Agendabundel

9

Vragenuur van 9 december 2021 gelijke kansen te bevorderen, ben ik heel blij dat de schoolbesturen hebben besloten om het geld vooral in te zetten waar dat het hardste nodig is, ook vanwege het lerarentekort. Wij zijn bezig met heel goede zaken. Ik heb geen zaken op het oog waarvan ik mij afvraag waarom wij die niet allang doen. Dan hebben wij ze al opgepakt. Mevrouw ASSEN (PvdA): Voorzitter! Ik heb een hele hoop vragen, maar dat mag niet, dus wellicht komen hier nog schriftelijke vragen uit voort.

De wethouder zegt dat het Stadsnetwerk 132 kinderen bereikt. Dat is hartstikke mooi, maar ik

denk dat wij een nog groter doel hebben, ik tenminste wel. Wat wil de wethouder doen om ervoor te zorgen dat de capaciteit van het Stadsnetwerk niet alleen met vrijwilligers, maar ook met de betaalde krachten wordt uitgebreid? Valt daar nog winst te behalen door het aanhaken van schoolbesturen? Mevrouw KLEIN (wethouder): Voorzitter! Er zijn meer kinderen in Utrecht dan deze 132. Ik denk zeker dat er kinderen zijn die hierbij veel baat zouden hebben. Daarom is het belangrijk om te bekijken of die kinderen in beeld zijn. Er zijn ook vrijwilligers. Dat zou goed kunnen. Dat is de doorontwikkeling die vanuit de gelijkekansenagenda kan plaatsvinden. Ik denk dat het vooral belangrijk is dat het bij ouders bekend wordt dat dit bestaat. Wij proberen dat via de scholen onder de aandacht te brengen. Ik herken dat dit bij het opstarten een beetje langs elkaar heen ging, maar ook dat er echt verbeteringen zijn. Ook de brede school heeft daar een belangrijke rol in. 6. Vragen van mevrouw Bijsterbosch (D66), de heer Sungur (DENK), de heer (Kendir) Student & Starter, de heer Wiegant (SP), mevrouw Assen (PvdA), mevrouw Frank (GroenLinks), mevrouw De Vries (PvdD) en mevrouw Streefland (ChristenUnie) inzake Groen Licht. Mevrouw BIJSTERBOSCH (D66): Voorzitter! Utrecht is een mensenrechtenstad en staat voor een humane opvang van mensen op de vlucht voor oorlog of geweld.

Mensen die op de vlucht zijn, worden aan de Europese grenzen echter steeds vaker mishandeld, opgejaagd, tegengehouden en van Europees grondgebied teruggeduwd. Zo wordt hen met harde hand het recht ontnomen om asiel aan te vragen in Europa. In Polen, vlak bij het grensgebied met Belarus, hangen burgers in hun huizen een groen licht op. Dat is een teken dat migranten welkom zijn en hulp kunnen vragen als ze in nood zijn. Uit angst voor repercussies van de Poolse overheid durft niet iedereen zo'n licht nog op te hangen.

De Vereniging Asieladvocaten & -Juristen Nederland (VAJN) roept daarom mensen en

instanties op om op vrijdag 10 december, de dag van de mensenrechten, hun woning of gebouw

groen te laten kleuren. Het aanvragen van asiel is namelijk een grondrecht. De lidstaten van de EU zouden dit moeten respecteren. 1.

Is het college bereid om op vrijdag 10 december a.s. het Stadhuis groen te laten kleuren om te laten zien dat mensen op de vlucht in Utrecht welkom zijn en om zich uit te spreken tegen mensenrechtenschendingen aan de grenzen van de EU? De heer VAN OOIJEN (wethouder): Voorzitter! Ik wil beginnen met het noemen van het Verdrag

van Genève uit 1951. Dat garandeert namelijk, zoals de vragenstellers stellen, dat iedereen die te vrezen heeft het recht heeft om asiel aan te vragen. Dat is een fundamenteel mensenrecht. Daarom ben ik blij te kunnen zeggen dat wij ons inderdaad zullen uitspreken over de grote zorgen die wij hebben over het schenden van mensenrechten aan de grenzen van Europa. Daarom zullen wij morgen, op vrijdag 10 december, het Stadhuis groen verlichten. Daarmee spreken wij uit dat wij

10

Vragenuur van 9 december 2021 vinden dat fundamentele mensenrechten moeten worden gewaarborgd. Wij maken ons net als u grote zorgen.

Tegelijkertijd zeg ik u dat wij benadrukken dat de afweging over het aanlichten van het

Stadhuis altijd zorgvuldig wordt gemaakt. Wij ontvangen hier veel bezoeken om de attentiewaarde van een actie te vergroten. Wij zetten deze middelen derhalve spaarzaam in. Wij maken deze uitzondering echter graag.

Deze actie is nu mogelijk, eenvoudig omdat de installatie daarvoor er nu is vanwege de actie

van Orange the World.

Wij zeggen voluit "ja" op de vraag die is gesteld. Mevrouw FRANK (GroenLinks): Voorzitter! De GroenLinks-fractie vindt het belangrijk om zich

bij deze beweging aan te sluiten. Daarom is de fractie erg blij met het antwoord van de wethouder. Ziet de wethouder misschien mogelijkheden om naast de groene verlichting ook op andere manieren morgen aandacht te vragen voor mensen die vluchten? De heer VAN OOIJEN (wethouder): Voorzitter! Als ik de praktische mogelijkheden bekijk, is het verlichten van het Stadhuis goed mogelijk omdat de installatie daarvoor aanwezig is. Het is de vraag of wij nog andere mogelijkheden hebben, bijvoorbeeld om ook op andere plekken groen licht te laten schijnen. Dat kan ik niet helemaal overzien. Ik zal bekijken welke mogelijkheden er zijn.

Het zich vocaal uitspreken voor mensenrechten heeft voldoende doorgeklonken in hetgeen ik

heb gezegd. De VOORZITTER: Dames en heren! Wij zullen morgen op de sociale media zien of ook andere gebouwen zullen baden in groen licht. Mevrouw BIJSTERBOSCH (D66): Voorzitter! Ik heb geen aanvulling meer. Ik dank de wethouder.

Het is heel erg mooi dat wij dit zullen doen. Een mooi signaal.

De VOORZITTER: Dames en heren! Wij zijn aan het einde gekomen van het digitale vragenuur.

Ik wens iedereen een fijne avond toe.

De voorzitter sluit hierna, te 17.39 uur, het vragenuur.

{{Signer1}}

{{Signer2}}

11

Vragenuur van 9 december 2021

Lijst van toezeggingen, gedaan tijdens het vragenuur van 9 december 2021.

Vragen van mevrouw Sasbrink inzake eindelijk handhaving productiecapaciteit De Trip Lage Weide? Wethouder Verschuure • zal de raad informeren over de gerechterlijke uitspraak inzake De Trip Lage Weide - naar verwachting ongeveer eind januari 2022.

12

7 Aanbieding burgerinitiatief ‘Geef Utrechters meer invloed’. 1 Dossier 2391 voorblad.pdf

Gemeenteraad Dossiernummer

2391

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

23 december 2021

Agendapunt

7

Titel

Aanbieding burgerinitiatief ‘Geef Utrechters meer invloed’.

ID

2561

Behandelend ambtenaar

Gert Dijkstra, namens EenUtrecht

Telefoon E-mail Datum collegebesluit Geocodering Thema Portefeuillehouder

Wethouder Klein

Beleidsveld Referendabel Reden niet referendabel Raadsadviseur (lijst) Behandelvoorstel Resultaat commissiebehandeling Resultaat raadsbehandeling Geagendeerd

Vergaderdatum

Gemeenteraad

23 december 2021

Voorgesteld besluit

1 burgerinitiatief geef utrechters meer invloed.docx

Voorstel aan de gemeenteraad

Burgerinitiatief ‘Geef Utrechters méér invloed’. Beleidsveld Organisatieonderdeel Opsteller Kenmerk Vergaderdatum Raad Geheim

Participatie Gert Dijkstra, namens EenUtrecht 9545218 23 december 2021 Nee

Burgerinitiatief ‘Geef Utrechters méér invloed’. De initiatiefnemer stelt de gemeenteraad voor te besluiten om de volgende vier uitgangspunten van participatie bij projecten toe te voegen aan de bestaande ‘Participatie- en inspraakverordening gemeente Utrecht’ (besluit gemeenteraad d.d. 2 juli 2019; vastgesteld d.d. 21 november 2019): [Beschrijf zo concreet mogelijk de gevraagde beslissing. Welk(e) besluit(en) wil je dat de raad neemt? Wees kort en duidelijk.] 1. [Beslispunt 1] Bij gemeentelijke projecten altijd eerst met belanghebbende Utrechters (bewoners, gebruikers en buurtondernemers) als gelijkwaardige gesprekspartners om de tafel te gaan, daarna pas met marktpartijen. 2. [Beslispunt 2] Met hen alle informatie transparant te delen, net als met marktpartijen. 3. [Beslispunt 3] Hen het recht te geven voorstellen in te dienen die in het project gelijkwaardig worden onderzocht. 4. [Beslispunt 4] Aan te geven waar in het project de Utrechters wél een beslissende stem hebben. [Werk deze beslispunten verder uit op pagina 2.] De initiatiefnemer, Gert Dijkstra, namens EenUtrecht.

