Agendabundel

Dat is geen meldpunt. Het gaat om mensen waar mensen heengaan wanneer er vraagstukken zijn. Er zijn ook externe vertrouwenspersonen. Zij weet dat vakbonden bezig zijn om een Ombudsloket in het leven te roepen. Wanneer daar andere gesprekken gevoerd worden, ook intern, houdt het college dat ook transparant. De wethouder weet dat mensen een extra drempel ervaren. Zij hoopt van harte dat wanneer mensen de raad bellen, gevraagd zal worden wat zij nodig hebben. Het advies kan zijn contact op te nemen met een extern vertrouwenspersoon. Zij zou willen dat die dynamiek versterkt wordt. Het college doet er alles aan om mensen te vragen een melding te maken wanneer er iets aan de hand is. Soms heeft dat ook te maken met dat mensen de idee hebben te maken te hebben met een ingewikkelde Pagina 30 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

1460

1470

1480

1490

1500

buitenwereld waarvoor ze vertrouwenspersoon nodig hebben. De wethouder houdt zich aanbevolen voor concrete aanvullingen als het gaat om de vraag wat nog meer te doen is om de drempel [te slechten] naar de vertrouwenspersoon om de arbeidsrelatie weer te herstellen zodat iemand weer gezond aan het werk kan. De heer Van Steeg (CDA) betwijfelt niet dat de wethouder hier bovenop zit. Dat laat ze ook zien in dit debat. Zijn zorg is dat dit doorkomt in de organisatie; dat er werkelijk actie wordt ondernomen op meldingen die gedaan worden. Zijn gevoel is dat er een groot verschil is tussen wat de wethouder hier zegt en de urgentie die zij uitstraalt en wat er daadwerkelijk plaatsvindt op de werkvloer. Wethouder Streefland kan niet goed reageren op signalen die de heer Van Steeg heeft gekregen. Het lijkt haar dan goed dat de heer Van Steeg daarover in alle openheid het gesprek aangaat met haar. Wanneer mensen zich bezwaard voelen om naar de interne vertrouwenspersoon te gaan of in ieder geval naar een vertrouwenspersoon, is er de externe vertrouwenspersoon. Ook die is [beschikbaar] om het gemakkelijker te maken voor mensen. De heer Simşek (DENK) kan zich aansluiten bij de vraag die het CDA stelt.

In het verlengde daarvan vraagt hij zich af in hoeverre de externe vertrouwenspersonen bekend met de mensen op de werkvloer en in hoeverre de wethouder een beeld heeft van of daar ook drempels worden ervaren om die te benaderen. Wethouder Streefland antwoordt dat die bekend zijn. Dit is ook aangegeven in dezelfde routing met de contactgegevens. Een interne vertrouwenspersoon is niet hetzelfde als een verlengstuk van de organisatie. Die is opgeleid om het 3 gesprek te voeren en onafhankelijkheid te waarborgen. Soms is dat effectiever dan een externe, zo stelt de wethouder zich voor. De wethouder kan niet iets doen aan gevoelens als “durf ik het eigenlijk wel”. Zij kan niet meer doen dan wat zij nu inbrengt. Zij bevestigt dat er nu veel steviger On Boarding programma's zijn voor alle medewerkers. Het college heeft oog voor learning on the job. Zij bevestigt dat veel wisselingen in teams voor druk zorgen. Het college is erbij gebaat dat mensen een tijd in de organisatie blijven. Zij noemt dit binden en boeien en strategisch personeelsbeleid. Een buddy wordt toegekend voor drie maanden; mogelijk is hierin differentiatie aan te brengen. De wethouder merkt op dat het niet effectief is om mensen te laten zwemmen en ook niet voor het team. Mevrouw Ramaker (VVD) merkt op dat er een wisselwerking is tussen zaken centraal te regelen en het op maat maken.

Zij legt de vraag voor in hoeverre nagedacht is over de spanning; zij gaf nu het voorbeeld van On Boarding. Zij vraagt of de wethouder bezig is met de vraag hoe het centrale meer te versterken is. Wethouder Streefland merkt op dat twee jaar geleden juist om deze reden een centraal On Boardingsprogramma is ingesteld met twee dagen waarin mensen elkaar leren kennen. Dit wordt heel goed beoordeeld. De concerndirecteur of de gemeentesecretaris is dan aanwezig. Momenteel wordt nagedacht over mensen niet te snel los te laten. De wethouder benadrukt dat het college bezig is met de span of control. Zij erkent dat het contact met burgers soms tot stress leidt. Zij benadrukt dat de spanning veroorzaakt wordt door meervoudige factoren. Mevrouw Ramaker (VVD) vraagt wanneer de raad het Plan van Aanpak krijgt voor de hervormingsbezuinigingen. Wethouder Streefland antwoordt dat de raad daarover eerst gaat besluiten bij de Voorjaarsnota met het pakket dat daaraan vastzit. Daarna komt er een monitoring om na te gaan hoe het loopt. Pagina 31 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

1510

1520

1530

1540

1550

De wethouder bevestigt dat ziekte en verzuim effect hebben op de uitvoering van het werk. Soms moet het college daarvoor inhuren. Zeker bij piek en ziek. Ook dat probeert het college naar beneden te brengen. Dat gaat ook naar beneden. Een en ander kan leiden tot vertraging van de werkzaamheden. Bovendien kan dat leiden tot een latere start van een programma. Zonder dat de wethouder refereert aan dat de toename van het verzuim een landelijke trend is, benadrukt zij dat bij de overheid die toename in het algemeen hoger is. Dat geldt zeker voor afdelingen die borg staan voor zorg. Ook is de toename in de organisatie een factor. Mevrouw Raaijmakers (PvdA) merkt op dat het al jarenlang aan de gang is en jaar op jaar het verzuim toeneemt. Kennelijk was wat is gedaan in de afgelopen tijd niet goed genoeg. De vraag is of het college nu een stap verder gaat. Wethouder Streefland merkt op dat te zien is dat het een combinatie is van centrale sturing en zicht op feiten en cijfers als zorgt het college voor meer inbedding in de organisatie. Te zien was dat alleen centrale sturing niet helpt. Goed wordt nu gekeken naar welke afdelingen meer aandacht nodig hebben en waarop het vooral zit waardoor mensen ziek worden: op leiderschap, span of control, gebrek aan autonomie? Dat nagaan, doet het college nu meer dan eerder. Het college zet bijvoorbeeld in op hoe mensen hun rol invullen.

Er moet een warme zakelijkheid zijn. Ook moet gezegd worden tegen mensen dat ze zich niet met een appje mogen ziek melden. Om die reden het verzuimprotocol. Het is een verplichting binnen met MD-traject voor alle leidinggevenden voor een betere aanpak van verzuim en dan niet alleen “Gij zult hier weer komen” maar ook wat is er aan de hand: de verzuimgesprekken. Ook is de aanpak van het college gericht op de Arbodienst. Een effectievere arbodienst kan het college helpen bij het kort verzuim. Zij hoopt voldoende reflectief te zijn. Mevrouw Raaijmakers (PvdA) vraagt of de leidinggevenden nog meer ondersteund worden vanuit P&O. De ene leidinggevende is de andere niet. Wethouder Streefland antwoordt bevestigend dat die ondersteuning zowel vanuit P&O gedaan wordt: meer begeleiding. Te zien is dat de verzuimspecialisten die rol hebben naar leidinggevenden. Er komen meer verzuimspecialisten bij. Dat is vanuit HR faciliterend/begeleidend. Het verzuim zit niet alleen bij de medewerkers, maar zit soms ook bij de leidinggevenden om deze reden - misschien niet helemaal klaar voor de taak. Leidinggeven is ook moeilijker geworden. Ook in het gesprek hierover in deze commissie, bepleit de wethouder compassie met hen. De heer Maas (VOLT) merkt op dat de beantwoording door de wethouder vragen bij hem oproept. Maar misschien loopt hij op de zaken vooruit.

