Agendabundel

Wij zullen in Q4 -2021 uw raad opnieuw informeren over de voortgang en actuele ontwikkelingen. Het nieuwe ondernemingsplan zal uw raad in Q3-2022 ontvangen.

18-11-22 (stand van zaken) De 2e Voortgangsrapportage ondernemingsplan UW is begin december 2021 aan de Raad toegezonden. Daarmee is het eerste deel van deze toezegging afgehandeld. Toegezegd is eveneens dat het nieuwe Ondernemingsplan UW 2023-2026 in Q3, 2022 aan de Raad zal worden aangeboden. Gelet op de verschillende stappen die daarvoor gezet moeten worden is deze planning te krap. Het nieuwe ondernemingsplan UW 2023 -2026 zal daarom begin Q4, (eind oktober /begin november 2022) met de Raad worden gedeeld.

Lijst toezeggingen-moties-brieven OWE dd25 mei 2022(inclusief voortgangsinformatie) nummer datum agendapunt portefeuille onderwerp

streefdatum, antwoord, stavaza

(507/558) 20/T251

Raad 23-01-20

LIS / Raadsbrief Interventieproject Wijkgerichte aanpak Overvecht

Werk en Inkomen De wethouder zal na afloop van het interventieproject 02-08-21 Wijkgerichte aanpak Overvecht ( naar verwachting eind 2e (stand van zaken) Door de verlenging van de lockdown, kwartaal 2021 informeren over de behaalde projectresultaten hebben er sinds maart 2020 nog geen huisbezoeken plaatsgevonden en staat het project tot nadere orde on hold.

(537/558) 20/T36

cie. M&S 13-0220

Handhaving Werk en Inkomen Werk en Inkomen De wethouder zegt toe dat zij na afloop van het project een 26-07-21 onafhankelijk onderzoek uit laat voeren waarin ook een (stand van zaken) In verband met de lockdown -waardoor maatschappelijke kosten (en baten) analyse uitgevoerd wordt het LSI project on hold staat, staat ook de en naar de schaalbaarheid en toepasbaarheid in andere planning/organisatie van het onafhankelijke onderzoek wijken gekeken wordt en stuurt deze voor de zomer 2021 aan hiermee on hold. de raad toe.

(545/558) 19/T432

cie. M&S 30-1019

PB 2020 - BbZ

Werk en Inkomen Het onderzoek over de BBZ komt in het 2e kwartaal van 2020 30-06-21 naar de raad. (stand van zaken) Dit onderzoek is on hold gezet omdat midden tijdens het veldwerk (interviews) de coronacrisis uitbrak. Gedurende de crisis hebben ondernemers wel iets anders aan hun hoofd dan na te denken over de reguliere dienstverlening van de gemeente en is het bovendien lastig om hun mening over reguliere dienstverlening te scheiden van hun mening over crisisdienstverlening en coronamaatregelen van de gemeente. Voorstel is om pas medio 2021 weer met de onderzoekers in gesprek te gaan over het opnieuw leven inblazen van dit onderzoek. Update 16-3-'22: status is nog steeds on hold. Coronamaatregelen zijn pas net afgelopen en Bbz was het afgelopen jaar een versoepelde Bbz. Een onderzoek over dienstverlening of effectiviteit van Bbz van de afgelopen jaren lijkt door de coronacrisis op dit moment weinig zinvol.

6.1 Raadsbrief Meerjarenbeleidsplan en financiële opgave Bibliotheek Utrecht 1 Dossier 2692 voorblad.pdf

Commissie Onderwijs, Werk en Economie Dossiernummer

2692

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

2 juni 2022

Agendapunt

6.1

Titel

Raadsbrief Meerjarenbeleidsplan en financiële opgave Bibliotheek Utrecht

ID

2871

Behandelend ambtenaar

C.Bont-Tiebosch

Telefoon

1430

E-mail

c.bonttieboshc@utrecht.nl

Datum collegebesluit Geocodering Thema Portefeuillehouder

Wethouder Klein

Beleidsveld

Onderwijs

Referendabel Reden niet referendabel Raadsadviseur (lijst)

Willemien Kok/Cie Onderwijs, Werk en Economie/0624862310

Behandelvoorstel Resultaat commissiebehandeling Resultaat raadsbehandeling Geagendeerd

Vergaderdatum

Commissie Onderwijs, Werk en

2 juni 2022

Economie Voorgesteld besluit

1 Raadsbrief Meerjarenbeleidsplan en financiele opgave Bibliotheek Utrecht.docx.pdf

Burgemeester en wethouders Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 14 030 www.utrecht.nl

Aan de gemeenteraad

Behandeld door

C. Bont-Tiebosch

Datum

18 maart 2022

Doorkiesnummer

14030

Kenmerk

9865018

E-mail

c.bonttiebosch@utrecht.nl

Onderwerp

Meerjarenbeleidsplan en financiële opgave Bibliotheek Utrecht

Bijlage(n)

Brief bibliotheek Utrecht, kenmerk 22-02-055

Beleidsveld

Onderwijs

Geachte leden van de raad, Recent zijn wij door de directeur-bestuurder van de Bibliotheek Utrecht geïnformeerd over de financiële situatie van de bibliotheek (zie bijlage) en de stappen die zij zetten naar een gezonde en toekomstbestendige organisatie en begroting. Om die reden brengen wij uw raad in deze brief op de hoogte van de stand van zaken van het financiële beeld, de stappen die zij zetten om te komen tot een sluitende meerjarenbegroting en de keuzes die daarbij voorliggen. Huidige financiële situatie In december 2021 heeft de Bibliotheek Utrecht de gemeente mondeling ambtelijk op de hoogte gebracht van een verwacht financieel tekort dat de Bibliotheek Utrecht op zich af ziet komen. Medio februari is een eerste globale uitsplitsing gegeven van de verschillende posten die een financieel tekort veroorzaken. De belangrijkste posten die de Bibliotheek Utrecht aanmerkt waarop tekorten ontstaan zijn noodzakelijke investeringen in ICT en innovatie, incidentele investeringen die nodig zijn voor een organisatieontwikkeling en hogere onderhouds- en energiekosten waar de bibliotheek voor verantwoordelijk is. De Bibliotheek heeft ons laten weten in 2022 de financiële tekorten op te vangen door bijvoorbeeld terughoudendheid in beschikbaar stellen van vacatures, minder inkoop nieuwe collectie, marketing en cultureel programma en daarnaast door een bijdrage uit het eigen vermogen.

Vervolgstappen: samen bouwen aan meerjarenbeleidsplan Naast financiële tekorten op de korte termijn voorziet de Bibliotheek Utrecht structurele financiële tekorten bij ongewijzigd beleid. Voor een toekomst waarin de maatschappelijke opgaven centraal staan met een gezonde structurele begroting, werkt de Bibliotheek Utrecht versneld aan een meerjarenbeleidsplan en -begroting 2023-2027. Bij het uitwerken van een meerjarenbeleidsplan en bijhorende begroting wordt de gemeente Utrecht actief betrokken. We verkennen verschillende scenario’s voor een toekomstige invulling van de taken die de bibliotheek in onze stad vervult. Bij

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

18 maart 2022 9865018

deze scenario’s brengen we vanuit verschillende financiële kaders (gelijkblijvend budget en verruiming van budget) een uitwerking van het dienstverleningsniveau in kaart. Eind april zullen wij u op de hoogte brengen over het proces dat de Bibliotheek Utrecht voorstaat om te komen tot een meerjarenbeleidsplan en -begroting en de wijze waarop we uw raad in dit proces betrekken. Medio dit jaar ontvangt u een meerjarenbegroting met een onderbouwing van de financiën op basis van toekomstscenario’s van de Bibliotheek Utrecht.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

2/2

1 Brief Bibliotheek Utrecht, kenmerk 22-02-055 - Financiele knelpunten - 14 maart 2022.pdf

Gemeente Utrecht T.a.v. wethouder Anke Klein Postbus 16200 3500 CE Utrecht

Datum: Betreft: Kenmerk:

14maart 2022 Financieel-strategische knelpunten 22.02.055

Geachte wethouder Klein, De afgelopen maanden hebben we een aantal financieel-strategische knelpunten geconstateerd bij de Bibliotheek Utrecht. De aard en oorzaak hiervan hebben we reeds mondeling aan u toegelicht. Bij deze stellen wij u daarvan ook schriftelijk op de hoogte. Dit jaar, 2022, kunnen we het verwachte tekort opvangen met bezuinigingen die een beperkte invloed hebben op onze dienstverlening aan de stad. Dit mede dankzij een bijdrage uit ons eigen vermogen. In de hierop volgende jaren zal naar verwachting het structurele financiële tekort bij ongewijzigd beleid echter oplopen tot jaarlijks 1,5 miljoen in 2026. Daarnaast zijn er incidentele investeringen noodzakelijk om te voorzien in de veranderende maatschappelijke opgave en het aanpassen van de organisatie daarop. De komende maanden zijn we, om de meerjarenbegroting vanaf 2023 sluitend te krijgen, genoodzaakt na te denken over aanpassingen in de toekomstige invulling van de dienstverlening van de Bibliotheek Utrecht. In een nieuw Meerjarenbeleidsplan 2023-2026 zullen we hiervoor verschillende scenario’s presenteren. Omdat het gaat om vergaande keuzes met financiële consequenties, denk daarbij o.a. aan anders omgaan met locaties en bereikbaarheid in de wijken, maken wij graag afspraken met u over het samen optrekken bij het uitwerken van deze scenario’s.