Samenvatting [Wat is - in enkele zinnen en eenvoudig en helder beschreven - de kern van het besluit dat / de besluiten die je de raad vraagt te nemen?] Utrechters méér invloed geven bij gemeentelijke projecten. Dat is hard nodig omdat de huidige inbreng en invloed van Utrechters bij projecten die de eigen leefomgeving raken onvoldoende is. Daarmee wordt geen recht gedaan aan het belang van deze Utrechters ofwel het lokale (sociaal) eigenaarschap en ook niet aan de buurt- en ervaringsdeskundigheid van al die Utrechters die in of nabij het betreffende project wonen, werken en studeren. Dan gaat het over al die projecten (veelal ruimtelijk van karakter) die ingrijpen op de leefomgeving van vele Utrechters én waar de gemeente initiatiefnemer of een belangrijke belanghebbende partij is. Nagenoeg altijd kan de gemeente zelf invloed uitoefenen en kan zij dat ook organiseren (of eisen van de particuliere initiatiefnemer) voor de belanghebbende Utrechters die er wonen, werken of studeren.

Toelichting, argumenten en kanttekeningen Aanleiding [Waarom kom je met dit voorstel? Wat is de aanleiding?] Aanleiding is drieledig:

✓ dat de gemeente te vaak en onterecht wensen, initiatieven en voorstellen van Utrechters negeert bij de aanpak van gemeentelijke projecten; ✓ dat Utrechters nu jaarlijks meer dan ca. 20-30 petities en burgervoorstellen indienen en er écht te weinig door de gemeente mee wordt gedaan; ✓ dat de gemeente bij een project nu over alles beslist en Utrechters soms adviseren en dit geen recht doet aan het eigenaarschap en de deskundigheid in de buurt. Dat wordt zichtbaar in diverse voorbeelden. Een indringend voorbeeld is de manier waarop Utrechters zijn betrokken bij het nieuwbouwplan voor de Merwedekanaalzone. Dat voorbeeld is in een aparte bijlage nader toegelicht. Maar deze casus is geen unicum. Helaas komt dit vaker voor; te vaak.

Context en doel [Hoe is de situatie nu? Wat is het probleem? Wat moet er in jouw ogen veranderen en waarom? Wat wil je bereiken?] Je praat mee, maar wordt niet gehoord. Je wil met buren een eigen idee/plan uitwerken, maar die ruimte geeft de gemeente niet. Zo verliezen Utrechters het vertrouwen in overheid én politiek. Dat moet anders. Bij gemeentelijke projecten verdienen bewoners, gebruikers en buurtondernemers méér invloed.

2

Goede redenen om dat te doen zijn: (1) Belang eigen leefomgeving gaat voor alle andere belangen. Gemeentelijke projecten raken (bijna altijd) de eigen persoonlijke leefomgeving van Utrechters en dat is een hoger belang dan welk ander belang ook. Als je zelf ergens woont, werkt of studeert is de kwaliteit en de beschikbaarheid van de eigen woon-, werk- of studieruimte zo belangrijk. Zonder dat is het wonen, werken (of ondernemen) en studeren niet of niet goed mogelijk; het raakt een primaire behoefte en een persoonlijk belang. Anders gezegd, Utrechters zijn feitelijk ‘sociaal eigenaar’ van de plek, de ruimte, waarin zij wonen, werken en/of studeren. Bij belangrijke wijzigingen van die (leef)ruimte is het logisch dat deze belanghebbende Utrechters direct en actief worden betrokken. Meer dan alle andere betrokken partijen zoals vastgoedeigenaren die er niet zelf wonen en van beleggers en projectontwikkelaars; ofwel iedereen met alleen een commercieel belang. Kortom, een persoonlijk belang gaat voor een commercieel belang. (2) Kwaliteit van de projecten wordt er beter van. Utrechters ter plekke zijn veelal buurt- en/of ervaringsdeskundig én kunnen zodoende kwalitatief een belangrijke bijdrage leveren aan het project. Sterker nog, in een goed mix met alle andere deskundigheden kan het er voor zorgen dat het project sterker wordt, kwalitatief beter.

Meer deskundigheid levert altijd meer inzichten op, betere (en goedkopere) oplossingen en een fijner traject. (3) Het vertrouwen in overheid en politiek neemt toe. Nu is het omgekeerde te vaak het geval. Als Utrechters worden ‘genegeerd’ verliezen zij vaak het vertrouwen in de gemeente, de overheid. Soms verliezen de Utrechters ook het vertrouwen in de politiek (de gemeenteraad) omdat in het politieke debat vaak te weinig en te laat er aandacht is voor het belang van de Utrechters zelf. Als we meer invloed gaan organiseren gaan we dit verlies van vertrouwen kunnen stoppen. Mensen zijn best bereid een ‘nee’ te accepteren, zo lang ze maar zien en ervaren dat ze zijn gehoord, dat eigen voorstellen serieus zijn genomen en zorgvuldig afgewogen. Zie verder ook de bijlage ‘Toelichting voorstellen Geef Utrechters méér invloed.’

Financiën [Als uitvoering van dit burgerinitiatief kosten met zich meebrengt: een globale schatting van die kosten] Nihil. De voorstellen kunnen eerder zelfs kosten besparen. Als Utrechters meer en eerder meedenken en invloed hebben bij gemeentelijke projecten zal dat leiden tot: ✓ kortere (en goedkopere) procedures (met minder bezwaren in een later stadium); ✓ kwalitatief betere (en goedkopere) oplossingen (waardoor er meer ruimte gaat zijn voor het inpassen van het project in de leefomgeving van alle direct belanghebbende Utrechters).

3

Bijlagen ✓ Petitietekst ‘Geef Utrechters méér invloed’. Zoals opgenomen op petitie.nl (met ruim 1.000 handtekeningen). ✓ Toelichting voorstellen ‘Geef Utrechters méér invloed’ d.d. 5 oktober 2021. Nadere uitwerking van de voorstellen en onderbouwing van het waarom. ✓ Invloed van burgers? Gevolgen nieuwe wijk Merwede voor omwonenden d.d. 28 mei 2021. Uitgewerkt voorbeeld, samen met o.a. ‘Houd Rivierenwijk Leefbaar’. ✓ Artikel AD Utrechts Nieuwsblad ‘Utrechter kan vaak niet gelijkwaardig meepraten’ d.d. 17 juli 2021.

4

1 burgerinitiatief geef utrechters meer invloed - TOELICHTING hersteld.pdf

TOELICHTING Voorstellen ‘Geef Utrechters méér invloed’ Waarom Te vaak zijn Utrechters ontevreden met hoe zij mee kunnen praten of meedoen in een project van de gemeente. Je praat mee, maar wordt niet gehoord. Je wil met buren een idee of plan uitwerken en indienen, maar die ruimte geeft de gemeente niet. Dat wordt treffend duidelijk in bijvoorbeeld het participatietraject voor de nieuwe wijk Merwede, waar bewoners, omwonenden, watersporters en buurtondernemers ofwel lokale belanghebbende Utrechters: 1 ✓ te laat werden betrokken, namelijk pas nadat de gemeente met de andere grondeigenaren en vastgoedontwikkelaars al een ontwerp hadden gemaakt inclusief o.a.

diverse bruggen die de kwaliteit van de leefomgeving in negatieve zin flink gaat raken; ✓ heel veel relevante (project)informatie niet (vaak ook weggelakt) of (veel) te laat aan hen werd gegeven, bijvoorbeeld over verklarende berekeningen van de verkeersstromen en de noodzaak van de bruggen, als ook over al eerder gemaakt afspraken tussen de gemeente en de betrokken grondeigenaren en vastgoedontwikkelaars; ✓ zij geen ruimte kregen voor het (laten) uitvoeren van een eigen onafhankelijke evaluatie of het uitwerken van een eigen alternatief ontwerp of plan, zoals het negeren van de vraag om een onafhankelijk onderzoek naar de noodzaak van het aantal bruggen bij Merwede; ✓ en zij als lokale belanghebbende Utrechters wel welkom waren op informatieavonden en konden adviseren, maar op geen enkel onderdeel mochten meebeslissen, ook niet bij zaken waar zij zelf ingrijpend in werden geraakt, zoals het kunnen (mede) bepalen van belangrijke voorwaarden voor de inpassing van verkeersstromen in de eigen buurt of voor het (mede) vastleggen van randvoorwaarden waaraan een brug dient te voldoen opdat de watersport ongehinderd kan blijven voortbestaan. Het voorbeeld van de nieuwe wijk Merwede is geen incident, eerder een voorbeeld van hoe het vaak gaat. Te vaak negeert de gemeente onterecht wensen, initiatieven en voorstellen van Utrechters bij de aanpak van gemeentelijke projecten.

