28.

Ten westen van het USP liggen de woonwijk Rijnsweerd-Zuid en het kantorenpark Rijnsweerd. Aan de zuidkant sluit het gebied aan bij het landgoed Amelisweerd en Fort Rhijnauwen en Maarschalkerweerd. Aan de oostkant ligt Landgoed Oostbroek. Het centrum van Utrecht ligt even dichtbij als de omliggende centra van Bunnik, Zeist en De Bilt. Utrecht Science Park Bilthoven ligt 4 kilometer van USP Utrecht. De wisselwerking met de regio is groot: werknemers en studenten wonen in stad en regio en veel samenwerkingspartners en toeleveranciers van het gebied zijn gevestigd in de regio. Hoe ziet het USP er in 2040 uit? Wat betekent het USP voor stad en regio en (inter-)nationaal? Hoe verhoudt het gebied zich tot de omliggende buurten en het landschap? Dat staat in deze omgevingsvisie. Met het opstellen van deze omgevingsvisie voor het USP speelt de gemeente in op de nieuwe Omgevingswet. In de omgevingsvisie staan wensen en doelen voor het USP van de toekomst. Hierbij staan de volgende thema’s centraal: Levendig kenniscentrum met slimme mix van functies. Groen en gezond landschap. Leefbaar en bereikbaar. Zichtbaar duurzaam en gasloos.

• • • •

De omgevingsvisie gaat over alle ruimtelijke aspecten van het USP: wegen, gebouwen en groen. Er zijn daarbij verschillende belangen die meewegen: toponderzoek verrichten, hoger onderwijs aanbieden, goede zorg leveren, werkgelegenheid en woningen toevoegen, de waarden van het landschap, een goede bereikbaarheid van het gebied, cultuurhistorische waarden, natuur, water en milieu. Door de toenemende dynamiek in het USP is het belangrijk de verschillende trends en ontwikkelingen samen te bekijken en een ruimtelijke visie op de toekomst van dit gebied te maken. Dit maakt het mogelijk om sturing te geven aan komende plannen en ontwikkelingen.

12 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

Luchtfoto plangebied

Landgoed Sandwijck Kantorenpark Rijnsweerd

A28

1. 2.

12.

Knooppunt Rijnsweerd

13.

ch

im

ed

es

laa

5. n

tot eg W

d

ete eW

ns

10.

Leuvenlaan

Woonwijk Rijnsweerd

A27

a ch

8.

16.

5.

6.

p 7.

14.

9.

Heidelberglaan 17.

Cambridgelaan 11.

5. 6.

H o ofd

Universiteitsweg

Ar

15.

Munsterlaan 4. Yalelaan 4. Limalaan

Za nd laa n

Amelisweerd

dijk

1.

Toulouselaan

Maarschalkerweerd

Landgoed Oostbroek

2.

3.

Bolognalaan

UMC Utrecht Prinses Maxima Centrum 3. WKZ 4. Diergeneeskunde 5. Universiteit Utrecht 6. Hogeschool Utrecht 7. RIVM 8. Schapenweide 9. Fort Hoofddijk 10. Botanische Tuinen 11. Biologenbosje 12. Sportcomplex Olympos 13. P+R USP 14. P-UMC Noord 15. P-UMC Zuid 16. P-Padualaan 17. P-Cambridgelaan

Fort bij Rhijnauwen

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 13

Ook maakt deze omgevingsvisie duidelijk onder welke randvoorwaarden deze ontwikkelingen kunnen plaatsvinden. De gemeenteraad van de gemeente Utrecht stelt de omgevingsvisie vast. Daarna is de omgevingsvisie het kader voor nieuwe ontwikkelingen en plannen. Vervolgens verschilt het per plan welke procedure nodig is: direct een omgevingsvergunning aanvragen óf eerst een omgevingsplan (voorheen bestemmingsplan) uitwerken. 1.3 Hoe? Voor het opstellen van deze omgevingsvisie was veel verschillende informatie uit de omgeving nodig. Gemeentelijk en regionaal beleid vormde een belangrijk uitgangspunt. Er was een nauwe samenwerking met de grondeigenaren van het gebied de universiteit en het UMC Utrecht én met de Stichting Utrecht Science Park. Deze stichting behartigt de gemeenschappelijke belangen van alle organisaties en gebruikers van het USP. In de Startnotitie Omgevingsvisie USP uit 2019 staan zijn de opgaven en onderzoeksvragen. Bewoners, werknemers, gebruikers en andere belanghebbenden konden op verschillende manieren meedoen en meedenken. Uit een enquête in oktober 2019 (ruim 3.000 deelnemers) en het eerste USP Lab in januari 2020 (150 deelnemers) bleken wensen en voorkeuren van gebruikers en belanghebbenden. In de Uitgangspuntennotitie Omgevingsvisie USP (mei 2020) staan de uitgangspunten voor het vervolg, aan de hand van de hiervoor genoemde vier thema’s.