Uiteraard maken we hierbij ook duidelijk welke bijdragen de bibliotheek kan leveren aan stedelijk urgente opgaven als geletterdheid, digitaal meedoen, een leven lang leren en gelijke kansen. Financieel-strategisch tekort Het financiële tekort meldden we uw ambtenaren medio december 2021. Sindsdien zijn we op constructieve wijze en in meer detail hierover in gesprek. In deze brief licht ik beknopt de oorsprong hiervan toe, evenals mogelijke oplossingsrichtingen. De financiële knelpunten hebben verschillende oorzaken: 1. Ambitieuze financiële afspraken uit 2013 In 2013 hebben de gemeente en de bibliotheek bij de verzelfstandiging afspraken gemaakt over een zogenaamde subsidiesuppletie. Dit was in de beginjaren een extra bijdrage voor onder andere kosten voortvloeiend uit de verzelfstandiging en een bijdrage aan het noodzakelijke eigen vermogen en liquiditeit. De veronderstelling was dat in latere jaren, door in de tussentijd behaalde bezuinigingen en taakstellingen, de subsidie gekort kon worden. Bij het maken van deze afspraak hebben de gemeente en de bibliotheek gezamenlijk een aantal

bedrijfseconomische risico’s benoemd in het bedrijfsplan. Deze risico’s hebben zich helaas gemanifesteerd. In de afgelopen jaren was de korting op de subsidie van bescheiden omvang, maar deze loopt op en bedraagt in 2026 ca. € 400.000. 2. Prijsstijgingen zijn hoger dan de indexering van de subsidie De prijsstijgingen raken vooral de huisvestingskosten: hogere onderhoudskosten en energiekosten. De bibliotheek telt dertien vestigingen. Twee panden zijn eigendom, de andere worden gehuurd, waarvan negen van de gemeente. Als eigenaar of als huurder dragen we bij aan onderhoud. Daarvoor is in 2016 een Meerjarenonderhoudsplan gemaakt. In december 2021 werd dit plan geactualiseerd. Daarin zijn nu ook twee grote nieuwe vestigingen, Leidsche Rijn en Neude opgenomen. In het nieuwe Meerjarenonderhoudsplan blijkt dat er jaarlijks meer moet worden gereserveerd voor onderhoud dan waar tot nu toe rekening mee werd gehouden. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door grote prijsstijgingen. 3. Noodzakelijke investeringen in ICT en innovatie Uit een recente ICT-scan blijkt dat er meer moet worden geïnvesteerd in ICT dan begroot, onder andere om de veiligheid te borgen en de dienstverlening op peil te houden. 4.

Incidentele investering in organisatieontwikkeling is noodzakelijk Voor een flexibele en toekomstbestendige organisatie is een organisatieontwikkeling (nieuwe structuur en bijscholing) noodzakelijk. Hiervoor is een incidentele investering nodig. We werken op dit moment aan een stevige onderbouwing en mogelijke oplossingsrichtingen van de financiële knelpunten. Dit krijgt vorm in het nieuwe Meerjarenbeleidsplan- en begroting 2023-2026. Oplossingsrichtingen De oplossingsrichtingen zijn zowel beleidsmatig als financieel van aard, waarbij een onderscheid moet worden gemaakt tussen de korte en de (middel)lange termijn. Meegroeien met de stad Zoals aangegeven, gaan we de komende maanden graag met u in gesprek over hoe de bibliotheek met haar diensten en aanwezigheid in de wijken kan meegroeien met de stad en haar behoeften.

Wat is bijvoorbeeld de ambitie van de gemeente met het recent breed geïnitieerde Leesoffensief Utrecht en met digitale inclusie en hoe kunnen we daarin beter samen optrekken? Sluit het huidige vestigingennetwerk in de wijken nog aan bij de behoefte van vandaag en de groei van de stad (hierover rond onderzoeksbureau AEF binnenkort een onderzoeksrapport af)? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de maatschappelijke meerwaarde van het vastgoed wordt vergroot – hoe kunnen we bijvoorbeeld de vele maatschappelijke, educatieve en culturele partners die gebruik maken van ons netwerk beter faciliteren? In het nieuwe Meerjarenbeleidsplan, dat 1 juli 2022 gereed is, wordt duidelijk hoe we deze inhoudelijke ambities in lijn brengen met de inzet van de financiële middelen. Financiële mogelijkheden en maatregelen Daarnaast zijn we, in samenspraak met u, bezig om financiële mogelijkheden en maatregelen in kaart te brengen. Bij het opstellen van de scenario’s in het nieuwe Meerjarenplan denken we na over een sluitende meerjarenbegroting waarin bezuinigingen, vergroten van inkomsten en het herijken van de huidige (subsidie) afspraken worden betrokken. Bijzondere aandacht vragen we daarbij voor de koppeling van de subsidie aan de te verwachte groei van de stad met bijna 100.000 inwoners extra in 2040. Indien de subsidie

van de bibliotheek niet meegroeit met de stad, zal de investering per inwoner aanzienlijk dalen. Het is goed om daarbij te realiseren dat financiering uit bibliotheeklidmaatschappen niet gelijk oploopt met het aantal gebruikers: het aantal leden staat onder druk, maar het aantal gebruikers stijgt. Uit landelijk onderzoek blijkt dat inmiddels driekwart van de volwassen bezoekers die wel gebruik maakt van de ruimte en diensten van de bibliotheek, geen lid is. Tot slot Tijdens de coronapandemie is de bibliotheek een essentiële voorziening in de stad gebleken. Bibliotheken dragen met hun collectie en programma niet alleen bij aan de verbeelding en geletterdheid van mensen, maar zorgen er met hun maatschappelijk-educatieve programma en partners ook voor dat mensen digitaal kunnen blijven meedoen, een leven lang kunnen leren en democratische vaardigheden ontwikkelen. Daarnaast zijn bibliotheken belangrijke ontmoetingsplekken in de wijken. Wij hopen dat we vanaf 2023 niet gedwongen zijn onze aanwezigheid in en diensten aan de stad te verminderen, en dat het Meerjarenplan 2023-2026, dat we de komende maanden met u uitwerken, u alternatieven biedt die leiden tot een gezond financieel beleid én een optimale ondersteuning van de ontwikkeling van Utrechters door de bibliotheek.

Met vriendelijke groet,

Deirdre Carasso Directeur-bestuurder Bijlage: tabel met toelichting

6.2 Raadsbrief Stappen en planning meerjarenbeleidsplan en -begroting Bibliotheek Utrecht. 1 Dossier 2730 voorblad.pdf

Commissie Onderwijs, Werk en Economie Dossiernummer

2730

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

2 juni 2022

Agendapunt

6.2

Titel

Raadsbrief Stappen en planning meerjarenbeleidsplan en -begroting Bibliotheek Utrecht.