Bij Merwede heeft de bewonersgroep ‘Houd Rivierenwijk Leefbaar’ nog een petitie ingediend bij de gemeente tegen de komst van nieuwe bruggen over het Merwedekanaal met meer dan 1.700 handtekeningen (oktober 2019); zonder enig (zichtbaar) effect. Ook dat komt te vaak voor. In het afgelopen jaar (2020-2021) zijn er minimaal 25 petities (via petitie.nl) door Utrechters bij de gemeente ingediend, waar de gemeente écht te weinig mee heeft gedaan. 2 De gemeente beslist nu over alles en Utrechters adviseren (soms) en dat doet geen recht aan het eigenaarschap en de deskundigheid in de buurt. Bovendien, zo verliezen Utrechters het vertrouwen in overheid én politiek. Dat moet anders.

1 Publicatie (EenUtrecht): ‘Invloed van burgers? De nieuwe wijk Merwede heeft (zeer) grote gevolgen voor de huidige bewoners, ondernemers

en sporters in en nabij Merwede. Hebben zij daar als belanghebbenden (enige) invloed op én, daar waar het hen zelf raakt, ook een (beslissende) stem in?’ Datum: 28 mei 2021. 2 EenUtrecht inventariseert dit met vragen als: (i) worden jullie serieus genomen en (ii) heeft jullie petitie effect bij de gemeente?

5 oktober 2021

TOELICHTING Voorstellen ‘Geef Utrechters méér invloed’

1

Waarover gaat het? De petitie ‘Geef Utrechters méér invloed’ gaat alleen over burgerparticipatie, namelijk het proces waarin burgers meedenken, meedoen of meebeslissen in het domein van de overheid, in dit geval de gemeente Utrecht. Dan is het de burger die participeert. Maar het kan ook andersom, namelijk als de overheid participeert in het domein van de gemeenschap, dat van de buurt en de burgers, bewoners en buurtondernemers. Dat vereist mogelijk een aparte petitie over overheidsparticipatie en over het erkennen van het (sociaal) eigenaarschap bij de gemeenschap en dus over (meer) zeggenschap bij burgers. Een dergelijk voorstel ‘Maak de Utrechtse gemeenschap sterker’ is in voorbereiding. Bij het burgervoorstel ‘Geef Utrechters méér invloed’ gaat het vooral over de burgerparticipatie bij ruimtelijke gemeentelijke projecten (bij sociale en economische projecten kan het regelmatig ook van toepassing zijn). Met een gemeentelijk project wordt bedoeld een (ruimtelijk) plan of voorstel ofwel initiatief waarbij de gemeente een belangrijke invloedrijke partij is. De gemeente is namelijk soms betrokken als (gedeeltelijke) grondeigenaar, soms ook als (mede)financier en bijna altijd ook nog als kaders stellende publieke partij (via een omgevingsplan of -visie en uiteindelijk ook met het verlenen van vergunningen).

In de nieuwe omgevingswet kan daarentegen iedereen initiatiefnemer zijn (bijv. een marktpartij, de overheid zelf of een burger/buurtorganisatie) en de initiatiefnemer krijgt dan van de overheid te horen waar de participatie van burgers bij het initiatief c.q. het ruimtelijke plan of voorstel aan moet voldoen. Verder schrijft de nieuwe omgevingswet voor dat onder participatie moet worden verstaan “het in een vroegtijdig stadium betrekken van belanghebbenden (burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen) bij het proces van de besluitvorming over een project of activiteit”. 3 De verdere invulling daarvan ligt vervolgens vooral bij de lokale gemeente. Hoe zit dat in Utrecht? Huidige aanpak gemeente Utrecht De vier voorstellen in de petitie ‘Geef Utrechters méér invloed’ zijn op dit moment geen staande praktijk in Utrecht en worden niet of zeer beperkt op onderdelen toegepast. Dat is logisch, want de vier voorstellen gaan aanmerkelijk verder dan wat tot nu toe door de gemeente is vastgelegd in afspraken en besluiten van de Utrechtse gemeenteraad; zoals beschreven in het ‘Actieprogramma Samen stad maken op de Utrechtse manier’ en uitgewerkt in de ‘Participatie- en inspraakverordening gemeente Utrecht’ (beide juli 2019). 4 Dit gemeentelijke kader gaat vooral over ‘burgerparticipatie’ (gemeente als ‘initiatiefnemer’).

Over ‘overheidsparticipatie’ (samenleving als initiatiefnemer) is een afzonderlijke aanpak in de maak: ‘Actieprogramma Samen stad maken: Initiatief’ (concept juni 2021). Wat willen de Utrechters? Veel actieve Utrechters willen ook méér invloed én zijn niet tevreden met de huidige aanpak van de gemeente Utrecht; sommigen zijn zelfs zwaar teleurgesteld en vinden de huidige aanpak ‘een stap terug in de tijd’. Een grote groep actieve Utrechters, waaronder vele initiatiefnemers van diverse ‘Bewoners-, Buurtondernemers- en Buurt-Organisaties’ organisaties, heeft samen met enkele gemeenteraadsleden de ‘Utrechtse Principes voor samen stad maken’ opgesteld (2019). 5

3 Participatie en de Omgevingswet. BZK Aan de slag met de Omgevingswet d.d. maart 2020. 4 Het ‘Actieprogramma Samen stad maken op de Utrechtse manier’ (2019) beschrijft vier strategieën op participatie, namelijk (1) maatwerk

leveren, (2) participatie toegankelijke maken, (3) kracht, kennis en kunde van de stad benutten, (4) kwaliteit verhogen en (5) ontwikkelen. 5 De zes ‘Utrechtse Principes voor samen stad maken’ (27 maart 2019) zijn: (1) we vullen het samen in en hebben er samen regie op, (2) bewoners en gemeente maken samen de participatie representatiever en inclusiever, (3) wat bewoners zelf kunnen doen mogen bewoners

5 oktober 2021

TOELICHTING Voorstellen ‘Geef Utrechters méér invloed’

2

Deze zijn door de gemeente Utrecht tot op heden (nog) niet geadopteerd als de basis voor de participatie en zeggenschap in onze stad. In deze ‘Utrechtse principes’ wordt, als het gaat over burgerparticipatie, o.a. gepleit voor een gelijkwaardig speelveld, met bijv. de oproep aan de gemeente om ‘transparant te zijn over bijv. grondpolitiek en vastgoedbeleid’, dat ‘bij strategische afspraken met marktpartijen en grote instituties als norm bewoners als volwaardige partij aan tafel zitten’ én om in te zetten op ‘buurtrechten’. Met die laatste wordt verwezen naar de buurtrechten zoals door het LSA beschreven en gepromoot, waaronder – relevant bij burgerparticipatie – het ‘recht op buurtplanning’ (de buurt heeft het recht zelf het voortouw te nemen bij de inrichting van de eigen wijk, buurt, straat of plein), het ‘recht op een open overheid’ (buurtbewoners zijn altijd tijdig op de hoogte en snappen wat er gezegd wordt) en het ‘recht op zelfgekozen ondersteuning’ (met geld van de overheid). 6 Vandaar de inzet om met het burgervoorstel ‘Geef Utrechters méér invloed’ in de vorm van een petitie de gemeenteraad te verleiden alsnog in te stemmen met de volgende vier voorstellen.

