Document · PDF

Bijlage 1 – Duurzaamheidsagenda Tytsjerksteradiel.pdf

RAADSVERGADERING 2018 t/m 2024 18 februari 2021, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Duurzaamheidsagenda, transitievisie warmte, RKC-rapport: Raad weten met Energie (besluitvormend)30.046 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Biodiversiteit en zonne-energie

Verbetering biodiversiteit bij ontwikkeling van zonneparken

Opstellen beleidskader zonnepanelen versus bomen Natuurinclusief bouwen en openbare ruimte

Natuurinclusieve landbouw

Vastgesteld beleidskader zonnepanelen versus bomen Verbetering van biodiversiteit in de gebouwde omgeving, in en rond bestaande en nieuwe bebouwing Faciliteren initiatieven op het raakvlak van natuurinclusieve landbouw en energietransitie

2021

2022

2023

2024

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

€ 15.000 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid) Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

Gereed Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

Tabel 4. Overzicht projecten thema Biodiversiteit.

49 / 140

50 / 140

6 Klimaatbestendigheid Ons klimaat verandert. Dit betekent dat we mogelijk te maken krijgen met warmere en drogere zomers, hevigere regenbuien en wateroverlast. Met het thema Klimaatbestendigheid in de duurzaamheidsagenda bereiden we ons voor op klimaatverandering en zetten we in op projecten die helpen om klimaatverandering tegen te gaan. In dit hoofdstuk gaan we eerst in op de ambities van de gemeente op het gebied van klimaatbestendigheid en wat de opgave is om deze ambities waar te maken (Visie en opgave). Daarna verkennen we de kansen en mogelijkheden die onze gemeente biedt (Lokale kansen en beleid). In de laatste paragraaf geven we een overzicht van de verschillende stappen die we zetten om onze ambities te realiseren (Stappen zetten). We gaan hierbij in op de onderwerpen treffen van klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte, klimaatadaptief denken integreren in verschillende beleidsvelden, risicodialoog, hergebruik van regenwater en klimaatbestendigheid bij inwoners en bedrijven.

6.1 Visie en opgave De risico’s van klimaatverandering zijn in kaart gebracht in de Friese klimaatatlas. Om de risico’s te beperken, zullen we onze omgeving op sommige vlakken moeten aanpassen. Denk aan een gescheiden rioleringssysteem, de opvang van regenwater, het planten van bomen en het aanleggen van waterpartijen om koelte te geven in de zomer. Met een klimaatbestendige omgeving spelen we in op een veranderend klimaat. De extremen in het weer worden groter. Daarbij kan een viertal onderwerpen worden onderscheiden: hittestress, wateroverlast, droogte en overstroming. Ambitie: We verminderen overlast van piekbuien of warme zomers door een klimaatrobuuste inrichting. Binnen klimaatbeleid ligt een focus op het tegengaan van klimaatverandering. De grote inzet op de energietransitie draagt daaraan bij. Toch zal zelfs in het gunstigste scenario de stijging van de temperatuur effect hebben op de wijze waarop wij onze ruimte moeten inrichten om met de gevolgen om te gaan. We zullen ons dus moeten voorbereiden en aanpassen aan een nieuwe situatie. Middellange termijn - 2030: •

Klimaatadaptief denken is onderdeel van alle beleidsvelden.

•

We zetten ons in om hittestress en nachtelijke warmte-uitstraling te beperken.

•

We zetten ons in om wateroverlast en verdroging zoveel mogelijk te voorkomen.

Doordat we meer te maken krijgen met korte en hevige regenbuien is er een steeds grotere kans op wateroverlast. Naast de hevige piekbuien is er door klimaatverandering ook een grotere kans op lange droge periodes in de zomermaanden, wat het risico op droogte en een afname in gewasopbrengst met zich meebrengt.

51 / 140

Korte termijn - 2024: •

We profiteren van verkoeling door schaduw en verdamping.

•

We koppelen klimaatbestendigheid aan biodiversiteit en verschillende beleidsvelden.

•

We zetten ons in om verdere verstening van onze openbare ruimte zoveel mogelijk te voorkomen.

6.2 Lokale kansen en beleid Gemeenten hebben als wettelijke taak om te zorgen voor inzameling en transport van stedelijk afvalwater, voor de verwerking van afvloeiend hemelwater en het beperken van de nadelige gevolgen van de grondwaterstand. Het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) speelt in op klimaatverandering. In gemeente Tytsjerksteradiel zijn al werkzaamheden aan het riool en de openbare ruimte uitgevoerd of gepland om dorpen voor te bereiden op klimaatverandering.

6.3 Stappen zetten In deze paragraaf gaan we in op de mogelijke projecten, acties en maatregelen die we op korte (en soms middellange) termijn kunnen uitvoeren. Treffen van klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte Gemeente Tytsjerksteradiel heeft een GRP. Hierin is ook aandacht voor het klimaat. Daarnaast is er een regenwater-structuurplan, dat gericht is op het robuuster maken van het rioleringsstelsel. Bij herinrichtingsplannen wordt rekening gehouden met knelpunten en een klimaatrobuuste inrichting. Hierbij kijken we ook naar welke combinatie met biodiversiteit en eventuele andere thema’s gemaakt kan worden. We onderzoeken locaties voor groene wegen en parkeerplekken. Dit zijn wegen en pleinen die bij regenval het water beter bergen en waar planten de kans hebben om te groeien. Ook ondersteunen we groene evenementen en initiatieven vanuit de mienskip. Inzet is eveneens om inwoners te ondersteunen (met voorlichting, advies en begeleiding) om hun eigen perceel klimaatbestendig in te kunnen richten. Klimaatadaptief denken integreren in verschillende beleidsvelden Klimaatadaptief denken wordt als vast onderdeel geïntegreerd in alle beleidsvelden zodat we steeds toekomstbestendige keuzes kunnen maken. Tytsjerksteradiel neemt het thema klimaatadaptatie al regelmatig mee in de beleidsplannen. Het gaat daarbij niet alleen om wateroverlast, maar ook om hitte en droogte.