In juli en oktober 2020 waren er voor deze thema’s verdiepende sessies. In deze sessies (zowel online als offline) kwam de ruimtelijke uitwerking ‘tot dan toe’ aan de orde. De inzichten uit de sessies droegen bij aan de eerste schets van de totale visie. Toen alle thema’s bij elkaar kwamen, waren er nog een aantal keuzes nodig. Een voorstel voor deze keuzes en nog een aantal vraagstukken waren onderwerp van gesprek tijdens het tweede USP Lab in maart 2021. Het partneroverleg met vertegenwoordiging van alle betrokken stakeholders kreeg het verzoek kritisch mee te denken over het participatieproces: “Stellen we de goede vragen, voeren we de goede gesprekken, zitten de juiste mensen aan tafel?” Dit partneroverleg begon in september 2019 en is een aantal keer bij elkaar gekomen.

Aan het overleg namen onder andere deel: bewonersoverleggen van het buurtschap Amelisweerd en Rijnsweerd-zuid, woonbesturen van de studentenflats in het USP, studenten(sport)raden, UU-raad, HU, verschillende instellingen en bedrijven in het USP, bewonersplatform Utrecht Oost en Olympos. Via het overhedenoverleg was er tijdens het proces overleg met de gemeenten Bunnik, Zeist en De Bilt, waterschap HDSR, de provincie Utrecht, het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Rijkswaterstaat. 1.4 Samenhang met Milieueffectrapportage Gekoppeld aan deze omgevingsvisie liep een procedure voor een plan Milieu Effect Rapportage (MER). Het plan-MER beschrijft, op hoofdlijnen, de belangrijkste milieueffecten van de Omgevingsvisie. In het besluit MER zijn drempelwaarden opgenomen die bepalen of er sprake is van een (plan) MER-plicht. Zo is bij woningbouw sprake van een formele MER.beoordelingsplicht vanaf 2.000 woningen, bij het wijzigen of toevoegen van 200.000 m² vloeroppervlakte óf wanneer het project betreft met een plangebied dat groter is dan 100 hectare. Het plangebied van de omgevingsvisie kent een oppervlak van ongeveer 366 hectare, en het voornemen om ruimte te maken voor minimaal 2.500 (studenten) woningen en voor 4.000 en mogelijk 8.000 nieuwe arbeidsplaatsen bij bedrijven en instellingen. Op basis hiervan geldt een Plan-MER-plicht.

1.5 Leeswijzer Deze omgevingsvisie bestaat uit vier delen: Deel A: dit deel is de inleiding van het rapport. Hierin staan de opgaven en gewenste ontwikkelingen voor het Utrecht Science Park. Ook gaat de inleiding over de relatie met stedelijk en landelijk beleid. Deel B: dit deel is het hart van de visie. Hierin staat welke ontwikkelingen tot 2040 wenselijk zijn in het USP. Aan het eind van elk hoofdstuk staat een tabel met de hoofdlijnen van deze omgevingsvisie. Deel C: in dit deel staat hoe de ambities en ontwikkelingen kunnen worden gerealiseerd. Ook staat hier beschreven welke onderdelen nog verder uitgewerkt moeten worden. In de bijlage staan wettelijke kaders en beleidskaders en bestaande waarden op het gebied van cultuurhistorie en natuur en milieu-aspecten.

•

• •

•

14 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

Wensen van mensen

“Het voordeel van wonen in Rijnsweerd is dat je zo snel buiten in het groen bent.. De laatste tijd loop ik iedere dag minstens 10.000 stappen.. Ik heb nog wel een paar ideeen voor nieuwe wandelroutes..”