Hij herkent een aantal factoren die de wethouder noemt. Hij refereert aan het debatje met de VVD over de indicatoren. Hij legt de vraag voor aan de wethouder welke indicatoren zij hieraan kan toevoegen. Zij noemde een fors aantal voorbeelden. Wethouder Streefland zou wat haar betreft het college vooral gaat dóen in plaats van schrijven over het doen. Zij hoopt dat de raad haar niet intensief met indicatoren bezig laat zijn; zij hoort dat graag. De heer Maas (VOLT) vindt het mogelijk om aan doelen te werken, maar wanneer niet bekend is wanneer het doel behaald is, wordt het niets. Hij wil ook niet veel werk veroorzaken. Hij wil weten wanneer het geslaagd is. Wethouder Streefland begrijpt dat volledig. Volgens haar is het goed om in de Q4brief aan te geven wat behaald is en wat is ingezet. Dat inzichtelijk maken. Zij kan voor 2024 zien dat alle dingen die gezegd zijn, ook gedaan zijn. Pagina 32 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

1560

1570

1580

1590

1600

De heer Bos (Stadsbelang Utrecht) hoopt niet in het jaarverslag van de gemeente allerhande indicatoren op te nemen voor hoe succesvol de gemeente is op ziekteverzuim. Wat hem betreft spreekt het percentage. Wanneer de raad daar achter wil duiken, vraagt hij wel duidelijkheid aan het college. Wethouder Streefland dankt voor deze inbreng. Zij zal in ieder geval in de brief van Q4 informatie opnemen over de voortgang. Dat doet het college ook bij rekening en risicovolle projecten. Zij zal dat niet in detail gaan doen. De heer Van Steeg (CDA) heeft ook niet zo behoefte aan indicatoren. Wel heeft hij behoefte aan de succesfactoren; heeft het college die voldoende in de greep? De wens bestaat om het percentage naar beneden te krijgen. De wethouder heeft ook gesproken over een cultuurverandering. Gesproken is over de vertrouwenspersonen, over de vaststellingsovereenkomsten; wat zijn volgens de wethouder de cruciale succesfactoren waardoor een betere werkcultuur ontstaat op het stadskantoor. Wethouder Streefland vindt dit een hele grote vraag. Een cultuur veranderen kost ongeveer zeven jaar. Vandaag gaat het over de inzet op verzuim. Dat is ook een cultuuraspect. Daarbinnen is bekend dat het van belang is dat een leidinggevende goed zicht heeft op zijn eigen team, pro actief is, warm en benaderbaar is. Eerder werd in het debat ook over leiderschap gesproken.

Ook is bekend dat het goed is om drempels op te werpen als het gaat om cultuur; je niet zomaar ziek te kunnen melden. Dat zijn elementen binnen de cultuur van ziekteverzuim. Daarmee is het college bezig aan de hand van een plan van aanpak. De vraag is gesteld of er nog andere maatregelen achter de hand zijn wanneer blijkt dat de huidige aanpak niet werkt. De wethouder wil hier graag mee doorgaan; hier zijn de grondoorzaken genoemd. Het inhuurplafond neemt juist een beetje af omdat daarop scherper gestuurd wordt. Daarmee neemt ook de regelruimte af om zaken toch nog voor elkaar te krijgen. Dat neemt niet weg dat inhuur altijd nog nodig zal zijn voor piek en uniek. Het college streeft naar een betere balans in de arbeidsmarkt. De wethouder hoopt met de toezegging de raad uitgebreider te informeren in Q4 de raad te bedienen als het gaat om de controlefunctie van de raad. Ook als het gaat om de aanpak. Zij spreekt zelf ook met de vakbond. Het college is bekend met de wensen van de vakbond. Mevrouw Ramaker (VVD) merkt op dat in de bedrijfsvoeringparagraaf wordt de raad geïnformeerd ook over personeel en organisatie; zij merkt op dat die heel erg summier is. Zij vraagt of het mogelijk is met te linken naar de jaarverslagen de raad in de gelegenheid te stellen om een en ander snel te checken.

Wethouder Streefland antwoordt dat dat vooral in linkjes moeten zijn; jaarverslagen moeten wel leesbaar blijven. Zij gaat na wat mogelijk is. Mevrouw Raaijmakers (PvdA) vindt het terecht dat politici ook met vakbonden spreken. Uiteraard onderhandelt het college over een CAO; dat is nu niet de reden waarom politici met de vakbonden spreken. Signalen van medewerkers meegeven hoort in de raadzaal thuis. Wethouder Streefland weet dat die geluiden er zijn, en dat politici met de vakbonden spreken en dat die geluiden ook worden meegenomen. Het college is goed op de hoogte van waarvoor de vakbond staat. Zij beschouwt de vakbond als een zeer waardevolle gesprekspartner aan de lokale tafel, zoals de centrale ondernemingsraad. Zij vervolgt haar beantwoording met aandacht te besteden aan de veegdienst. Zij is het zeer eens met diegenen die zeggen dat een norm gesteld moet worden. Het Pagina 33 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

1610

1620

1630

1640

1650

rapport over cultuurverandering is in november van vorig jaar opgeleverd. De wethouder denkt dat het goed is wat het college is gaan doen op basis van dat rapport. Het college is het met de aanbevelingen aan de slag gaan; dat zit op vijf thema's. Huisregels voor iedereen, duidelijkheid in functie, rollen en taken. Dat heeft te maken met het niet kunnen wegkijken als leidinggevende. Wegkijk cultuur, omgang met collega's en communicatie. Het college is aan de slag gegaan met werkgroepen, met leidinggevenden maar ook met collega's. Die werkgroepen maken concrete plannen. Een maatschappelijk werker en een fysiotherapeut zijn geplaatst op de hoofdpost. Het college werkt aan een onafhankelijk vertrouwenspersoon op de wijkposten. De encyclopedie van deze afdeling en alle actuele informatie wordt digitaal geplaatst. Dat zijn de eerste stappen die het college zet samen met de centrale ondernemingsraad. Ook de vakbonden zitten daar aan tafel. Gezien is dat hierop veel nodig is. Het tweede onderzoek dat nu loopt, is in maart gestart en duurt tot ongeveer eind mei. Het college en de wethouder maken zich zorgen over de signalen van medewerkers. Het college pakt racisme en discriminatie stevig aan; de wethouder uit haar gevoelens over wat aan het licht is gekomen. Zij bevestigt dat het verschrikkelijk is voor mensen om in de situatie te zitten die aan het licht gekomen is.

Eén en ander wordt nu onderzocht; ook omdat er vragen gesteld zijn over wat het bestuur doet met de normstelling. Wanneer een en ander wordt bevestigd door het onderzoek zal ook worden nagegaan wat dat voor het dienstverband betreft van betrokkenen. Ter bescherming van de medewerkers is allereerst een grondig onderzoek nodig. Mevrouw Nolten (BIJ1) vindt het goed om te horen dat er stappen gezet zijn. Tot haar spijt is dit nodig. Zij begrijpt dat voorzichtigheid geboden is en dat de zaak eerst onderzocht moet worden. Tegelijkertijd is het wrang dat mensen die racisme ondervinden nu thuis komen te zitten en iemand anders die zich daar schuldig aan maakt nog wel op de werkvloer rondloopt. Wat gebeurt er dan in de tussentijd? Wethouder Streefland merkt op dat in Utrecht gekeken wordt naar wat de gemeente voor deze mensen kan betekenen. Het kan zijn dat iemand even thuis wil zitten. Het kan ook zijn dat op een andere manier de werkzaamheden hervat worden. De wethouder kan dat niet beoordelen. Zij deelt volledig dat deze zaak verliezers kent aan alle kanten en zeker voor deze groep. Zij benadrukt dat het college hiermee prudent omgaat en dat ook doet. Mevrouw Nolten (BIJ1) heeft begrepen dat de wethouder de maatregel niet schuwt als een en ander bevestigd wordt in het onderzoek. Wethouder Streefland antwoordt dat het de motie was van de raad waarover ook gecommuniceerd is.

