Handreiking apv en ondermijning.pdf

28

Handreiking APV en ondermijning

Onderstaand volgen enkele voorbeelden van aangewezen branches waarvoor vervolgens een vergunningplicht van kracht is geworden of zal worden.

1) Autoverhuur Om wildgroei en malafide praktijken rondom de autoverhuurbranche aan te pakken zijn in verschillende gemeenten vergunningstelsels volgens hun APV’s geïntroduceerd en vervolgens geactiveerd via een separaat aanwijzingsbesluit. In Rotterdam en Schiedam zijn, met gebruikmaking van deze aanwijzing, op grond van artikel 2.36 APV Rotterdam resp. artikel 2.40 APV Schiedam, maatregelen genomen om te komen tot herstel op het bedrijventerrein Spaanse Polder (gelegen op de grens tussen Rotterdam en Schiedam). Dit gebeurde overigens ook in combinatie met andere maatregelen (bijv. erfpacht, bestemmingsplan e.d.). Ook de gemeente Tilburg heeft in het verleden een aanwijzingsbesluit genomen, op grond van artikel 53a, tweede lid, van de APV Tilburg. Dit artikellid luidt: “De burgemeester kan gebouwen en bedrijfsmatige activiteiten aanwijzen waarop het verbod uit het derde lid van toepassing is. Een gebouw wordt uitsluitend aangewezen als in of rondom dat gebouw de leefbaarheid of de openbare orde en veiligheid onder druk staat. Een aanwijzing van een gebouw kan zich tot een of meer bedrijfsmatige activiteiten beperken. Een bedrijfsmatige activiteit wordt uitsluitend aangewezen als de leefbaarheid of de openbare orde en veiligheid door de bedrijfsmatige activiteit onder druk staat.”28

wijzingsbesluit is bij deze handreiking gevoegd (bijlage 5).29 Op de eraan ten grondslag liggende bestuurlijke rapportage is in hoofdstuk 2 reeds ingegaan. Eén van de bedrijven in Tilburg weigerde een vergunning aan te vragen en had wel haar bedrijfsvoering voortgezet. Tegen de door de burgemeester vervolgens opgelegde last onder dwangsom (vanwege het voortduren van de overtreding, namelijk het exploiteren zonder vergunning) stelde het bedrijf beroep in bij de rechter. Dit beroep is door de bestuursrechter in Breda verworpen.30 Artikel 53a APV Tilburg en het aanwijzingsbesluit werden rechtmatig geoordeeld. Van overschrijding van de gemeentelijke verordenende bevoegdheid of sprake van strijdigheid met andere regelgeving – de Dienstenrichtlijn van de EU – was, aldus de bestuursrechter, geen sprake. Er is hoger beroep aangetekend. Dit loopt nog. Ook de Rotterdamse maatregel is inmiddels door de bestuursrechter in eerste aanleg getoetst.31 Het verschil tussen de Tilburgse en Rotterdamse aanpak is dat dat de vergunningplicht in Tilburg voor de hele stad is ingevoerd en in Rotterdam (overigens ook in Schiedam) alleen voor een bepaald deel, namelijk het industriegebied Spaanse Polder.32

In het aanwijzingsbesluit werd door de burgemeester bepaald dat de autoverhuurbranche in de (gehele) gemeente Tilburg vergunningplichtig zou worden, gelet op de belangen die artikel 53a APV Tilburg beoogt te beschermen. Het aan28 Artikel 53a APV Tilburg is overigens op dezelfde wijze geredigeerd als artikel 2:36 APV Rotterdam. 29 Het besluit is ook te raadplegen via https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2017-47781.html 30 Uitspraak bestuursrechter Breda 10 juli 2019, zaaknummers BRE 18/5809 GEMWET, 19/936 GEMWET en 19/1648 GEMWET. Zie https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBZWB:2019:3179 31 Rechtbank Rotterdam 2 september 2019, ECLI:NL:RBOT:2019:7491. 32 Jules de Kort beschrijft in (paragraaf 4 van) zijn preadvies deze vergunningplicht uitvoeriger.

Handreiking APV en ondermijning

29

“Gebruik je APV keihard om malafide praktijken te weren , maar zet er wel bonafide bedrijven voor in de plaats.” Rien van der Steenoven

Is je APV niet op orde, sta je met 1-0 achter Rotterdam en Schiedam treden gezamenlijk op tegen ondermijnende activiteiten op de bedrijventerreinen Spaanse Polder en ’s-Gravelandsepolder. Hun aanpak is er een van dóen. Korte lijnen, direct contact met bevoegde personen, snel stappen zetten. Het zijn enkele van de voorwaarden voor het succes. ‘De handhavingsmachine draait hier op volle toeren, maar daarvoor moet wel eerst de APV op orde zijn’, benadrukken Rien van der Steenoven, stadsmarinier gemeente Rotterdam en Rens de Ron, procesmanager ondermijning gemeente Schiedam. Verstoord klimaat Bedrijventerrein Spaanse Polder/’s-Gravelandsepolder is het grootste droge bedrijventerrein van

30

Handreiking APV en ondermijning

Europa. Rien van der Steenoven: ‘Wat opviel, was dat de autoverhuurbranche zeer fluïde is in het gebied. Er vonden wekelijks mutaties plaats, zichtbaar onder andere via de Kamer van Koophandel of vanuit eigen waarnemingen. We telden uiteindelijk 36 autoverhuurbedrijven in een industriegebied zonder toeristen!’ Er werden auto’s aangetroffen met ingebouwde ruimtes voor onder meer drugstransport; klanten bleken vaak al bekend bij politie. Na grondige analyse werd er besloten tot

een doeltreffende aanpak met als doel het malafide ondernemersklimaat tegen te gaan. APV op orde Rotterdam en Schiedam zetten maximaal in op aanpak van de autoverhuurbranche. Ten behoeve van een gezamenlijk handhavingsbeleid namen beide gemeenten in hun APV een vergunningstelsel op met separaat aanwijzingsbesluit. ‘Het ondermijningsproof maken van je APV ziet echter niet alleen op die vergunningplicht’, zegt Rens de Ron, ‘maar bijvoorbeeld ook op het sluiten van voor publiek openstaande lokalen. Daarnaast zetten wij ook bestemmingsplannen en erfpachtregelingen in.’ Samenwerking Niet alleen de regelgeving is gesynchroniseerd, ook de uitvoering gebeurt grotendeels gezamen-

lijk. ‘Samenwerking moet in het DNA van de hele organisatie zitten’, zegt Van der Steenoven. ‘Alle partijen moeten informatie kunnen uitwisselen, maar de huidige privacybescherming bemoeilijkt dit. Dit gebied is benoemd tot handhavingsknelpunt van het RIEC, dat scheelt enorm, maar zelfs dan moet je nog alert zijn op welke route je kiest.’ Breed gedragen Over een aanstaande vergunningplicht moet helder gecommuniceerd worden en het moet breed gedeeld in de maatschappelijke discussie, hier door twéé burgemeesters. De Ron: ‘Maar betrek vooral ook je gemeenteraad in het proces. Wij namen hen op safari in de polder, per bus door het gebied om de noodzaak in de praktijk echt te kunnen zien. Natuurlijk hou je altijd discussie in de raad, maar dat is politiek ook gezond.’ Succes Er is nog ‘een wereld te winnen’, maar de Rotterdam-Schiedamse aanpak wordt inmiddels beschouwd als succes. Zo’n vijftien bedrijven kregen een vergunning, acht haakten op voorhand af. Maar bovenal is er contact met de welwillende ondernemers. Van der Steenoven: ‘Gebruik je APV keihard om malafide praktijken te weren, maar zet er wel bonafide bedrijven voor in de plaats. Ga niet alleen bedrijven sluiten, zoals wij in het begin, want overal dichtgetimmerde deuren is niet goed voor je terrein.’ ‘Zorg daarnaast voor voldoende capaciteit, mensen met kwaliteit die voldoende gesupport, opgeleid en toegerust zijn.

De APV is je gereedschapskoffer - en die moet goed gevuld zijn - maar minstens zo belangrijk is wie ‘m vasthoudt en wat er verder nog in zit.’