TOELICHTING PER VOORSTEL (1) Bij gemeentelijke projecten altijd eerst met lokale belanghebbende bewoners, gebruikers en buurtondernemers als gelijkwaardige gesprekspartners om de tafel te gaan, daarna pas met marktpartijen. Te vaak horen bewoners of buurtondernemers pas van een plan of voorstel als de initiatiefnemer (de gemeente zelf en/of één of meerdere marktpartijen) dat al op hoofdlijnen heeft uitgewerkt met de gemeente. In het geval van Merwede was er – zonder samenspraak met bewoners – in 2018 toch ineens een ontwerp waar al meerdere bruggen waren ingetekend, met alle nadelige gevolgen van dien voor de omliggende buurten en watersporters op het Merwedekanaal. Zelfs de bewoners van een woonboot werden moesten plotsklaps vernemen dat hun woonplaats zou verdwijnen! Dat is geen incident. In de meeste gevallen komen bij een (ruimtelijk) initiatief altijd eerst de gemeente en enkele marktpartijen aan tafel (een ieder die grond of geld wil inbrengen), die bespreken dan alvast het eerste plan van de initiatiefnemer en werken dat vaak al (iets) verder uit en pas dan worden de lokale belanghebbende Utrechters uitgenodigd, namelijk de bewoners, omwonenden, gebruikers en/of buurtondernemers. Dat kan en moet ‘andersom’. De initiatiefnemer doet er goed aan eerst met die lokale belanghebbenden om de tafel te gaan zitten.

Doel is dan om na te gaan wat voor hen belangrijke voorwaarden zijn, ideeën, obstakels, kansen of wat ook. Waarom is dit nodig en nuttig? Het is nodig omdat lokale belanghebbenden door het initiatief geraakt kunnen worden in hun leefomgeving én het dus urgent is hen zo vroeg mogelijk daarop te bevragen en na te gaan hoe ook zij baat kunnen hebben bij het initiatief. En het is ook nuttig omdat juist lokale belanghebbenden vaak goed weten wat er lokaal speelt, wat kan en niet kan en hoe het initiatief de buurt kan versterken. De bestaande kaders van de gemeente Utrecht (vastgelegd in ‘Samen stad maken’ en de ‘Participatie- en inspraakverordening’) laten dit te veel open, want de voorgeschreven ‘in een vroeg stadium (…)

zelf doen, (4) bewoners krijgen naast verantwoordelijkheid ook zeggenschap middelen voor participatie, (5) versterk de relatie tussen representatieve en directe democratie en (6) bouw gezamenlijk aan een gelijkwaardiger speelveld. 6 Naast deze drie rechten hanteert het LSA (Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners) nog een drietal rechten, namelijk het ‘recht op gebouwen en openbare ruimtes’, het ‘recht om uit te dagen’ en het ‘recht van toegang tot geld’ (bron: https://www.lsabewoners.nl/buurtrechten/).

5 oktober 2021

TOELICHTING Voorstellen ‘Geef Utrechters méér invloed’

3

betrekken van belanghebbenden’ wordt door marktpartijen en gemeente nu vaak nog gelezen als ‘zo snel mogelijk nadat we zelf als markt en overheid alvast (enkele) eerste afspraken en belangrijke uitgangspunten voor het idee, plan of voorstel hebben gemaakt’. De gemeenteraad moet strikter en duidelijker vastleggen wat hier de goede volgorde is, zeker in het geval de gemeente zelf initiatiefnemer of invloedrijke partij is én iedereen wel aanvoelt dat de buurt wordt ‘geraakt’. (2) Met hen alle informatie transparant te delen, net als met marktpartijen. Te vaak komt het nu nog voor dat de initiatiefnemer en/of de gemeente niet alle relevante (en niet bedrijfsvertrouwelijke) informatie deelt met alle lokale belanghebbenden. Het voorbeeld bij Houd Rivierenwijk Leefbaar in het project van de nieuwbouwwijk Merwede is wel heel schrijnend. Soms werd vrijgegeven projectinformatie grotendeels zwart gelakt en vaak kwam de informatie (veel) te laat, zodat tijdig reageren door de lokale belanghebbenden niet (meer) goed mogelijk was. Dat moet écht anders. Iedereen heeft recht op dezelfde informatie, gelijktijdig. Ook dat wordt nu nog niet in de gemeentelijke kaders van de gemeente expliciet geborgd.

Daar worden alleen procesmatige zaken beschreven, zonder duidelijke algemene kaders vast te leggen, zoals over het transparant en tijdig delen van alle relevante informatie met alle belanghebbenden. Ook dit vraagt een veel striktere omschrijving van zaken door de gemeenteraad van Utrecht, zodat klip en klaar is dat alle enigszins relevante (en niet bedrijfsvertrouwelijke) informatie met alle partijen direct wordt gedeeld. (3) Hen het recht te geven voorstellen in te dienen die in het project gelijkwaardig worden onderzocht. In het voorbeeld van Merwede werden dergelijke verzoeken vanuit de buurt niet gehonoreerd of zelfs genegeerd; zoals het verzoek om de verkeersberekening (van belang voor de onderbouwing van de extra bruggen) nog een keer door een gezamenlijk te betrekken onafhankelijke derde te laten narekenen. Feitelijk gaat het dan om een evaluatie of onderzoek, (mede) in opdracht van lokale belanghebbenden zelf. De eerder genoemde ‘buurtrechten’ (LSA) komen deels in dit voorstel c.q. ‘recht’ terug, namelijk het recht op buurtplanning en het recht op zelfgekozen ondersteuning. (4) Aan te geven waar in het project de Utrechters wél een beslissende stem hebben. Bij Merwede hadden bewonersgroepen zoals Houd Rivierenwijk Leefbaar en gebruikers zoals de watersporters op het Merwedekanaal geen enkele beslissende stem. Dat had heel goed wél gekund, bijv.

over vervangend of extra groen in de wijk, waar wel of niet stedelijke routes door de wijk mogen komen en/of welke compenserende maatregelen daar voor nodig zijn én aan welke voorwaarden een brug moet voldoen wil deze de watersport niet frustreren. Ook hierin is Merwede niet uniek. Zo goed als bij alle (ruimtelijke) projecten is er een effect op de leefomgeving van de lokale Utrechters, regelmatig zelfs een groot effect of soms zelfs ingrijpend. Als een project raakt aan de leefomgeving van lokale belanghebbende Utrechters is het van groot belang dat zij zelf daar iets over te zeggen hebben én op onderdelen, daar waar relevant, (mede) met een beslissende stem. Vanzelfsprekend is het zo dat als het gaat over bijv. het aantal woningen in Merwede of hoeveel bruggen extra nodig zijn de gemeenteraad het laatste woord heeft, maar tegelijkertijd is het ook niet vanzelfsprekend dat lokale belanghebbenden alleen maar mogen adviseren en nergens directe invloed op hebben. In de huidige gemeentelijke kaders is sprake van raadplegen, adviseren of co-creëren (het samen met de gemeente ontwikkelen van een plan), maar nergens wordt nog beschreven wanneer en hoe de Utrechters een beslissende stem hebben. Dat moet toegevoegd. Waar en hoe is iets om samen als Utrechters en gemeente verder uit te werken en in de gemeenteraad als kader vast te stellen.

5 oktober 2021

TOELICHTING Voorstellen ‘Geef Utrechters méér invloed’

4

1 burgerinitiatief geef utrechters meer invloed - bijlage petitie.pdf

Burgervoorstel ‘Geef Utrechters méér invloed’ ___________________________________________________________________________

Je praat mee, maar wordt niet gehoord. Je wil met buren een eigen idee/plan uitwerken, maar die ruimte geeft de gemeente niet. Zo verliezen Utrechters het vertrouwen in overheid én politiek. Dat moet anders. Bij gemeentelijke projecten verdienen bewoners, gebruikers en buurtondernemers méér invloed. Gericht aan gemeente Utrecht Wij, kiesgerechtigde Utrechters, waarvan velen zonder effect een petitie bij de gemeente hebben ingediend constateren ✓ dat de gemeente te vaak en onterecht wensen, initiatieven en voorstellen van Utrechters negeert bij de aanpak van gemeentelijke projecten; ✓ dat Utrechters nu jaarlijks meer dan ca. 20-30 petities en burgervoorstellen indienen en er écht te weinig door de gemeente mee wordt gedaan; ✓ dat de gemeente bij een project nu over alles beslist en Utrechters soms adviseren en dit geen recht doet aan het eigenaarschap en de deskundigheid in de buurt. En verzoeken de gemeenteraad van Utrecht ✓ bij gemeentelijke projecten altijd eerst met belanghebbende Utrechters als gelijkwaardige gesprekspartners om de tafel te gaan, daarna pas met marktpartijen; ✓ met hen alle informatie transparant te delen, net als met marktpartijen; ✓ hen het recht te geven voorstellen in te dienen die in het project gelijkwaardig worden onderzocht én ✓ aan te geven waar in het project de Utrechters wél een beslissende stem hebben.