Van belang is dat een ordentelijk proces gelopen wordt. Zij heeft goed werkgeverschap hoog in het vaandel. Mevrouw Nolten (BIJ1) merkt op dat de wethouder spreekt over een onderzoek en de signalen die zijn ontvangen. Het gaat over een specifieke afdeling. Hoe zorgt het college ervoor dat dit ook niet gaat gebeuren in andere afdelingen en of daarop een aanvullend onderzoek gaande is. Wethouder Streefland antwoordt heel alert te zijn. Zij is een team Sociale Veiligheid gestart van leidinggevenden om hierop aandacht te hebben. Dit wil het college absoluut niet. Zij vervolgt met in te gaan op de inbreng van D66. Het college heeft de uitgebreidere vragen ingevoegd in het medewerkeronderzoek als het gaat om sociale veiligheid. Die vragen kunnen gebruikt worden door de leidinggevenden. Die worden met de teams en de afdelingen besproken: wat is te zien, wat komt daaruit naar voren? Er is Pagina 34 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

1660

1670

1680

1690

1700

een relatie tussen werkdrukverhoging of ziekteverzuim maar de vraag is of het causaal is. Maar mensen kunnen werkdruk goed aan wanneer het veilig is op de werkvloer. Het medewerkeronderzoek is bedoeld als instrument om in elk team het gesprek te laten plaatsvinden tussen leidinggevenden en medewerkers. Sommige teams zijn ook klein. Zij zou het onprettig vinden wanneer dit in de raad herleidbaar zou zijn naar personen. Dit is niet een rapportage-instrument op basis waarvan op het hoogste niveau conclusies kunnen worden getrokken. Wel is gezamenlijk afgesproken dat duiding gegeven wordt op hoofdlijnen; dat kan de wethouder wel delen met de raad. Het college gaat na welke informatie de raad nodig heeft en welke informatie in de teams thuishoort. De heer Ait Daoua (D66) vraagt of het nu niet mogelijk is vast te stellen dat het gaat om hogere werkdruk, sociale onveiligheid of gewone ziekte. Wethouder Streefland licht toe dat het college inzicht heeft in het ziekteverzuim; de wethouder verwijst naar de technische sessie. Het is niet mogelijk waartoe het verzuim leidt op persoonlijk niveau. Binnen psychisch is te zien waarmee het te maken heeft op persoonlijk niveau. Dat heeft te maken met druk met thuis, met netwerk, et cetera. Het college probeert die informatie ook op te halen. Die informatie deelt het college met de raad.

De heer Ait Daoua (D66) vraagt of dat per afdeling het geval is. De wethouder antwoordt bevestigend. Zij vervolgt met de vraag hoe signalen van onveiligheid vroegtijdig worden ontdekt; de rol van de leidinggevende is daarin heel belangrijk. Zeker als het daartussen speelt is het extra complex. Het college beschikt over meerdere meetinstrumenten waarin de sociale veiligheid is weer te geven. Het zit uiteindelijk in de kundigheid van leidinggevenden of in het team zelf of het daar voldoende volwassen is om te zeggen dat het niet goed is. Dat faciliteert het college momenteel. De wethouder was het eens met de inbreng van VOLT: maatwerk en regiesturing van bovenaf. In het kader van de aanpak van de arbodienst zet de wethouder uiteen dat het college in de aanbesteding uitgaat van bedrijfsartsen die het dichtbij organiseert; dat zijn bedrijfsartsen die in huis bij de gemeente spreekuur houden en bij wie medewerkers eerder dan nu terecht kunnen. Er zijn veel mogelijkheden van medewerkers om preventief in actie te komen; het gesprek met bedrijfsmaatschappelijk werk. Het preventief spreken met de bedrijfsarts. De inzet van coaching zonder tussenkomst van leidinggevenden. Daarnaast is daar dan de vertrouwenspersoon in- en extern. De wethouder hoopt van harte dat het CDA de handreiking deelt. Het college probeert echt wat laagdrempelig is.

Zij kan zich nog steeds voorstellen dat de mensen het liever niet melden. Zij hoopt dat dit niet het geval is. Er wordt ook gewerkt met vaststellingsovereenkomsten; dat gebeurt in elke organisatie. In eerdere gesprekken is hierover gesproken. De wethouder zou willen refereren aan dat debat. Soms is dat de beste oplossing; die wordt niet altijd geïnitieerd door de werkgever. Soms is het een oplossing die beiden aandragen. Uiteindelijk wil het college dat mensen heel lang duurzaam en fijn werken in de organisatie. De wethouder is niet tevreden met dat het soms fout gaat. Als het gaat om voldoende grip hebben op de acties, hoopt de wethouder van harte dat de raad het met haar kan meemaken dat dit geprobeerd wordt en dat daarop

Pagina 35 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

1710

1720

1730

1740

gestuurd wordt. De wethouder zal in Q4 de raad kunnen informeren over de eerste effecten daarvan. De wethouder dankt GroenLinks voor haar bijdrage. Het college verwacht voor het zomerreces een update naar de raad te kunnen sturen. Zij refereert aan haar informatie over de stadsbedrijven. Bore-out heeft iets te maken met competent zijn; relatie, competentie en autonomie de drie basisbehoeften. Het klopt en ook dat jongeren daar meer last van hebben. Het college gaat momenteel na wat dat betekent voor jongeren tot een jaar of 30 die bij de gemeente komen te werken. Dat is een andere generatie. Mogelijk kan een Careercentre hierbij heel erg helpen. De andere kant is dat de snelheid waarin de betrokkene een vervolgstap zou willen, niet altijd even reëel is. Het college traint leidinggevenden en geeft hen begeleiding. In het medewerkeronderzoek wordt expliciet gevraagd naar de ervaren steun van de leidinggevenden. Dit is ook een onderdeel van de 360 graden fit-gesprekken. Zij begrijpt dat de heer Klijn uiteindelijk wil dat de leidinggevende ook feedback krijgt van de medewerker. De heer Klijn (UtrechtNu!) antwoordt bevestigend. Hij wil ook wel graag data krijgen over de tevredenheid van medewerkers met een fit gesprek in Q4.

Hij oppert dat de wethouder op een later tijdstip daarover inzicht kan geven; wordt de tevredenheid met leidinggevende goed gemonitoord? Wethouder Streefland vindt dat teveel in detail. Zij vindt dat de commissie of raad daarover niet zou moeten gaan. De heer Klijn (UtrechtNu!) bedoelde dit als organisatiebreed; een algemeen beeld. Hoe tevreden is de Utrechtse medewerker van de gemeente met zijn leidinggevende en met die fit gesprekken? Wethouder Streefland merkt op dat dit niet veel zegt. Er zijn 7000 medewerkers. Daarop zijn heel veel leidinggevenden. Daarvan is niet één beeld te maken. Zij stelt voor op een ander moment hierover te sparren als het gaat om wat de heer Klijn in dit opzicht van de wethouder wil. Een fit gesprek is een instrument die in alle organisaties bestaat om ervoor te zorg dragen dat feedback gegeven wordt ten behoeve van de continuïteit in de organisatie. De heer Klijn (UtrechtNu!) vindt dat dit instrument het cruciale punt in de relatie tussen werkgever en de werknemers. Of ziet hij dat verkeerd? Wethouder Streefland merkt op dat dit een instrumentarium is dat er moet zijn in alle organisaties om de voortgang te borgen van iemands functioneren in het systeem. Het echte werk gebeurt in de teams met de samenwerking. Het gaat om een minor detail in het totaalpakket van wat een leidinggevende nodig heeft.