Zo zijn er raakvlakken met: •

verkeer en vervoer (waterdoorlatende verharding, sturen en begeleiden van water via verharding, acceptatie van water op straat)

•

gezondheidszorg (hitteplan voor kwetsbare groepen, voorkomen uitval van voorzieningen zoals kinderdagverblijven)

•

wonen en projectontwikkeling (klimaatbestendig bouwen)

•

groenbeleid (welk groen geeft voldoende schaduw en verkoeling, welk groen past bij een warmer klimaat met meer weersextremen)

•

landelijk gebied (bodemdaling, waterbergingsmogelijkheden) 52 / 140

Risicodialoog De gemeente staat aan de lat om intern in en met hun omgeving een zogeheten 'risicodialoog' te voeren over de klimaateffecten zoals uitgewerkt in de Friese Klimaatatlas35. In Tytsjerksteradiel is de risicodialoog recent gevoerd ten behoeve van het nieuwe verbreed GRP. Hergebruik van regenwater Aansluitend op het GRP, is het hergebruik van regenwater door bijvoorbeeld een regenton of regenwaterput interessant om de bewustwording op dit onderwerp te stimuleren. Het hergebruik van regenwater wordt vanuit het oogpunt van duurzaamheid gestimuleerd. Hiermee besparen we ook drinkwater. In grote tuinen en terreinen kan ook gedacht worden aan de berging van water en infiltratie in de tuin. Klimaatbestendigheid bij inwoners en bedrijven Binnen de bebouwde kom is het grootste deel van de grond in particulier bezit. Maatregelen op privaat terrein zijn voor de eigenaar, maar dat er maatregelen genomen worden is een publiek belang. Daarom kan de gemeente zich, samen met Wetterskip Fryslân, er wel voor inzetten klimaatbestendigheid te bevorderen, net als bij de energietransitie. De gemeente faciliteert en stimuleert in dit geval veel meer dan ze zelf uitvoert. Het gaat bijvoorbeeld om subsidieregelingen en voorlichting, al dan niet in samenwerking met bijvoorbeeld hoveniers en tuincentra. In het GRP wordt afgewogen welke instrumenten de gemeente daarvoor inzet. Project

Resultaat

2021

2022

2023

2024

Klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte

Een meer klimaatadaptieve openbare ruimte doordat klimaatadaptatie een plek heeft in de GRP’s en het regenwaterstructuurplan

Vanuit beheer (o.a. GRP)

Verbetering klimaatadaptief denken in gemeente

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

Bewustwording over klimaatadaptatie, vermindering belasting riolering en minder drinkwatergebruik

Vanuit beheer

Klimaatadaptief denken onderdeel andere beleidsvelden Ondersteunen initiatieven vanuit de mienskip voor klimaatbestendigheid bij inwoners en bedrijven /Hergebruik regenwater

Tabel 5. Overzicht projecten thema Klimaatbestendigheid.

Friese Klimaatatlas, https://klimaatatlas.maps.arcgis.com/apps/MapSeries/index.html?appid=252834a5ca1f4d4b85d23001 e87c60c0. 35

53 / 140

54 / 140

7 Eigen organisatie en maatschappelijk vastgoed We verwachten niet alleen van onze inwoners, bedrijven en andere organisaties dat ze aan de slag gaan met duurzaamheid, de gemeente zelf gaat ook de nodige stappen zetten. In dit hoofdstuk gaan we eerst in op de ambities van de gemeente op het gebied van de eigen organisatie en het maatschappelijk vastgoed en wat de opgave is om deze ambities waar te maken (Visie en opgave). Daarna verkennen we de kansen en mogelijkheden die onze gemeente biedt (Lokale kansen en beleid). In de laatste paragraaf geven we een overzicht van de verschillende stappen die we zetten om onze ambities te realiseren (Stappen zetten). We gaan hierbij in op de onderwerpen interne bewustwording, gemeentelijke gebouwen en maatschappelijk vastgoed, verduurzamen van woon-werkverkeer en dienstreizen, gemeentelijk wagenpark, fair trade en global goals en gemeentelijke communicatie.

7.1 Visie en opgave We hebben een belangrijke rol als aanjager en hebben een voorbeeldfunctie voor duurzame ontwikkelingen in de gemeente. Zo helpen we lokaal de transitie naar een duurzame samenleving op gang. De eigen organisatie en het maatschappelijk vastgoed is daarom als thema opgenomen in de duurzaamheidsagenda. We willen als opdrachtgevers of direct verantwoordelijken de opdrachten die we verstrekken steeds duurzamer realiseren. De voorbeeldfunctie die we hebben als gemeente dragen we actief uit. Dat wil zeggen dat gemeentelijk vastgoed en het wagenpark uitdragers zijn van onze ambitie. Ambitie: De eigen organisaties en het maatschappelijk vastgoed worden energieneutraal en circulair.

Middellange termijn - 2030: •

Van het gemeentelijk vastgoed is 20% aardgasvrij.

•

Nieuwbouw van eigen gebouwen is energieneutraal.

•

Bij vervanging en uitbreiding van het wagenpark wordt zoveel mogelijk gekozen voor fossielvrije opties.

•

Medewerkers reizen duurzaam voor het werk.

• We zorgen dat we voldoen aan de verplichtingen vanuit het Rijk over het maatschappelijk en gemeentelijk vastgoed in de gemeente. We bereiden ons voor op de nieuwe energielabels voor utiliteit. Zo is bijvoorbeeld vanaf 2023 ieder kantoor in Nederland groter dan 100 m2 verplicht om minimaal energielabel C te hebben.

55 / 140

Korte termijn - 2024: •

Maand van de duurzaamheid.

•

De verduurzamingsopgave is onderdeel van het accommodatiebeleid.

•

OV-businesskaarten, (elektrische) fietsen en elektrisch rijden zijn beschikbaar voor personeel.

•

Thuiswerken wordt gestimuleerd.

•

HVO als tussenoplossing voor zwaarder vervoer.

•

Global Goals en Fairtrade Gemeenten.

•

Duurzaamheid komt tot uiting in alle gemeentelijke communicatie.

•

Monitoring en besparing van energieverbruik gemeentelijk vastgoed.

•

Inzicht in benodigde (energetische) vastgoedinvesteringen om te voldoen aan wettelijke verplichtingen.

7.2 Lokale kansen en beleid Met de thema’s in het programma brengt de gemeente focus, maar we zien ook meerwaarde om ze samen te brengen en te integreren in onze normale manier van werken. Door zelf bewust met het onderwerp bezig te zijn, dragen we dit ook uit naar onze omgeving. Door middelen te combineren, efficiëntie te vergroten en in te zetten op afstemming met inwoners, bedrijven en andere organisaties komen we samen tot meer efficiënte en betaalbare duurzame oplossingen.

7.3 Stappen zetten In deze paragraaf gaan we in op de mogelijke projecten, acties en maatregelen die we op korte (en soms middellange) termijn kunnen uitvoeren. Interne bewustwording Duurzaamheid is belangrijk in alle beleidsvelden waaraan de gemeente werkt. Het is daarom van belang dat al onze medewerkers voldoende bewust zijn en kennis hebben van duurzaamheid. We maken een gewoonte van dubbelzijdig printen, passen waar mogelijk de instellingen van verlichting in het maatschappelijk vastgoed aan en vertellen waar we mee bezig zijn. Om de bewustwording onder onze medewerkers te vergroten, organiseren we een maand van de duurzaamheid. Hierdoor kan duurzaamheid beter geïntegreerd worden in het werk. Gemeentelijke gebouwen en maatschappelijk vastgoed Alle woningen en gebouwen in Tytsjerksteradiel zijn op termijn van het aardgas af. Dat betekent dat ook de gebouwen van de gemeente zelf van het aardgas af gaan. We sluiten hiermee aan op de warmtevisie en stemmen de onderhoudsplanningen hierop af. We maken plannen waarin voor onze panden is vastgelegd wanneer en op welke manier deze van het aardgas af gaan. De gemeente heeft hierin een voorbeeldfunctie en door zelf aan de slag te gaan, helpen we de warmtetransitie op gang. We maken de verduurzaming van het vastgoed en de transitie naar aardgasvrij onderdeel van ons accommodatiebeleid.