1 burgerinitiatief geef utrechters meer invloed - bijlage merwede e.o..pdf

INVLOED VAN BURGERS? De nieuwe wijk Merwede heeft (zeer) grote gevolgen voor de huidige bewoners, ondernemers en sporters in en nabij Merwede. Hebben zij daar als belanghebbenden (enige) invloed op én, daar waar het hen zelf raakt, ook een (beslissende) stem in? De wijk Merwede en de overlast voor de buren Op een informatieavond voor omwonenden in 2018, georganiseerd door de gemeente over de nieuwe wijk Merwede, ontdekken twee bewoners uit de naastgelegen Rivierenwijk dat hun woonboot niet was ingetekend; dit vanwege de komst van een nieuwe brug. 1 De gemeente was hen vergeten te informeren. De woonboot moest verdwijnen! Andere bewoners zagen tot hun schrik dat de komst van deze compleet nieuwe wijk zou gaan zorgen voor een forse toename van auto’s en fietsen in de eigen wijk én voor verlies van groen. Het nu nog rustige en auto- en fietsluwe Rivierenwijk, een kleinschalig ‘stadsdorp’ met een hechte gemeenschap waar bewoners nog een boodschap doen voor de buren, werd bedreigd in haar bestaan. Waarom wisten de bewoners er niet eerder van en waarom waren ze uitgenodigd voor een ‘informatieavond’, hadden ze nog wel enige invloed op wat zou gaan komen? Vanaf dat moment is een grote groep bewoners in de Rivierenwijk zich actief gaan organiseren om invloed uit te oefenen op de nieuwbouw in Merwede, met het doel de leefbaarheid van de eigen wijk te behouden.

Dat doen ook bewoners uit de naast gelegen Dichterswijk. De drie roeiverenigingen in Utrecht maken zich ook zorgen; het voortbestaan van de roeisport ter plekke staat op het spel. Allemaal willen ze invloed op in ieder geval ‘de gevolgen van deze nieuwe wijk Merwede op de eigen leef-, werkof sportomgeving’. Een nieuw stedelijk stadscentrum Merwede met een enorme impact op de omgeving Wat wil de gemeente? De gemeente Utrecht heeft zeer ambitieuze bouwplannen voor een nieuwe stadswijk Merwede. De nieuwe wijk Merwede moet een stedelijk zeer verdichte wijk worden met 10.000 nieuwe woningen op een paar vierkante meters: omgerekend ca. 154 woningen per hectare. 2 Voor ‘deelgebied vijf’ komt die woningdichtheid zelfs uit op 250 woningen per hectare. 3 1 In een wijkbericht worden bewoners uit Transwijk en Rivierenwijk/Dichtersbuurt uitgenodigd voor een informatieavond over de nieuwe wijk

Merwede op respectievelijk 3 en 12 september 2018 met in de aankondiging de vraag: ‘wat gaat u er van merken?’ 2 Deelgebied 4 gaat ‘De Nieuwe Defensie’ heten, deelgebied 5 wordt officieel ‘Merwede’ en deelgebied 6 de ‘Wilhelminahaven’. 3 De Merwedekanaalzone (deelgebieden 4, 5 en 6) beslaan een oppervlak van ca. 65 hectare. Met 10.000 woningen/adressen betekent dat een woningdichtheid van ca. 154 woningen per hectare. Deelgebied 5 is 24 hectare en bevat in de plannen 6.000 woningen, wat zelfs uitkomt op een extreem hoge woningdichtheid van ca. 250 woningen per hectare.

Dat is een extreem hoge woningdichtheid, ongekend voor Utrecht en sterker nog, een woningdichtheid die op dit moment nog nergens in Nederland voorkomt. 4 De nieuwe wijk Merwede wordt daarmee in Utrecht met afstand de wijk of buurt met de grootste dichtheid van woningen. Bijna vier keer dichter bebouwd dan de huidige ‘dichtste’ wijk, namelijk Utrecht Noordwest met ca. 57 woningen per hectare. 5 Ook op buurtniveau gaat de ‘buurt’ Merwede een ongekende woningdichtheid krijgen: 2,5 keer dichter bebouwd dan de buurt met de grootste woningdichtheid in Utrecht op dit moment, namelijk de Vogelenbuurt met ca. 107 woningen per hectare. 6 De nieuwe wijk Merwede (binnen de rode lijn officieel: De Nieuwe Defensie, Merwede en Wilhelminahaven) ligt ingeklemd tussen aan de ene kant Dichtersbuurt, de Rivierenwijk en Hoograven en aan de andere kant Transwijk en Kanaleneiland. Die nieuwe wijk ‘Merwede’ moet volgens de gemeente worden ontsloten met minimaal 4 tot 5 nieuwe loop- en fietsbruggen over het Merwedekanaal (de groene pijlen); waarvan minimaal 2 op de vrije kilometer (roei)water tussen de huidige bruggen Balijebrug en Socratesbrug. Wel of geen serieuze participatie? In 2017 organiseert de gemeente een tweetal zogeheten stadsgesprekken met een kleine groep (ca. 100) bewoners, ontwikkelaars, raadsleden en belanghebbenden.

Tijdens deze gesprekken wordt al wel aan één van de vele thematafels aandacht gevraagd voor de impact die de nieuwe wijk Merwede zal hebben op de omgeving. De aanleg van nieuwe bruggen wordt dan als niet nodig gezien, hooguit één extra brug voor voetgangers. 7 Binnen een jaar (2018) wordt het plan vervolgens door de gemeente (samen met beleggers, ontwikkelaars en vastgoed/grondeigenaren) volledig uitgedacht en als zodanig ter informatie gepresenteerd aan de omwonenden en belanghebbenden: ‘wat gaat u er van merken?’ O.a. de bewonersgroep ‘Houd Rivierenwijk Leefbaar’ heeft geprobeerd het gesprek met ambtenaren, wethouder en raadsleden te organiseren over bijvoorbeeld: (i) de wenselijkheid van zoveel woningen op een kluitje (kunnen het er ook 6.000 i.p.v. 10.000 zijn?); (ii) wat een variant zonder bruggen betekent (met hoeveel woningen in Merwede kan dat prima?); (iii) of zij zelf mede opdrachtgever kunnen zijn van de participatie en/of een bepalende stem kunnen krijgen in wat er nodig is om Rivierenwijk, Dichterswijk en Transwijk desondanks leefbaar te houden; zo mogelijk door dat (alsnog) te laten uitzoeken in een onderzoek door een onafhankelijke ‘derde’?

4 Vanaf 25 woningen (adressen) per hectare noemen we een wijk al zeer sterk stedelijk (CBS). De hoogste gemeten dichtheid in Nederland is die

van het Olympisch Kwartier in Amsterdam met 148 woningen per hectare (Onderzoek naar leefruimte in steden; Bouwfonds NAW dossier #39). Het ambitieuze stedenbouwkundige plan voor de Sluisbuurt (Amsterdam) komt uit op ca. 200 woningen per hectare (2017). 5 Na de wijk Noordwest staat de wijk Binnenstad op twee met 52 woningen per hectare. De wijk Vleuten – De Meern heeft de laagste woningdichtheid in Utrecht met iets meer dan 5 woningen per hectare; een klein beetje ‘landelijk’ wonen. 6 Buurten met de grootste woningdichtheid (huishoudens per hectare) zijn: Vogelenbuurt met 117, Breedstraat/Plompetorengracht e.o. met 114 en Lombok Oost met 110 woningen per hectare; flink meer dan bijvoorbeeld Rijnsweerd met 11 woningen per hectare. Ook de huidige Rivierenwijk met 68 en de Dichterswijk met 70 woningen per hectare komen niet in de buurt van de nieuwe ‘buurt’ Merwede. 7 Verslag stadsgesprek 29 november 2017: “Het aanleggen van één voetgangersbrug die aansluit op de Amstelstraat, in het midden van het gebied zou voldoende zijn. De functionele noodzaak voor het aanleggen van twee bruggen wordt niet gezien. Belangrijk aandachtspunt is het voorkomen van parkeeroverlast van de bewoners van Transwijk, Dichtersbuurt en Rivierenwijk.” NB: fouten uit verslag zijn gecorrigeerd. 28 mei 2021

Invloed van burgers? De nieuwe wijk Merwede en de invloed daarop van belanghebbende burgers

pagina 2

Zo organiseerden zij o.a. met StadspodiumUtrecht een Podiumgesprek met raadsleden (april 2018) en verzamelden zij meer dan 1.700 handtekeningen met een petitie tegen de komst van nieuwe bruggen over het Merwedekanaal (oktober 2019). Recent nog werd door hen een politiek podium georganiseerd met wethouder en raadsleden (maart 2021) én opnieuw zonder enig resultaat. 8 Een meerderheid van de raad heeft weliswaar ingestemd met ‘maximaal 10.000 woningen’ maar wil tegelijkertijd wél dat de buren in de naast liggende wijken er minimaal last van hebben, bijv. door in te zetten op zo weinig mogelijk nieuwe bruggen en het plan uit te werken in nauw overleg met alle betrokkenen uit de omliggende buurten. 9 Dat is spijtig genoeg zo niet gegaan. Houd Rivierenwijk Leefbaar schrijft in een ‘noodbrief’ aan de gemeenteraad dat zij ‘(voor) dom worden gehouden’. Zo is belangrijke gevraagde basisinformatie niet ontvangen omdat het ‘geheim’ zou zijn (bij twee WOB-verzoeken was 80% zwart gelakt) en werd de vraag om een onafhankelijk onderzoek niet gehonoreerd door de gemeente. 10 Wat had er beter gekund en zou alsnog kunnen plaatsvinden? Het bouwen van een nieuwe woonwijk vraagt vanzelfsprekend om een besluit van de gemeenteraad; het gaat hier om een publieke zaak van belang voor de gehele stad.