ID

2912

Behandelend ambtenaar

C. Bont-Tiebosch

Telefoon

14030

E-mail

c.bonttiebosch@utrecht.nl

Datum collegebesluit

20 april 2022

Geocodering

Stad Utrecht

Thema

Onderwijs

Portefeuillehouder

Wethouder Klein

Beleidsveld

Onderwijs

Referendabel Reden niet referendabel Raadsadviseur (lijst)

Willemien Kok/Cie Onderwijs, Werk en Economie/0624862310

Behandelvoorstel Resultaat commissiebehandeling Resultaat raadsbehandeling Geagendeerd

Vergaderdatum

Commissie Onderwijs, Werk en

2 juni 2022

Economie Voorgesteld besluit

1 Raadsbrief Stappen en planning meerjarenbeleidsplan en -begroting Bibliotheek Utrecht.docx.pdf

Burgemeester en wethouders Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 14 030 www.utrecht.nl

Aan de gemeenteraad

Behandeld door

C. Bont-Tiebosch

Datum

20 april 2022

Doorkiesnummer

14030

Kenmerk

9927320

E-mail

c.bonttiebosch@utrecht.nl

Onderwerp

Stappen en planning meerjarenbeleidsplan en -begroting Bibliotheek Utrecht

Bijlage(n)

-

Beleidsveld

Onderwijs

Geachte leden van de raad, In de raadsbrief van 18 maart jl. bent u geïnformeerd over de financiële situatie van de Bibliotheek Utrecht. Met deze brief informeren wij uw raad over de vervolgstappen die de Bibliotheek zet om te komen tot een gezonde en toekomstbestendige organisatie en sluitende meerjarenbegroting. Daarbij onderscheiden wij twee sporen. Het eerste spoor is het verkrijgen van een goed beeld van de financiële situatie dit jaar en de komende jaren. Het tweede spoor is het inhoudelijke spoor, waarbij de bibliotheek werkt aan een visie op de toekomstige invulling van deze belangrijke maatschappelijke functie in onze stad. Deze twee sporen samen moeten leiden tot uitgewerkte keuzes over de toekomstige bibliotheek die ook met uw raad besproken zullen worden. Spoor 1 – Financieel beeld Volgens het reguliere subsidieproces ontvangt de gemeente in het tweede kwartaal de jaarrekening 2021. Daarnaast geeft de bibliotheek een onderbouwing bij de herijkte begroting 2022 met daarin een duiding van de financiële knelpunten. Op basis van deze cijfers krijgen we beter inzicht in de gestegen kosten op onder andere huisvesting (incl. onderhouds- en energiekosten), organisatie en ICT. Deskundigen van de gemeente Utrecht worden betrokken om de onderbouwing te toetsen en de herijkte prognoses en de financiële situatie voor korte en langer termijn te beoordelen.

Spoor 2 – Meerjarenbeleidsplan en -begroting Op basis van de begroting van de komende jaren, stelt de bibliotheek scenario’s op. Scenario’s die rekening houden met meer of minder bezuiniging op vestigingen en programma, met als kader de wettelijke taken van de bibliotheek en ontwikkelscenario’s voor huisvesting en aanvullende taken voor de bibliotheek in aansluiting op gemeentelijk beleid. Bij het opstellen van deze scenario’s zal door de bibliotheek het gesprek worden georganiseerd, om de politiek en partners in de stad mee te nemen en het gesprek aan te gaan over de maatschappelijke positie, spreiding en ambities van de moderne bibliotheek in een groeiende stad. De uitkomsten van deze gesprekken worden meegenomen in het meerjarenbeleidsplan van de bibliotheek. Deze beleidstafels worden georganiseerd in de maanden mei en juni.

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

20 april 2022 9927320

De bibliotheek zal aan de hand van de gesprekken en inhoudelijke uitwisseling in juni 2022 de conceptversie van het meerjarenbeleidsplan en -begroting bespreken binnen de eigen gelederen en met de gemeente Utrecht. De bibliotheek streeft deze per 1 juli 2022 vast te stellen. Zodra het meerjarenbeleidsplan en -begroting definitief is vastgesteld, zal deze gedeeld worden met uw raad.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

2/2

6.3 Brief Bibliotheek Utrecht-Brief formateurs college 2022-2026 -19 april 2022 1 Brief formateurs college 2022-2026 - 19apr2022.pdf

Gemeente Utrecht T.a.v. de heren R. van Gurp en S. van Weyenberg cc. de politieke partijen in de gemeenteraad per e-mail verzonden Datum: Betreft: Kenmerk:

19 april 2022 Bibliotheek Utrecht 22.04.104

Geachte heer van Gurp en heer van Weyenberg, Graag vraagt de Bibliotheek Utrecht, in het licht van de besprekingen ter vorming van een nieuwe college van B&W voor de stad Utrecht, uw aandacht voor het volgende. Openbare bibliotheken in heel Nederland hebben steeds meer een bredere maatschappelijke-educatieve functie. Zoals beschreven in de Bibliotheekwet en het Bibliotheekconvenant 2020-2023 vervult de moderne bibliotheek naast de functie van boekenuitleen meerdere rollen: het stimuleren van lezen, participatie in de informatiesamenleving mogelijk maken en een leven lang leren bevorderen. Bibliotheken vervullen daarmee meer dan vroeger een rol als een plek voor ontmoeting en persoonlijke ontwikkeling in de wijken. Daarbij wordt nauw samengewerkt met vele partners en Utrechters. Ook de Bibliotheek Utrecht kiest nadrukkelijk voor deze koers. Daarbij staat de Bibliotheek Utrecht voor de opgave het vestigingennetwerk te herijken. Er wordt een groei van 100.000 inwoners tot 2040 verwacht, hetgeen vraagt om een heroriëntatie van de wijkbibliotheken over de stad. De bredere taak en meer partners die van ons netwerk gebruik willen maken behoeven nieuwe en andere faciliteiten. Dat is een kwetsbare operatie.

Het netwerk van dertien bibliotheken in de stad vormt een sterke sociale infrastructuur, waar niet alleen Utrechters, maar ook vele educatieve, maatschappelijke en culturele partners in de stad intensief gebruik van maken. Doorontwikkeling hiervan moet in samenwerking. Financieel tekort We worden daarnaast, bij ongewijzigd beleid, geconfronteerd met een structureel tekort op de begroting 2023 van ca. € 1,3 miljoen euro. Dit loopt in de jaren daarna op tot ca. € 1,5 miljoen. Dit tekort is ontstaan door een combinatie van historische en actuele oorzaken. Op hoofdlijnen zijn dat: - een korting op de subsidie ten gevolge van ambitieuze afspraken uit 2013 over een subsidiesuppletie. - prijsstijgingen die de indexatie ver te boven gaan, waaronder hogere kosten voor onderhoud van dertien Bibliotheken van de Wijken en energie. - noodzakelijke investeringen in ICT (o.a. security) en innovatie om toekomstbestendig te zijn. Dit is verder toegelicht in de brief van wethouder Klein aan de gemeenteraad van 18 maart jl. Naast het tekort is een incidentele investering nodig voor de organisatieontwikkeling van naar schatting € 750.000.

de Bibliotheek Utrecht • Postbus 80 • 3500 AB Utrecht • T 030 286 1800 • www.bibliotheekutrecht.nl • IBAN NL88RABO0300409508 • kvk 56471572

Bezuinigen of doorontwikkelen? Wij zien twee heel verschillende oplossingsrichtingen voor dit probleem: bezuinigen of ontwikkelen. Wij hebben het adviesbureau AEF gevraagd beide scenario’s uit te werken. Het resultaat daarvan stuur ik u bijgaand. Het betreft een uitwerking op hoofdlijnen. Het rapport maakt de consequenties van beide scenario’s duidelijk. Bezuinigingsscenario: 3 tot 5 Bibliotheken van de Wijken sluiten en reorganiseren Omdat een groot deel van onze kosten zijn gerelateerd aan huisvesting kan ik nu reeds aangeven dat in dit scenario op korte termijn onvermijdelijk meerdere Bibliotheken van de Wijken de deuren zullen moeten sluiten. In het rapport van AEF vindt u een analyse van de huidige vestigingen. Op basis van die analyse zijn dat 3 tot 5 vestigingen. Dat betekent dat veel Utrechters de bibliotheek niet meer nabij hebben. Met name inwoners uit meer kwetsbare wijken maken alleen gebruik van voorzieningen als ze in de buurt zijn. Ook maatschappelijke en educatieve partners kunnen veel minder gebruik maken van de bibliotheek als vertrouwde plek voor activiteiten. De Bibliotheek zal daarnaast ook moeten bezuinigen op personele kosten. Dat betekent dat we onze wettelijke taken, zoals bijdragen aan (digitale) geletterdheid en een leven lang leren, in mindere mate kunnen uitoefenen.