Tegelijkertijd is er ook diverse wet- en regelgeving waaraan ons vastgoed dient te voldoen en waarvoor de nodige inzet van belang is. Bijvoorbeeld om te blijven voldoen aan de Wet milieubeheer en het nemen alle erkende energiebesparende maatregelen die binnen vijf jaar terugverdiend kunnen 56 / 140

worden. Uitgangspunt is dat we het goede voorbeeld geven. We bereiden ons daarnaast voor op het nieuwe energielabel dat vanaf 2021 geldt voor utiliteit. Ook onderzoeken we wat nodig is om aan de wettelijke verplichtingen te blijven voldoen. Zo gaan we zorgvuldig te werk en kunnen we ons voorbereiden op de benodigde investeringen. Het accommodatiebeleid laat onze plannen zien met het vastgoed op lange termijn. We monitoren het energieverbruik van de verschillende gemeentelijke gebouwen. In bijlage 6 zijn de verbruiksgegevens van deze gebouwen opgenomen. Uit de gegevens blijkt dat de jaarlijkse CO 2uitstoot van al het gemeentelijk vastgoed van Tytsjerksteradiel 1204 ton bedraagt36. De gemeente is al goed op weg met het plaatsen van zonnepanelen op alle eigen daken die daarvoor geschikt zijn. Hiermee gaan we de komende jaren uiteraard verder. Er is al een aantal gebouwen grotendeels circulair/energieneutraal gebouwd, bijvoorbeeld Westermar Burgum. Ook in andere gebouwen zijn reeds de nodige maatregelen getroffen, bijvoorbeeld ledverlichting en zonnepanelen. Het uitgangspunt bij nieuwbouw van gemeentelijke gebouwen is dat deze energieneutraal zijn. Verduurzamen woon-werkverkeer en dienstreizen Ook in de mobiliteit van het eigen personeel dragen we het goede voorbeeld uit. We stimuleren daarom het ov-gebruik en elektrisch vervoer van medewerkers.

We zorgen dat onze medewerkers gebruik kunnen maken van ov-businesskaarten. We stimuleren het (elektrisch) fietsen en elektrisch rijden onder ons personeel door onder andere te zorgen voor voldoende laadmogelijkheden. Daarom realiseren we 20 elektrische laadpunten voor auto’s en 10 elektrische oplaadplekken voor fietsen bij gemeentelijke locaties. In 2030 maakt 60% van onze medewerkers geen gebruik meer van fossiele brandstofauto’s om naar het werk te gaan. We stimuleren het fietsgebruik. Op de lange termijn maken we helemaal geen gebruik meer van fossiele brandstof voor vervoersbewegingen namens de gemeente. We stimuleren onze medewerkers om, wanneer dat praktisch haalbaar is, thuis te werken. Zo voorkomen we onnodige kilometers. Gemeentelijk wagenpark Het gemeentelijk wagenpark wordt steeds verder verduurzaamd, waar mogelijk stappen we over naar fossielvrij vervoer. Hierbij maken we onderscheid tussen zwaar, wat lichter en licht materiaal. De nulmeting mobiliteit37 geeft meer inzicht in de inzet en het verbruik van het huidige wagenpark en kan met de TravelControl-registratie worden gemonitord. De gemeente zal ook scholing inzetten om efficiënt rijden te bevorderen door ritten goed te plannen, werk te clusteren en slim te werken door mens en materiaal gepast in te zetten. Dit helpt bewustwording te creëren rond zuinig en effectief rijden.

In Tytsjerksteradiel is de keuze gemaakt om over te gaan op HVO (ook bekend als blauwe diesel), als tussenfase naar de toekomst. HVO staat voor 'Hydrotreated Vegetable Oil'. Het wordt gemaakt van afgewerkte plantaardige oliën en restafval zoals dierlijke vetten. Het zware materiaal is nu uitgevoerd met HVO. Het wat lichtere materiaal rijdt op gas en het lichte materiaal is elektrisch. De hiervoor gemaakte investeringen lopen tot en met 2020. Er wordt per jaar geëvalueerd om dit eventueel bij te sturen. Tytsjerksteradiel beschikt over dienstfietsen en dienstwagens. Het gemeentelijk wagenpark wordt alleen uitgebreid met fossielvrije alternatieven. Het gehele gemeentelijke wagenpark is in 2040 36 37

Zie ook de nulmeting energiegebruik gemeentelijk vastgoed en wagenpark in bijlagen 5 en 6. Zie ook de nulmeting energiegebruik gemeentelijk vastgoed en wagenpark in bijlagen 5 en 6. 57 / 140

fossielvrij. Dit sluit aan bij het ambitiedocument van Vereniging Circulair Friesland en de ambitie om energieneutraal te zijn. Fair trade en Global Goals Tytsjerksteradiel is sinds 2010 een Fairtrade Gemeente. Dit houdt onder meer in dat de gemeente fairtradeproducten koopt en dat plaatselijke winkels fairtradeproducten verkopen. Tytsjerksteradiel blijft ook in de toekomst Fairtrade Gemeente. In 2015 hebben de Verenigde Naties 17 doelen voor duurzame ontwikkeling vastgesteld. Tytsjerksteradiel is sinds 2015 een Global Goals-gemeente. Dit betekent dat de gemeente zich inzet om de 17 doelen voor duurzame ontwikkeling te realiseren, onder andere met deze duurzaamheidsagenda, en dit ook zichtbaar maakt. Op dit moment loopt er een afstudeeronderzoek over Global Goals.

58 / 140

Project Bewustwording en maand van de duurzaamheid Duurzaam accommodatiebeleid

Resultaat Bewustwording over duurzaamheid in de brede zin onder medewerkers van de gemeente Een accommodatiebeleid waar de duurzaamheidsopgave onderdeel van is

2021

2022

2023

2024

€ 1500 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Start in 2020 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid, uitvoering vanuit beheer)

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Inzicht in de benodigde investeringen om te voldoen aan wettelijke verplichtingen

Monitoring en besparing energieverbruik gemeentelijk vastgoed

Aangaande het gemeentelijk vastgoed voldoen we aan wettelijke verplichtingen o.a. ten monitoring

Vanuit beheer

Mobiliteit eigen medewerkers (stimuleren elektrisch rijden, ov-business kaarten en thuiswerken)

Vermindering fossiel brandstofgebruik (woon-werkverkeer) onder eigen personeel

Binnen bestaande formatie duurzaamheid

Verduurzamen gemeentelijk wagenpark

Vermindering fossiel brandstofgebruik door eigen voertuigen

Deelname Global Goals en Fairtrade Gemeente Monitoring programma Duurzaamheid

Gemeente Tytsjerksteradiel handelt volgens de bijbehorende principes Inzicht ontwikkeling duurzaamheidsprogram ma

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Binnen bestaande formatie duurzaamheid € 2.500 (vanuit werkbudget duurzaamheid)

Communicatieaanpak

Bewustzijn en draagvlak onder inwoners, bedrijven en andere organisaties

Vanuit middelen aardgasvrije buurten en dorpen

Inrichten klankbordgroep

Structureel overleg met de mienskip

Binnen bestaande formatie duurzaamheid

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Binnen bestaande formatie duurzaamheid € 2.500 (vanuit werkbudget duurzaamheid) Afhankelijk van aanvullende rijksmiddelen en mogelijke landelijke dan wel Europese subsidies en fondsen Binnen bestaande formatie duurzaamheid

Tabel 6. Overzicht projecten thema Eigen organisatie en maatschappelijk vastgoed.