Gevraagd is naar inzichtelijkheid met de arbodienst; in een eerdere raadsbrief en bij raadsvragen is ingegaan op het verzuim en de oorzaken daarvan. De wethouder zal in de volgende vergadering daarop doorgaan. En daarbij ook op de arbodienst. Het college is in een aanbesteding en heeft het aangescherpt. Een medewerkersonderzoek is voor de medewerker; dat wordt besproken met de medewerker op het niveau van teams. Het is ook een instrument dat veiligheid in zich heeft. Zij zal dat niet naar de raad sturen. Zij wil voorkomen dat mensen iets anders invullen omdat de informatie naar buiten gaat. Dit onderzoek blijft voor intern gebruik. Hierover kan het college op hoofdlijnen wel iets meer zeggen. De heer Klijn (UtrechtNu!) licht toe de vragenlijsten gevraagd te hebben, niet de uitkomsten ervan. Wethouder Streefland vraagt naar het doel daarmee van de heer Klijn.

Pagina 36 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

1750

1760

1770

1780

1790

De heer Klijn (UtrechtNu!) zet uiteen dat de raad daarmee in beeld heeft wat er gemeten wordt; welke vragen worden gesteld? Wethouder Streefland stelt voor daarover technische vragen te stellen aan het team. Dan kan de lijst naar de heer Klijn gestuurd worden. Dit is niet per se informatie waarmee het bestuur iets kan. Zij wil informatie geven over de aard en het inzicht van de vragen. Gevraagd is wat het college doet voor jongeren die bij de gemeente komen werken. Het college hoopt vooral de jongeren lang te kunnen binden en te boeien. Het college is in gesprek over hoe dit te kunnen doen en wat het careercentre kan doen. Het gaat om aanpak per leeftijd. Voor jongeren is van belang snel in de markt te kunnen kijken. De gemeente kan jongeren niet tegenhouden wanneer zij weg willen naar een andere werkgever. Jongeren kunnen last krijgen van de regelgeving in de bureaucratie. Het college gaat dan na wat daarin te verbeteren is. Helemaal op maat maken is niet mogelijk. De wethouder dankt Stadsbelang voor de extra aanzet. Gemiste vragen De heer Klijn (UtrechtNu!) was benieuwd naar het overleg met de centrale ondernemingsraad. Wordt dat voldoende constructief gevoerd? Zit dat op de goede weg? Hij had een vraag gesteld over het instellen van een ombudsman en wat de idee van de wethouder daarin was.

Wethouder Streefland antwoordt dat de centrale ondernemingsraad adviesrecht heeft en op sommige punten instemmingsrecht. Het college zit daar goed aan tafel. Ook met de decentrale ondernemingsraden. De raden hebben een stem ook als het gaat om een tegenstem. Zij weet dat de vakbonden een Ombudsloket hebben. Het gesprek wordt met hen gevoerd, niet met iedereen. De heer Lok (commissiegriffier) noemt de toezeggingen:  In Q4 volgt een brief over het verloop van de aanpak ziekteverzuim waarin onder meer wordt meegenomen informatie over vaststellingsovereenkomsten in algemene zin, het in te richten interne loopbaancentrum en in hoeverre de interne doelen worden behaald.  Voor de zomer volgt mogelijk meer informatie over het lopende onderzoek. De heer Maas (VOLT) had de wethouder iets horen zeggen over stoplichten op het gebied van de doelen. Wethouder Streefland zal informatie geven over hoe het college staat in de vervolgaanpak. De voorzitter legt de vraag voor of de agenderende fracties hun doel bereikt hebben of dat zij dit onderwerp willen doorgeleiden naar de raad. Mevrouw Ramaker (VVD) vond dit een prettig debat. Het is geen gemakkelijk onderwerp. Als raadslid wilde zij niet op de stoel van de wethouder zitten en ook niet op de stoel van de leidinggevenden of op de stoel van de medewerker. De informatie heeft zij goed meegekregen. Zij wacht de toezeggingen af.

De punten die zij aankaartte zijn aan de wethouder meegegeven. Zij is benieuwd naar de nadere informatie over de veegdienst. Voor haar was dit afdoende. Pagina 37 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

1800

De heer Van Steeg (CDA) houdt een discrepantie tussen wat de wethouder zegt en de signalen die de raad opvangt. Haarmee wil hij iets doen ook in de raad. Mogelijk schrijft hij zelf een agendering. De voorzitter rondt de bespreking van dit onderwerp af. Dij deelt mee dat de fracties zo nodig zelf een agendering indienen bij de griffier en het raadssecretariaat; het DB bepaalt de tijd; voor de raad van 8 mei moet een agendering uiterlijk morgen voor 12.00 uur zijn ontvangen.

1810

De voorzitter schorst de vergadering voor 5 minuten en heropent die voor de behandeling van punt 8. 8

1820

Stand van zaken digitale gezondheid gemeente Utrecht

Wethouder: Streefland, Beleidsterrein: Personeel en Organisatie Geagendeerd door: Victor Paalman (Horizon), Achraf Aït Daoua (D66) De agenderende partijen willen graag met elkaar en het college in debat over de digitale gezondheid van gemeente, met nadruk op IT. De agenderende partijen zijn geschrokken door de raadsbrief vorig jaar over het onverwacht aflopen van de ondersteuning van het belangrijkste systeem van de gemeente, en willen daarom meer informatie van het college over de stand van zaken. De gemeente Utrecht huurt ook nog steeds veel externe IT in, wat volgens de agenderende fracties onvoldoende toekomstbestendig is. In een samenleving waarin langzaam alles om technologie en IT gaat draaien gaan de partijen daarom graag in debat.

De voorzitter leidt de bespreking in aan de hand van de annotatie bij de agenda.

1830

De commissie De heer Paalman (Horizon) merkt op dat zonder IT de gemeentelijke organisatie nergens is. Hij levert zijn bijdrage in drie blokjes: het zaaksysteem, externe inhuur, de geopolitieke verhoudingen en de consequenties daarvan voor de IT. Zonder het zaaksysteem stopt de dienstverlening aan de burgers en kan de overheid effectief niet meer functioneren. Gepland was dit systeem in 2026 te vervangen; de gemeenteraad werd eind december 2023 geïnformeerd over dat het huidige systeem vanaf 1 januari 2024 niet meer zou worden onderhouden. Dat is een vergissing van twee jaar. Daarnaast heeft het meerdere miljoenen gekost in tijden waarin de gemeente het al heel erg krap heeft. De heer Paalman is blij met de evaluatie die naar de raad is gestuurd. Hij stelt enkele vragen hierover aan de wethouder. De wethouder noemt versnipperde verantwoordelijkheden en gebrek aan eigenaarschap als oorzaken. Wanneer wordt daarvan gemeentebreed werk gemaakt? Er is een inventarisatie gemaakt wanneer deze systemen aan het einde van hun contractuele of technische levensduur komen. Hij legt de vraag voor wat dit zegt over de interne organisatie van de gemeente dat zo iets cruciaals niet goed geregeld is.

1840

Hij heeft de evaluatie gelezen en volgt de ontwikkelingen kritisch. Wat hem betreft is het net iets te vaak “foutje bedankt” als het gaat om de IT bij de gemeente. Dat schaadt het vertrouwen in de financiële positie van de gemeente. Met betrekking tot de externe inhuur merkt de heer Paalman op dat sinds hij in deze raad actief is, hij zich hard maakt voor een sterk en kundig IT-team voor de gemeente Utrecht zo dat niet zoveel werk via externe inhuur gedaan hoeft te worden. In 2024 is na inschatting ruim 14 miljoen euro uitgegeven aan externe inhuur. Dat bedrag verdwijnt grotendeels in de zakken van commerciële bureaus. Die gebruiken het om Pagina 38 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

1850

1860

1870

1880

1890

jong IT-talent binnen te hengelen door ze snoepreizen naar de VS te geven. Die mensen worden vervolgens weer tegen een dikke prijs bij de gemeente neergezet. Dat is een vicieuze cirkel. Welke inspanning zet de wethouder in om die vicieuze cirkel te doorbreken? Op welke manier zoekt de wethouder naar nieuw IT-talent en welke maatregelen (bijvoorbeeld betere verloning) heeft zij om de gemeente Utrecht een aantrekkelijke werkgever te maken. Is de wethouder bereid de raad daarover te informeren met hele concrete actiepunten, om het doel te bereiken. Vorig jaar stelde de heer Paalman schriftelijke vragen over het gegeven dat persoonlijke informatie van de inwoners en de stadsgeheimen inzichtelijke zijn voor de Amerikaanse overheid door afhankelijkheid van de gemeente op Microsoft. Hij waarschuwde het college voor de wisseling van de macht in de VS. Die is ondertussen al een paar maanden realiteit. Die realiteit is nog wilder dan voorgesteld; de regering Trump ontketent handelsoorlogen met Europa, spreekt openlijk over annexeren van grondgebied van haar bondgenoten en legt sancties op op medewerkers van het Internationaal Strafhof. Hij stelt de volgende vragen aan de wethouder. De wethouder heeft vorig jaar erkend dat persoonlijke data van de inwoners en geheime stukken van de gemeente Utrecht door de Amerikaanse overheid opgevraagd kunnen worden.