Dit scenario leidt onvermijdelijk tot frictiekosten, geld dat de Bibliotheek nu niet heeft. Ontwikkelscenario: maak de sociale infrastructuur van Bibliotheken van de Wijken toekomstbestendig Dit scenario gaat uit van een vast subsidiebedrag per inwoner om vervolgens de Bibliotheek te laten meegroeien met de groei van stad. Een toename van het aantal inwoners leidt tot een toename van de subsidie aan de Bibliotheek. Dit uitgangspunt biedt voldoende financiële armslag om enerzijds als bibliotheek invulling te geven aan onze steeds breder wordende maatschappelijk-educatieve taak en anderzijds ons vestigingennetwerk te vernieuwen in benodigde faciliteiten en beter te spreiden over de stad. In de eerste jaren kost dit scenario extra subsidiegeld voor incidentele investeringen in huisvesting en technologie, frictiekosten en een transitiebudget voor 4 jaar om toe te werken naar een neutraal en positief exploitatieresultaat. Onze vraag aan u Wij vragen u te overwegen om het volgende op te nemen in het coalitieakkoord: 1. Tijd en bijbehorend budget voor 2023 Wij vragen aan de gemeente, aan de gemeenteraad, aan de partijen die nu aan het onderhandelen zijn nu in eerste instantie tijd. Wij realiseren ons goed dat zo maar instappen op een ontwikkelscenario van de huisvesting (op hoofdlijnen) te snel gaat.

Tegelijk denken we dat dit scenario veel aanknopingspunten biedt om samen urgente maatschappelijke vraagstukken aan te pakken. Denk aan het ontwikkelen van democratische burgerschapsvaardigheden, bewustwording rondom de digitale stad of schaduwonderwijs/huiswerkbegeleiding. En ook om de Bibliotheek als publiek platform nog beter te wortelen in Utrechtse wijken. We willen daarom dit scenario samen met de gemeente en met onze maatschappelijke partners verder uitwerken. Daar hebben we tijd voor nodig. Om die reden vragen wij om in het coalitieakkoord op te nemen om incidenteel het geschatte tekort voor 2023 van € 1,3 miljoen aan te vullen. Indien dat niet mogelijk is, dan zal ik als directeur-bestuurder helaas per 1 september het scenario bezuinigen in gang moeten zetten. We zullen dan de sluiting van meerdere vestigingen voorbereiden en een reorganisatie starten.

2.

Het ontwikkelscenario mogelijk te maken: laat de bibliotheek meegroeien met de stad en koppel de subsidie daaraan De bibliotheek heeft een steeds bredere maatschappelijk-educatieve taak. Daaraan willen we samen met de gemeente en maatschappelijke partners vorm geven. De stad zal gaan groeien en van de bibliotheek mag verwacht worden dat ze mee groeit. Daarom vragen wij u om de basis van de subsidie op basis van het inwoneraantal te berekenen, in plaats van uit te gaan van de huidige vaste bekostiging. Dit uitgangspunt maakt het mogelijk voor de bibliotheek om zich verder te ontwikkelen. Wij denken dat de stad daar profijt van heeft. Uiteraard ben ik bereid te allen tijde deze brief en het rapport van AEF toe te lichten.

Met vriendelijke groet,

Deirdre Carasso Directeur-bestuurder Bibliotheek Utrecht

6.4 AEF - Herijking huisvesting Bibliotheek Utrecht.pdf 1 AEF - Herijking huisvesting Bibliotheek Utrecht.pdf

Herijking huisvesting Bibliotheek Utrecht Bezuinigen of ontwikkelen?

1

Datum 19 april 2022

Opdrachtgever Bibliotheek Utrecht

Team AEF Peter van Zoest Bene Colenbrander Maarten van Poelgeest

Referentie UB11/aef - herijking huisvesting bibliotheek utrecht

bezoekadres postadres

Maliebaan 16 Postbus 85198

3581 CN Utrecht 3508 AD Utrecht

telefoon website

+31 30 236 30 30 www.aef.nl

2

/

Managementsamenvatting Openbare bibliotheken in heel Nederland hebben steeds meer een bredere maatschappelijke functie. Zoals beschreven in de Bibliotheekwet en het Bibliotheekconvenant 2020-2023 vervult de moderne bibliotheek naast de functie van boekenuitleen meerdere rollen: het stimuleren van lezen, een leven lang leren en participatie in de informatiesamenleving mogelijk maken. Bibliotheken vervullen daarmee meer dan vroeger een rol als lokale ontmoetingsplek en locatie voor cursussen en ondersteuning. De Bibliotheek Utrecht kiest ook voor deze koers. Daarnaast staat de Bibliotheek Utrecht voor de opgave het vestigingennetwerk te herijken om mee te kunnen groeien met de stad (een groei van 100.000 inwoners tot 2040) en vestigingen beter te spreiden over de stad.

Een financieel tekort dwingt tot het maken van keuzes De Bibliotheek wordt geconfronteerd met een fors financieel tekort voor 2023 van € 1,3 miljoen, oplopend tot € 1,5 miljoen in de jaren daarna. Dit tekort wordt onder meer veroorzaakt door sterke prijsstijgingen voor onderhoud en energie. Met dit tekort is het niet mogelijk om de maatschappelijke functie te verbreden en het vestigingennetwerk te herijken. Wanneer de bestaande subsidieafspraak niet herzien wordt, kan dit tekort niet worden weggewerkt zonder vestigingen te sluiten.

Twee scenario’s maken keuzes op hoofdlijnen inzichtelijk In dit onderzoek zijn twee scenario’s doorgerekend.  In het bezuinigingsscenario wordt het tekort voor twee derde gevonden door het sluiten van vestigingen. De impact hiervan is groot: sluiting van naar schatting drie tot vijf vestigingen en nauwelijks ruimte voor nieuwe programma’s.  In het ontwikkelscenario wordt maximaal ruimte gemaakt voor de doorontwikkeling van de Bibliotheek Utrecht door uit te gaan van een vast bedrag aan subsidie per inwoner. Hierdoor kan de bibliotheek samen met gemeente en maatschappelijke partners invulling geven aan haar brede maatschappelijke rol. Tegelijkertijd kan de bibliotheek het vestigingennetwerk vernieuwen door de vestigingen beter over de stad te verdelen, ook met het oog op de groei tot 2040. Naast nieuwe subsidieafspraken zijn bij aanvang incidentele subsidies nodig.

Ontwikkelscenario vraagt om meer inhoudelijke uitwerking In dit onderzoek is het ontwikkelscenario op hoofdlijnen doorgerekend. Hierbij zijn een aantal aannames gedaan ten aanzien van het vestigingennetwerk. Het scenario vraagt om een meer inhoudelijke uitwerking. Het zou goed zijn wanneer gemeente en maatschappelijke partners daar de komende tijd de dialoog over aan gaan.

Duidelijkheid over financiële randvoorwaarden is snel geboden, maar kan niet los gezien worden van de inhoud De bereidheid van de gemeente om de subsidieafspraken te herzien, is alles bepalend voor de ruimte die geboden wordt om met elkaar na te denken over invulling van een ontwikkelscenario. Hier is sprake van een kip-ei probleem. Zonder een scherper zicht op de meerwaarde van een ontwikkelscenario bestaat de kans dat de wil om de subsidieafspraken te herijken niet groot is. Echter, zonder het perspectief dat ruimte geboden wordt door de subsidieafspraken (deels) te herzien, zal er weinig animo zijn om met elkaar een proces te starten om een ontwikkelscenario inhoudelijk verder uit te werken.

3

/ Inhoud /

Managementsamenvatting

3

/1

Introductie

5

1.1

Landelijke context

5

1.2 1.3

Ontwikkelingen in Utrecht Vraag

6 6

1.4 1.5

Aanpak Leeswijzer

7 8

/2

Context

9

2.1

Elke wijk een eigen karakter en samenstelling

9

2.2 2.3

De stad groeit Vestigingen

9 11

2.4 2.5

Financiën Stand van zaken

15 15

/3

Twee scenario’s

18

3.1 3.2

Knoppen Uitgangspunten van de twee scenario’s

18 20

/4

Bezuinigingsscenario

23

4.1

Sluiting van vestigingen

23

4.2 4.3

Beperking maatschappelijk aanbod Gedwongen ontslagen in de interne organisatie

24 25

4.4

Conclusies

25

/5

Ontwikkelscenario

26

5.1 5.2

Uitgangspunten ontwikkelscenario Doorrekening ontwikkelscenario

26 28

/6

Reflectie en vervolg

31

/A

Bijlagen

32

A.1

Demografische gegevens

32

A.2 A.3

Kerngegevens vestigingen Vestigingennetwerk ontwikkelscenario

32 33

A.4 A.5

Ontwikkeling subsidie ontwikkelscenario Ontwikkelscenario per variant per jaar t/m 2030