59 / 140

60 / 140

8 Organisatie en budget 8.1 Programmaorganisatie Duurzaamheid is een onderwerp dat de hele gemeente en daarmee de gemeentelijke organisatie raakt. Medewerkers van onder andere ruimtelijke ordening, economische zaken, groenbeheer, afval, verkeer, vergunningen, communicatie, maar ook van maatschappelijk vastgoed en communicatie gaan allemaal aan de slag met het verduurzamen van de gemeente. Om ervoor te zorgen dat we het overzicht bewaren en integraal met elkaar samenwerken, kiezen we ervoor om het onderwerp programmatisch aan te pakken. Er zijn verschillende redenen om dit te doen: •

We sturen op het behalen van doelstellingen.

•

De complexiteit van het onderwerp vraagt om flexibiliteit.

•

Een programma zorgt voor overzicht.

•

De voortgang kan worden gemonitord en geëvalueerd.

Binnen het programma kunnen de vele projecten in samenhang opgestart worden door een te vormen programmateam. Binnen het programma werkt het team aan verschillende onderwerpen onder coördinatie van de programmacoördinator. Veel van de benodigde medewerkers hebben we al in huis. Toch zal de programmaorganisatie moeten groeien om aan de opgave te kunnen voldoen. Wanneer de warmtetransitie op gang komt en er in verschillende wijken werk van wordt gemaakt, zal dit de nodige inzet vragen. De komende jaren zal er een grote behoefte ontstaan aan communicatie en participatie, met name als het gaat om de energietransitie. Dit gaat om het informeren van inwoners, maar ook om het betrekken van inwoners wanneer projecten hun leefomgeving raken, zoals bij grootschalige opwek en de warmtetransitie. De medewerker communicatie/participatie werkt binnen het team aan het integreren van een eenduidige boodschap naar buiten toe en organiseert campagnes met als doel draagvlak te creëren en gedrag te beïnvloeden.

8.2 Monitoring Belangrijk onderdeel van het organiseren in programmavorm is monitoring van de doelstellingen en behaalde resultaten. Het concreet maken van resultaten geeft namelijk energie aan het programmateam en stakeholders in de gemeente en zorgt ervoor dat we waar nodig kunnen bijsturen. We monitoren daarom jaarlijks de status van de in deze duurzaamheidsagenda opgenomen projecten. Daarnaast monitoren we jaarlijks de ontwikkeling van het energiegebruik en de duurzame energieproductie aan de hand van de cijfers van de Klimaatmonitor van Rijkswaterstaat38.

8.3 Gemeentelijke communicatie De overgang naar een duurzame, aardgasvrije gemeente is ingrijpend. Dit kunnen we niet alleen. Dit doen we samen met inwoners, collega’s en samenwerkingspartners. Ook al zijn er nog veel vragen en onzekerheden, we willen onze inwoners goed en tijdig informeren en betrekken bij zaken die we al wel weten. Deze communicatiestrategie geeft richting aan de strategische keuzes in de communicatie naar onze inwoners en collega’s over duurzaamheid en wonen zonder aardgas. Het beschrijft op hoofdlijnen hoe de gemeente de doelgroepen informeert en betrekt bij deze thema’s en hoe we draagvlak en bewustwording creëren. We zetten in op een gemeentebrede aanpak samen met het Energieloket. 38

Zie klimaatmonitor.databank.nl/ 61 / 140

Doelgroepen Hoewel we te maken hebben met verschillende stakeholders, behoren zij niet allemaal direct tot de doelgroep waarop we in de communicatiestrategie de aandacht richten. De primaire doelgroepen zijn alle inwoners in de gemeente (extern) en alle collega’s die werkzaam zijn bij de gemeente (intern). In de gemeente zijn enkele aanjagers die graag aan de slag willen met de transitie of dat al zijn. Zij hebben (grote) kennis over duurzaamheid en wonen zonder aardgas. Zij denken graag mee en kunnen een enthousiasmerende werking hebben op anderen. Daarnaast is er een grote groep die open staat voor verandering maar zij willen daarin wel worden meegenomen door behapbare informatie en stappen. De medewerkers van de gemeente zijn ambassadeur naar de buitenwereld. Het is belangrijk dat onze medewerkers duurzaamheid zelf ook uitdragen en zich bewust zijn van de voorbeeldfunctie die de gemeente heeft. Communicatiestrategie We kiezen voor een voortdurende algemene communicatie (draaggolfcampagne) om duurzame thema’s (biodiversiteit, circulaire economie, klimaatadaptie, energietransitie) en wonen zonder aardgas onder de aandacht te blijven brengen. Door middel van een draaggolfcampagne bereiken we onze inwoners en collega’s via diverse communicatiemomenten (golven).

Naast het goed informeren van de doelgroepen is het vooral belangrijk dat er draagvlak en bewustwording gecreëerd wordt. We willen inwoners op een leuke manier kennis laten maken met verschillende onderwerpen door middel van bijvoorbeeld excursies, duurzame huizenroute, workshops, acties. Iedereen moet deze transitie zo veel mogelijk op zijn eigen tempo kunnen doen, stap voor stap. De communicatie gebeurt in afstemming met het Energieloket en we gebruiken zoveel mogelijk onze bestaande kanalen en middelen en we tonen de verbinding met regionaal en landelijk beleid. Kernboodschap In de communicatie staat de volgende boodschap centraal: Duorsum, tegearre, dwaan

Mei enerzjy nei in duorsum Tytsjerksteradiel Met energie werken wij aan een duurzame, groene en schone gemeente. Dat is nodig om prettig te kunnen blijven wonen, werken en leven. Ook voor onze volgende generatie. We gaan aan de slag met het besparen van energie en het duurzaam opwekken van energie. En we gaan onze woningen en gebouwen op andere manieren verwarmen, zonder aardgas. We zoeken naar haalbare en betaalbare manieren. Dat doen we stap voor stap, samen met u/jou! Denk en doe mee. Ga met energie aan de slag. Zet de kachel een graadje lager, kijk hoe u uw/jij jouw woning goed kunt isoleren, pak eens wat vaker de fiets en denk na over de invulling van uw/jouw duurzame toekomst. Een uitgewerkte communicatiemiddelenmatrix is te lezen in bijlage 1.