Handreiking APV en ondermijning

31

2) Glazenwassers Op dezelfde wijze als de hiervoor genoemde gemeenten heeft ook de gemeente Zaanstad een bepaling in de APV toegevoegd.33 Ter uitvoering van artikel 2.40b APV Zaanstad (redactioneel vergelijkbaar met eerder genoemde bepalingen) zal, naar verwachting, dit (voor)jaar door de burgemeester een aanwijzingsbesluit worden genomen om de glazenwassersbedrijven vergunningplichtig te maken. De gemeente Zaanstad kent enkele honderden van deze bedrijven en die opereren niet alleen in Zaanstad zelf. Zij hebben een veel groter werkgebied en opereren ook in andere delen van Nederland.34 De glazenwassersbranche in Zaanstad heeft zich dusdanig ontwikkeld dat het gevaar in zich draagt voor ondermijnende criminaliteit, bijvoorbeeld door met zwart geld wijken “op te kopen”, gemaakte omzet niet op te geven, ongeregistreerd te werken, arbeidsuitbuiting toe te passen of uitkerings- en woonfraude te plegen. Met het voorschrijven van een vergunning voor de glazenwassersbedrijven in Zaanstad wordt getracht hierop meer grip te krijgen en deze uitwassen, ook als die zich afspelen in andere steden, in te dammen. De bedrijven hebben hun vestiging in Zaanstad en dat geeft die gemeente mogelijk­ heden om op te treden. Ook met het oog op voorkomen van een waterbedeffect is deze aanpak voor andere gemeenten in Nederland een voorbeeld.

Het (concept)aanwijzingsbesluit is als bijlage bijgevoegd (bijlage 6).

33 Afdeling 10a “Tegengaan onveilig, niet leefbaar en malafide ondernemersklimaat (artikel 2.40a t/m 2.40h).Voor het raadsvoorstel tot aanpassing van de APV zij verwezen naar https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/7533452/1/Raadsvoorstel_en_besluitnota_ Verordening_2019-1_tot_wijziging_van_de_APV_Zaanstad_2013 34 Zie bijvoorbeeld https://www.nhnieuws.nl/nieuws/213837/Malafide-Zaandamse-glazenwassers-nemen-wijk-in-Utrecht-over

32

Handreiking APV en ondermijning

Het startsein voor een landelijke aanpak Glazenwassers die met geweld en be­dreiging wijken innemen, komen vooral uit Zaandam. Om meer con­ trole op ondermijnende branches te krijgen, voerde de gemeente Zaanstad vorig jaar een vergunningsplicht in de APV in. Voor de glazenwassersbranche wordt deze binnenkort van kracht. Tanni Sanichar is regisseur ondermijning Zaanstad en samen met Emmy Leegwater, beleidsadviseur openbare orde en veiligheid, verantwoordelijk voor de invoering van het vergunningstelsel. ‘Dit is het aanjaagwiel’, zegt Sanichar. ‘Alle raderen treden straks in werking voor een integrale aanpak met bijvoorbeeld politie, Belastingdienst en ISZW.’ Een vuist tegen malafide praktijken In de gemeente Zaanstad staan bijna tweehonderd glazenwassersbedrijven ingeschreven. Sanichar: ‘Zaanstad heeft veel goede glazenwassersbedrijven, maar de rotte appels moeten eruit.’ Dit deel van de branche wordt regelmatig in verband gebracht met overtredingen van de Opiumwet of de Wet wapens en munitie. Er is sprake van fiscale misstanden, vechtpartijen en oneerlijke concurrentie. Zaken die de openbare orde en veiligheid of een gezond woon- en leefklimaat onder druk zetten. Zaanstad wil een vuist maken tegen deze malafide praktijken. Er speelt inmiddels ook het grotere probleem van arbeidsuitbuiting, dat zich al lang niet meer beperkt tot de

glazenwassersbranche. Duizenden veelal illegaal gehuisveste arbeidsmigranten zorgen voor problemen in enkele kwetsbare woonwijken. Daar leidt overbewoning tot bergen afval die de gemeente maar moeilijk weggewerkt krijgt. Ongeregistreerde en onverzekerde auto’s verhogen de parkeerdruk. Vaak staan kinderen van deze arbeidsmigranten niet ingeschreven en gaan ze niet naar school. Lonen worden soms direct ‘verrekend’ en daarbij kan er sprake zijn van geestelijke onderdrukking en in sommige gevallen zelfs seksuele uitbuiting. Aandachtspunten De burgemeester kan een branche, gebied of gebouw aanwijzen waarbinnen ondernemers een vergunning nodig hebben. De gemeente kan daarbij de Wet Bibob toepassen. Met het aanwijsbesluit is ook een capaciteitsvraag gesteld. ‘Die tweehonderd vergunningen moeten straks wel verstrekt, getoetst én gehandhaafd worden. Daarnaast hou je rekening met extra juridische inzet voor wanneer er bedrijven bezwaar maken’, aldus Leegwater. College en gemeenteraad moeten aan boord zijn. Sanichar: ‘Het is belangrijk om de gemeenteraad goed mee te nemen. We moeten lef tonen om verantwoording af te leggen en vragen te beantwoorden.’ Bewustwording ‘Om de rotte appels eruit te kunnen halen is bewustwording nodig, ook in de maatschappij’,

benadrukt Sanichar. ‘Het is best apart dat je een vreemde toestemming geeft om op de bovenste verdieping van je huis naar binnen te kijken, enkel vanwege een ladder en een emmer sop. En daarna betaal je hem zwart.’ Om de arbeidsuitbuiting te doen ophouden, moeten alle radertjes in elkaar grijpen. ‘We kunnen straks repressief optreden vanuit alle hoeken, maar we moeten zeker ook aan de sociale kant handelen. Met hulp van slachtofferadvocaten een uitweg bieden. Want dit schuurt afschuwelijk dicht tegen mensenhandel aan.’ Modelgemeente De voorbereiding van het APV-artikel vergde veel tijd door de complexiteit; het raakt aan diverse onderwerpen. Sanichar: ‘Je moet als beleidsafdeling voortdurend alert zijn. Waar gaat het fout? Wat hebben we nodig om het aan te kunnen pakken? De APV biedt veel mogelijkheden, maar het is belangrijk dat je daar kritisch naar blijft kijken en dat je ‘m blijft aanpassen!’ Sanichar zou graag zien dat ook de vergunningplicht zich uitbreidt naar andere gemeenten. ‘Deze glazenwassers vormen een probleem overal in Nederland en ik zou dan ook graag in gesprek gaan met de VNG om te zien hoe we dit artikel als landelijk model kunnen opnemen. Dat wij vanuit Zaanstad zo het startsein geven voor een integrale, landelijke aanpak.’

“Het is toch ook best apart dat je een vreemde toestemming geeft om op de bovenste verdieping van je huis naar binnen te kijken.” Tanni Sanichar (links) en Emmy Leegwater

Handreiking APV en ondermijning

33

“1. De burgemeester kan een gebied, straat of ge­bouw aanwijzen waarin het is verboden om zonder vergunning als bedoeld in artikel 3.64 bepaalde categorieën bedrijfsmatige activiteiten uit te oefenen die naar zijn oordeel de openbare orde verstoren, het woon- en leefklimaat aantasten of anderszins ondermijning veroorzaken. 2. H  ij wijst in het besluit de activiteiten aan waarvoor de vergunningplicht geldt en geeft desgewenst aan welke specifieke voorwaarden aan de vergunningplicht worden verbonden. 3. De burgemeester kan de aanwijzing intrekken zodra deze bedrijfsmatige activiteiten naar zijn oordeel niet langer de openbare orde verstoren, het woon- en leefklimaat aantasten of anderszins ondermijning veroorzaken.” In september 2019 heeft de burgemeester van Amsterdam op basis van artikel 2.16A van de APV een aanwijzingsbesluit uitgevaardigd, op basis waar­van een vergunningplicht is ingesteld voor zogenaamde spyshops.36 Een ‘spyshop’ is een voor publiek toe­ gankelijke besloten ruimte waar als bedrijfsactiviteit hoofdzakelijk producten te koop of te huur worden aangeboden of worden verkocht, verhuurd dan wel (af)geleverd die geschikt zijn om iemand te bespioneren dan wel producten die geschikt zijn om te voorkomen dat iemand wordt bespioneerd.

Het gaat dan bijvoorbeeld om (verstopte) camera’s, af­luister­­apparatuur, minizenders en ontvangers, (auto)volgsystemen, anti-afluister­apparatuur, nachtzichtap­paratuur waaronder warmtebeeld-camera’s en (undercover) videobewakingsapparatuur. De politie merkt dat dit aanbod veel criminele klanten aantrekt.