Subsidies van universiteiten in de VS worden gekort door de Amerikaanse regering omdat ze voor waarden staan waarvoor de universiteiten in Nederland ook staan. Grote Amerikaanse techbedrijven als Amazon, verwijderen clausules over gelijke rechten. Utrecht betaalt daaraan mee in zowel geld als waardevolle geheimen. Hij roept de wethouder op dit uiterst serieus te nemen en de gemeenteraad zo spoedig mogelijk een brief te sturen met een verkenning op de alternatieve inrichting van de IT op Europese bodem. De staat Sleeswijk Holstijn bewijst dat het niet een loze missie is. Hij krijgt graag de toezegging dat de brief er komt. Hij vraagt het college een proactieve houding aan te nemen en zeker geen afwachtende als het gaat om de normen en waarden op dit terrein in het belang van de dienstverlening. De heer Ait Daoua (D66) merkt op dat het zaaksysteem de digitale ruggengraat is van de dienstverlening aan de inwoners. Uit de evaluatie blijkt dat het flink is misgegaan: geen eigenaarschap, versnippering, geen tijdige signalering van risico's; zijn eerste vraag aan de wethouder is, hoe structureel geborgd wordt dat het zaaksysteem onder centrale aansturing valt met een eindverantwoordelijke. Dan alleen worden dit soort gevallen voorkomen. Tot zijn geluk is Utrecht aangesloten bij het open zaaksysteem; dat is een Open Source systeem dat mede door Utrecht is verbouwd.

Daar ligt wat hem betreft nog veel meer onbenut potentieel. Hij legt de vraag voor wat het plan is van de wethouder om het zaaksysteem volledig aan de open zaak te koppelen zo dat versnippering is tegen te gaan. Hij gaat in op de Cloud; in tijden van toenemende internationale spanningen is de afhankelijkheid geen technisch detail meer. Het is een geopolitiek risico geworden. De gemeentelijke systemen draaien op service van de Amerikaanse technische giganten, zoals Microsoft en andere cloud providers. Het zijn bedrijven die vallen onder de Amerikaanse wetgeving, onder andere de Cloud Tech, die hun voorwaarden eenzijdig kunnen wijzigen en die als het er op aankomt, handelen in het belang van Washington en niet in het belang van Utrecht. Wat als morgen door politieke spanningen Amerikaanse providers hun diensten beperken of stopzetten? In theorie zou dan de stad plat gelegd kunnen worden en de dienstverlening flink Pagina 39 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

1900

1910

1920

beperkt. Hij vraagt de wethouder of het college dit jaar een strategie kan maken voor digitale soevereiniteit en specifiek actief beleid om minder afhankelijk te worden van Amerikaanse clouddiensten. Daarbij vraagt hij te denken aan het kijken naar Europese dan wel Nederlandse alternatieven, maar ook naar samenwerking met andere gemeenten, zoals Amsterdam en met andere Europese partners en koepelorganisaties. Daarnaast ontbreekt in Utrecht momenteel een heldere data cloudstrategie als het aankomt op de vraag welke gegevens opgeslagen worden in de Cloud en welke niet? En welke gegevens versleuteld moeten worden met de sleutel in eigen beheer. Welke gegevens dienen bewaard te worden op lokaal niveau en dus niet in de cloud. Hij vraagt of het college dit jaar hierover een duidelijke strategie voor teleggen aan de raad. De heer Paalman (Horizon) vraagt of Utrecht het zelf moet gaan doen wanneer andere gemeenten niet zover zijn. De heer Ait Daoua (D66) vindt dat dit gezamenlijk gedaan moet worden. Utrecht kan dit niet alleen. Hij wil dit het liefst doen met zoveel mogelijk gemeenten. Het begin is na te denken over hoe Utrecht minder afhankelijk gaat worden; wat hem betreft wordt daarop een actief beleid gezet. De heer Paalman (Horizon) begrijpt dat de samenwerking een voorwaarde om de soevereiniteit op digitaal gebied te bereiken.

Of is dat het streven van D66? De heer Ait Daoua (D66) is van mening vooral voor samenwerking te gaan en het gezamenlijk te gaan doen. Hij vraagt of de gemeente een duidelijke cloudstrategie voor te leggen aan de raad. Waarin deze zaken worden vastgelegd, inclusief concrete kaders en toetsingscriteria van hetgeen hij heeft ingebracht. De voorzitter neemt ervan kennis dat andere fracties geen inbreng hebben hierop en zij schorst de vergadering voor 10 minuten na overleg met de wethouder.

1930

1940

De beantwoording Wethouder Streefland beantwoordt de vragen van Horizon en zij gaat in op de versnipperde verantwoordelijkheid. Zij stelt zich voor dat dit later een uitgebreider gespreksonderwerp zou moeten zijn. Zij vindt dit onderwerp goed om te bespreken. Door de geopolitieke situatie is dit top of mind. Zij gaat in op de vragen van Horizon met het zaaksysteem. Zij bevestigt dat dit een versnipperde verantwoordelijkheid was. Dan is er ook nog sprake van wisseling van leidinggevenden, in dit geval de directeur van IPM. Die heeft dit gesignaleerd in zijn eerste week. De centrale regiesturing valt nu onder zijn verantwoordelijkheid. Het is ook onderdeel van de aanpak van DRA; veel meer centrale sturing op dit soort zaken, specifiek op de verbetering van de ICT. Bekend is dat hierop nu veel meer zicht is. Zij bevestigt dat dit de ruggengraat is van de gemeentelijke organisatie. Ze gaat in op het contractueel inzicht. Het college verbetert dit voortdurend, specifiek ook voor ICT-contracten. Er zijn IPM onderdelen centraal en decentraal. Het college heeft zowel centraal als decentraal de opdracht gegeven al eerder om alle IT-contracten de ICT en de voorzieningen inzichtelijk te maken. Het is goed na te gaan wanneer contracten aflopen, waar de gevoeligheden zitten, waar de verouderde systemen. Het college is daarmee bezig. De opdracht wordt gegeven om de

Pagina 40 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

1950

1960

1970

1980

1990

risicoanalyse te maken. Het gaat momenteel om 76 contracten die nu inzichtelijk zijn. Het college is daarmee bezig vanuit centrale sturing. Met betrekking tot externe inhuur heeft het college te maken gehad met een toename van externe inhuur op IT. Dat had ook te maken met het overgaan naar vernieuwde zaaksystemen waarbij handen nodig zijn. Zij verwacht niet dat dit een rustige landing zal worden, gezien de internationale situatie. Het college zal de externe inhuur veel meer onder de loep gaan nemen, ook in het licht van de hervormingsbezuinigingen. Dat zal dan ook hier terecht komen. Voor sommige specifieke kennis en kunde zal het college een extern expert inhuren. De vraag was veel meer of het college genoeg doet aan werving en selectie om de talenten in huis te halen. Daarop kan het college nog veel meer doen. De heer Paalman had daarbij ideeën en ook hoe dat nog beter te kunnen doen. Dan gaat het ook om buiten die markt mensen aannemen die ook bij de gemeente blijven. De wethouder bevestigt dat de gemeente minder aantrekkelijk is dan andere organisaties waarbij een auto en een hoog salaris in de aanbieding is. De heer Paalman (Horizon) gaat in op de externe inhuur. Hij vraagt of de wethouder erkent dat er sprake is van een vicieuze cirkel. Hij legt de vraag voor hoe daar uit te komen.