8.4 Projectenoverzicht en budget Onderstaand is een overzicht opgenomen van de projecten in de duurzaamheidsagenda. De implementatie van de diverse projecten ligt binnen verschillende afdelingen. Binnen het thema energietransitie wordt zoveel mogelijk gebruikgemaakt van bestaande budgetten voor duurzaamheid en specifiek voor de warmtetransitie (aardgasvrije buurten en dorpen) wordt voor de jaren 2021 en 2022 aanspraak gemaakt op middelen die hiertoe vanuit het Rijk zijn uitgekeerd. Na 2022 is de inzet binnen de warmtetransitie afhankelijk van (nieuwe) rijksbijdragen dan wel de mogelijkheid om eventueel aanspraak te kunnen maken op fondsen en subsidies (bijvoorbeeld landelijk en Europees). 62 / 140

Mochten er geen aanvullende (rijks)middelen komen, dan zal de uitvoering stopgezet worden. De rijksbijdrage is leidend qua uitvoering. Binnen de andere thema’s binnen de duurzaamheidsagenda wordt in een enkel geval gebruikgemaakt van bestaande duurzaamheidsbudgetten. De implementatie en eventuele aanvullende financiering van diverse andere projecten ligt bij verschillende afdelingen zoals onderstaand wordt weergegeven. De bedragen in het overzicht betreffen het totaal voor Tytsjerksteradiel. Uitgangspunt is dat elke gemeente een gelijk deel bijdraagt, tenzij anders vermeld.

Project

Energietransitie

1.1

Opstellen en vaststellen warmtevisie

Resultaat

2021

2022

Vastgestelde warmtevisie (Transitievisie Warmte)

Gereed

€ 106.000 (incl. projectorganisatie en aanvullende formatie voor coördinatie en projectleiding)

2023

2024

Uitvoering strikt afhankelijk van aanvullende rijksmiddelen en mogelijke landelijke dan wel Europese subsidies en fondsen Integrale afweging aanvullende formatie via kadernota

1.2

Aardgasvrije buurten en dorpen

Uitvoering warmtevisie

€ 106.000 (incl. projectorganisatie en aanvullende formatie voor coördinatie en projectleiding)

1.3

Brede aanpak voor energiebesparing (o.a. Energieloket)

Circa 20% energiebesparing huishoudens in 2040

Integrale afweging aanvullende formatie via kadernota

Uitvoering strikt afhankelijk van aanvullende rijksmiddelen en mogelijke landelijke dan wel Europese subsidies en fondsen Integrale afweging aanvullende formatie via kadernota

Vanuit subsidie Rijk en/of provincie

Afhankelijk van vervolg

Reeds begroot

Afhankelijk van vervolg

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen € 42.000 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen € 27.000 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

Gereed

1.4

1.5

Opleiden en inzetten energiecoaches

RES

Coaching van minima en huurders zodat zij inzicht krijgen in energieverbruik en hulp te krijgen bij de uitvoering van energiebesparende maatregelen Verdere concretisering van de concept RES naar concrete maatregelen

1.6

Stimuleren zon op woningen

Circa 30% van de woningen heeft zonnepanelen in 2024

1.7

Sinnetafels

Inzicht opgave energieopwek per dorp

63 / 140

Project

1.8

Stimuleren zon op bedrijfsdaken

1.9

Stimuleren verduurzaming bedrijven

1.10

1.11

1.12

1.13

Opstellen beleidskader zonne-energie Onderzoek naar mogelijkheden overkappen parkeerplaatsen met zonnepanelen Onderzoek naar toepassingsmogelijkheden verticale windmolens Grond beschikbaar stellen aan lokale energiecoöperaties

Resultaat

2021

2022

2023

2024

Realisatie van zon op daken bij projecten met reeds toegekende SDE+subsidie Bedrijven worden ondersteund bij planvorming voor verduurzamingsmaatregelen

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

€ 7.500 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)

In beeld brengen geschikte locatie per dorp voor zonnepark en mogelijkheden lokaal eigenaarschap

Binnen bestaande formatie team OAR

Vastgestelde potentie biomassa en plan van aanpak benutting.

€ 5.000 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)

Vastgestelde Zonneladder

Gereed

Parkeerplaatsen benutten voor plaatsing zonnepanelen

€ 7.500 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)

Inzicht in de mogelijkheden van verticale windmolens

Vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid

1.14

Onderzoek benutting biomassa

Duurzame mobiliteit

2.1

Plankaart en visie openbare laadpalen

2.2

Stimuleren deelauto’s

2.3

Openbaar vervoer

2.4

Stimuleren gebruik (elektrische) fiets

Gestructureerde uitrol openbare laadpunten, in gelijke pas met toename aantal elektrische voertuigen in de gemeente Vermindering (tweede) autobezit, verbetering bereikbaarheid Behoud van bereikbaarheid, verbetering overstappunten ('reishubs') Netwerk van fietssnelwegen, meer gebruik van de fiets en minder autogebruik

Binnen bestaande formatie duurzaamheid

64 / 140

Project

Circulaire economie

3.1

Circulair inkopen en aanbesteden

Circulariteit is onderdeel bij onze inkoop en aanbestedingen

3.2

Restafval verminderen op basis van bestaand grondstoffenbeleid

De hoeveelheid huishoudelijk restafval wordt verminderd tot 30 kg/inwoner per jaar in 2025

3.3

Aanpak circulaire economie met ondernemers

Stimuleren lokale circulaire economie

3.4

Onderzoek gebruik monitoringstool VCF

Inzicht in toepassingsmogelijkh eden en plan van aanpak - opvolging

3.5

Stimuleren circulariteit bij evenementen

Evenementen zijn zoveel mogelijk circulair

Biodiversiteit

4.1

Bevorderen initiatieven biodiversiteit en Steenbreek

Kleinschalige projecten om biodiversiteit te verbeteren

4.2

Biodiversiteit en zonne-energie

Verbetering biodiversiteit bij ontwikkeling van zonneparken

4.3

Opstellen beleidskader zonnepanelen versus bomen

4.4

Natuurinclusief bouwen en openbare ruimte

4.5

Natuurinclusiev e landbouw

Resultaat

2021

2022

2023

2024

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

Vanuit beheer (grondstoffenb eleid)

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

€ 7.500 (vanuit bestaand werkbudget economische zaken) Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

€ 15.000 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid) Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Gereed

65 / 140

Project

Klimaatbestendigheid

5.1

5.2

5.3

Klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte Klimaatadaptief denken onderdeel andere beleidsvelden Ondersteunen initiatieven vanuit de mienskip voor klimaatbestendigheid bij inwoners en bedrijven / Hergebruik regenwater

Resultaat

2021

2022

2023

2024

Een meer klimaatadaptieve openbare ruimte doordat klimaatadaptatie een plek heeft in de GRP’s en het regenwaterstructuurplan.