35 De APV Amsterdam is te raadplegen via https://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/xhtmloutput/Historie/Amsterdam/CVDR72510/ CVDR72510_32.html 36 Zie https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2019-224376.html

34

Handreiking APV en ondermijning

Spyshops in Amsterdam op de radar Spyshops verkopen spionagemateriaal zoals camera’s en afluisterapparatuur, producten die essentieel zijn voor zware criminaliteit. Om spyshops als branche vergunningplichtig te maken, nam de gemeente Amsterdam daartoe eind 2018 een bevoegdheid op in de APV. In 2019 vaardigde de burgemeester het specifieke aanwijzingsbesluit uit. Op deze manier wil men beter toezicht in het leven roepen; bij vergunningaanvragen volgt onder andere een integriteitstoets op grond van de Wet Bibob. Twee strategisch bestuursadviseurs Amsterdamse aanpak ondermijning en een bestuurskundige bij de politie-eenheid Amsterdam lichten het traject toe dat voorafgaat aan zo’n APV-aanpassing. Openbare-ordesluitingen In Amsterdam worden elke week panden gesloten in het belang van de openbare orde waarbij criminaliteit en criminele activiteiten een rol spelen. Te denken valt aan hennepplantages, schietpartijen, harddrugsvondsten etc. Ook garagebedrijven staan bij recherche op de radar, omdat er bij die bedrijven signalen zijn over de inbouw van verborgen ruimtes in auto’s of vanwege aangetroffen drugs in auto’s die met de garages kunnen worden geassocieerd. In het verleden zijn ook spyshops gesloten in verband met illegale activiteiten, waaronder handel in wapens of jammers (verboden

stoorzenders). Groot in het nieuws kwam Spy City, een spyshop in het Westelijk Havengebied na een mislukte liquidatie op de bedrijfsleider. In augustus 2018 werd het pand op last van de burgemeester gesloten vanwege ernstige verstoring van de openbare orde. Het aanwijzingsbesluit spyshops De burgemeester heeft besloten de spyshops, als vergunningplichtig aan te wijzen, op basis van een bestuurlijke rapportage van de politie. Die rapportage legt een onmiskenbare link tussen verkochte goederen en daadwerkelijke zware delicten, zoals liquidaties. Hoewel de goederen zelf legaal zijn, worden ze veelal gekocht door criminele klanten. Spyshops waarborgen verder de anonimiteit van hun bezoekers door de acceptatie van grote bedragen contant geld. De branche faciliteert kortom ondermijnende criminaliteit en is tegelijkertijd kwetsbaar voor criminele invloeden. Nadat het aanwijzingsbesluit spyshops in werking was getreden bleek er in Amsterdam nog slechts één spyshop gevestigd te zijn die onder de nieuwe vergunningplicht viel. Het overige deel was weg of door de burgemeester gesloten. Nieuw instrument Met het artikel in de APV heeft de gemeente een nieuw bestuurlijk instrument ter beschikking in de strijd tegen georganiseerde criminaliteit en ondermijning. Een vergunning biedt een grondslag om

bepaalde voorschriften vast te stellen waaraan de bedrijfsvoering moet voldoen, daarop toezicht te houden en (bij overtreding) handhavend op te treden. Het is daarmee een aanvulling op het opsporingswerk door politie en OM. Analyse heeft inmiddels diverse kwetsbare branches of locaties in kaart gebracht. De samenwerkende partners richten zich eerst op de spyshops, maar men kijkt ook naar andere sectoren die in aanmerking kunnen komen voor een vergunningplicht. Geen wondermiddel Het is geen wondermiddel, daarover zijn de drie deskundigen het eens. Maar zowel politie als gemeente zijn blij met het nieuwe instrument. Wel pleiten zij nadrukkelijk voor de mogelijkheid om meer aanvullende voorschriften aan zo’n vergunning te kunnen verbinden: alléén pintransacties en een identificatieplicht voor de klant. Dit zou vanuit Den Haag moeten komen, want een gemeente mag dat niet eisen. De ‘proef’ met de spyshops laat ook een extra inspanningsvraag zien: screenen, vergunnen en uiteraard handhaven. Want A zeggen is ook B doen. En dat kost inzet en capaciteit bij gemeente én politie. ‘De verwachting is overigens niet dat de crimineel nu ineens braaf wordt’, zegt een van de bestuursadviseurs. ‘Hooguit creatiever.’

Foto: politie

3) Spyshops Ook de gemeente Amsterdam kent een APV-bepaling die een vergunningplicht mogelijk maakt voor ondermijningsgevoelige branches. Artikel 2.16A APV Amsterdam35 luidt:

In Amsterdam worden elke week panden gesloten in het belang van de openbare orde waarbij criminaliteit en criminele activiteiten een rol spelen.

Handreiking APV en ondermijning

35

4.1b. Vergunningplicht in APV In de vorige paragafen werd ingegaan op regulering van ondermijningsgevoelige branches via een APV-bepaling (inclusief een vergunningplicht) die met een apart aanwijzingsbesluit van kracht wordt voor de gehele gemeente of voor delen daarvan en voor de alsdan nader omschreven bedrijfsmatige activiteiten/branche(s). Een aantal gemeenten heeft ook een specifieke branche aangewezen in de APV zelf en daar vervolgens regels voor opgesteld, waaronder een vergunningplicht. Die voorgeschreven vergunningplicht geldt dan uiteraard direct. Twee voorbeelden kunnen hier worden genoemd: kamerverhuur en bemiddelingsbedrijven resp. recreatieparken. Beide worden hierna toegelicht. 1. Verhuur van woningen (w.o. kamerverhuur en bemiddelingsbedrijven) Sinds het najaar 2018 kent de gemeente Groningen op grond van de APV een vergunningstelsel voor kamerverhuur en bemiddelingsbedrijven. Afdeling 11 van de APV Groningen bevat een vergunningstelsel (“verhuurdersvergunning”) voor kamerverhuurbedrijven. Afdeling 12 van de APV Groningen bevat een vergunningplicht voor kamerbemiddelingsbedrijven.37 De vergunning wordt afgegeven door de burgemeester. Daarbij toetst hij aan belangen die zijn gelegen in de sfeer van openbare orde, woon-, leef- en huurklimaat. In de toelichting wordt aangegeven dat de introductie van het vergunningstelsel is ingevoerd ter bestrijding c.q.

voorkoming van misstanden, zoals huisjesmelkers, dubbele bemiddelingskosten, misbruik van contracten, discriminatie, uitsluiting van huurders door zwarte lijsten, misbruik van de kwetsbare positie van huurders in de vrije sector, ongewenst langdurige leegstand en ongewenst huurdersgedrag. De vergunning dient ertoe om bij de toegang tot de kamerverhuurmarkt een toets te verrichten op slecht levensgedrag of Lees verder op pagina 37 ➤ 37 T e raadplegen via http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/ cvdr/xhtmloutput/Historie/Groningen%20(Gr)/CVDR34818/ CVDR34818_51.html

36

Handreiking APV en ondermijning

Huisjesmelkerij is geen uniek Gronings probleem Een knokploeg langs sturen, urineren op het tapijt of de hele huisraad bij het grofvuil. Groning­ se huisjesmelkers haalden er de landelijke televisie mee. Huisves­ ting voor een studenten­bestand van 50.000 personen laat ruimte voor misstanden. Van excessief hoge huren tot fysieke bedreiging of intimidatie. Om hieraan paal en perk te stellen kondigde de gemeenteraad vanaf 1 januari 2019 een nieuwe vergunningplicht af voor iedereen die in Groningen een pand verhuurt aan drie personen of meer. Naar aanleiding van vele klachten over verhuurders, maar ook over politie die te weinig gehoor gaf aan aangiftes, vroeg de gemeenteraad om een oplossing. Overleg van een projectgroep met burgemeester en OM resulteerde in een vergunningstelsel dat als hoofdstuk aan de APV werd toegevoegd. Projectleider Iwan Hop was samen met Eisse Veldthuis, inspecteur/ deskundige studentenhuisvesting, nauw betrokken bij de invoering. Uitgangspunt Tot 2019 werkte Groningen met omzettingsvergunningen (ook wel onttrekkingsvergunningen) gebaseerd op de Huisvestingsverordening. Alle 5.300

verhuurders met een oude vergunning kregen de nieuwe automatisch toegewezen. Veldthuis: ‘Iedereen begint in principe met een schone lei. Bij invoering van zo’n nieuw stelsel ben je geneigd de rotte appels met pek en veren de stad uit te jagen, maar dan ga je gelijk onderuit. Bovendien moet ook je woningvoorraad gewaarborgd zijn.’ ‘Sommige bad guys zijn snelle geldmakers met een grote bek, gewend om hun zin te krijgen. Anderen zijn gepokt en gemazeld in het vak, soms met een groot aantal panden. De geldstromen zijn vaak lastig te traceren. Doel is hoe dan ook dat straks íedere verhuurder zich aan de regels houdt en wangedrag direct wordt bestraft.’ Daarvoor moet wel de aangiftebereidheid van studenten omhoog. Hier ligt nog een belangrijke taak voor de Groninger Studenten Bond (GSB), het juridisch loket en wellicht de inspectiedienst. Haalbaarheid Ophanging aan de kapstok van de APV kan alleen als er een openbare-ordehaakje aan zit, aldus Hop. Dat haakje vonden ze in het spectrum van algemene intimidatie en overlast. ‘Prof. mr. dr. Michel Vols, hoogleraar openbare-orderecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, onderstreept de haalbaarheid hiervan, maar het wachten is toch vooral op de eerste casus.’