“Vanuit de lucht zie je hoeveel groen er is op het USP! Ik hoop echt dat dat zo blijft. Er mag trouwens best af en toe een boompje bij...”

“Ik rol zo uit m’n bed de collegebanken in en vind het echt een fijne plek om te wonen. Maar ik mis toch wel echt een goedkope supermarkt en een leuk terras! Kun je regelen dat dat er komt?”

“Met de auto is het echt een drama om hier te komen.. daarom pak ik als het even kan de fiets naar het USP. Wat echt nog beter kan zijn de plekken om je fiets te stallen en ook meer voorrang voor fietsers.”

“In het weekend en ‘s avonds is er echt niks te doen hier. Er zouden meer leuke plekken en voorzieningen moeten zijn, bijvoorbeeld een cafe, maar ook een supermarkt en studieplekken.”

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 15

“Er mogen van mij wel meer sportvelden komen. Veel nieuwe studenten willen graag sporten in het USP en nu zijn er voor sommige sporten wachtlijsten.”

De toekomst van het Utrecht Science Park Wat vind jij?

Vul de enquête in: www.USPomgevingsvisie.nl

Invullen duurt 5 minuten en kan t/m 8 november 2019 llen? Nu invu ode met de QR-c Scan de van je telefoon camera

2019-2727.1

“De mooiste plek in het USP vind ik de Botanische tuinen. Een pareltje in het groen. Jammer dat het zo verstopt is. Sommige mensen kennen het niet eens.”

GU_Poster_USP_420x594mm_05.indd 1

11-10-19 15:26

Enquête USP lab 1 Deelsessies USP lab 2

3.000 deelnemers 150 deelnemmers 130 deelnemers 80 deelnemers

16 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

Fort Hoofddijk (bron: Dick Boetekees)

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 17

2

Van polder met Uithoven naar Utrecht Science Park

Oud-Amelisweerd (bron: Utrechts Archief)

Vanaf 1122 Uithoven en landgoederen langs de Kromme Rijn. Op de kaart in Bijlage 1 is weergegeven welke onderdelen nog zichtbaar in het landschap aanwezig zijn.

De rivier Kromme Rijn was een dynamische rivier die door een moerassig landschap stroomde. Eeuwenlang verlegde de rivier haar verloop regelmatig. Vanaf de 12e eeuw gingen mensen het moerassige landschap ontginnen voor landbouw. Er ontstonden ridderhofsteden langs de rivier, die later tot de landgoederen van Amelisweerd uitgroeiden. Voor de bewerking van de landbouwgrond stichtte het klooster (nabij Oostbroek) boerderijen, ‘uithoven’ genoemd.

Boerderij De Uithof (bron: Utrechts Archief)

18 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

Fort Hoofddijk (bron: Utrechts Archief)

AZU/UMC (bron: Utrechts Archief)

1815 - 1960 Het landschap als verdediging.

1960 - 1988 Universiteitsterrein en ziekenhuis.

Ter verdediging van Nederland werd vanaf eind achttiende eeuw van de Biesbosch tot Muiden de Nieuwe Hollandse Waterlinie aangelegd. Het is een 3 tot 5 kilometer brede verdedigingszone die bestaat uit een stelsel van forten, onder water te zetten land, sluisjes, kanalen etc. De aanleg had geen grote veranderingen van het landschap tot gevolg. Het was om strategische redenen ‘onzichtbaar’. Rond Utrecht kwam een eerste ring van forten langs de stad die de toegangswegen en waterwegen verdedigden. Uit deze periode stammen de Vier Lunetten, Fort Vossegat en Fort De Bilt. Al snel kwam men tot de conclusie dat dit niet genoeg was. Er kwam een tweede ring van forten, waaronder Fort Rhijnauwen en Fort Hoofddijk. Tot de afschaffing van de Kringenwet in 1954 was het niet mogelijk om te bouwen in het gebied. In 1954 kwamen de verboden kringen van de forten beschikbaar voor bebouwing. De verboden kringen waren schootsvelden rondom de forten waarbinnen alleen - bij uitzondering - houten gebouwen mochten staan en verder niet gebouwd mocht worden. De Kringenwet werd in 1951 opgeschort en in 1963 definitief ingetrokken. Belangrijkste functie in deze periode was landbouw.