Vanuit beheer (o.a. GRP)

Verbetering klimaatadaptief denken in gemeente

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

Bewustwording over klimaatadaptatie, vermindering belasting riolering en minder drinkwatergebruik

Vanuit beheer

Binnen bestaande formatie duurzaamheid

€ 1.500 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)

Duurzame mobiliteit Gestructureerde uitrol openbare laadpunten, in gelijke pas met toename aantal elektrische voertuigen in de gemeente Vermindering (tweede) autobezit, verbetering bereikbaarheid Behoud van bereikbaarheid, verbetering overstappunten ('reishubs') Netwerk van fietssnelwegen, meer gebruik van de fiets en minder autogebruik

6.1

Plankaart en visie openbare laadpalen

6.2

Stimuleren deelauto’s

6.3

Openbaar vervoer

6.4

Stimuleren gebruik (elektrische) fiets

Eigen organisatie en maatschappelijk vastgoed

7.1

Bewustwording en maand van de duurzaamheid

Bewustwording over duurzaamheid in de brede zin onder medewerkers van de gemeente

66 / 140

Project

Resultaat

2021

2022

2023

2024

7.2

Duurzaam accommodatiebeleid

Een accommodatiebeleid waar de duurzaamheidsopgave onderdeel van is

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

7.3

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Inzicht in de benodigde investeringen om te voldoen aan wettelijke verplichtingen

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Start in 2020 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid, uitvoering vanuit beheer)

7.4

Monitoring en besparing energieverbruik gemeentelijk vastgoed

Aangaande het gemeentelijk vastgoed voldoen we aan wettelijke verplichtingen o,a, ten monitoring

Vanuit beheer

7.5

Mobiliteit eigen medewerkers (stimuleren elektrisch rijden, ovbusiness kaarten en thuiswerken)

Vermindering fossiel brandstofgebruik (woon-werkverkeer) onder eigen personeel

Binnen bestaande formatie duurzaamheid

7.6

Verduurzamen gemeentelijk wagenpark

Vermindering fossiel brandstofgebruik door eigen voertuigen

Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen

7.7

Deelname Global Goals en Fairtrade Gemeente

Binnen bestaande formatie duurzaamheid

7.8

Monitoring programma Duurzaamheid

€ 2.500 (vanuit werkbudget duurzaamheid)

Vanuit middelen aardgasvrije buurten en dorpen

Binnen bestaande formatie duurzaamheid

€ 2.500 (vanuit werkbudget duurzaamheid) Afhankelijk van aanvullende rijksmiddelen en mogelijke landelijke dan wel Europese subsidies en fondsen Binnen bestaande formatie duurzaamheid

2021

2022

2023

2024

Gemeente Tytsjerksteradiel handelt volgens de bijbehorende principes Inzicht ontwikkeling duurzaamheidsprogramma

7.9

Communicatieaanpak

Bewustzijn en draagvlak onder inwoners, bedrijven en andere organisaties

7.10

Inrichten klankbordgroep

Structureel overleg met de mienskip

Totalen Totaal (1.2, 1,4, 1.7, 1.9, 1.14, 4,1, 7.1, 7.8)

€ 165.500

€ 164.500

€ 26.500

Tabel 7. Projectenoverzicht.

67 / 140

Bijlagen Bijlage 1: Communicatiemiddelenmatrix Bijlage 2: Zonneladder Tytsjerksteradiel Bijlage 3: Beleidskader zonnepanelen versus bomen Bijlage 4: Energiemix Tytsjerksteradiel Bijlage 5: Nulmeting energiegebruik en duurzame energieproductie Tytsjerksteradiel Bijlage 6: Energiegebruik gemeentelijk vastgoed Bijlage 7: Respondentenlijst sleutelfiguren Bijlage 8: Resultaten online enquête Gebruikte eenheden De standaardeenheid voor het aanduiden van een hoeveelheid energie is de joule (J). Een joule is de hoeveelheid energie die een apparaat van 1 watt gedurende 1 seconde gebruikt. Een joule is een erg kleine hoeveelheid energie, daarom gebruiken we in dit rapport veelal de eenheden terajoule (TJ) en petajoule (PJ). Een TJ staat voor een biljoen (1012) joule, een PJ staat voor 1.000 TJ, of een biljard (1015) joule. Voor de meeste mensen is de kilowattuur (kWh) een bekendere eenheid. Dit is bijvoorbeeld de eenheid die energiebedrijven op de stroomrekening gebruiken. Eén kWh komt overeen met 3,6 miljoen joule (3,6 MJ). Een eenheid die veel gebruikt wordt om het gebruik van aardgas te meten is de ‘standaard kubieke meter’ (m3(n)). De hoeveelheid energie per m3(n) is 35,17 MJ. Eenheid

Te vergelijken met

Joule

Een lamp met een vermogen van 1 watt gedurende 1 seconde laten branden

Kilojoule (kJ)

Duizend J

Een apparaat met en vermogen van 1000 watt gedurende 1 seconde laten werken.

Megajoule (MJ)

1 miljoen J

Apparaat met een vermogen van 1.000 watt gedurende ongeveer 17 minuten laten werken.

Kilowattuur (kWh)

3,6 MJ

Apparaat met een vermogen van 1.000 watt gedurende 1 uur laten werken.

Gigajoule (GJ)

1 miljard J

Jaarlijkse opbrengst van 1 zonnepaneel of bijna 30 m2 aardgas verbranden.

Terajoule (TJ)

1 biljoen J

Jaarlijks elektriciteitsverbruik van ongeveer 90 huishoudens.

Petajoule (PJ)

1 biljard J

Energieverbruik (stroom, aardgas én transportbrandstoffen) van een kleine gemeente.

Tabel B1. Overzicht en toelichting eenheden.

68 / 140

Bijlage 1: Communicatiemiddelenmatrix Per onderwerp/project wordt bekeken op welke manier we dat het beste kunnen communiceren. Onderstaande matrix geeft ideeën van communicatiemiddelen die we kunnen inzetten om de doelgroepen te bereiken.

Middel/kanaal

Inhoud

Doel

Doelgroep

Moment

Gemeente/organisatiebreed Social media gemeente en energieloket Twitter Facebook

Informatieve berichten en artikelen over over duurzame en aardgasvrij thema’s: energie besparen, isoleren, technieken etc

Informeren, bewustwording, gedragsverandering

Inwoners

Tweewekelijks / maandelijks

Gemeentelijke website

1 centrale plek op de gemeentelijke website waar alle informatie (incl vragen en antwoorden) staat over duurzaamheid en wonen zonder aardgas I.s.m. energieloket informatieve berichten en artikelen over duurzaamheid en aardgasvrij

Informeren

Inwoners

Continu

Informeren, bewustwording, gedragsverandering

Inwoners Collega’s Raad

Gemeentepagina Actief en Feanster

Informatieve berichten en artikelen over duurzame en aardgasvrij thema’s: energie besparen, isoleren, technieken etc. Interviews met ambassadeurs

Informeren, bewustwording, gedragsverandering, draagvlak

Inwoners

Streven naar maandelijks maar voorkeur geen vaste frequentie, als er nieuws is Maandelijks