mug te schieten. Hop snapt het wel. ‘Maar met alleen Bibob-toetsing kom je er niet. Bovendien mist de omzettingsvergunning de intrekkingsgrond die we juist zo nodig hebben.’ Aanpakken Een kleine veertig meldingen heeft het opgeleverd. Hangt de bepaling inderdaad als een zwaard van Damocles boven de verhuurdershoofden of is er te weinig publiciteit? ‘Je kan mensen niet dwingen aangifte te doen’, zegt Hop, ‘maar jammer is het wel. Dat zwaard hangt daar goed, maar we willen ook graag een voorbeeld stellen. Al was het maar om te testen of het allemaal hout snijdt.’ Omdat het probleem niet uniek is voor Groningen, verwacht Veldthuis verdere uitwerking vanuit de landelijke wetgeving. ‘Dat een omzettingsvergunning straks niet langer onbeperkt geldig is, maar gekoppeld aan het gedrag van een verhuurder. Dan is het landelijk ingebed en ben je klaar.’ Om Binnenlandse Zaken hierin van munitie te voorzien draait er een landelijke pilot met behalve Groningen ook Amsterdam, Utrecht, Den Haag en Rotterdam.

Enkele vastgoedeigenaren en woningstichtingen verwijten de gemeente met een kanon op een

“Sommige bad guys zijn snelle geldmakers met een grote bek, gewend om hun zin te krijgen”. Iwan Hop

Handreiking APV en ondermijning

37

in het verleden gebleken slecht verhuurder- of bemiddelaarschap. Aan de vergunning kunnen voorschriften worden verbonden. Ook kan de vergunning worden ingetrokken. In het kader van de vergunningverlening kan ook de wet Bibob worden toegepast. De gemeente Schiedam heeft een soortgelijke regeling opgenomen in afdeling 10c van de APV Schiedam. Dit onderdeel is in mei 2019 in de APV opgenomen. In tegenstelling tot de APV Groningen is de toepassing van de in de APV voorgeschreven vergunningplicht afhankelijk gemaakt van een apart besluit van het college van B&W. Als daartoe aanleiding is, kunnen B&W de betreffende afdeling van toepassing verklaren op delen van de stad (wijken, buurten, straten) of op (bepaalde) verhuurders of bemiddelingsbedrijven. De gemeente is voornemens dit (voor)jaar hieraan uitvoering te geven en dus een dergelijk aanwijzingsbesluit te nemen. De genoemde afdeling 10c van de APV en toelichting zijn als bijlage bijgevoegd (bijlage 7.) 2. Recreatieparken Op 24 mei 2018 heeft de gemeenteraad van Zundert besloten om de APV Zundert uit te breiden met een aparte afdeling 10B Toezicht op campings en recreatieparken. Volgens de artikelen 2:40j tot en met 2:40 q van deze afdeling is een vergunningplicht voorgeschreven voor het exploiteren van een camping of recreatiepark.

De vergunning moet worden aangevraagd bij de burgemeester die deze vergunning in bepaalde gevallen kan weigeren, hieraan voorschriften kan verbinden of kan intrekken. Ook kan in bepaalde omschreven situaties de sluiting van een camping of recreatiepark worden bevolen. De problematiek van Fort Oranje was mede de aanleiding om in de APV voor deze branche specifieke bepalingen op te nemen. De betreffende APV-artikelen en toelichting zijn bijgevoegd (bijlage 8).

38

Handreiking APV en ondermijning

Niet wegkijken, maar aanpakken Met de ontruiming van Camping Fort Oranje in 2017 kwam de gemeente Zundert landelijk negatief in het nieuws. Het zorgde voor versnelde aandacht en ondersteuning om de specifieke problematiek over de hele linie aan te pakken. Wie nu in Zundert een camping of recreatiepark heeft of wil beginnen, moet een exploitatie­ vergunning hebben. Rina den Ouden is programmamanager Veiligheid gemeente Zundert. ‘Sinds in 2008 de Kampeerwet werd afgeschaft zijn er nauwelijks nog wettelijke instrumenten om de recreatiebranche te reguleren. Terwijl we in het kader van ondermijnende criminaliteit alles kunnen gebruiken om aan de voorkant de zaken al aan te pakken.’ Criminele activiteiten ‘Op Fort Oranje speelden problemen op het gebied van volksgezondheid, veiligheid en openbare orde’, zegt Den Ouden. ‘Zevenhonderd caravans in veelal erbarmelijke staat, illegale prostitutie, criminele dominantie en kinderen die je ver onder de levenstandaard ziet opgroeien.’ Een deel van de parken is verouderd, waardoor alternatieve verdienmodellen de kop opsteken. ‘Op Fort Oranje en Parc Patersven waren hele grote aantallen arbeidsmigranten gehuisvest. Twaalf tot veertien Oost-Europeanen in één huisje, het bed nog warm van de een als de ander

erin gaat.’ In 2017 werd Fort Oranje gesloten op basis van een zorgvuldig opgebouwd bestuursdossier.

preventieve werking uit. ‘Je laat zien wat je niet tolereert en dat je als bestuurders je verantwoordelijkheid neemt. Maar ook dat we toetsen.’

Grip en zicht Met de afdeling 10B Toezicht op recreatieparken heeft Zundert sinds voorjaar 2018 een exploitatiestelsel in de APV voor de gehele recreatiebranche. Den Ouden: ‘Hiermee hebben we het instrumentarium in handen om de Bibobprocedure toe te passen, te toetsen in het kader van de volksgezondheid of om een camping of park te sluiten. Het levert grip en meer zicht en het is bovendien een extra barrière.’

De bestaande recreatieparken moesten ook mee in de vergunningplicht en vanuit die hoek kwamen kritische vragen. Den Ouden: ‘Het duurt helaas lang voordat alles gerealiseerd en geëffectueerd is; daardoor ben je echter wel in gesprek met je ondernemers, wat op zichzelf ook weer winst is.’

Gezamenlijk traject ‘Een fenomeen als dit roept vragen op vanuit de raad; iedereen wil zoiets aanpakken. In dit traject was de burgemeester de voortrekker, het college ging akkoord en de raad kondigde het af. Zonder discussie.’ Discussie was er wel over economische belangen. ‘Maar er is altijd de afweging tussen ruimtelijke, economische, sociaal-maatschappelijke en veiligheidsaspecten’, verklaart Den Ouden. ‘Wat mij betreft hoort veiligheid in de basis van de piramide van Maslow, anders zal je ook nooit een veilig ondernemersklimaat kunnen bieden.’

Effect Dossier Fort Oranje heeft een lange juridische nasleep, maar de negatieve ontwikkelingen hebben ook een positieve weerslag gekregen. In nauwe samenwerking met RIEC en politie worden nu gerichte controles uitgevoerd. Toezichthouders en zorginstellingen hebben toegang tot de parken. En in de voorzieningen voor arbeidsmigranten zijn positieve ontwikkelingen zichtbaar. ‘Dankzij uitvergroting van de problematiek die in Zundert plaatsvond, is er ook een landelijke actieagenda opgesteld, waar veel andere Nederlandse gemeenten hun voordeel mee kunnen doen. Met je APV heb je een instrument in handen om daadwerkelijk in te grijpen. Doe dat dan ook.’

Kritische vragen Van de vergunning gaat zowel een proactieve als

“Wat mij betreft hoort veiligheid in de basis van de piramide van Maslow”.

Rina den Ouden

Handreiking APV en ondermijning

39

4.2 Sluiting van voor het publiek toegankelijke gebouwen Veel gemeenten kennen een bepaling op grond waarvan de burgemeester de bevoegdheid heeft om in het belang van de openbare orde, veiligheid, gezondheid of zedelijkheid of als er naar zijn oordeel sprake is van bijzondere omstandigheden, de gehele of gedeeltelijke sluiting te bevelen van een voor het publiek toegankelijk gebouw (niet zijnde een horeca-inrichting of seksinrichting) of een bij dat gebouw behorend erf. Als voorbeeld kan dienen artikel 2.10 van de APV Amsterdam, luidende: 1. De burgemeester kan de sluiting bevelen van een voor publiek toegankelijk gebouw, inrichting of ruimte als daar: a. is gehandeld in strijd met artikel 1 van de Wet op de kansspelen; b. door misdrijf verkregen zaken voorhanden, bewaard of verborgen zijn dan wel zijn verworven of overgedragen; c. discriminatie heeft plaatsgevonden op grond van ras, geslacht, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook; d. wapens als bedoeld in artikel 2 van de Wet wapens en munitie aanwezig zijn waarvoor geen ontheffing, vergunning of verlof is verleend of e. zich andere feiten of omstandigheden hebben voorgedaan die de vrees wettigen dat het geopend blijven van het gebouw, de inrichting of de ruimte ernstig gevaar oplevert voor de openbare orde. 2.