Wethouder Streefland deelt mee dat de gemeente in het beloningssysteem niet meer kan doen voor deze groep dan voor andere. Het college zit vast aan het bestaande functiehuis. De mensen moeten het vooral aantrekkelijk vinden om voor een organisatie te werken die voor de inwoners in de stad van betekenis kan zijn. Er zijn nog genoeg mensen die dat willen. Nu is al te zien dat doordat het college er scherper op gaat sturen, het minder aantrekkelijk wordt. De wet DBA zorgt voor de beoordeling of iemand echt een ondernemer is, en via welke constuctie de persoon wordt aangenomen. In dat opzicht wordt al een vermindering gezien. De wethouder denkt ook dat de gemeente het beter zelf kan doen, op termijn. Het zal effect hebben op het moment waarop de gemeente ze minder nodig heeft; omdat de gemeente het zelf kan, gaan zij er minder op verdienen. De vraag is dan waar te beginnen. Tegelijkertijd is het realiteit dat er krapte is op dit terrein. Dat is ook te zien bij de afdeling Ruimte als het gaat om sommige juridische ingewikkeldheden. De economische recessie kan soms helpen. De heer Paalman (Horizon) vindt het een nadeel dat ICT-ers doorgaans niet voor een gemeente werken. Hij ziet ook niet een oplossing. Hij hoopt dat de wethouder slimmer is dan hij. Anders blijft de gemeente zo doorgaan. Wethouder Streefland merkt op dat geherprioriteerd wordt; de gemeente gaat niet alles meer doen.

Dat zou een oplossing kunnen zijn. Wat is het risico? Wat is Nice to Have? Zij is daarmee bezig te focussen en te doen wat nodig is. Dan is het ook mogelijk om mensen daarvoor zelf op te leiden. Net als bij de woningnood gaat het echt oplossen wanneer er meer woningen op de markt komen. Net als deze krapte gaat het helpen wanneer meer mensen worden opgeleid die dit willen doen. Mevrouw Ramaker (VVD) merkt op dat er volgens haar een verschil is tussen specialistisch en het meer beheersmatig werk. Ze legt de vraag voor in hoeverre de Big Five in de ICT door de gemeente Utrecht is ingehuurd. Voor bepaalde zaken huurt de gemeente hen in om een extra slag te kunnen maken; de gemeente hoeft niet alles in huis te hebben. Wethouder Streefland weet niet wat de gemeentelijke leverancier preferred suppliers zijn; zij weet wel dat op het niveau van beheer extra handjes soms nodig zijn. Dat vraagt om andere inhuur dan iemand die heel complexe vraagstukken oplost op het gebied van ICT. De wethouder wil vooral nagaan wat de gemeente zelf Pagina 41 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

2000

2010

2020

2030

2040

kan en dat dan ook zelf gaan doen. Soms betekent dat ook dat mensen worden opgeleid die in het begin daarvan niet waren. Wat haar betreft moet het college op dit gebied intern creatiever worden. Dat neemt niet weg dat het in een krapte soms moeilijk is om extra mensen op te leiden. Ook daar is een vicieuze cirkel te zien. De wethouder houdt zich aanbevolen voor ideeën. Zij gaat in op afhankelijkheid van Microsoft. Die is flink gewijzigd in de geopolitieke situatie. Dat vergt ook simpelweg aanscherping van de cloud en van de ICT. Daarop ging ook D66 in. In het sourcingbeleid trekt het college op met de G4. Amsterdam kwam hiermee ook naar buiten: hoe de digitale soevereiniteit te verkrijgen. Dit geldt voor de overheid in brede zin. Er is nog geen volwaardig EU alternatief met vergelijkbare functionaliteiten, kwaliteit en kosten die er nu zijn. Het college werkt er aan om een Europese leverancieronafhankelijk landschap te creëren; daarmee is de gemeente niet afhankelijk van één leverancier. Liever afhankelijk van leveranciers op Europees niveau. De heer Paalman (Horizon) begrijpt dat er nog niet een alternatief is als het gaat om kwaliteit; hij vraagt of de wethouder bereid is om een paar kwaliteitseisen te laten vallen voor een andere leverancier. Wethouder Streefland zet uiteen dat het contact met onder meer Amsterdam een onderdeel is van de veranderingstrategie.

De gemeente Utrecht loopt binnen de VNG daarin voorop. Het gaat wat haar betreft om waarborgen in te bouwen als het gaat om beveiliging van gegevens van mensen. Dat zijn cruciale zaken. Tegelijkertijd wil het college dat het effectief werkt en inventief is. Dat betreft de kwaliteitseisen van het gebruik. Dit is aan de afdelingen. De wethouder stelt zich voor dat het college de raad informeert in begin Q4 over onder meer de cloudtransitie; dan kan het college informatie daarbij opnemen over de strategie voor zover die openlijk te delen is. D66 ging in op het zaaksysteem. Het college is in gesprek met XXLNNC, een exploitant van ZS over de koppeling van het zaaksysteem aan een open source. Het is de intentie van het college dit gaan doen. De wethouder verwacht hierover meer te weten in Q3. Daarna zal het college de raad informeren in de brief; ze kan zich voorstellen op basis van die brief dat het verstandig is dit in een agendering te doen. Het kan ook in de vorm van een technische sessie of een Raadsinformatiebijeenkomst. Zij denkt dat het goed is dit onderwerp op de politieke agenda te zetten. De wethouder merkt op dat het ook de vraag is die raadsleden zichzelf moet stellen; in hoeverre maken ze gebruik van sociale media. Het gaat om een politiek morele vraag. De wethouder vindt het niet gek om ook die te bespreken; dat is aan de raad.

De heer Paalman (Horizon) merkt op dat een van zijn vragen was hoe het uit te leggen is naar inwoners van de stad die heel bewust afstand nemen van de situatie in de Verenigde Staten, juist vanwege de wet die daar geldt. Juist vanwege het leiderschap. Wat zegt de wethouder tegen die inwoners? Wethouder Streefland merkt op dat het niet zo moeilijk is uit te leggen. Dat betekent dat het college moet zeggen dat het hiermee bezig is, maar nog niet zo ver is. Ook voor de inwoners geldt de vraag wat voor computer zij thuis hebben en wat voor één zij op hun werk hebben. En welke server zit daaraan vast? En wat vindt de inwoner daarvan? Ook hier gaat het gesprek over hoe om te gaan met de sociale media accounts en het gebruik daar weer van. Zij bevestigt het zeer serieus te nemen. Zij herhaalt haar informatie over een Europees platform. Daaraan werkt het college samen met BZK, G4 en de VNG om ervoor te zorgen zo snel mogelijk toe te kunnen naar een veilig alternatief. Pagina 42 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

2050

2060

2070

2080

De heer Paalman (Horizon) vindt dat goed om te horen. Hij noemde ook een voorbeeld van andere Europese overheden die ook al plannen maken. Hij vraagt in hoeverre het staat met de Europese samenwerking op dit gebied. Wethouder Streefland antwoordt bevestigend dat het niet zonder Europa kan en dat het voor de gemeente de eerste en beste safe haven gaat zijn om een alternatief te gaan ontwikkelen, om ervoor zorg te dragen dat Europa niet zo afhankelijk is van de reus aan de overkant van de oceaan. De heer Ait Daoua (D66) vindt dat Microsoft fantastisch goede clouddiensten aanbiedt; hij benadrukt het onderscheid. Hij vindt dat gekeken moet worden naar het risico; “wat als”. Wethouder Streefland is het daarmee helemaal eens. Het liefst ziet zij goede waarborgen van Microsoft Europa. Wanneer die waarborgen er niet zijn, moet gekozen worden voor een ander alternatief. Het andere deel gaat over hoe individuen zelf omgaan met het gebruik van de “big tech vrienden”. Gemiste vragen? De heer Paalman (Horizon) had gevraagd of de wethouder het met hem eens is dat door de politieke keuze de gemeente Utrecht als overheid kwetsbaar en mogelijk chantabel is. Wethouder Streefland vindt dat hele grote woorden. Het college is hard aan het werk om dat te voorkomen. Vooralsnog heeft het college de onzekerheden en risico's in beeld. Het college probeert die nog scherper in beeld te krijgen.