Sharepoint

Informatieve berichten en artikelen over duurzame en aardgasvrij thema’s: energie besparen, isoleren, technieken etc

Informeren, bewustwording, gedragsverandering

Collega’s

Tweewekelijks / maandelijks

Media/persberichten

Successen en mijlpalen delen. Pers uitnodigen voor bijzondere activiteiten en bijeenkomsten

Informeren, bewustwording, draagvlak

Inwoners

Incidenteel, als er nieuws is

Digitale nieuwsbrief

69 / 140

Informatiebijeenkomst

Bestaande bijeenkomsten/ activiteiten

Energiemarkten

Video

Energieloket

Visualisatie/ Infographic

Inwonersbrief

Energie excursie

Ambassadeurs

Voorbeeldwoning ‘In 8k/Tdiel staat een huis’

Informeren, bewustwording, draagvlak Aanhaken bij bestaande bijeenkomsten/activiteit en waar al mensen op af komen. Bijv PB vergadering, markten Vanuit Energieloket energiemarkten organiseren in dorpen en/of op kantoor Filmpjes met duurzame voorbeelden, updates en reacties van inwoners/collega’s over aardgasvrij wonen. Aan de slag met vragen die leven. Beantwoorden van vragen, praktische informatie Beeld kan goed helpen bij moeilijke materie. Bijv alternatieven aardgas, zichtbaar maken wat al gerealiseerd is, zijn doelen gehaald Persoonlijke brief huisaan-huis namens wethouders Laten zien hoe aardgasvrij wonen en werken werkt. Locaties/ lokale bedrijven waar inspiratie opgedaan kan worden Enthousiastelingen die hun verhaal willen delen (bijeenkomsten, interview, video etc) Bijv een gemeentelijke woning ism energieloket of woningen van inwoners/collega’s openstellen (zoals duurzame huizenroute). Of een woningruil (1/2 dagen) om te ervaren hoe aardgasvrij wonen is.

Alle inwoners en per buurt/dorp Collega’s Raad Inwoners Plaatselijk Belang

Nader te bepalen

Informeren, bewustwording, draagvlak

Per dorp Collega’s

Loopt

Bewustwording, gedragsverandering, draagvlak

Inwoners Collega’s

Nader te bepalen

Informeren, bewustwording, gedragsverandering Informeren, bewustwording, monitoring

Inwoners Collega’s

Continu

Inwoners Collega’s Raad

Nader te bepalen

Informeren, bewustwording, draagvlak Bewustwording, motiveren

Inwoners

Nader te bepalen

Inwoners Energiecorperati es Raad College

Nader te bepalen

Bewustwording, gedragsverandering, draagvlak

Inwoners Collega’s

Z.s.m.

Bewustwording, gedragsverandering, draagvlak

Inwoners Collega’s

Nader te bepalen

Informeren, bewustwording, draagvlak

Nader te bepalen

70 / 140

Kookworkshops i.s.m. lokale bedrijven. Eventueel rondreizend door gemeenten. Pannenwinactie i.s.m. lokale ondernemers

Koken op inductie leuk maken.

Bewustwording, gedragsverandering

Inwoners Collega’s

Nader te bepalen

Koken op inductie leuk maken.

Inwoners Collega’s

Nader te bepalen

Isoleeracties door Energieloket i.s.m. lokale ondernemers Slagwerk/ Summerschool

Isoleren stimuleren

Bewustwording, gedragsverandering, draagvlak Bewustwording, gedragsverandering, draagvlak Bewustwording, gedragsverandering, draagvlak

Inwoners Collega’s

Loopt

Collega’s

Nader te bepalen

Informeren, draagvlak, bewustwording

Jongeren Onderwijs NME

Nader te bepalen

Informeren, draagvlak, bewustwording

Kinderen Jongeren Onderwijs

Nader te bepalen

Jongeren

Nader te bepalen

Jongeren

Nader te bepalen

Jongeren

Nader te bepalen

Duurzaamheid onder de aandacht brengen in bijv duurzaamheidsmaand/ summerschool met mastersclasses, workshops, challenges etc

Kinderen en jongeren Energiedialoog/ swipocratie

Energy challenges

Enquête

Social media (Instagram)

Advertising

In gesprek met jongeren hoe zij betrokken willen worden bij de transitie. Jongeren een stem geven. Dit kan zowel online via een tool of een echt gesprek. Kinderen en jongeren op basis- en voortgezet onderwijs worden uitgedaagd om op eigen wijze campagne te voeren voor energiebesparing en duurzaamheid op hun school Jongeren vragen naar hun mening via stellingen op social media of een enquête Foto’s en video plaatsen en stellingen zodat ze hun mening kunnen geven. Juiste toon. Jongeren zullen minder snel de gemeente volgen. Informatie moet hen gebracht worden met gesponsorde berichten via social media, offline met posters bij bijv

71 / 140

scholen, sportverenigingen Buurtgerichte aanpak Buurtbijeenkomst

Als er nieuws is of behoefte ontstaat

Bewonersbrieven

Informatie over fase, proces en werkzaamheden Proactief bewoners op de hoogte houden van wat er speelt Een bezoek brengen aan een buurten, voorbeeldwoningen. Bewoners worden uitgenodigd om hieraan deel te nemen. Op de landingspagina van de gemeente komt ook een plek waar alle informatie staat over de specifieke buurten/dorpen Informatiepunt in de buurt waar bewoners terecht kunnen om informatie op te halen, zorgen/wensen bespreken. Hier kunnen bijv ook spreekuren gehouden worden.

Nieuwsbrief

Excursies

Website

Informatiepunt / voorbeeldwoning

Regiegroep (met inwoners) Workshops

Voorbeeldwoning: mensen kunnen hier zien welke maatregelen ze kunnen nemen en ervaren wat het oplevert Klankbord vanuit inwoners Organiseren van activiteiten over bepaalde onderwerpen; om bewoners die al zover zijn verder op weg te helpen

Informeren, draagvlak, bewustwording Informeren, draagvlak, bewustwording Informeren, bewustwording

Per buurt/dorp

t.z.t.

Per buurt/dorp

t.z.t.

Per buurt/dorp

t.z.t.

Bewustwording, motiveren

Per buurt/dorp

t.z.t.

Informeren

Per buurt/dorp

t.z.t.

Informeren, draagvlak creëren, bewustwording, stimuleren tot altijd goed

Per buurt/dorp

t.z.t.

Informeren, Bewustwording, Draagvlak Bewustwording, informeren, draagvlak en stimuleren

Per buurt/dorp

t.z.t.

Per buurt/dorp

t.z.t.

Tabel B2. Overzicht communicatiemiddelen.

72 / 140

1.8 Planning We hebben nog niet alle antwoorden op vragen van inwoners en collega’s paraat. Toch is het van belang om de doelgroepen in een vroeg stadium te informeren over en betrekken bij de transitie. De gemeentebrede communicatie loopt al en dat zal geïntensiveerd worden. Het gaat hierbij om informatie die relevant is voor alle inwoners. Daarnaast is het van belang eerst inwoners en andere belanghebbenden te informeren voordat de pers op de hoogte is. Afhankelijk van de planning van de buurtgerichte aanpak zal de communicatie ook zo snel mogelijk opgepakt worden. Dit geldt ook voor de communicatie met de collega’s.