Na de Tweede Wereldoorlog groeide de stad. De universiteit en het ziekenhuis waren nog gehuisvest in de binnenstad en hadden grote behoefte aan betere en ruimere huisvesting De faculteit Diergeneeskunde en onderdelen van de toenmalige faculteit wis- en natuurkunde kwamen als eerste op De Uithof. Het nieuwe universiteitsterrein kreeg een structuur van brede lanen volgens een plan van architect Van der Steur. De gebouwen kwamen verspreid over het gebied te staan. Na het overlijden (1967) van Van der Steur ontstond was er een tijd weinig sturing op de ontwikkeling van het gebied.

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 19

Diergeneeskunde (bron: Utrechts Archief)

Plan Koolhaas/Zaaijer 1988

1988 - 1999 Stedenbouwkundig plan De Uithof In 1988 maakte bureau OMA een stedenbouwkundig plan voor De Uithof (‘Plan Koolhaas/Zaaijer’ 1988). De Uithof was op dat moment een gebied met verspreid staande gebouwen. De verschillende gebouwen lagen ver uit elkaar. Het gebrek aan prettige (buiten) ruimtes maakten het gebied niet aantrekkelijk voor gebruikers om te verblijven. Er was wel veel waardering voor het landschap. Het plan Koolhaas-Zaaijer ging uit van het bij elkaar zetten van gebouwen om zo de mensen en levendigheid bij elkaar te brengen en het landschap te sparen en te koesteren. Zo werden verschillende bebouwingsclusters vastgelegd en kwam er rond de Padualaan-Heidelberglaan een centrumgebied. In de zone ten zuiden van deze as werd de bebouwing zoveel mogelijk gecentreerd zodat er op de Padualaan-Heidelberglaan meer levendigheid ontstond. Binnen de clusters was veel bebouwing mogelijk, daarbuiten stond het landschap voor op. Stedenbouwkundige supervisie (Art Zaaijer) stond borg voor een zorgvuldige inpassing van bouwinitiatieven en infrastructurele wijzigingen. In deze periode zijn enkele architectonische iconen gerealiseerd.

Ook komen in deze periode het ziekenhuis (AZU 1989, WKZ 1998) en de verschillende faculteiten van de Hogeschool naar het gebied. Restanten van het oude landschap werden zoveel mogelijk bewaard en hersteld en zijn een belangrijk onderdeel van de kwaliteiten van het gebied.

20 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

Casa Confetti (bron: Utrechts Archief)

Danone Nutricia Research (bron: Gemeente Utrecht)

1999 - 2012 Verbreding van functies.

2012 - 2018 Utrecht Science Park.

Binnen het stedenbouwkundig plan Koolhaas/Zaaijer komt ook ruimte voor andere functies dan de universiteit, bijvoorbeeld wonen. Het complex aan de Cambridgelaan, Casa Confetti en de Bisschoppen zijn hier voorbeelden van. In deze periode breidt ook de HU verder uit (Padualaan 97, (2005-2007) en bouwde de universiteit het onderwijsgebouw Hijmans van den Bergh voor gezamenlijk gebruik met het UMC Utrecht (20032005). De komst van woningen en het concentreren van functies, mensen en gebouwen zorgden dat er meer draagvlak ontstond voor voorzieningen. Een goed voorbeeld daarvan is The Basket, een café aan de Heidelberglaan met een basketbalveld op het dak.

In deze periode groeide het gebied door als kenniscluster. De naam van het gebied veranderde in 2018 van De Uithof in Utrecht Science park (USP). In het USP was steeds meer behoefte aan ruimte voor bestaande bedrijven en startups. In de verschillende kennisinstellingen ontstonden nieuwe bedrijven. Om deze bedrijven door te laten groeien en een wisselwerking te krijgen tussen onderzoek van de instellingen en zelfstandige bedrijven kwam er naast woningen en horeca ook andere bedrijvigheid. De Life Sciences Incubator, Danone Nutricia Research en Genmab zijn hier goede voorbeelden van. Tot ongeveer 2014 pasten alle ontwikkelingen in het stedenbouwkundigplan Koolhaas/Zaaijer, dat in 2010 in een bestemmingsplan is vastgelegd. Voor het Prinses Máximacentrum, dat gepland was in het groen werd het bestemmingsplan aangepast.