34 35

4

/ 1 Introductie 1.1

Landelijke context Bibliotheken zetten steeds meer in op educatie: lezen, digitale inclusie en een leven lang leren Vergeleken met de jaren ’90 zijn leden-uitleenaantallen van openbare bibliotheken in heel Nederland flink gedaald. Om deze trend te keren hebben bibliotheken en overheden de laatste jaren via een landelijke samenwerking een bredere invulling van de bibliotheek voor de 21e eeuw ontwikkeld en geïmplementeerd. De in 2015 ingegane Bibliotheekwet geeft daar de nodige ruimte voor. In de Wet staat namelijk dat bibliotheken plekken zijn voor kennis en informatie, ontwikkeling en educatie, lezen en literatuur, ontmoeting en debat en kunst en cultuur. Dezelfde brede opvatting van bibliotheekfuncties is ook terug te zien in het Bibliotheekconvenant 2020-2023, het centrale beleidsdocument waarin drie landelijke opgaven geformuleerd zijn:  Geletterde samenleving  Participatie- en informatiesamenleving (digitale inclusie)  Leven lang ontwikkelen.1 Bibliotheken ontwikkelen eigen programmering om aan deze opgaven te werken In heel het land werken openbare bibliotheken aan deze uitdagingen. Een belangrijke manier om dat te doen is via het organiseren van programma’s of door het bieden van ondersteuning. Zo heeft de Bibliotheek Utrecht Informatiepunten Digitale Overheid (IDO’s). Programmering is vaak specifieker gericht.

Er zijn bijvoorbeeld veel landelijke initiatieven die lezen onder kinderen bevorderen. De Kinderboekenweek en de Nederlandse Kinderjury zijn hier voorbeelden van. Ook voor de andere opgaven bestaan landelijke initiatieven. Op het gebied van digitalisering en basisvaardigheden geven bibliotheken cursussen als Digisterker en Tel je geld. Daarmee proberen openbare bibliotheken nadrukkelijker een buurtfunctie te vervullen Deze programmering moet aangeboden worden op een plek waar buurtbewoners zich thuis en veilig voelen. Daarom moet een bibliotheekvestiging een openbare, inclusieve en veilige omgeving bieden waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, hun horizon kunnen verbreden en nieuwe ideeën kunnen ontdekken. Dit model wordt community library genoemd, ofwel ‘bibliotheek van de wijk’. Dit type bibliotheek wordt mede vormgegeven door de gemeenschap, en naast de uitleenfunctie neemt de vestiging een rol op zich op het gebied van ontmoeting en ontwikkeling. In openbare bibliotheken kan men dus steeds meer dan alleen boeken lenen Bibliotheken in Nederland nemen kortom een grotere publieke functie op zich door te werken aan maatschappelijke opgaven. Vooral in de grote steden positioneren bibliotheken zich uitdrukkelijker als maatschappelijke partij waar burgers informatie inwinnen, leren en elkaar ontmoeten.

Daarmee spelen ze in op grootstedelijke problematiek als armoede, segregatie en kansenongelijkheid. Financiën en ruimte beperken mogelijkheden tot programmering voor de wettelijke opgaven Te midden van deze ontwikkelingen kampen Bibliotheken in heel het land met teruglopende budgetten en beschikbare vierkante meters om diensten aan de burger aan te bieden. Dit dwingt tot het maken van keuzes over het type programmering en de inrichting van vestigingen.

Het Bibliotheekconvenant is sinds 30 september 2020 van kracht en werd gesloten door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de Koninklijke Bibliotheek (KB), de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) en de Stichting Samenwerkende POI’s Nederland (SPN). 1

5

1.2

Ontwikkelingen in Utrecht Ook in Utrecht bieden ontwikkelingen kans de maatschappelijke waarde te vergroten In de gemeente Utrecht spelen meerdere ontwikkelingen waar de bibliotheek op in wil en kan spelen. Naast de IDO’s kan de bibliotheek, net als bibliotheken elders in het land, meer maatschappelijke waarde creëren door een rol op zich te nemen op het gebied van een Leven Lang Leren, het tegengaan van laaggeletterdheid en leesbevordering. Daarbij speelt de positionering, inrichting en rol van de vestigingen in de stad een belangrijke rol. De Bibliotheek Utrecht richt zich vooral op laaggeletterdheid en het stimuleren van lezen Taal is een belangrijk element in de ontwikkeling van mensen. Voor de jeugd is het van belang om het plezier in lezen te krijgen en dit vast te houden tot latere leeftijd om je te blijven ontwikkelen. Voor volwassenen en ouderen geldt dat zij hierin soms een achterstand hebben, laaggeletterd zijn, en daardoor minder makkelijk meedoen in de samenleving. De Bibliotheek Utrecht speelt op deze problemen in, door onder meer het initiatief De Bibliotheek op School, door Lees en Schrijf!-kasten met makkelijke boeken te onderhouden en door informatiepunten te bemensen. Het is de ambitie van de Bibliotheek dit type programmering uit te breiden en per vestiging te richten op de behoeften van de wijk.

Parallel hieraan richt de Bibliotheek Utrecht zich daarnaast de komende jaren intensief op het ontwikkelen van digitale vaardigheden van alle Utrechters. Tegelijkertijd speelt een verwachte groei van de stad met 100.000 inwoners tot aan 2040 Deze ontwikkeling staat niet op zichzelf. Zo groeit de stad hard en de Bibliotheek wil meegroeien, zowel fysiek als met de ondersteuning bij de maatschappelijke uitdagingen. Dit kan een nieuwe benadering vragen van de dekkingsgraad in de stad: mogelijk zijn er extra vestigingen nodig of kan de bibliotheek met een beperkt aantal grote vestigingen meer inwoners bedienen. Financiële ontwikkelingen beperken de herijking van de huisvestingsstrategie De speelruimte van de Bibliotheek Utrecht wordt daarbij ernstig beperkt door financiële tekorten die recent aan het licht zijn gekomen, oplopend tot € 1,5 miljoen in 2026. Dit maakt dat de herijking van de huisvesting vraagt om een positief effect op de kwaliteit van dienstverlening, maar op termijn ook kostenbesparend zal moeten werken. De Bibliotheek Utrecht zal opnieuw moeten nadenken over de invulling van de huisvesting Dit vraagt om nieuw beleid rondom de vestigingen. Een groot deel van de ontwikkelingen en opgaven hebben namelijk ook effect op de inrichting en positionering van de 13 locaties.

Dit vraagt een herijking van het vestigingennetwerk, zowel qua locatie in de stad als de invulling van deze vestigingen in de verschillende wijken.

1.3

Vraag De financiële uitdaging dwingt de bibliotheek het huisvestingsplan snel te herzien Een groot deel van de kosten van Bibliotheek Utrecht zijn gerelateerd aan huisvesting. In afwezigheid van extra subsidie is het om deze reden niet mogelijk het significante tekort op de begroting te dichten zonder kritisch te kijken naar het vestigingennetwerk.

6

AEF is gevraagd verschillende opties in beeld te brengen en uit te diepen Om koers te bepalen tussen het terugdringen van financiële tekorten en verbreding van de maatschappelijke taak en een visie op de herijking van de huisvesting heeft de Bibliotheek Utrecht adviesbureau Andersson Elffers Felix (AEF) ingeschakeld. Uitwerking van de effecten leiden tot twee scenario’s De Bibliotheek Utrecht vroeg om het ontwikkelen van huisvestingsscenario’s met verschillende ‘knoppen’ om de (financiële) gevolgen van strategische keuzes te vertalen. Dat heeft geresulteerd in twee scenario’s. Zo kan de bibliotheek in samenspel met het nieuwe college van B&W weloverwogen blijven inspelen op ontwikkelingen en koers bepalen voor de langere termijn.

De Bibliotheek Utrecht heeft AEF gevraagd de mogelijke gevolgen van de Utrechtse maatschappelijke ontwikkelingen en de inhoudelijke en financiële ontwikkelingen van de bibliotheek in verschillende huisvestingsscenario’s te schetsen. Het doel van het rapport is om in kaart te brengen welke veranderingen en effecten de komende jaren te verwachten zijn met betrekking tot de vestigingen en hoe dit financieel vertaalt in diverse knoppen die samen scenario’s vormen.