De burgemeester trekt het sluitingsbevel in als naar zijn oordeel de in het eerste lid genoemde belangen voortzetting van de sluiting niet langer vereisen. 3. De burgemeester draagt zorg voor het aanbrengen van het bevel tot sluiting bij de toegang van het gebouw, de inrichting of de ruimte, of in de directe nabijheid daarvan. 4. De rechthebbende laat toe dat een afschrift van het sluitingsbevel wordt aangebracht. 38 Zie rechtspraak.nl; ECLI:NL:RBAMS:2018:79.

40

Handreiking APV en ondermijning

5. Het is verboden een gebouw, inrichting of ruimte te betreden waarvan de sluiting is bevolen. 6. Het is de rechthebbende verboden zonder toestemming van de burgemeester bezoekers toe te laten of zelf het gebouw, de inrichting of de ruimte te betreden. 7. Het derde, vierde, vijfde en zesde lid zijn van overeenkomstige toepassing als de burgemeester krachtens artikel 174a van de Gemeentewet of artikel 13b van de Opiumwet heeft besloten tot sluiting van een woning, een lokaal of een bij de woning of dat lokaal behorend erf. Ook andere gemeenten hebben vergelijkbare bepalingen. Bijvoorbeeld de gemeenten Rotterdam, Leeuwarden, Groningen, Den Haag, Maastricht, Tilburg, Utrecht en Zaanstad. In de aanpak van ondermijning kan deze sluitingsbevoegdheid betekenisvol zijn. Een aansprekend voorbeeld is de sluiting van een garage door de burgemeester van Amsterdam (op grond van bovengenoemd artikel). Volgens de burgemeester kon, op basis van politierapportage, de eigenaar en het garagebedrijf in verband worden gebracht met het aanbrengen van verborgen ruimten in voertuigen (die naar het buitenland worden geëxporteerd) en de handel van verdovende middelen in die voertuigen. Verder waren in het garagebedrijf personen waargenomen met diverse antecedenten, waaronder drugshandel en vuurwapenbezit.

Het garagebedrijf had voorts, volgens de burgemeester, een faciliterende rol in de drugshandel. Het gaat hier volgens de burgemeester om ondermijnende activiteiten waartegen hard moet worden opgetreden. De daarop volgende sluiting op grond van artikel 2.10 van de APV Amsterdam kon naar het oordeel van (voorzieningen)rechter in stand blijven.38 Een ander voorbeeld - een sluiting van een winkel wegens witwassen en underground banking -speelde zich af in Rotterdam. Op grond van artikel 2.35 APV Rotterdam werd de sluiting bevolen

voor de duur van drie maanden omdat aannemelijk werd geacht dat vanuit de winkel door de exploitant ernstige strafbare feiten zijn gepleegd die een bedreiging vormden voor de openbare orde en het woon- en leefklimaat in de omgeving. De sluiting was ook gericht op het ongedaan maken en voorkomen van overtredingen van het wetboek van Strafrecht (witwassen) en van de wet op het financieel toezicht (uitoefenen van een bankbedrijf zonder vergunning). Ook deze sluiting bleef bij de bestuursrechter in stand.39 4.3 Verboden Verzameling van personen in verband met drugs c.a. Veel gemeenten kennen, ter bestrijding van overlast, bepalingen ter zake van verzameling van personen in verband met gebruik of handel in hard drugs of heling en bepalingen waarin het instrument van de verblijfsontzegging is verankerd. Deze kunnen vanzelfsprekend ook worden toegepast in de aanpak van ondermijning. Als voorbeeld mogen dienen de artikelen 2:74B en 2:74C van de APV Den Haag: Artikel 2:74B. Verzameling van personen in verband met harddrugs of heling 1.

Het is verboden op of aan wegen die door de burgemeester zijn aangewezen omdat de openbare orde dit in verband met het openlijk gebruik van of de handel in harddrugs dan heling naar zijn oordeel noodzakelijk maakt, deel te nemen aan een verzameling van meer dan 4 personen waarvan redelijkerwijs kan worden aangenomen dat de verzameling verband houdt met het gebruik van of de handel in harddrugs dan wel heling. 2. D  e aanwijzing van wegen, zoals bedoeld in het eerste lid wordt gegeven voor ten hoogste zes maanden, welke termijn telkenmale kan worden verlengd. 3. Degene die zich bevindt in een verzameling als in het eerste lid bedoeld is verplicht op een daartoe strekkend bevel van een ambtenaar van politie

direct zijn weg te vervolgen of zich in de door hem aangewezen richting te verwijderen. Artikel 2:74C. Verblijfsontzeggingen in verband met harddrugs Degene die in een gebied, dat door de burgemeester 1  is aangewezen ( Zie bijgevoegd besluit ), omdat naar zijn oordeel de openbare orde in dat gebied ernstig is verstoord door de aanwezigheid van verslaafden en/of handelaren in harddrugs, zich gedraagt in strijd met: a. de artikelen 2:1, 2:49, en 2:79 voor zover de gedragingen in verband staan met harddrugs b. artikel 2:74 (handel en gebruik verdovende middelen) c. artikel 2:74B. (verzameling personen i.v.m. harddrugs of heling) d. artikel 3:16 (tippelverbod) e. artikel 2:48 (alcohol- en softdrugsverbod) is verplicht zich terstond uit dat gebied te verwijderen en zich daar gedurende een tijdvak van vierentwintig uur niet te bevinden, nadat de burgemeester hem een daartoe strekkend bevel heeft gegeven. 2. Degene die messen of andere voorwerpen, die als wapen kunnen worden gebruikt zoals verboden in de Wet wapens en munitie, openlijk voorhanden heeft, is verplicht zich terstond uit een door de burgemeester aangewezen gebied, als bedoeld in het eerste lid, te verwijderen en zich daar gedurende een tijdvak van vierentwintig uur niet te bevinden nadat de burgemeester hem een daartoe strekkend bevel heeft gegeven. 3.

Degene die in een door de burgemeester aangewezen gebied, als bedoeld in het eerste lid in een aaneengesloten periode van ten hoogste zes maanden ten minste drie ordeverstorende gedragingen heeft begaan, is verplicht zich terstond uit dat gebied te verwijderen en zich daar gedurende een tijdvak van 1 maand niet te bevinden nadat de burgemeester hem een daartoe strekkend bevel heeft gegeven. 4. Degene die in een door de burgemeester aangewezen gebied, als bedoeld in het eerste lid

39 Zie rechtspraak.nl; ECLI:NL:RVS:2017:3148.

Handreiking APV en ondermijning

41

overeenkomstig het derde lid een bevel van de burgemeester heeft gekregen zich te verwijderen uit dat gebied en die in een aaneengesloten periode van ten hoogste één jaar weer een ordeverstorende gedraging heeft begaan, is verplicht zich terstond uit dat gebied te verwijderen en zich daar gedurende een tijdvak van 2 maanden niet te bevinden nadat de burgemeester hem een daartoe strekkend bevel heeft gegeven. 5. Degene die in een door de burgemeester aangewezen gebied, als bedoeld in het eerste lid overeenkomstig het vierde lid een bevel van de burgemeester heeft gekregen zich te verwijderen uit dat gebied en die in een aaneengesloten periode van ten hoogste één jaar weer een ordeverstorende gedraging heeft begaan, is verplicht zich terstond uit dat gebied te verwijderen en zich daar gedurende een tijdvak van 3 maanden niet te bevinden nadat de burgemeester hem een daartoe strekkend bevel heeft gegeven. 6. Onder ordeverstorende gedragingen als bedoeld in het derde, vierde en vijfde lid worden verstaan de gedragingen als bedoeld in het eerste en tweede lid, alsmede het niet voldoen aan een opgelegd verwijderingsbevel, geweldsdelicten en diefstallen uit auto’s op of aan de weg, voor zover een verband bestaat tussen het delict en harddrugs. Veel andere gemeenten kennen dergelijke bepalingen ook.