Tegelijkertijd heeft deze beslissing (zeer) grote gevolgen voor de leefbaarheid in naastgelegen wijken én op het ‘wel en wee’ van omwonenden, gebruikers en buurtondernemers. Voor de nieuwe wijk Merwede is dat evident; het gaat om extreem veel nieuwe woningen op een relatief kleine locatie met zodoende een enorme impact op de omgeving. Dan is het volgende (alsnog) nodig; ook relevant bij andere ‘gemeentelijke projecten’: 11 (i) Geef eerst ruimte aan alle belanghebbende Utrechters in de buurt; daarna pas aan marktpartijen. Bij de start in 2017 had de gemeente eerst om de tafel moeten gaan zitten met omwonenden, gebruikers (zoals de roeiverenigingen) en buurtondernemers; op de vraag: ‘als we als stad een nieuwe wijk Merwede willen, wat zijn voor jullie dan belangrijke eisen en voorwaarden? (ii) Wees maximaal transparant naar alle burgers toe; net als met de marktpartijen. Alle relevante informatie dient maximaal transparant met alle betrokkenen direct te worden gedeeld; zonder onderscheid (exclusief vertrouwelijke gegevens die bijv. de prijs kunnen opdrijven). (iii) Geef bewoners, gebruikers en buurtondernemers het recht een eigen voorstel in te dienen. Dergelijke burgervoorstellen dienen door de gemeente gelijkwaardig meegenomen te worden in de afweging van alle alternatieven.

Bij Merwede kan dat door bewoners/omwonenden, gebruikers en buurtondernemers nu alsnog (‘achteraf’) de ruimte (en de middelen) te geven om een eigen kritische evaluatie te (laten) organiseren op het huidige plan en voorstel van de gemeente. (iv) Geef de Utrechters een beslissende stem, daar waar het de eigen buurt (of omgeving) raakt. In dit geval worden o.a. de naastgelegen wijken geraakt in de leefbaarheid van de eigen buurt. Wat is nodig om de leefbaarheid op hetzelfde niveau te houden? Laat de buurt dat zelf bepalen; bijv. als het gaat over vervangend groen, waar wel of niet stedelijke routes door de wijk mogen komen en/of welke compenserende maatregelen daar voor nodig zijn.

8 De roeiverenigingen hebben na drie jaar vragen nog steeds geen zekerheid over hun voortbestaan (nodig zijn bruggen zonder pijlers, een

coachpad langs het kanaal en voldoende vrij uitzicht vanaf de oevers). Het bedrijf Mobach Keramiek is vanaf 1895 al gevestigd op de locatie Merwede (dus al 125 jaar!), maar nog steeds heeft de ondernemer geen zekerheid over een duurzaam verblijf. 9 Motie 2018/9 betrek de buurt en moties 2018/18 en 2018/19 over o.a. het uitwerken variant met max. één nieuwe brug in deelgebied 5. 10 Brief Houd Rivierenwijk Leefbaar aan de gemeenteraad d.d. 1 oktober 2020: ‘Waarom worden wij dom gehouden?’ 11 Met ‘gemeentelijke projecten’ worden hier alle ruimtelijke – soms ook sociale of economische – vernieuwingsprojecten bedoeld met een actieve betrokkenheid van de gemeente en waar de gemeente als publieke partij de kaders van vast kan stellen en/of als (mede)eigenaar deelnemer is en/of initiatiefnemer is. 28 mei 2021

Invloed van burgers? De nieuwe wijk Merwede en de invloed daarop van belanghebbende burgers

pagina 3

1 burgerinitiatief geef utrechters meer invloed - bijlage artikel ad#un 17 juli '21.pdf

. l-j_i:nÍr*:,"r_ii.-1,,,j 13

zaterdag 17iuli2021 UN

*p§ru§ffi

I-Itrechter kan vaak niet gelii kwaardig' meepraten' Utrechters mogen meestal 'meepraten'bijeen plan van de gemeente, maar vaak eindigt dat in frustraties. N/aatschappelijk ondernemer, en medeoprichter van het Utrechtse polítieke podium EenUtrecht, Gert Dijkstra, komt met voorstellen om dat te verbeteren.

I e zir bij de gemeente niet f, :,','$ ïi:Iii,'" iïà'*Ii :,

d

je kan niet goed een eigen alter-

natiefindienen en over geen enkel onderdeel mag je meebeslissen. Niet vreemd dat steeds vaker Utrechters een petitie starten om alsnog invloed uit te oefenen, echter te vaak zonder eÍfect. Dat is niet goed voor het ver-

trouwen in de poiitiek en de overheid. Dat moet beter en daar is nu óók een petitie voor gestart. Misschien wel het meest schrijnende voorbeeld is dat van de Utrechters, actief bijHoud Rivierenwijk Leefbaar, die in een petitie, met ruim rToo handteke-

Na drie jaar zonder succes zich te hebben ingezetvoor een leefbare buurt spreken de actieve bewoners in een briefaan de complete gemeenteraad hun ongenoegen

met marktpartijen. Zo weet je als gemeente direct wat er lokaal speelt en betrek je maximaal alle lokale deskundigheid. Ook is het zaak alle relevante informatie

uit:'Waarom worden wii (voor)

met lokale belanghebbende Utrechters te delen, net als met marktpartiien. Dat is wel zo eerlijk en zorgt ook voor een beter resultaa! omdat iedereen kan meedenken op basis van alle beschikbare kennis en inzichten. Net zo belangrijk is het om Utrechters het recht te geven eigen voorstellen in te dienen die in het proiect gelijkwaardig worden onderzocht. Daarmee bied je ruimte voor elke denkbare op-

dom gehouden?' Hoe organiseren we in Utrecht

bij gemeentelif ke projecten dan wel een'passende invloed' voor bewoners, gebruikers en buurtondernemers? In een petitie 'Geef Utrechters méér invloed' doet een groep actieve Utrechters daar vier voorstellen voor it.

,

lossing en hetvoorkomt dat de

ningen, de gemeente vroegen om geen extra bruggen aan te leggen voor het ontsluiten van de nieuwe geplande stadswijk Merwedekanaalzone. En om in ieder geval re voorkomen dat de watersport zou moeten verdwijnen en de eigen rustige autoluwe buurt zou worden weggedrukt door hetverkeervan de nieuwe buren. Het proiect was al niet goed begonnen, want al direct op de eerste informatieavond moesten bewoners zelfontdekken dat hun woonboot zou gaan ver-

met hetverzoek aan de gemeenteraad om dat goed vast te leggen in een extra kader voor burger participatie in onze stad. Om te beginnen is het belangrijk om bij gemeenrelijke proiecten altijd eerst met belanghebbende Utrechters om de tafel te gaan zitten, als gelijkwaardige

dwiinen.

gesprekspartners, daarna pas

tr&f**mr*r'r: w*r##fi

wl.i {vm*r} d*n:

g*h*a-x#*r:?

beste oplossing ongezien blijft. Ten slotte is het goed om als

gemeenteraad bij elk (type) project aan te geven waar in het pro-

ject de Utrechters wél een beslissende stem hebben; steeds binnen de kaders van het project zoals vastgesteld door onze gekozen gemeenteraad. Dat geeft duidelijkheid en zekerheid. Met deze voorstellen voorkomen we frustraties en onnodige procedures.