1.4

Aanpak Het schetsen van de ontwikkelingen en de twee mogelijke scenario’s heeft plaatsgevonden van januari tot en met april 2022. De volgende activiteiten zijn in deze periode door AEF uitgevoerd:  Er is gestart met een bureaustudie Om een beeld te vormen van de huidige status van de Utrechtse bibliotheekvestigingen is een bureaustudie verricht. Aan de hand van verschillende documenten, zijn recente ontwikkelingen samengevat. Relevante documenten die zijn bekeken hebben zijn onder meer de Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040, het Meerjaren Onderhouds Plan (MJOP) en marktscans per wijk.  Alle vestigingen zijn bezocht Daarnaast zijn alle 13 vestigingen bezocht. Daarbij is per vestiging stilgestaan bij de sterke en zwakke punten, de manier waarop de vestiging momenteel functioneert, en de potentie.  De ontwikkelingen en mogelijkheden zijn vertaald naar knoppen Met kennis van de lopende en toekomstige ontwikkelingen zijn knoppen tot stand gekomen. Deze knoppen vertegenwoordigen de keuzes waar de bibliotheek voor staat vanwege het financiële tekort. Die knoppen kennen verschillende standen (d.w.z. keuzes) die de diversiteit in bijbehorende acties weergeven.

 Aansluitend is gekomen tot twee uitgewerkte scenario’s Nadat de knoppen zijn besproken, rekenen we twee scenario’s door:  Bezuinigingsscenario Dit scenario schetst een manier om het financiële tekort op korte termijn weg te werken.  Ontwikkelscenario Op basis van de toekomstvisie van de Bibliotheek Utrecht schetst dit scenario een manier om het huidige vestigingennetwerk door te ontwikkelen.

7

1.5

Leeswijzer  Hoofdstuk 1 is bedoeld als introductie van het vraagstuk.  In Hoofdstuk 2 schetsen we de huidige situatie en kijken we naar ontwikkelingen.  Hoofdstuk 3 laat zien aan welke knoppen gedraaid kan en beschrijft vervolgens de uitgangspunten van twee scenario’s: bezuinigen en ontwikkelen.  In hoofdstuk 4 wordt het bezuinigingsscenario verder uitgewerkt.  In hoofdstuk 5 schetsen we het ontwikkelscenario.  In hoofdstuk 6 sluiten we af met conclusies en aanbevelingen.

8

/ 2 Context Dit hoofdstuk schetst de huidige situatie waarbinnen de Bibliotheek Utrecht opereert. We bespreken de Utrechtse wijken, de te verwachten groei van de stad, de kwaliteit van het huidige vestigingennetwerk en de financiën. Daaruit ontstaat het beeld dat de financiën niet toereikend zijn om het huidige vestigingennetwerk te onderhouden of om het vestigingennetwerk te herijken om het beter te laten aansluiten bij het Utrecht van de toekomst. Er worden nog geen keuzes verbonden aan deze constatering. Dat gebeurt in hoofdstuk 3, hoofdstuk 4 en hoofdstuk 5, waarin knoppen worden uitgewerkt en twee verschillende manieren om hiermee om te gaan worden uitgewerkt: bezuinigen op het huidige vestigingennetwerk of het ontwikkelen van het netwerk in samenspel met de gemeente.

2.1

Elke wijk een eigen karakter en samenstelling Vanwege eerdere marktscans die de Bibliotheek Utrecht heeft uitgevoerd beschikt ze over een helder beeld van de huidige doelgroep per wijk. Daarvan worden er drie onderscheiden: West, Centrum, en Oost. Gezamenlijk dekken deze rayons de gehele stad, inclusief de delen van de stad die naar verwachting zullen groeien. De Bibliotheek onderscheidt verschillende doelgroepen, die ongelijk verdeeld zijn over de stad. Het onderscheid wordt vooral gemaakt op leeftijd en niveau van geletterdheid. Wijken met een relatief hoog percentage huishoudens dat risico loopt op (digitale) laaggeletterdheid hebben meer behoefte aan een bibliotheek van de wijk.

Elke wijk heeft andere kenmerken en uitdagingen. Zo wonen er veel kinderen in Vleuten-De Meern en Leidsche Rijn. In Noordwest (31%), Overvecht (75%), Zuid (23%-49%) en Zuidwest (55%) wonen veel huishoudens met het risico op (digitale) laaggeletterdheid. Om een community library te zijn, moet de bibliotheek collectie en programmering beter laten aansluiten op de doelgroep die in de buurt van de vestiging woont en de uitdagingen die in de buurt bestaan. In bijlage A.1 staat een tabel waarin voor de huidige vestigingen de doelgroepen staan beschreven.

2.2

De stad groeit De Utrechtse buurten zijn vanwege bevolkingsgroei aan grote verandering onderhevig. Zo vindt er serieuze stedelijke transformatie plaats in Overvecht om het leefklimaat in de wijk te verbeteren, maar ook om meer inwoners te kunnen huisvesten. Tegen 2040 verwacht de stad als geheel gegroeid te zijn met ongeveer 100.000 mensen. In de Bevolkingsprognose van de gemeente uit 2020 staan deze cijfers uitgesplitst op gebiedsniveau:2

2

Bevolkingsprognose 2020, Onderzoek & Advies (gemeente Utrecht), p. 9.

9

Figuur 1: Aantal inwoners per wijk, 1 januari 2020 en 2040 (prognose)

Zoals de figuur laat zien, is er vooral in Zuidwest, Leidsche Rijn, Binnenstad en Oost een bevolkingsgroei te verwachten. De vestiging aan de Neude kan deze verdichting in de binnenstad waarschijnlijk wel aan, evenals Leidsche Rijn Centrum in haar omgeving – al bedient deze vestiging op termijn een erg groot gebied. Voor Oost geldt dat er nu geen specifieke locatie in de buurt is en de afstand tot Neude vrij groot is. In Zuidwest (Merwedekanaalzone) is het de vraag of de ‘nieuwe inwoners’ zich op Kanaleneiland, Oog in Al of Hoograven gaan richten. De bevolkingsgroei heeft grote gevolgen voor wonen, mobiliteit en voorzieningen als bibliotheken. Om de stad leefbaar te houden moet de stad een langetermijnvisie ten uitvoer brengen. Deze visie werd recent gepresenteerd in de Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040. Daarin worden verschillende uitgangspunten geformuleerd. De stad formuleert onder meer de ambitie om een tien minutenstad te zijn waarin Utrechters de belangrijke dagelijkse functies dichtbij woon- en werkomgeving kunnen vinden. Daar wordt expliciet bij vermeld dat maatschappelijke voorzieningen als welzijnsvoorzieningen, culturele voorzieningen en dagbestedingsvoorzieningen mee moeten groeien met de stad. Samen met partners wil de stad bepalen waar nieuwe locaties geopend kunnen worden. Daarnaast wil Utrecht meerdere kernen ontwikkelen, waar mogelijk binnenstedelijk.

De stad wijst verschillende (nieuwe) knooppunten aan, elk met een beoogde eigen identiteit en programmering:  Centrum: Binnenstad, Stationsgebied, Beurskwartier, Merwedekanaalzone  Noord-Noordwest, Leidsche Rijn Centrum, Lage Weide, Cartesius en Werkspoorkwartier, Zuilen  Overvecht  Utrecht Oost: Utrecht Science Park, Rijnsweerd, Galgenwaard en Lunetten Koningsweg  A12-zone: Papendorp, Stadseiland-Zuid (Woonboulevard, Westraven en MWKZ-deelgebied 6)  Leidsche Rijn, Vleuten en De Meern In deze gebieden plant de stad tot 2040 60.000 extra woningen, waarvan er in 2030 40.000 gebouwd moeten zijn, voornamelijk in Leidsche Rijn, het Stationsgebied en de Merwedekanaalzone.

10

Figuur 2: Ontwikkeling van de stad met nieuwe Stadscentra ( RSU 2040, gemeente Utrecht)

2.3

Vestigingen Bibliotheekvestigingen moeten van de wijk zijn en aansluiten bij lokale behoeften De vorige twee secties wezen op de diversiteit van de Utrechtse wijken en de sterke groei die de stad als geheel, maar geconcentreerd in enkele kernen, verwacht door te maken. Het huidige vestigingennetwerk sluit in beperkte mate aan op beide ontwikkelingen. De vestigingen zijn vaak ingericht met een standaardconcept en niet ‘van’ de wijk. Programmering kan zich beter toespitsen op de behoeften in de wijk dan het nu doet. Daarnaast is de bibliotheek zwaar aanwezig op enkele plekken in de stad, en op overige plekken juist afwezig. Dat geldt met name voor de wijken die gaan groeien. Om die te kunnen bedienen, moet het vestigingennetwerk aangepast worden. De Bibliotheek Utrecht heeft in totaal 13 vestigingen binnen de gemeente Utrecht Op de Neude bevindt zich de hoofdvestiging van Bibliotheek Utrecht. Daarnaast zijn er twaalf buurtvestigingen die zich in de verschillende wijken van Utrecht bevinden. Onderstaand kaartje geeft de locaties van de verschillende vestigingen geografisch weer. Vijf vestigingen zijn relatief klein (< 1.000 m2) en zeven vestigingen fors (1.000 m2 – 2.000 m2). De bibliotheek aan de Neude is verreweg het grootst met 9.377 m2.