Zo veel mogelijk barrières opwerpen om verboden clubs te weren Broeinesten van individuele misdaad en georganiseerde criminaliteit worden ze wel genoemd. Out­law Motorcycle Gangs (OMG’s) lijken een dekmantel te zijn voor ondermijnen­ de criminaliteit en in 2012 maakte het ministerie van Justitie en Veiligheid de aanpak ervan tot een speerpunt van zijn beleid. In Oost-Nederland vestigde zich de verboden motorclub Satudarah. Voor de gemeente Enschede aanleiding om in de APV een verbodsbepaling op te nemen gericht tegen het vertoon van de uiterlijke kenmerken van zo’n club. Het verbod blijkt in de praktijk zeer effectief. Niet in de laatste plaats omdat een aantal van deze clubs, of tenminste leden van deze clubs, in verband zijn gebracht met ernstige, gewelddadige en/of georganiseerde vormen van crimineel gedrag (Boerman e.a., 2012; Fijnaut & Bovenkerk, 1996; Spapens, 2012). In 2012 maakte het ministerie van Justitie en Veiligheid de aanpak van criminele outlawmotorclubs tot een speer-punt van zijn beleid. In Enschede waren de motorclubleden van Satudarah met hun kenmerkende hesjes (clubkleding) prominent aanwezig in het publieke domein. In de horeca, bij evenementen en ook duidelijk zichtbaar op de

42

Handreiking APV en ondermijning

tribune van FC Twente. Het OMG-clubhuis, gevestigd in het hart van de gemeente, had bovendien een aanzuigende werking op chapters uit de rest van het land. De lokale horeca ondervond er last van, maar was tegelijkertijd terughoudend in het weren van clubleden. Begrijpelijk, vindt Paul Wesseloo, programmamanager Veiligheid Enschede. ‘Wanneer een groep van tachtig man in die hesjes voor je staat, is dat ontzettend intimiderend.’ Aanpak In de pas lopend met de groeiende behoefte vanuit het ministerie om als één overheid op te treden, pakte de toenmalige burgemeester van Enschede de situatie lokaal aan. Naast een grote inval in 2012 onder leiding van justitie in het kader van een strafrechtelijk onderzoek werd het clubhuis van de OMG gesloten op grond van het bestemmingsplan. Landelijk zijn de OMG’s inmiddels verboden, maar dit verbod is nog niet onherroepelijk. Wesseloo: ‘Het moet de hele rechtsgang nog door, terwijl er hier nu behoefte is aan heldere regelgeving.’ In goed overleg met de lokale gezagsdriehoek en externe juristen werden er in 2018 daarom twee artikelen in de APV opgenomen. Met daarin het verbod om met uiterlijke kenmerken van een verboden organisatie aanwezig te zijn op (1) een evenement of (2) in het publieke domein. ‘Geldend voor Satudarah én alle aan de club gelieerde onderdelen of nieuwe verschijningsvormen.’

Effect Vanaf het moment dat het lokale verbod in de volle breedte werd gecommuniceerd, zijn er geen personen met bedoelde uiterlijke kenmerken meer in het publieke domein van de gemeente waargenomen. Daardoor is de verordening in de praktijk niet getoetst. Daarentegen is er vooraf buitengewoon veel overleg geweest met de landsadvocaat en is zijn visie en denkwijze volop gecheckt. Discussie ‘Er woedt een verhitte discussie over de juridische houdbaarheid van zo’n verbod’, weet Wesseloo. ‘Daarbij ligt de focus mijns inziens op de problematiek rondom het grondrecht van verenigen en vergaderen. Maar wij buigen ons er niet over of een OMG als vereniging mag bestaan of niet. Ons gaat het om het effect dat een door een rechter verboden motorclub heeft op onze openbare orde en het publieke domein.’ Zodra de Hoge Raad zich over het landelijke verbod definitief uitspreekt, vervallen de twee Enschedese verordeningen. ‘Tot dan staan wij als lokale gezagsdriehoek volledig achter onze aanpak’, zegt Wesseloo. ‘Handhavers en horeca zijn ermee geholpen, alleen al om zich erachter te kunnen verschuilen. Als overheid zoek je een barrièremodel met zoveel mogelijk drempels. Dit is er zo een.’

“Wanneer een groep van tachtig man in die hesjes voor je staat, is dat ontzettend intimiderend”. Paul Wesseloo

Handreiking APV en ondermijning

43

Bijlagen

44

Handreiking APV en ondermijning

Bijlage 1. Menukaart bestuurlijke aanpak/interventies (RIEC Den Haag/gemeente Leiden).

47

Bijlage 2. Bestuurlijke rapportage in aanpak ondermijning (voorbeeld Tilburg inzake autoverhuur).

53

Bijlage 3. Artikel 2:36 APV Rotterdam - Tegengaan onveilig, niet leefbaar en malafide ondernemersklimaat.

59

Bijlage 4. Beleidsregels aanwijzing vergunningplichtige gebouwen, gebieden of bedrijfsmatige gebouwen ter uitvoering van artikel 2.40l APV Schiedam.

65

Bijlage 5. Aanwijzingsbesluit autoverhuur op grond van artikel 53a APV Tilburg.

69

Bijlage 6. Concept-aanwijzingsbesluit glazenwassersbranche op grond van artikel 2.40b APV Zaanstad.

71

Bijlage 7. Afdeling 10c APV Schiedam – Tegengaan uitbuiting en onevenredige benadeling van huurders.

75

Bijlage 8. Afdeling 10b APV Zundert – Toezicht op campings en recreatieparken.

78

Handreiking APV en ondermijning

45

Bijlage 1. Menukaart bestuurlijke aanpak/interventies (RIEC Den Haag/gemeente Leiden)

Menukaart bestuurlijke interventies ondermijning De APV-verwijzingen in deze menukaart verwijzen naar de model-APV versie ‘zomer 2019’ van de VNG = Direct toepasbaar VOORGERECHT (preventief)

= In ontwikkeling, nog niet toepasbaar 2.

Doel: voorkomen plegen overtreding. Wanneer: bij ‘aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid’ dreiging gevaar voor overtreding voorschrift vergunning of bepaling APV (zoals drugs dealen). Wie: gemeentebestuur. | art. 5:7 Awb

Ondermijning breed 1a.

Eigen Bibob-onderzoek Doel: inschatten mate gevaar vergunning, subsidie, ontheffing, aanbesteding of vastgoedtransactie wordt misbruikt voor illegale doeleinden. Wanneer: o.a. bij aanvraag vergunning, subsidie of ontheffing, het doen van een aanbesteding of het aangaan van een vastgoedtransactie (waaronder erfpachtrelatie), wijziging erfpachtcontract. Wie: Bibob-werkgroep (gemeente), politie, Landelijk Bureau Bibob. | art. 9 en. 30 Wet Bibob

1b.

Bibob-advies vragen RIEC(-partners) Doel: inschatten mate gevaar vergunning, subsidie, ontheffing, aanbesteding of vastgoedtransactie wordt misbruikt voor illegale doeleinden. Wanneer: als aanvulling op eigen Bibobonderzoek met bronnen van partners. Wie: Bibob -werkgroep (gemeente), RIEC-partners. | Wet Bibob

1c.

1d.

© Gemeente Leiden en RIEC Den Haag 2020

Handreiking APV en ondermijning

Aanwijzen veiligheidsrisicogebied Doel: voorkomen overlast en handhaving openbare orde, preventief fouilleren op verboden wapens. Wanneer: (dreiging) verstoring openbare orde bepaald gebied door aanwezigheid wapens of drugsoverlast. Wie: burgemeester. | art. 2:76 modelAPV, art. 151b Gemeentewet, 174b Gemeentewet

4.

Informeel dwangmiddel (brief of gesprek) Doel: voorkomen dat crimineel zich vestigt in gemeente of dat ondernemer (evenementen van) crimineel faciliteert. Wanneer: (vermoeden van) vestiging crimineel in gemeente of facilitering door ondernemer. Wie: burgemeester en politie(chef).

5.

Aanwijzingsbevoegdheid risicovolle bedrijven en gebieden door burgemeester Doel: tegengaan onveilig, niet leefbaar en malafide ondernemersklimaat; voorkomen vergunning wordt gebruikt voor illegale doeleinden. Wanneer: bij (risico op) onder druk komen te staan van leefbaarheid of openbare orde en veiligheid door bedrijfsmatige activiteit. Wie: burgemeester.

6.

Strategische communicatie (preventief) Doel: ondermijner dwarszitten in netwerk en business, afschrikken andere ondermijners, bewustzijn creëren bij burgers en ondernemers. Wanneer: verdachte signalen rondom (rechts)persoon. Wie: gemeente, media, RIEC-partners.