Zij refereert aan haar informatie over verouderde systemen, op tijd schakelen met leveranciers, goed dingen doen in de inkoop. Zij werkt aan veiligheid met de gegevens voor de inwoners. De heer Paalman (Horizon) zocht niet data veiligheid. Hij zocht naar het gegeven dat de nieuwe regering in de Verenigde Staten inmiddels bekend staat om met harde hand te reageren op uitspraken die haar niet bevallen. Hij noemt het Internationaal Strafhof. Hij noemt de universiteiten in de Verenigde Staten. De VS is niet bang om te acteren. De gemeente Utrecht zegt tot zijn geluk dingen waarmee Donald Trump het heel erg mee oneens is. Daarvan kan de gemeente schade ondervinden. Wethouder Streefland ziet absoluut dreiging uitgaan over zaken die internationaal opgemerkt worden; of het nu handelsverdragen zijn of importheffingen of universiteiten die hiermee te maken krijgen. Zij noemt als voorbeeld de woorden als diversiteit en inclusie. Het college is zeker alert. Tot haar geluk heeft de gemeente dat niet alleen. Europa is dan top of mind. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld de gemeente Amsterdam. Zij schakelt veel met die gemeente over dit soort zaken. De voorzitter vraagt de commissiegriffier welke toezeggingen zijn gedaan. Mevrouw Kok (commissiegriffier) noemt ze: Toezeggingen  Begin Q4 informeert het college de raad over de strategie met de cloudtransitie.

 In Q4 informeert het college de raad over de koppeling van de het zaaksysteem aan de open source. Daarin staat de strategie met de cloud centraal.

2090

De heer Paalman (Horizon) vraagt wat cloud strategie in concreto betekent; hij vraagt of dat betekent het plan om af te bouwen van de afhankelijkheid van Microsoft. Hij vraagt verduidelijking van wat in de brief te lezen zal zijn.

Pagina 43 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

Wethouder Streefland antwoordt bezig te zijn om een strategie te ontwikkelen in hoeverre de gemeente Utrecht zich onafhankelijk van Microsoft kan ontwikkelen. Ze kan daarover nog geen ins and outs vertellen; dat is erg afhankelijk van BZK, de Europese commissie en de G4-partners in de VNG. De voorzitter vraagt de agenderende fracties of zij met deze bespreking bereikt hebben wat zij wilden bereiken of dat zij het willen doorgeleiden naar de raad. 2100

De heer Paalman (Horizon) vindt dit een goed gesprek. Voor zijn gevoel zijn er nog wel enkele gaten. Mogelijk wil hij die opvullen tijdens de behandeling in de raad. Wat hem betreft stuurt de voorzitter dit door naar de raad. De heer Ait Daoua (D66) sluit zich daarbij aan. De voorzitter vraagt hen morgen vóór 12 uur de agendering in te dienen voor de raadsvergadering op 8 mei. Een actuele motie kan tot woensdagavond voor de raad worden ingediend. Hiermee rondt zij de behandeling van dit agendapunt af. 9

2110

Weerbaarheidsopgave van Utrecht

Burgemeester, Beleidsterrein: Openbare Orde en veiligheid Geagendeerd door: Ruud Maas (Volt), ChristenUnie, CDA, DENK, VVD, PvdA, Student en Starter, D66, EenUtrecht GroenLinks Op basis van de beantwoording van schriftelijke vragen en de opgehaalde informatie bij de technische sessie, willen de fracties graag met de burgemeester in debat over de gevolgen hiervan voor Utrechters en de Utrechtse gemeenschap. De bespreking is in één termijn. T

De voorzitter leidt de bespreking in aan de hand van de annotatie bij de agenda.

2120

2130

2140

De commissie De heer Maas (VOLT) is zich gaan realiseren door de dreiging in Oekraïne dat Europa zich zo langzamerhand in een zeer kwetsbare positie bevindt en dat het hoog tijd wordt dat Europa voor zichzelf gaat zorgen op allerlei gebieden. Naar aanleiding van de Tweede Kamer-brief over de gevolgen voor Nederland, het webinar van de VRU, stelde hij schriftelijke vragen, las hij de beantwoording, woonde hij de technische sessie bij. Dit heeft heel veel informatie opgeleverd. Hij dankt het college daarvoor. Het lijkt hem goed hierover nader te spreken over vooral de toekomst. Zijn fractie is vooralsnog gerustgesteld over dat de gemeente al volop in voorbereiding is met het maken van plannen en scenario’s voor mogelijk toekomstige uitdagingen. Hij vindt het fijn om te zien dat het verder gaat dan alleen stroomuitval en cyber aanvallen waarbij ook gedacht wordt aan klimaatuitdagingen, wateroverlast, vervuiling en communicatie. Hij vindt het fijn dat Utrecht hierin voorop loopt. Hij vraagt de burgemeester of zij dit breed gaat delen binnen de VNG. Hij denkt dat die positie gedeeld kan worden. In een technische sessie kwam het idee van Wijksteunpunten naar voren. Zijn fractie vond dat een heel goed idee. Het zou fijn zijn om in de toekomst wanneer de plannen nader uitgewerkt zijn, hierover meer informatie te krijgen.

Hetzelfde geldt voor de positie van de raad ten tijde van een grote crisis. Zijn fractie gelooft niet dat er al brede inzichten zijn. Het zou goed zijn om daarover meer informatie te krijgen. Mogelijk kan de burgemeester iets vertellen over de planning wanneer de raad die informatie kan krijgen. In ieder geval vindt hij het fijn te weten hoe het college de raad hierbij gaat betrekken. Zal de raad raadsbrieven ontvangen, jaarlijkse voortgangsrapportage? De gemeentesecretaris sprak over de bedrijfscontinuïteitsplannen. Hij zou daar later nog op terugkomen; misschien kan de wethouder dan wel de burgemeester de raad Pagina 44 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

2150

informeren over wanneer die plannen gaan komen en hoe de raad daarover geinformeerd wordt en welke tijdsplanning daaraan vast zit. Gesproken is over communicatie en of daarvoor een plan komt. Zijn fractie heeft daarover veel vragen. VOLT heeft een zoektocht gedaan naar wat daarvan is in Europa. Vooral in Scandinavische landen is daarin veel. Wat kan de gemeente daarin doen? Het baart zijn fractie zorgen dat dit een onderwerp is waarmee het gevaar bestaat dat het een zwarte zwaan wordt; het is er en uiteindelijk blijkt dan dat daarop niet effectief is gereageerd. Bijvoorbeeld zoals gereageerd wordt op cyber; wat kan Utrecht eraan doen om dat goed op de agenda te krijgen en te houden? Hoe denkt de burgemeester daarover? Tot slot is het volstrekt duidelijk dat de raad onvoldoende voorbereid is op toekomstige crises. Dat kan de raad zichzelf aanrekenen. Het zou kunnen helpen om de informatie zoals die is gegeven bij de Raadsinformatiebijeenkomst, breder te delen onder alle raadsleden, bijvoorbeeld met een brief, of met iets anders. En dat bijvoorbeeld bij een volgende raadsvergadering op te nemen in een inwerkprogramma. Zijn vraag is of het bestuur iets kan bedenken waarop de hele raad te bereiken is, wat dit betekent voor nu en ook tot zijn spijt in de redelijk nabije toekomst.