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 21

Tram (bron: Universiteit Utrecht)

RIVM in aanbouw (bron: Gemeente Utrecht)

2018 - 2020 Ontwikkeling buiten de clusters.

2020 - 2040 De volgende stap.

In deze periode begon de in het bestemmingsplan vastgelegde ontwikkelingsruimte binnen de bebouwingsclusters verder te knellen en werd de druk op de ruimte zo groot dat op een aantal plekken nieuwe bebouwingsvelden zijn aangewezen in het landschap (bijvoorbeeld voor de Internationale School Utrecht en een nieuwe woontoren) Ook de tram (die al aangegeven was als lijn in het Stedenbouwkundig plan Koolhaas/ Zaaijer) ging in deze periode rijden.

Hoe zal het USP zich de komende decennia verder ontwikkelen? Ambities, opgaven en visie voor de toekomst staan in deze omgevingsvisie centraal.

22 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

Prinses Maxima Centrum (bron: Gemeente Utrecht)

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 23

3

Opgaven en ontwikkelingen naar 2040

3.1 (Inter)nationaal Het USP heeft een unieke concentratie van kennis en innovatie op (inter-)nationaal niveau. Onderwijs, onderzoek, zorginstellingen en bedrijven zitten dicht bij elkaar. De regio staat in de top-3 van meest competitieve regio’s in Europa. Er worden voortdurend nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen gedaan en in nauwe samenwerking met bedrijven nieuwe innovaties tot stand gebracht. Zoals de robot van Genmab en het Hubrecht Instituut om sneller meer testen te kunnen doen. De aanwezigheid van de verschillende onderwijs-, onderzoek- en zorginstellingen heeft een aantrekkingskracht voor kennisintensieve bedrijven die nauw bij dergelijke ontwikkelingen aansluiten en zich op het USP willen vestigen. Het aantal nieuwe bedrijven en instellingen is de laatste jaren gegroeid. Bestaande organisaties, zoals Genmab, Merus, Hubrecht Instituut en het Prinses Máxima Centrum, zijn gegroeid. Het versterken van het kennis-, innovatie- en ondernemerschapssysteem en de daaraan gekoppelde spin-off van publieke en private Research and Development (R&D) investeringen in de regio én in Nederland, vormt een belangrijke nationale opgave. Om het verdienvermogen van Nederland voor de toekomst te bestendigen, wordt ingezet op opleiden, leven lang leren, arbeidsparticipatie, onderzoek, ontwikkeling en innovatie.

Binnen de regio draagt het USP daaraan bij met haar concentratie van talent, kennis en innovatieve bedrijvigheid én een economische agenda die maatschappelijke opgaven centraal stelt. Het Utrechtse economische potentieel komt vooral tot uiting in Life Science & Health (biotech, farma, medtech) en duurzaamheid (energie, klimaat, civiele techniek). Met deze specialisaties draagt Utrecht nationaal en internationaal bij aan het welzijn van mensen. Om de groeipotentie te benutten wordt momenteel jaarlijks zo’n 1,45 miljard euro uitgegeven aan publieke & private R&D-investeringen. Het USP is het regionale brandpunt van deze investeringen, die ook vanuit het buitenland worden aangetrokken. Utrecht onderscheidt zich hierbij van andere regio’s door een sterke nadruk op publieke R&D. De private R&D kracht van Utrecht is echter groeiende. Dit komt tot uiting in de groei van het aantal R&D banen in het USP.

Opgaven/ontwikkelingen (inter-)nationaal

• In het USP vindt onderzoek plaats, naar ingewikkelde

• •

vraagstukken. Verschillende vakgebieden werken intensief met elkaar samen. De samenwerking tussen kennisinstellingen en bedrijven leiden tot nieuwe uitvindingen en ontdekkingen. Daarom is het belangrijk dat er een aantrekkelijk vestigingsklimaat is met voldoende ruimte voor onderzoek, ontwikkeling en ontmoeting. De Universiteit Utrecht is partner van het nationale Deltaplan Biodiversiteitsherstel en heeft het versterken en herstellen van biodiversiteit in het gebied als één van haar doelstelling in het beleid. Partijen in het gebied (met de universiteit voorop) zien het als hun taak om invulling te geven aan de (inter-) nationale klimaatdoelstellingen en zoeken in het gebied naar (innovatieve) oplossingen hiervoor.