Werkwijze Project IJgeld Doel: voorkomen illegaal verkregen geld (via onderhandse leningen) wordt geïnvesteerd in gemeente. Wanneer: bij aanvraag exploitatievergunning toont ondernemer aan dat geïnvesteerde kapitaal op legale wijze verkregen is. Wie: gemeente, Belastingdienst, FIU, OM, ISZW. | Project IJgeld, art. 4:5 Awb, Wet Bibob

46

3.

Bibob-onderzoek door Landelijk Bureau Bibob (LBB) Doel: inschatten mate gevaar vergunning, subsidie, ontheffing, aanbesteding of vastgoedtransactie wordt misbruikt voor illegale doeleinden. Wanneer: o.a. bij aanvraag vergunning, subsidie of ontheffing, het doen van een aanbesteding of het aangaan van een vastgoedtransactie (waaronder erfpachtrelatie), wijziging erfpachtcontract, misdrijf ter verkrijging (valsheid in geschrifte/bedreiging/omkoping) en weigering beantwoorden vragen. Wie: Bibob-werkgroep, Landelijk Bureau Bibob. | Wet Bibob

Preventieve last onder dwangsom

7.

Actief toezicht op nachtregister (volgens APV)

Doel: wegnemen anonimiteit ondermijners, vergemakkelijken opsporing of aanhouding gezochte personen. Wanneer: signalen mensenhandel/ illegale prostitutie rondom nachtinrichting, zoals hotel of vakantiepark Wie: boa’s, politie | art. 2:38 model -APV, art. 438 Wetboek van Strafrecht V1.0 | februari 2020

Handreiking APV en ondermijning

47

8.

Pop-up bureau a la Spaanse Polder Doel: aanwezigheid laten zien op bedrijventerrein, malafide bedrijven uit anonimiteit trekken, afschrikken, bonafide ondernemers steunen. Wan-neer: bij malafide bedrijventerreinen, criminogene branches. Wie: boa’s, wijkagent.

9.

10.

14a.

14b.

14c.

Doel: een integere overheid bij privaatrechtelijke overeenkomsten, de mogelijkheid voor de gemeente om een overeenkomst op te schorten of tussentijds te beëindigen. Wanneer: bij aangaan privaatrechtelijke rechtshandelingen tussen gemeente en andere partij. Wie: gemeente. 15.

Handreiking APV en ondermijning

19.

V1.0 | februari 2020

24.

20.

of veranderingen omstandigheden. Wie: gemeentebestuur. | art. 1:6 model-APV, Drank- en horecawet, art. 5.19 Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, lokale horecabeleidsregels en subsidieverordeningen. 25.

21.

Binnentreden woning

Opleggen gebiedsverbod/ samenscholingsverbod/meldingsplicht Doel: tegengaan overlast individu of groep. Wanneer: (dreiging) verstoring openbare orde door individu of groep. Wie: burgemeester. | art. 2:1 en 2:78 model-APV, art. 172a en b Gemeentewet

© Gemeente Leiden en RIEC Den Haag 2020

Sluiting horeca-inrichting Doel: (tijdelijk) sluiten malafide horeca-inrichting. Wanneer: belang van de openbare orde; exploitatie zonder vergunning; bij geweldsincidenten; aanwezigheid/gebruik/handel hard/softdrugs; illegaal gokken. Wie: burgemeester, Kansspelautoriteit. | art. 2:30 model-APV; Wet op Kansspelen, lokale horecabeleidsregels,

Last onder dwangsom / bestuursdwang

Doel: handhaven openbare orde, toepassen bestuursdwang, belang veiligheid en gezondheid personen. Wanneer: signalen misstanden, controle op inschrijving BRP. Wie: verschillende gemeentelijke diensten, politie, inspecties, brandweer, boa’s, omgevingsdienst etc. | Art. 6:3 model-APV; art. 5:27 Awb; art. 149a Gw; art. 2 Algemene wet op binnentreden

Intrekken of schorsen begunstigende beschikking Doel: intrekken beschikking. Wanneer: overtreding voorwaarden beschikking, misbruik/geen gebruik beschikking, gewijzigde beleidsinzichten

Doel: herstellen onrechtmatige situatie. Wanneer: overtreding voorschrift vergunning of bepaling APV (waaronder drugs dealen). Wie: gemeentebestuur. | art. 5:31 en 5:32 Awb, art. 125 Gemeentewet

Illegaal gokken

Doel: voorkomen vergunning (loterij) of klein kansspel (bingo) wordt gebruikt voor illegale doeleinden. Wanneer: indien (vermoeden) dat kansspel niet voldoet aan eisen Wet op kansspelen of Wwft. Wie: gemeentebestuur, politie, Kansspelautoriteit | Wet op Kansspelen, Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme © Gemeente Leiden en RIEC Den Haag 2020

Ondermijning breed

Knock and talk

Weigeren of voorwaarden stellen aan kansspelvergunning of klein kansspel

Misbruik en fraude m.b.t. vastgoed

HOOFDGERECHT (repressief)

Doel: versterken informatiepositie, aanwezigheid laten zien, malafide bedrijven uit anonimiteit trekken. Wanneer: nieuwe/onbekende bedrijven op bedrijventerreinen, criminogene branches. Wie: boa’s, wijkagent, wijkregisseur.

16.

Tussentijds onderzoek naar levensgedrag vergunninghouders

Bestuurlijke boete / strafbeschikking Doel: bestraffen overtreding. Wanneer: o.a. overtreding bepaling APV. Wie: gemeentebestuur. | Titel 5.4 Awb en Wet OM Afdoening

Doel: tegengaan vergunning wordt gebruikt voor illegale doeleinden. Wanneer: vermoeden misbruik vergunning of signalen over bepaalde (horeca) inrichtingen. Wie: burgemeester, politie, Justid. | art. 8 Drank- en horecawet, Besluit eisen zedelijk gedrag Drank– en Horecawet 1999.

Screening/open bronnen onderzoek projectontwikkelaars

Opnemen integriteitsclausule bij privaatrechtelijke overeenkomsten

23.

Misbruik en fraude m.b.t. vastgoed 18.

Communicatie als interventie Doel: ondermijner dwarszitten in netwerk en business, afschrikken andere ondermijners, bewustzijn creëren bij burgers en ondernemers. Wanneer: i.c.m. andere interventie. Wie: gemeente, media, RIEC-partners.

Tussentijds Bibob-onderzoek Doel: inschatten mate gevaar vergunning, subsidie, ontheffing, aanbesteding of vastgoedtransactie wordt misbruikt voor illegale doeleinden. Wanneer: bij signalen (zoals OM-tip) dat vergunning, subsidie of ontheffing misbruikt wordt. Wie: Bibobwerkgroep (gemeente), RIEC-partners. | Wet Bibob

Doel: voorkomen vastgoedfraude. Wanneer: verdachte signalen rondom vastgoedontwikkelaar, bij bestaan van integriteitsrisico. Wie: gemeente.

Weigeren vergunning of subsidie Doel: voorkomen vergunning of subsidie wordt gebuikt voor illegale doeleinden. Wanneer: bij vermoeden dat vergunning of subsidie misbruikt gaat worden (bijv. naar aanleiding van Bibobonderzoek of politiële of justitiële gegevens). Wie: gemeentebestuur, gemeente, politie, justitie. | art. 1:8 model-APV, art. 27 Drank- en horecawet, art. 2:20 Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, lokale horecabeleidsregels en subsidieverordeningen

48

17.

Opstellen beleidsregels omtrent integriteit bij overeenkomsten Doel: een integere overheid bij privaatrechtelijke overeenkomsten. Wanneer: bij aangaan privaatrechtelijke rechtshandelingen tussen gemeente en andere partij. Wie: gemeente. | art. 160 lid 1 sub e en art. 171 Gemeentewet

Controle Basis Registratie Personen (BRP) Doel: versterken informatiepositie gemeente, aanpak vastgoedfraude. Wanneer: signalen leegstand of overbewoning, misbruik vastgoed. Wie: gemeente, Landelijke Aanpak Adresfraude (LAA), politie | Wet Brp

12.

Doel: voorkomen overlast aangewezen wooncomplexen, straten en gebieden. Wanneer: o.a. op basis van (eerder gepleegd) overlast gevend of crimineel gedrag. Wie: gemeenteraad. | Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek ‘Rotterdamwet’, Huisvestingswet 2014

22.

Ondermijning breed

Beperken toegang woningmarkt

Oprichten Bestuurlijk Ondersteuningsteam (BOT)

Doel: ondersteunen van gemeenten in slagvaardige, integrale aanpak ondermijning. Wanneer: bij knelpunten op districtsniveau, op aanvraag beschikbaar. Wie: team van lokale ondersteuners 11.