Meer informatie op petities.nl/ pet i t i o n s/g e ef - u t r e c ht e r s - m e e r -

invloed?locale=nl

1 burgerinitiatief geef utrechters meer invloed - juridisch advies.docx

Juridisch advies aan de voorzitter van de gemeenteraad - Toetsing Burgerinitiatief aan de Verordening op de burgeragendering en het burgerinitiatief gemeenteraad Utrecht 1.

Toets ontvankelijkheid burgerinitiatief op grond van verordening op de burgeragendering en burgerinitiatief gemeenteraad Utrecht

In de verordening op de burgeragendering en het burgerinitiatief gemeenteraad Utrecht (hierna de verordening) zijn verschillende eisen vastgelegd waaraan een burgerinitiatief dient te voldoen. In artikel 4 van deze verordening bevat een negatieve lijst van aangelegenheden waarvoor geen burgerinitiatief kan worden ingediend. Daarnaast stelt artikel 6 van deze verordening een aantal inhoudelijke eisen waaraan een burgerinitiatief moet voldoen, zoals een nauwkeurige omschrijving van het burgerinitiatief. Als een burgerinitiatief aan al deze eisen voldoet dan neemt de voorzitter van de gemeenteraad (artikel 7 lid 1 van deze verordening) een besluit over de ontvankelijkheid. Dit is een juridische beoordeling. Of de aangeleverde handtekeningenlijst voldoet is een toets die door Publiekszaken moet worden uitgevoerd. De raad dient op grond van artikel 7 lid 2 van deze verordening in de eerstvolgende vergadering te beslissen over de behandeling van burgerinitiatief

2.

Korte samenvatting burgerinitiatief

Het burgerinitiatief gaat over de uitbreiding van invloed die burgers willen geven bij gemeentelijke projecten. Initiatiefnemer is van mening dat de huidige inbreng en invloed van burgers bij de projecten die de eigen leefomgeving raken onvoldoende is. Burgers willen dat er bij gemeentelijke projecten altijd eerst met belanghebbende (bewoners, gebruikers en buurtondernemers) aan tafel wordt gezeten als gelijkwaardige gesprekspartners, daarna pas met marktpartijen. Ze willen dat informatie transparant gedeeld wordt en ze het recht krijgen om voorstellen in te dienen die in het project gelijkwaardig worden onderzocht. Ook willen ze weten waar burgers wel een ‘beslissende stem’ hebben. Het burgerinitiatief heeft ten doel de bevordering van persoonlijke belangen van burgers, kwaliteit van projecten en het vertrouwen in de overheid en politiek. In juridische zin is het doel om de wijze van participatie van burgers aan de voorkant van het proces, zoals die is opgenomen in de Participatie- en Inspraakverordening van de raad, dwingend anders voor te schrijven. Het dwingende karakter vereist een wijziging van deze verordening. Daarover gaat de raad als verordenend orgaan. De raad kan voorschrijven hoe het college bij projecten burgers dient te betrekken.

3.

Toets artikel 4 (negatieve lijst)

Met betrekking tot de inhoudelijke eisen van artikel van deze verordening stel ik vast dat daaraan is voldaan.

4.

Toets artikel 6 (inhoudelijke eisen)

Met betrekking tot de inhoudelijke eisen van artikel van deze verordening stel ik vast dat daaraan is voldaan. 5. Advies Ik adviseer op grond van het bovenstaande om te besluiten om het burgerinitiatief ontvankelijk te verklaren.

Edwin Rooke FIJ-Juridische Zaken

8 Aanbieding burgeragendering Urgente maatregelen klimaatcrisis 1 Dossier 2395 voorblad.pdf

Gemeenteraad Dossiernummer

2395

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

23 december 2021

Agendapunt

8

Titel

Aanbieding burgeragendering Urgente maatregelen klimaatcrisis

ID

2565

Behandelend ambtenaar Telefoon E-mail Datum collegebesluit Geocodering Thema

Volksgezondheid en milieu

Portefeuillehouder

Wethouder Van Hooijdonk

Beleidsveld

Energie

Referendabel Reden niet referendabel Raadsadviseur (lijst)

Manon Leenders/Cie Energie(transitie), Duurzaamheid en Wonen/030-2863710

Behandelvoorstel Resultaat commissiebehandeling Resultaat raadsbehandeling Geagendeerd

Vergaderdatum

Gemeenteraad

23 december 2021

Voorgesteld besluit

1 burgeragendering urgente maatregelen klimaatcrisis.docx

Voorstel aan de gemeenteraad

Burgeragendering Urgente maatregelen klimaatcrisis en ecologische crisis [in te vullen door griffie] Beleidsveld

Energie(transitie)

Organisatieonderdeel Opsteller

Bart Jordi c.s., namens Extinction Rebellion Utrecht

Kenmerk

9580559

Vergaderdatum Raad Geheim

Nee

Burgeragendering Urgente maatregelen klimaatcrisis en ecologische crisis De initiatiefnemer wil het volgende onderwerp met de gemeenteraad bespreken:

De gemeenteraad van Utrecht heeft uitgesproken een actieve rol te willen spelen in de aanpak van de klimaatcrisis en de ecologische crisis. Onder andere door het uitroepen van de klimaatnoodtoestand. Het beleid van de gemeente Utrecht, zoals onder andere geformuleerd in de RES 1.0 van de U16, draagt echter te weinig bij tot het behalen van de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs én het Nederlandse Klimaatakkoord. Utrecht blijft nog te veel afhankelijk van fossiele brandstoffen en beperkt haar CO2 uitstoot en de energievraag en -kosten van haar inwoners en bedrijven te weinig. Uit de laatste cijfers van de Klimaatmonitor blijkt dat slechts 4% van de door Utrecht verbruikte elektriciteit duurzaam is opgewekt. Dit percentage kan met grote stappen omhoog. Neem meer maatregelen op het gebied van energiebesparing en opwekking van duurzame energie. Zo levert Utrecht een evenredige bijdrage aan de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs en het Nederlandse Klimaatakkoord (o.a. beperking opwarming tot 1,5 °C). Mogelijke maatregelen zijn het op korte termijn isoleren van sociale huurwoningen, het instellen van een burgerberaad over klimaatmaatregelen en het opstellen van een ambitieus beleid m.b.t. woningbouw: de op hand zijnde woonopgave moet duurzaam, natuurinclusief en circulair worden voltrokken.

Het gevoerde grondbeleid moet bijdragen aan een duurzame leefomgeving. De acties van de gemeente Utrecht op het gebied van klimaatverandering moeten beter, concreter en vooral sneller.

De klimaatcrisis en de ecologische crisis zijn twee kanten van dezelfde medaille. Een diverse natuur verzacht de effecten van extreem weer. Daarom roepen we de gemeenteraad op om meer ecologische maatregelen te nemen. De planeet dreigt bijna een miljoen soorten planten en dieren te verliezen. Tegelijkertijd zijn veel planten- en diersoorten afhankelijk van de stad, vooral nu het agrarisch buitengebied minder te bieden heeft. De huidige plannen voor stedelijk natuurbeleid, zoals vastgesteld in de Actualisatie Groenstructuurplan 2017-2030 kunnen beter. Plannen om de natuur divers, en dus stabiel sterk, te houden in een snel veranderend klimaat zijn vrijblijvend en onvoldoende onderbouwd. Wij roepen op een effectief gemeentelijk beleid te voeren om de klimaat- en ecologische crisis aan te pakken. Dit is een noodzaak voor het behoud van een leefbare aarde en een leefbaar Utrecht. De crisis is nu! De initiatiefnemers, Bart Jordi Cock van der Kaaij Damien Fleur Guus Dix Kim de Roder Nienke Willems Veerle van Dieren Wouter Moraal Yaran Kaarsemaker namens Extinction Rebellion Utrecht Samenvatting In het Nederlandse Klimaatakkoord uit 2019 heeft de overheid samen met maatschappelijke organisaties en bedrijven afgesproken om de CO2 uitstoot te verlagen naar 49% in 2030 en ruim 95% in 2050. In datzelfde jaar riep Utrecht de klimaatnoodtoestand uit.

Hiermee gaf de gemeente aan er nog een extra stap bovenop te willen doen en maximale inspanning te leveren om de opwarming van de aarde tegen te gaan. Maar het tot op heden gevoerde beleid draagt te weinig bij tot het behalen van de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs én het Nederlandse Klimaatakkoord. Wij roepen de gemeenteraad op om veel meer maatregelen te nemen om energie te besparen, duurzame energie op te wekken, en om tegelijkertijd veel meer maatregelen te nemen ter behoud en bevordering van de biodiversiteit en groen in de stad. De klimaatcrisis en de ecologische crisis zijn twee kanten van dezelfde medaille en kunnen daarom niet los van elkaar gezien worden. Effectief gemeentelijk beleid om de klimaat- en ecologische crisis aan te pakken is een noodzaak voor het behoud van een leefbare aarde en een leefbaar Utrecht.