U

S

P

24 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

3.2 Regionaal De Metropoolregio Utrecht (MRU) ligt in het centrum van Nederland; een kennisintensieve, Europese topregio, met name gericht op Life Sciences & Health en Duurzaamheid, met daarin het USP als kloppend hart. De regio levert een belangrijke bijdrage (12%) aan het Bruto Binnenlands Product, talentontwikkeling en de innovatiekracht van Nederland. De belangrijkste noord-zuid en oost-west autoverbindingen van Nederland (A2, A12, A27 en A28) doorkruisen de regio en Utrecht Centraal is het grootste OV-overstappunt van Nederland. Goede doorstroming op deze wegen en het spoor is van essentieel belang voor Nederland. Doordat de regio zo aantrekkelijk is voor inwoners en ondernemers wordt de druk op die doorstroming groter en ontstaan er nog steeds knelpunten, ondanks voorgenomen aanpassingen aan de A12 en de A27. Met name de werknemers vanuit de Randstad en steden als Arnhem en Den Bosch zijn gebaat bij een snellere OV-verbinding via Lunetten Koningsweg. Op regionaal niveau heeft het USP betere verbindingen nodig met plaatsen zoals De Bilt (USP Bilthoven), Zeist, Amersfoort, Nieuwegein en de nog te ontwikkelen A12 zone, maar ook met Houten en Bunnik. De verbeterde OV- en fiets-verbindingen leiden er onder andere toe dat private investeringen en regionalisering van USP versneld wordt. Het USP is ook regionaal van grote betekenis.

USP Bilthoven is een officiële satellietlocatie van het USP en grotendeels gericht op productieactiviteiten. Daarnaast zitten R&D bedrijven (tijdelijk) op het TNO-terrein in Zeist. Andere mogelijke satellietlocaties zijn Rijnsweerd en De Wetering Zuid in Utrecht. Ook locaties in Bunnik, De Bilt en Zeist bieden mogelijkheden voor R&D-gerelateerde bedrijvigheid. De ziekenhuizen Utrecht Medisch Centrum (UMC), Wilhelmina Kinderziekenhuis (WKZ), het Prinses Máxima Centrum, het Militair Hospitaal, het Calamiteitenhospitaal en de dierenklinieken van de Faculteit Diergeneeskunde hebben ook een regionale en nationale functie. Met de regiogemeenten werkt Utrecht aan een toekomstvisie voor de groei van de regio. Dit Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP) brengt de behoeften van stad en regio op het gebied van wonen, economie, mobiliteit, landschap en groen en energie in beeld.

Daarnaast werkt Utrecht met de regio aan een Regionale Energie Strategie (RES) met reserveringen voor grootschalige duurzame elektriciteitsopwekking door zon en wind en is in breed regionaal verband (provincie Utrecht, gemeenten Amersfoort en Hilversum en de regio’s Amersfoort, Gooi en Vechtstreek en U10/U16) een Regionale Economische Agenda (REA) vastgesteld, op basis waarvan gezamenlijk wordt gewerkt aan economische ambitie. Om deze ambities te verwezenlijken heeft de regio in 2020 een Regionale Ontwikkelingsmaatschappij (ROM Utrecht Region) opgericht die mede zal investeren in het innovatie ecosysteem in het USP. Hiermee wil de regio het USP doorontwikkelen tot een (inter)nationaal toonaangevend science park op het gebied van life sciences & health en duurzaamheid. Veel kennisinstellingen op het USP zitten bij de Health Hub Utrecht: een samenwerking tussen gemeentes uit de regio, de provincie en kenniszorg- en welzijnsorganisaties op het gebied van langer gezond leven. In de Health Hub Utrecht zitten Door deze samenwerking ontstaan nieuwe oplossingen voor ingewikkelde vraagstukken. Een gezonde leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag is één van de speerpunten in het netwerk. Het doel van het netwerk is om een transformatie te maken van ziekte naar gezondheid en geluk.