11

Figuur 3: Vestigingennetwerk Bibliotheek Utrecht, 2022 (bron: Bibliotheek Utrecht), hierbij zijn de cirkels gebaseerd op de 10 minuten-redenering uit de RSU 2040

Op de kaart is zichtbaar dat het merendeel van de stad bediend wordt Op dit moment kennen de vestigingen een spreiding waarin de inwoners van de verschillende wijken over het algemeen redelijk goed bediend worden. Wel is zichtbaar dat in Utrecht Oost en Oudwijk geen eigen vestiging in de wijk is gepositioneerd, waardoor inwoners zich op de hoofdvestiging op de Neude (zullen moeten) richten. De vestiging in Oog in Al is ook bedoeld voor de inwoners van Lombok, maar wordt volgens medewerkers van de bibliotheek door deze inwoners slecht gevonden. Enkele vestigingen zijn (te) dicht bij elkaar gelegen, al bedienen zij verschillende wijken In Figuur 3 is zichtbaar dat de vestigingen in Zuid en Zuidwest Utrecht (Lunetten, Hoograven en Kanaleneiland), vrij dicht op elkaar liggen. Zeker voor Lunetten en Hoograven geldt dat zij (voor het grootste deel van inwoners van beide wijken) allebei goed te bereiken zijn. Hetzelfde geldt voor de vestigingen in Tuinwijk, Neude en Overvecht. Ook hier geldt dat deze relatief dicht bij elkaar gelegen zijn. Jeugdbibliotheek Waterwin bevindt zich tussen twee grote vestigingen: Leidsche Rijn Centrum en Vleuterweide. Bovendien bedient de vestiging Waterwin vergelijkbare doelgroepen als deze twee grotere vestigingen (zie ook paragraaf 2.1.1).

Tot slot is de (fiets)verbinding tussen de vestiging en Oog in Al en de hoofdvestiging in het centrum, Neude, relatief goed en snel te overbruggen.

12

Op dit moment zijn enkele ontwikkelingen zichtbaar rondom locaties Voor het aflopende contract in Hoograven, wordt momenteel oriënterend gekeken naar een ander (goedkoper) alternatief. Ook omdat er grote onderhoudsinvesteringen noodzakelijk zijn in de nabije toekomst en de situering op de eerste verdieping de zichtbaarheid (en dus gebruik) van de bibliotheek vermindert. In Lunetten loopt rondom het verzamelgebouw De Musketon een jarenlang traject om te komen tot een nieuwe inrichting van het gebouw, waarin de bibliotheek naar de benedenverdieping zal gaan. Tot op heden heeft de bibliotheek uitgesproken hier opnieuw zitting in te nemen. De doorgang van deze herinrichting (en de financiële effecten) hangt in belangrijke mate af van de deelname van het gezondheidscentrum. Dit is op dit moment nog onzeker. De locatie in Vleuterweide is bezig met een verbouwing en een programma van eisen om weer een goede locatie te worden. Zij hebben o.a. een deel van de vierkante meters verhuurd aan de naastliggende school.

Om de kwaliteit van enkele vestigingen te verhogen zijn investeringen nodig Er zijn in de loop der jaren diverse ‘concepten’ gebruikt om de vestigingen in te richten, wat maakt dat sommige locaties meer verouderd ogen dan andere. Dat is geen urgent probleem, aangezien dit per vestiging kan en mag verschillen. Er zijn echter ook verschillen in kwaliteit van bijvoorbeeld het niveau van (ICT-)functionaliteiten. Toewerken richting het model van de community library zou in verschillende tijdsblokken een investering vragen, te beginnen met de vestigingen waar dat het hardst nodig is.

Om de vestigingen van de Bibliotheek Utrecht aantrekkelijker te maken en beter aan te laten sluiten bij de wijken, zouden er verschillende investeringen nodig zijn. Naast de investeringen in het interieur van een aantal vestigingen, zou het ook wenselijk zijn om de openingstijden te verhogen. Daarvoor is een voor de hand liggende optie het aanschaffen van het Open+-systeem, waarmee in Scandinavië veel gewerkt wordt. Dit systeem zorgt ervoor dat leden voor en na sluitingstijd met een pasje bij de bibliotheek naar binnen kunnen zonder dat daar een medewerker voor aanwezig hoeft te zijn. In Putten is al een bibliotheekvestiging met dit systeem, en in Rotterdam wil men hier ook mee gaan werken.

Kosten per vierkante meter, lid, uitleen en bezoeker verschillen sterk per vestiging Een vestiging kost meer dan alleen de huisvestingskosten. Om een benadering te krijgen van de totale kosten van een vestiging, is het van belang om ook te kijken naar personeelskosten per vestiging en overige kosten, zoals servicekosten en energiekosten. Onderstaande tabel geeft de totale kosten weer per vestiging. Daarbij zijn bezoekers- en uitleencijfers uit 2019 gebruikt, omdat recentere cijfers geen representatief beeld geven vanwege de coronacrisis. In bijlage A.2 zijn twee tabellen opgenomen waarin de informatie uitgebreider staat.

13

Tabel 1: Kosten per vestiging, verdeeld over m2, leden, uitleencijfers en bezoekerscijfers3

Vestiging

m²

% inw. lid

Totale kosten

Kosten per m²

Kosten per lid

Kosten per uitleen, 2019

Kosten per bezoeker, 2019

Overvecht Lunetten

1.501 1.101

15% 18%

€ 610.000 € 270.000

€ 406 € 245

€ 120 € 135

€ 3,90 € 3,60

€ 5,25 € 7,30

De Meern Vleuten-Dorp

478 177

25% 11%

€ 180.000 € 90.000

€ 377 € 508

€ 60 € 90

€ 2,00 € 1,90

€ 4,40 € 2,90

Hoograven Waterwin

1.242 211

16% 18%

€ 560.000 € 100.000

€ 451 € 474

€ 110 € 50

€ 3,20 € 1,90

€ 6,90 € 3,85

Kan. eiland LRC**

1.092 1.818

13% 22%

€ 500.000 € 1.110.000

€ 458 € 611

€ 165 € 160

€ 7,15 € 4,00

€ 6,75 € 8,95

Oog in Al Neude***

697 9.377

17% 27%

€ 280.000 € 3.770.000

€ 402 € 402

€ 55 € 165

€ 1,40 € 5,00

€ 2,85 € 8,50

Vleuterweide Tuinwijk*

1.525 480

34% 14%

€ 810.000 € 220.000

€ 531 € 458

€ 80 € 55

€ 2,40 € 1,35

€ 5,65 € 4,05

Zuilen*

1.105

17%

€ 300.000

€ 271

€ 75

€ 2,25

€ 4,30

TOT./GEM.

20.804

20%

€ 8.800.000

€ 423

€ 120

€ 3,50

€ 6,60

* Panden in eigendom: hierdoor zijn de huisvestingskosten lager ** Bij Leidsche Rijn Centrum is een deel van de investering opgenomen in de huurprijs: hierdoor zijn deze kosten in werkelijkheid hoger. Hierop is gecorrigeerd in de huisvestingskosten in de tabel. *** De centrale bibliotheek was in 2019 nog gevestigd aan de Oude Gracht. In 2020 verhuisde deze naar De Neude. Voor het gemak spreken we van “Neude”.

Leidsche Rijn Centrum is, na een kleine correctie op de huurprijs, de duurste per vierkante meter. Ook Vleuterweide zit ruim boven de 500 euro per m². De erg kleine vestiging in Vleuten-dorp scoort ook relatief hoog. Zuilen (eigendom van de bibliotheek) en Lunetten zijn juist goedkoop. Deze relatieve kosten veranderen wanneer we kijken naar de kosten per bibliotheeklid in de wijk. Kijkend naar deze kosten springen de Neude, Kaneleneiland en Leidsche Rijn Centrum eruit, gevolgd door Lunetten. Overvecht en Hoograven scoren rond het gemiddelde. De overige vestigingen zijn goedkoper. Deze trend is ongeveer hetzelfde voor de kosten per uitleen en kosten per bezoeker.