Context Aanleiding om deze burgeragendering in te dienen: De gemeente Utrecht werkt samen in de Regionale Energiestratgeie (RES) van de U16. En heeft daarin beloofd uiterlijk in 2030 0,523 TWh duurzame energie te realiseren door het plaatsen van 10 windturbines en 282 ha zon. Ook is bekend dat het totale elektriciteitsverbruik 5000 TJ is. Ongeveer 4%, 200 TJ, wordt nu duurzaam opgewekt. Voor het gemak zetten we de cijfers even om in GWh. Die 0,523 TWh aan duurzame elektriciteit wordt dan 523 GWh. En het verbruik van 5000 TJ komt overeen met ongeveer 1400 GWh. Dus met dit beleid dekt Utrecht 37% van de elektriciteitsvraag van dit moment. Behalve elektriciteit gebruiken we ook veel fossiele brandstoffen voor warmte. 9000 TJ om precies te zijn. Dat is 2500 GWh. Warmte plus elektriciteit is samen 3900 GWh. Dan is de duurzame opwek van 523 GWh tot 2030 nog maar 13%. Als we ook nog het verbruik in Utrecht voor verkeer en vervoer meenemen, dat is 12000 TJ oftewel 3300 GWh, dan komen we uit op een totaal verbruik van 7200 GWh. 523 GWh zon is dan nog iets meer dan 7%. Als Utrecht dat geheel wil dekken met duurzame elektriciteit, dan vraagt dat om een 14-voudige realisatie van het huidige RES2030-doel. De ontoereikendheid van het klimaatbeleid van Nederland, en daarmee in het verlengde het klimaatbeleid van Utrecht, werd al eerder aangekaart door de Raad van State.

Die sprak dit jaar uit dat de klimaatdoelen die gesteld zijn in de Klimaatwet uit het zicht zijn geraakt, laat staan de ambitieuzere Europese klimaatdoelen. Op de Gemeentelijke Duurzaamheidsindex scoort Utrecht op het gebied van milieu en energie nog maar net een voldoende en nauwelijks hoger dan het landelijke gemiddelde van een 5,5. Als het aankomt op hernieuwbare energie scoort de gemeente zelfs ‘zeer slecht’. Tweeënhalf jaar na het uitroepen van de klimaatnoodtoestand voelt het nog niet alsof de gemeente de klimaatcrisis als een noodtoestand behandelt. In 2015 werd het Klimaatakkoord van Parijs geratificeerd, waarin het streven is vastgelegd om de opwarming van de aarde beperkt te houden tot 1,5 °C. Tot 1,5 °C opwarming is er een zeer grote kans dat we nog geen onomkeerbare effecten, zoals totale smelting van ijskappen, gaan krijgen. De CO2 klok van de Verenigde Naties laat zien dat we, bij ongewijzigd beleid, nog 7 jaar en 8 maanden de tijd hebben om met de huidige uitstoot onder de 1,5 graad te blijven. Het is dus van belang dat rijke landen het voortouw nemen om duurzame energie te realiseren. Utrecht zou daarbij een voorloper moeten zijn. Wacht dus niet tot 2030 en haal ook de RES-doelstelling van 2040 naar voren. De klimaatcrisis en de ecologische crisis zijn zoals gezegd twee kanten van dezelfde medaille.

In Nederland is de “Wet Natuurbescherming” op 1 juli 2021 in werking getreden. Nederland streeft hiermee naar het behoud van de biologische diversiteit (biodiversiteit) en naar bescherming van dier- en plantensoorten en hun natuurlijke leefomgeving. Veel soorten worden bedreigd door de manier waarop de mens met hun omgeving om is gegaan en dat nog steeds doet. Deze bedreiging wordt verergerd door de negatieve effecten van klimaatverandering, waardoor de natuur in de toekomst onder nog verdere druk komt te staan. Zoals eerder genoemd, is deze ecologische crisis direct verbonden met de klimaatcrisis: door te weinig groen krijgt onze stad steeds vaker te maken met hittestress (het is warmer in de stad dan daarbuiten) en is de kans op

overstromingen groter door onnodige verharding. Bovendien is alleen de aanwezigheid van “groen” niet genoeg: de stadsnatuur moet sterk zijn, wat in grote mate samenhangt van de biodiversiteit van deze natuur. Een diverse natuur vormt een robuust netwerk en is daarmee in staat om verstoringen zoals ziektes te overleven. De vele cruciale ecosysteemdiensten van de natuur kunnen in die situatie dus op de lange termijn behouden blijven. Op deze manier kan een diverse natuur ook helpen in het verzachten van de effecten van extreem weer, door bijvoorbeeld verkoeling te bieden en water vast te houden tijdens hittegolven. Anderzijds zal een niet diverse, en dus zwakke, natuur juist negatief bijdragen aan het klimaatprobleem. De stad Utrecht heeft een belangrijke rol om planten- en diersoorten een plek te bieden, zoals ook in 2017 vastgelegd in de actualisatie van het Groenstructuurplan 2017-2030. Dit plan is echter ontoereikend voor de veranderende omstandigheden waar de natuur mee te maken krijgt in het komende decennium en daarna. Hoewel ook in het huidige Groenstructuurplan dit effect wordt onderstreept, zijn de bijbehorende maatregelen weinig concreet en vooral gebaseerd op voorbeelden en potentiële opties. Het is echter meer dan waarschijnlijk dat, bij ongewijzigd beleid, ook in Utrecht planten en dieren zullen verdwijnen als die het veranderende klimaat niet bij kunnen benen.

Dit veroorzaakt een negatieve spiraal: hoe meer soorten verdwijnen, hoe minder divers en dus hoer kwetsbaarder de natuur. Het kan anders. Zo zou natuurinclusief én diervriendelijk bouwen een kern eis moeten zijn. Niet iets waar projectontwikkelaars een “bonus” voor kunnen verdienen bij hun inschrijving zoals nu. Daarnaast kan geclaimd land op grotere schaal teruggegeven worden aan natuur, in plaats van plek te zoeken tussen de huidige bebouwing. Ook kunnen er hardere maatregelen ingevoerd worden om verharding terug te draaien en kan er een biodiversiteit-gericht klimaatadaptatie plan komen voor de stadsnatuur. Doel dat de initiatiefnemer met deze burgeragendering heeft Door in 2019 de klimaatnoodtoestand uit te roepen geeft de gemeente Utrecht aan dat ze klimaatcrisis serieus willen nemen. Verder heeft de overgrote meerderheid van de gemeenteraad uitgesproken dat Utrecht de volgende gaststad voor een klimaattop zou moeten zijn. Wij vragen de gemeente om woord bij daad te voegen. Uit stadsgesprekken van het afgelopen jaar blijkt dat het overgrote deel van Utrechters ambitieuzer klimaatbeleid willen van de gemeente. Meer dan 80% van de deelnemers wil concrete doelen om de overstap te maken naar duurzame energie. Ook werd aangegeven dat de datum van 2050 voor veel Utrechters te lang duurt.

Door met urgentie aanvullende maatregelen te nemen, kan de gemeenteraad van Utrecht een voorloper worden in de huidige klimaatcrisis en ecologische crisis. Dit leidt tot een Utrecht dat een voorbeeld is voor andere gemeenten, groene energie levert en verbruikt, groene banen biedt, een natuur-rijke stad is, kortom een toonaangevende plek waar burgers graag willen wonen en werken. Door aanvullende maatregelen te nemen draagt Utrecht evenredig bij tot het behalen van de doelstellingen geformuleerd in het Klimaatakkoord van Parijs, waarin het streven is vastgelegd om de opwarming van de aarde beperkt te

houden tot 1,5 °C, het Nederlandse klimaatakkoord en levert haar aandeel in het behoud van de soortenrijkdom in de natuur. Wij vragen aan de leden van de gemeenteraad:  WEES EERLIJK over de klimaatcrisis en de ecologische ramp die ons voortbestaan bedreigen. Maak Utrechters meer bewust van de noodzaak voor grootschalige verandering.  DOE WAT NODIG IS om biodiversiteitsverlies te stoppen en verminder de uitstoot van broeikasgassen. Doe dit op een rechtvaardige manier.  LAAT BURGERS BESLISSEN over een rechtvaardige transitie door het oprichten van een Utrechts Burgerberaad dat een leidende rol speelt in de besluitvorming.