Gezond opgroeien, gebalanceerd leven, gelukkig oud worden en waardig sterven voor iedereen bereikbaar te maken staat centraal. Health Hub Utrecht werkt aan de economische positionering en aantrekkelijkheid van de regio op het gebied van een langer gezond leven. De provincie heeft onlangs de Provinciale Omgevingsvisie vastgesteld. Hierin zijn de integrale en lange termijn ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving vastgelegd. Als onderdeel van het thema ‘Levend landschap, erfgoed en cultuur’ vraagt de provincie aan gemeenten om beleid gericht op het behouden en versterken van de ruimtelijke kwaliteit van zone rondom de steden en dorpen. Deze zone is het gedeelte van het landschap en landelijk gebied dat direct aansluit op de bebouwing van de stad (ook wel rode contour genoemd). De Omgevingsvisie USP sluit aan op het provinciale beleid.

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 25

Opgaven/ontwikkelingen vanuit de regio

• Het bereikbaar houden van de regio en het USP is een

• Op- en afrit A28. (bron: Jelle Verhoeks)

•

•

Amelisweerd. (bron: Floris Brekelmans / Gemeente Utrecht)

belangrijke opgave. Regionaal wordt bestudeerd hoe bestaande OV-knooppunten (spoor en HOV) zo goed mogelijk kunnen worden gebruikt. Daarnaast vindt er onderzoek plaats naar nieuwe Hoogwaardige Openbaar Vervoers (HOV)-lijnen en stations. Onderdeel hiervan is de verkenning naar station Koningsweg-Lunetten en een nieuwe HOV-lijn tussen Amersfoort en het USP. Rijkswaterstaat zet met verbreding van de Ring Utrecht in op een betere doorstroming op de hoofdwegen. Ook zet de provincie in op verbetering van de regionale snel- en doorfietsroutes. In de provincie komen veel nieuwe woningen en is er steeds meer verkeer. Om ervoor te zorgen dat dit niet ten koste gaat van het landschap en de gezonde leefomgeving, maar er juist aan bijdraagt, hanteert de provincie het principe ‘Groen groeit mee’. De stad Utrecht groeit de komende jaren met ruim 20% naar meer dan 455.000 inwoners. De hele regio groeit ongeveer met 20%. Er moeten dus ongeveer 80.000 banen bij komen in de regio, waarvan 70.000 in de stad Utrecht. Met name de economie gericht op gezond stedelijk leven, in het bijzonder Life Sciences & Health kan sterk groeien. Deze groei vindt met name plaats in het USP in samenwerking met satellietlocatie USP Bilthoven. Het is belangrijk om regionaal samen te werken om te zorgen voor de groei van de werkgelegenheid die met het USP te maken heeft.

In de RSU staan locaties die mogelijk geschikt zijn voor windenergie en zonnevelden. Deze locaties kan Utrecht inbrengen in de Regionale Energie Strategie. Het USP is één van deze mogelijke locaties.

U

S

P

26 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept

3.3 Stad Utrecht is de snelst groeiende stad van Nederland. De stad groeit naar verwachting in de komende twintig jaar van ruim 350.000 naar ongeveer 455.000 inwoners. Met de Ruimtelijke Strategie Utrecht (RSU) 2040 zorgt de gemeente ervoor dat de groei van het aantal inwoners en woningen in balans blijft met toename van groen, groei van banen en voorzieningen, goede voorzieningen voor verkeer en vervoer en de ambities rond energietransitie. De gemeente kiest ervoor om de groei van de stad te concentreren op een aantal plekken (o.a. door hoge bebouwing toe te passen). Op deze nieuwe knooppunten komen veel stedelijke functies samen: een mix van wonen, werken, voorzieningen en groen. Hierdoor beperkt de gemeente ook het aantal vervoersbewegingen. De economie gericht op Gezond Stedelijk Leven en in het bijzonder de sectoren Life Sciences & Health en duurzaamheid hebben een grote - zo niet de grootste - groeipotentie. Het is belangrijk om werkgelegenheid in deze sectoren in het USP te creëren en te zorgen dat het aantrekkelijk is voor bedrijven om zich te vestigen. Dit versterkt de economische positie van het USP, zowel lokaal, regionaal als (inter)nationaal. Tegelijk wordt het landschap in en om het USP versterkt, voor een gezond vestigingsklimaat én om groen en verstedelijking in balans te houden. De oostzijde van Utrecht heeft een uniek landschap.