Een aantal zaken vallen op aan de cijfers per vestiging. De centrale vestiging aan de Neude kende een ongelukkige start vanwege de coronacrisis, waardoor deze vestiging zich nog niet ten volle heeft kunnen bewijzen. In Kanaleneiland zijn de kosten relatief hoog, zeker in relatie tot het aantal uitleningen. Dit kan niet los worden gezien van het lage percentage leden in de wijk. Dit heeft aandacht nodig vanwege de kansenongelijkheid in de wijk. Vanwege de lagere kosten presteren de vestigingen in eigen bezit, Zuilen en Tuinwijk, goed. De vestiging in Vleuterweide heeft een hoge prijs per vierkante meter maar tegelijkertijd het hoogste percentage leden in de wijk. Daardoor vallen de kosten per lid en uitleen mee.

Deze bedragen zijn exclusief afschrijvingskosten. Deze worden als aparte post bijgehouden. In 2022 bedroegen deze kosten € 382.000. 3

14

2.4

Financiën De inkomsten en uitgaven zijn vergelijkbaar met andere bibliotheken in grote steden Er is een blik geworpen op het jaarverslag van 2020, waarin ook de vergelijkende cijfers van 2019 zichtbaar zijn (zonder geldende coronamaatregelen). Aan de kant van de inkomsten bestaat het grootste deel (89%) uit de subsidies. Naast gebruikersinkomsten (8%) en opbrengsten voor dienstverlening (3%), zijn er nog wat kleine overige baten. In de uitgaven ligt de nadruk sterk op personeel (52%), huisvesting (26%) en collectie en media (8%). Dit sluit aan bij het beeld dat wij ook zien bij de andere G4-gemeenten. De laatste maanden komen echter financiële tegenvallers aan het licht Zoals al in de introductie opgemerkt, staat de bibliotheek voor financiële opgaven. Deze raken veelal aan huisvesting. Belangrijke oorzaken liggen op forse prijsstijgingen van onderhouds- en energiekosten en te ambitieuze financiële afspraken in 2013. Dit legt een grote druk op de exploitatie. Ook zijn er extra uitgaven nodig dan oorspronkelijk begroot aan ICT, innovatie en organisatieontwikkeling. Dit is nodig om de organisatie toekomstbestendig te maken.

Stijgende kosten van onderhoud en energie doen uitgaven stijgen Het meerjarenonderhoudsplan (MJOP) geeft aan dat er de komende jaren (forse) investeringen nodig zijn om de kwaliteit van huisvesting en dienstverlening te kunnen blijven bieden op de bestaande locaties. De beschikbare financiële voorzieningen zijn hiervoor niet altijd toereikend, waardoor extra middelen noodzakelijk zijn. Ook laten de stijgende prijzen voor gas en elektra laten de gebruikskosten op de vestigingen fors toenemen. Dit zou kunnen oplopen tot € 815.000 structurele meerkosten per jaar. Te ambitieuze financiële afspraken uit 2013 drukken op de begroting Bij de verzelfstandiging van de Bibliotheek Utrecht maakte men met de gemeente afspraken over een subsidiesuppletie. Dit hield in dat er in de beginjaren een extra bijdrage op de subsidie kwam in de veronderstelling dat de subsidie later gekort zou kunnen worden vanwege bezuinigingen en taakstellingen. Een aantal risico’s die destijds geïdentificeerd werden, zijn uitgekomen. Daarmee drukt de korting op de subsidie, oplopend tot € 400.000 in 2026, op de begroting. Gemiddeld bedraagt de korting tot 2032 ca. € 270.000 per jaar.

In 2022 is er een financieel tekort voorzien, dat bij onveranderde koers oploopt tot € 1,5 miljoen in 2026. Dit bedrag komt voort uit de extra kosten voor het MJOP, de subsidieafspraken uit 2013 en de extra kosten voor ICT, innovatie en organisatieontwikkeling.

2.5

Stand van zaken In de voorafgaande pagina’s zijn verschillende ontwikkelingen benoemd die de huidige situatie van de Bibliotheek Utrecht kenmerken. Dit zijn enerzijds interne ontwikkelingen (de status van het vestigingennetwerk en hun onderhoud; het oplopende financiële tekort) en anderzijds externe ontwikkelingen (de groei van de stad; maatschappelijke uitdagingen waarbij de bibliotheek geacht

15

wordt om te helpen). Hier zetten we deze ontwikkelingen op een rij, om deze in het volgende hoofdstuk te vertalen naar keuzes. Utrecht groeit de komende decennia; de bibliotheek zal hier op in moeten spelen Zoals de analyse in paragraaf 2.2 laat zien groeit Utrecht richting 2040 met 100.000 inwoners. Dit vraagt ook om een herijking van het vestigingennetwerk: zit de bibliotheek nog op de juiste plaatsen? De vestigingen moeten bijdragen aan beleidsinhoudelijke doelen van de stad Utrecht De in 2015 ingegane Bibliotheekwet geeft aan dat bibliotheken plekken zijn voor kennis en informatie, ontwikkeling en educatie, lezen en literatuur, ontmoeting en debat en kunst en cultuur. Dezelfde brede opvatting van bibliotheekfuncties is ook terug te zien in het Bibliotheekconvenant 2020-2023, het centrale beleidsdocument waarin drie landelijke opgaven geformuleerd zijn: Geletterde samenleving, Participatie- en informatiesamenleving en Leven lang ontwikkelen. De Bibliotheek Utrecht kán ook een belangrijke bijdrage leveren aan beleidsdoelen van de gemeente, maar om dit te optimaliseren zijn aanpassingen nodig in de huidige infrastructuur. De bibliotheek wil de inrichting meer laten aansluiten bij (de behoefte van) de wijk Het model van de community library is o.a.

gestoeld op het zoveel mogelijk laten aansluiten van de inrichting op de bezoekers van de wijk en de vestigingen meer als centraal punt van de wijk te laten fungeren. Het zou een soort ‘Huis van de Wijk’ kunnen zijn. Naast het onderhoud zijn hier de komende jaren investeringen voor nodig, omdat er momenteel veelal nog gewerkt wordt met (voorbewerkte en daarmee uniforme) inrichtingsconcepten. Met aanpassingen in de inrichting, mogelijk met hulp van buurtbewoners, krijgen de vestigingen een eigen uitstraling. Het is nodig kritisch te kijken naar het multifunctioneel gebruik van de huisvesting Gegeven bovengenoemde opgaven, wordt er een andere manier van werken gevraagd. Daar gaat de organisatie zelf mee aan de slag. Aanpalend speelt of de huisvesting van bibliotheek niet multifunctioneler gebruikt zou kunnen worden, in samenwerking en nauwe verbinding met maatschappelijke (educatieve) partners die programmering aanbieden. In andere steden, zoals Amsterdam, brengt dit een dynamiek van samenwerken en elkaar versterken op gang. Dit is in Utrecht ook al aan de gang in projecten, maar kan verder worden uitgebreid. In de uitwerking van het ontwikkelscenario gaan we hier verder op in.

De financiële last van het verleden en actuele prijsstijgingen drukken echter sterk op de huisvestingskosten en exploitatie Onder meer afspraken over een subsidiesuppletie (met betrekking tot verwachte inverdieneffecten van verzelfstandiging) en forse prijsstijgingen voor energie en onderhoud zorgen voor extra kosten. Dat tekort loopt op tot structureel € 1,5 miljoen in 2026. Met huidige financieringsstructuur kan niet of nauwelijks worden ingespeeld op bovenstaande ontwikkelingen. In onderstaande tabel zijn de benodigde investeringen en meerkosten weergegeven aan de hand van de geschetste ontwikkelingen, waarbij is aangegeven of dit structureel of incidenteel van aard is. De opgenomen bedragen zijn schattingen die in samenwerking met Bibliotheek Utrecht zijn gemaakt. Voor de investeringen in de ruimere openingstijden via Open+, wordt in april een offerte verwacht met een specifiekere inschatting van de benodigde investeringen.

16

Tabel 2: Ontwikkelingen en kosten

Ontwikkeling A. Stijging huisvestingskosten

Incidenteel -

Onderhoudskosten Energiekosten

Structureel per jaar € 625.000 - € 815.000 € 500.000 € 125.000 - € 315.000

B. Inrichting vestigingen € 200 per m2 * 10.000 m2 / 10 jaar

-

€ 200.000

C. Groei van de stad D. Ruimere openingstijden

Is uitgevraagd

Nader te bepalen Nader te bepalen

E. Bredere functie en IT F. Samenwerking partners

Geen direct onderdeel van huisvestingskosten Geen direct onderdeel van huisvestingskosten