13.

Oprichten lokaal integraal interventieteam Doel: controleren op misstanden, versterken informatiepositie, handhaven openbare orde, opwerpen barrières ondermijning. Dit kan zowel op gemeentelijk niveau, als op regionaal niveau. Wanneer: signalen misstanden. Wie: gemeentebestuur, verschillende gemeentelijke diensten, boa’s, poli-tie, brandweer, Omgevingsdienst. | APV, specifieke wetten

TUSSENGERECHT (preventief/repressief)

Misbruik en fraude m.b.t. vastgoed

26.

Sluiting woning, niet voor publiek toegankelijk lokaal of bijbehorend erf bij overlast Doel: sluiting (particuliere) woning met overlast. Wanneer: (vrees dat) openbare orde wordt verstoord door gedraging in/rondom woning/lokaal/ erf. Wie: burgemeester. | art. 174a Gemeentewet ‘Wet Victoria’

27.

Sluiting voor publiek toegankelijk gebouw/erf

Doel: Wegnemen gevaar openbare orde en loop naar pand voor criminele activiteiten stoppen. Wanneer: bij gevaar verstoring openbare orde, veiligheid en gezondheid (zoals heling en handel in vuurwapens). Wie: burgemeester. | art. 174 Gemeentewet

V1.0 | februari 2020

Handreiking APV en ondermijning

49

28.

Sluitingsbevoegdheid op basis van APV Doel: voor publiek toegankelijke gebouwen, inrichtingen of ruimten sluiten om zo gevaar voor openbare orde weg te nemen. Wanneer: bij constateren illegaal gokken, heling, discriminatie, aantreffen wapens of feiten die anderszins gevaar opleveren voor de openbare orde. Wie: burgemeester. | art. 2:34d APV

29.

35.

In beheer geven woning/gebouw/erf aan bijv. woningcorporatie

36.

Onteigenen pand

37.

32.

38.

© Gemeente Leiden en RIEC Den Haag 2020

50

Handreiking APV en ondermijning

44.

42.

Contact opnemen bank na gemeentelijk besluit bij vaststelling vastgoedfraude

Doel: uitbreiding toepassingsbereik en versterking eigen onderzoeksmogelijkheden bestuursorganen. Wanneer: bij toepassen Bibob-procedure. Stand van zaken: wetsvoorstel ingediend TK. | Wetsvoorstel wijziging Bibob 45.

46.

Sluiten woning bij aantreffen wapens of beschietingen woning Doel: sluiten woning. Wanneer: verstoring openbare orde door aantreffen wapens in woning of beschieten van woning. Stand van zaken: wetsvoorstel in voorbereiding. | Conceptwetsvoorstel Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s)

Ontbinden erfpachtcontract Doel: ontbinden erfpacht overeenkomt met malafide gebruikers erfpachtgrond. Wanneer: bij “overtreden verbodsbepaling” door gebruiker erfpachtgrond. Wie: gemeenteraad. | lokale erfpachtvoorwaarden

Wetsvoorstel VOG politiegegevens Doel: bevorderen integriteit veiligheidsdomein, VOG kan ook geweigerd worden o.b.v. politiegegevens. Wanneer: bij aanvragen VOG voor boa’s, functies OM, DJI en gemeente. Stand van zaken: wetsvoorstel ingediend TK. | Conceptwetsvoorstel VOG politiegegevens

Doel: bank legt ook maatregelen op t.a.v. (hypotheek) klant. Wanneer: na opleggen van gemeentelijk besluit/bestuurlijke maatregel bij vaststellen vastgoedfraude. Wie: gemeente, bank. 43.

Wijziging wet Bibob

47.

Wetsvoorstel bestuurlijk verbod ondermijnende organisaties Doel: mogelijkheid bestuurlijk verbod rechtspersonen (zoals OMG’s). Wanneer: bij verstoring openbare orde door rechtspersonen. Stand van zaken: wetsvoorstel ingediend TK. | Conceptwetsvoorstel bestuurlijk verbod rechtspersonen * Stand van zaken: 1 januari 2020

NAGERECHT (nazorg)

Sluiting (of andere vorm van bestuursdwang) lokaal/woning/erf bij handel in drugs Doel: tegengaan drugshandel in (particuliere) woning. Wanneer: constateren (materialen ter voorbereiding) drugshandel in lokaal/woning/erf. Wie: burgemeester. | art. 13b Opiumwet ‘Wet Damocles’

Misbruik en fraude m.b.t. vastgoed

Doel: aanpakken civielrechtelijk verboden OMG’s. Wanneer: bij ernstige (dreiging van) verstoring van openbare orde door leden van één van de volgende clubs: Satudarah MC, No Surrender MC, Bandidos MC en Catervarius (‘Broederschap’). Wie: burgemeester, politie. | art. 172 lid 3 Gemeentewet

Sluiting coffeeshop Doel: (tijdelijk) sluiten malafide coffeeshop. Wanneer: affichering; aanwezigheid/handel/gebruik harddrugs; overlast; toegang/verkoop minderjarigen; te grote hoeveelheid transactie of voorraad. Wie: burgemeester. | Lokaal coffeeshopbeleid

33.

Innemen ‘colors’ OMG-leden

Terugvorderen onverschuldigd betaalde subsidiegelden

Ondermijning breed

Doel: aanpakken ondermijners. Wanneer: bij misbruik verleende subsidie, bijvoorbeeld door verzwegen vermogen. Wie: gemeentebestuur. | art. 4:57 Awb, lokale subsidieverordeningen.

Opleggen samenscholingsverbod OMG’s Doel: aanpakken civielrechtelijk verboden OMG’s. Wanneer: bij samenkomt ‘in colors’ van leden van één van de volgende clubs: Satudarah MC, No Surrender MC, Bandidos MC en Catervarius (‘Broederschap’). Wie: burgemeester. | art. 2:1 model-APV, art. 172 lid 3 Gemeentewet

Doel: handhaven openbare orde, aanpakken malafide huiseigenaren. Wanneer: o.a. uitvoeren/ handhaven toestand overeenkomstig met bouwplan; bedreiging leefbaarheid; overtreding art. 2 of 3 Opiumwet, wanneer art. 13b Woningwet niet voldoende is. Wie: gemeentebestuur. | art. 77 Onteigeningswet Drugscriminaliteit en vastgoedfraude

41.

Gedragsaanwijzing overlastgevers woning

Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s)

Stoppen en terugvorderen bijstandsuitkering (evt. i.c.m. bestuurlijke boete) Doel: aanpakken ondermijners. Wanneer: bij windhappers die fraude hebben gepleegd met hun bijstandsuitkering. Wie: Team Werk en Inkomen (gemeente), Team Burgerzaken (gemeente), sociale rechercheurs, LAA. | Gemeentewet, Participatiewet.

Doel: aanpak woonoverlast. Wanneer: omwonenden ernstig worden gehinderd door gedragingen in of vanuit woning. Wie: burgemeester. | art. 2:79 lid 2 model-APV, art. 151d Gemeentewet

Doel: tegengaan (drugs gerelateerde) vastgoedfraude. Wanneer: bij sluiting woning obv art. 174a Gw (Wet Victoria), art. 174 Gw of art. 13b Opiumwet (Wet Damocles). Wie: gemeentebestuur. | art. 13b Woningwet ‘Wet Victor’ 31.

40.

Sluiting growshop Doel: tegengaan facilitering drugscriminaliteit. Wanneer: bij aantreffen growshop. Wie: burgemester. | art. 174 Gemeentewet, art. 11a Opiumwet, (art. 13b Opiumwet indien ook drugs wordt aangetroffen)

SEIZOENSKAART (toekomstig)*

Windhappers en verticale fraude

Sluiting woning op basis van gevaar voor gezondheid, veiligheid of leefbaarheid Doel: sluiten woning. Wanneer: bij bedreiging leefbaarheid of gevaar gezondheid of veiligheid door nalaten treffen voorzieningen (bijv. na integrale controle of bij aantreffen hennepplantage). Wie: gemeentebestuur. | art. 17 Woningwet

Beëindigen huurcontract vastgoed gemeente

Doel: tegengaan vastgoedfraude, stoppen criminele loop naar gebouw. Wanneer: bij plaatsvinden criminele activiteiten in (verhuurd) vastgoed van gemeente. Wie: gemeente. 30.

34.

Ondermijning breed 39.

Strategische communicatie (achteraf) Doel: ondermijner dwarszitten in netwerk en business, afschrikken andere ondermijners, bewustzijn creëren bij burgers en ondernemers. Wanneer: nadat andere interventie heeft plaatsgevonden. Wie: gemeente, media, RIEC-partners.