2160

2170

2180

De heer Van Steeg (CDA) refereert aan de inbreng van de heer Maas en bevestigt dat het bestuur in een nieuwe realiteit is beland. Die is al een langere tijd gaande. Dat heeft te maken met de opkomst van China, van Rusland en nu met Donald Trump komt het bestuur tot het harde besef dat Europa het alleen moet gaan doen. Te zien is ook dat landen als Rusland, autoritaire regimes, digitaal hun invloed uitoefenen op Nederland en zeker op landen dichterbij Rusland. Daarop moet ook Nederland voorbereid zijn. In die zin maakt de geopolitieke realiteit het bestuur van het land bewust van de risico's die er zijn. Maar ook de risico's die er zijn in Utrecht. De heer Van Steeg is blij dat de gemeente Utrecht hiermee hard aan de slag is. Daarom zijn de vragen ook gesteld met het initiatief van VOLT. Te zien is dat de invloed direct te zien is in Utrecht. Hij vraagt de burgemeester of zij iets concreter kan maken om welke invloed het gaat; wordt er invloed uitgeoefend op demonstraties? Kan de burgemeester daarover iets zeggen? In een technische briefing werd gesproken over dat van alles georganiseerd wordt; hij denkt dat het goed is daarover na te denken. Het belangrijkste is dat mensen zelf verantwoordelijkheid gaan nemen. Hij noemt in dit verband samen redzaamheid zoals is weergegeven in de antwoorden op schriftelijke vragen.

Hij vindt het belangrijk samen redzaamheid verder te versterken en aan te sluiten bij de landelijke campagne DENK VOORUIT. Hij vindt het ook goed wanneer de lokale overheid een campagne start. Hij vraagt de reactie van de burgemeester over hoe dat eruit ziet. Het CDA Utrecht is vaker voorstander van op lokaal niveau met elkaar samen te werken, op de inzet op vrijwilligerswerk, op het samengaan met verenigingen. Hoe past het bij wat hier gebeurt als het gaat over de weerbaarheid. Hij ziet dit als een automatische manier om de weerbaarheid in de stad te vergroten. Hij vraagt of dit aansluit bij de agenda die er nu is op het gebied van het Sociaal Domein. Hij krijgt graag de reactie van de burgemeester. In het vorige debat werd gesproken over de digitale positie van de gemeente. Hij denkt dat het heel belangrijk is om de kwetsbaarheden daar te identificeren en daarop voorbereid te zijn, zeker als het gaat om het breder voeren van de discussie

Pagina 45 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

2190

2200

in dit bestuur. Het is goed dat vast te stellen en het een plek te geven in een plan als dit. Daarnaast gaat hij in op het bedrijfsleven; daarover wordt nog weinig gesproken. Ook als het gaat om de brief van de Tweede Kamer en in de antwoorden op de gestelde vragen. Hoe wordt het bewustzijn van het bedrijfsleven op dit item in Utrecht georganiseerd? Dat de mensen die er werken bewust worden gemaakt in de weerbaarheid van de bedrijven. Welke rol hebben verschillende bedrijven in deze opdracht? Tenslotte vraagt hij de burgemeester hoe voor haar de tijdlijn er uitziet in de komende jaren. Hij refereert daarbij aan de desbetreffende vraag die de heer Maas stelde. Hoe wordt de raad daarover geïnformeerd? Wat betekent dit wellicht ook financieel, en ook in de concrete stappen die gezet worden in de wijken, met steunpunten, voedselbanken. Hij krijgt hierop graag de reactie van het college. De voorzitter merkt op dat DENK niet aanwezig is. Zij geeft het woord aan de VVD.

2210

2220

2230

Mevrouw Meerding (VVD) merkt op dat het onrustig is in de wereld. Het zou zo maar kunnen zijn dat Nederland betrokken raakt in een internationaal conflict of in het allerergste geval in een oorlog. Ook kleinere crises zijn mogelijk, bijvoorbeeld 72 uur stroomuitval. Ook dat kan er al voor zorgen dat mensen echt in de problemen komen. De VVD vindt het van het allergrootste belang dat Utrecht veilig gehouden wordt. De veiligheid van de inwoners staat voor haar fractie voorop. Haar fractie is blij dat de gemeente hiervoor al langere tijd voorbereidingen treft, en nagaat hoe zij om moet gaan met crisissituaties. Wat bij haar fractie is blijven hangen uit de technische sessie, is dat er op dit moment aan heel veel dingen gewerkt wordt. Heel veel verschillende acties staan in de steigers. Tegelijkertijd is ook bekend dat een situatie van langdurige stroomuitval, nu al kan vóórkomen. Dat voelt voor haar fractie als is de gemeente daarop niet voldoende voorbereid. Haar fractie vindt het daarom belangrijk niet alleen te kijken naar de voorbereiding op de lange termijn, maar voelt zij ook de urgentie voor de korte termijn. Volgens de VVD zou bijvoorbeeld iedere Utrechter een noodpakket in huis moeten hebben. Dat is een landelijk advies. Zij heeft hem zelf al, maar velen nog niet. Dat baart haar zorgen. Hier ligt een rol voor de gemeente.

Zij vraagt de burgemeester of de gemeente hierover actiever kan communiceren naar inwoners; dat het in huis halen van een noodpakket van belang is. Kan een duidelijkere nadruk worden gelegd in het plan van aanpak op de korte termijn, naast wat de gemeente al op de lange termijn gaat doen. Tot slot gaat zij in op het gemeentebestuur. Zij refereert aan de desbetreffende inbreng van VOLT. Zij vindt het ook belangrijk dat ervoor gezorgd wordt dat de raad blijft functioneren, mocht er iets gebeuren en mocht het moeilijk worden om met elkaar te communiceren. Daarbij is haar vraag wat daarvoor de plannen zijn mocht er morgen iets gebeuren. Zij oppert het idee om bijvoorbeeld alle raadsleden hierover bij te praten op de korte termijn, bijvoorbeeld in de zomersessies die vaak georganiseerd worden na het zomerreces. Zij vindt dat het uitgelezen moment om iedereen de urgentie duidelijk te maken en misschien ook te bespreken met wat er dan gedaan wordt in een dergelijke situatie. Mevrouw Assen (PvdA) merkt op dat dit een vreemde realiteit blijft, dat dit is waar het bestuur staat na de technische sessie. Die was inhoudelijk heel goed: een Pagina 46 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 17 april 2025

2240

2250

2260

2270

2280

dreiging van oorlog in welke vorm dan ook. Zij vindt dat een bizar contrast met haar hoop op wereldvrede toen zij in deze stad opgroeide. Sinds de technische sessie is haar duidelijk dat in deze stad al heel veel gebeurt om op het ergste voorbereid te zijn. Naar zij hoopt is dat uiteindelijk onnodig. Die voorbereiding biedt ieder geval iets van geruststelling. In deze raad wordt vaak gesproken over het bundelen van allerlei voorzieningen die in de stad geboden worden: scholen, Buurtteams, consultatiebureaus, hulporganisaties, zorg en formele zorg. Een dergelijk type plek, die type Buurtplekken lijken haar ook de plekken waar de wijksteunpunten gerealiseerd moeten worden. Dat bundelen van al die functies, blijkt in de praktijk nog heel vaak lastig. Haar oproep is daarop in te zetten om in één klap de noodzakelijke vliegen te slaan om alle Utrechters te bereiken die nu nog geen noodpakket hebben. Zij blijkt na toetsing tot de grote meerderheid te horen die nog geen noodpakket heeft. Er is nog meer nodig aan voorlichting en bewustwording bij een hele grote groep Utrechters. Daarbij denkt haar fractie dat het goed is om te mikken op het laaghangend fruit. Zij gokt daartoe te behoren. Zelfs die moeten nog om. Straks leunen die op elkaar. Zij roept ertoe op een beroep te doen op solidariteit.