Hier komen de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de landgoederen langs de Kromme Rijn en het sportcampus Maarschalkerweerd samen. Het landschap heeft een belangrijke cultuur-historische waarde en is belangrijk voor Utrechters om te sporten en te recreëren. Met de verdere groei van het aantal inwoners wordt het in de toekomst nóg belangrijker om goed de stad uit te kunnen en te kunnen ontspannen en sporten in het groen. Dit geldt voor de inwoners van de stad en voor de gebruikers van het USP. Het landschap is namelijk een belangrijke voorwaarde voor mensen om hier te komen wonen. De kenmerken van het USP, waarbij kennis en landschap samengaan, sluiten hier perfect op aan. Het groen en het landschap lopen hier niet om de stad heen, maar dwars door het USP. Dit biedt de mogelijkheid om stad en land beter te verbinden en het landschap niet alleen voor de gebruikers en bewoners van USP dichterbij te brengen, maar ook voor mensen uit de stad.

Opgaven/ontwikkelingen vanuit de stad

• Maak de groei van USP gerelateerde werkgelegenheid • • • •

en studentenwoningen (in combinatie met woningen voor bijvoorbeeld zorgpersoneel) mogelijk. Gezondheid, groen en biodiversiteit: verdichting en vergroening in balans, gezondheid mens en dier bevorderen, vanuit landschap bijdragen aan recreatiemogelijkheden, versterken van de biodiversiteit en klimaatadaptatie. Voetgangers, fietser én OV hebben prioriteit boven auto. Voor een verdere groei is zijn meer en betere OV- en fietsverbindingen nodig. Het USP vervult zo mogelijk een aandeel in de gemeentelijke klimaatdoelen en hiervoor benodigde opwekking van duurzame energie (energietransitie). Het landschap in en om USP behouden, versterken en beter toegankelijk maken. Bijzondere aandacht daarbij voor recreatie, cultuurhistorie, biodiversiteit en klimaatadaptatie.

Ontwikkelen in de directe omgeving van het USP

• Ontwikkeling van Maarschalkerweerd als • • •

parklandschap waar mensen kunnen sporten en ontspannen. Transformatie van kantorenpark Rijnsweerd naar een meer gemengd woon-werk milieu. Woningbouwontwikkeling Archimedeslaan. Ontwikkeling knooppunt Lunetten Koningsweg.

U

S

P

Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - concept - 27

3.4 USP De twee grootste instellingen (de Universiteit Utrecht en het UMC Utrecht) staan aan het begin van grootschalige aanpassingen in hun gebouwencomplexen. Het Universitair Medisch Centrum (UMC Utrecht) bereidt een grootschalige vernieuwing en modernisering van haar vastgoed voor. De organisatie van het ziekenhuis wordt de komende jaren geheel anders. Alles wat met zorg te maken heeft, komt vooral aan de noordzijde, rond de Hoofddijk. Alles wat met onderwijs en onderzoek te maken heeft, komt aan de zuidzijde, bij de Heidelberglaan. Een belangrijke verandering hierbij is het verplaatsen van het parkeren voor patiënten van de zuidzijde naar de noordzijde: van de UMC Parkeergarage Zuid naar het gebied tussen de Hoofddijk en de Universiteitsweg, waar nu de parkeergarage Noord en het Ronald Mc Donaldhuis staan. Het UMC Utrecht renoveert de bestaande bebouwing aan de noordzijde en maakt nieuwe, overdekte pleinen voor de poliklinieken op de bestaande binnenplaatsen. Patiënten kunnen deze poliklinieken straks bereiken via de nieuwe entree aan de noordzijde.

UMC-U / Hijmans van den Berghgebouw. (bron: Reginar Photography)

Voor het UMC Utrecht is het volgende van belang: Het verbeteren en vernieuwen van de bereikbaarheid en parkeervoorzieningen. Herinrichting van binnen- en buitenruimtes om patiënten, bezoekers en werknemers optimaal te accommoderen. Het maken van een kwaliteitsslag in de buitenruimte door het inrichten van een aantrekkelijk verblijfsgebied voor patiënten, bezoekers en werknemers. Aantrekkelijke looproutes maken tussen de verschillende zorginstellingen en andere bestemmingen in de directe omgeving. Creëren van ruimte voor onderzoeksbedrijven en -instituten, zorgfuncties en verblijfsvoorzieningen voor patiënten, werknemers en studenten.