1.9 Budget Budget voor communicatie wordt opgenomen in de begroting van het project en is afhankelijk van de keuzes voor communicatiemiddelen.

73 / 140

Bijlage 2: Zonneladder Tytsjerksteradiel

Zonneladder Tytsjerksteradiel

Juli 2020

Inleiding Voor u ligt de zonneladder voor de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel. Dit beleidsdocument geeft aan hoe de beide gemeenten om willen gaan met de opwek van elektriciteit via zonnepanelen. Verzoeken van initiatiefnemers om zonnepanelen te plaatsen, worden beoordeeld aan de hand van dit document. Bij de totstandkoming van dit document is gebruik gemaakt van de Friese zonnewijzer van de Friese Milieufederatie en is aansluiting gezocht bij de zonneladder die is opgenomen in de ontwerp-omgevingsverordening van de provincie Fryslân. De gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel hebben de ambitie om energieneutraal te worden en willen dat op een duurzame manier doen. De beide gemeenten willen een actieve rol spelen in de energietransitie, maar zijn ook zuinig op hun waardevolle landschap. Met dit beleidsdocument willen we de balans zoeken tussen enerzijds het landschap en anderzijds de mogelijkheden die zonne-energie biedt in de energietransitie.

Hoofdstuk 1: de zonneladder De vijf treden van de zonneladder Het document is een zonneladder omdat we uitgaan van verschillende treden van ontwikkeling. De zonneladder bestaat uit een vijftal treden, waarbij het de bedoeling is dat zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van de eerste trede, voordat een initiatief uit de tweede trede kan worden gehonoreerd, enzovoort. Dat betekent echter niet dat de eerste trede volledig benut moet zijn, voordat een initiatief uit de tweede of derde trede kan worden gehonoreerd. De vijf treden geven de volgorde in wenselijkheid, kansrijkheid en ruimtelijke impact weer. Initiatieven uit de lagere treden hebben minder ruimtelijke impact dan die uit de hogere treden en zijn daarom in beginsel wenselijker en hebben een hogere kans van slagen. De vijf treden zijn de volgende: 1. 2. 3. 4. 5.

Zon op daken en erven in het dorp en het buitengebied Zon op overige terreinen in het dorp en het buitengebied Zon op gronden in het buitengebied, aangrenzend aan bestaande bebouwing Zon op gronden in het buitengebied, in de nabijheid van een energieknooppunt Zon op overige gronden in het buitengebied

74 / 140

Toelichting op de vijf treden van de zonneladder Het beleid is erop gericht in eerste instantie zoveel mogelijk de capaciteit van daken en erven in de dorpen en het buitengebied te benutten voor zonnepanelen. Op die manier kunnen overige terreinen in de dorpen en de overige gronden in het buitengebied worden gespaard. Het plaatsen van zonnepanelen op daken is vergunningsvrij (met uitzondering van rijksmonumenten) en hoeft in die gevallen dus niet bij de gemeente te worden aangevraagd. Het plaatsen van panelen op erven is in sommige gevallen vergunningsplichtig. Voorwaarde bij plaatsing van panelen op erven is in ieder geval dat de mogelijkheden op de op het erf beschikbare daken zijn benut en daarnaast geldt altijd de voorwaarde van een goede ruimtelijke inpassing. We voorzien een autonome ontwikkeling van het aantal zonnepanelen op daken en erven van particulieren en (agrarische) bedrijven waar de gemeente geen actieve rol in hoeft te spelen. Uit de Energiemix 2050 uit de Duurzaamheidsagenda blijkt dat het benutten van alle daken voor zonnepanelen niet voldoende opbrengst genereert om de totale energievraag in de beide gemeenten te kunnen dekken. Daarom staan we ook open voor initiatieven in de dorpen en het buitengebied waarbij bepaalde bebouwde terreinen worden benut voor zonnepanelen.

Denk bijvoorbeeld aan een parkeerterreinen die worden overdekt met zonnepanelen, een onbenut perceel op een bedrijventerrein waar een zonnepark op wordt ontwikkeld, of het terrein van een gaswinlocatie waar zonnepanelen worden neergelegd. De mogelijkheden uit deze trede zijn helaas beperkt. Er kan weinig oppervlak aan zonnepanelen worden toegevoegd op deze manier. Daarom zullen we ook moeten kijken naar opties in het agrarische buitengebied. Daarbij willen we in eerste instantie zoveel mogelijk aansluiten bij bestaande bebouwing. We denken daarbij aan het dorp, een stuk lintbebouwing, een bedrijventerrein of een agrarisch erf. Op die manier sluit een zonnepark aan bij bestaande bebouwing en staat het niet solitair in het buitengebied. Mogelijkheden voor co-eigenaarschap en participatie komen hierbij sterk naar voren. De lokale energiecoöperatie zal bijvoorbeeld een grote rol moeten spelen bij een dorpszonnepark, vergelijkbaar met de dorps(wind)molens. De omvang van het zonnepark moet aansluiten bij de schaal en energiebehoefte van het bijbehorende dorp, bebouwingslint, bedrijventerreinen of agrarische erf. We willen deze ontwikkeling bij dorpen en bedrijventerreinen integraal benaderen, waarbij niet alleen de opwek van zonne-energie aan bod komt, maar ook andere gebiedsopgaven die ter plaatse spelen.

Overige, losse woonerven in het buitengebied sluiten we uit, vanwege de kleine schaal van die bebouwde percelen. Op die manier voorkomen we verrommeling van het landschap. Naast de zonneparken in de nabijheid van bestaande bebouwing willen we aanvullend ook specifiek mogelijkheden scheppen voor zonneparken in de buurt van een energieknooppunt. Daarbij denken we concreet aan de twee verdeelstations in de gemeente Tytsjerksteradiel, waar meerdere hoogspanningsleidingen samenkomen. Bij deze twee knooppunten (de energiecentrale aan de Koumarwei in Burgum en het verdeelstation aan de Rustenburgerweg in Lytse Geast/ Tytsjerk) is een directe en korte aansluiting op het hoogspanningsnetwerk mogelijk, wat kansen biedt voor wat grootschaligere opwek van zonne-energie. Bovendien ligt het verdeelstation Lytse Geast in laaggelegen veenweidegebied, waar een combinatie met veenweidevernatting mogelijk is. In Achtkarspelen komen dit soort knooppunten momenteel niet voor. Tot slot de laatste trede in de ladder. Die bestaat uit het overige buitengebied, verder af van zowel bestaande bebouwing als energieknooppunten. Met verzoeken in deze categorie gaan we vooralsnog zeer terughoudend om. Pas als blijkt dat er bij optimale benutting van de voorgaande treden nog steeds niet kan worden voldaan aan de energiebehoefte in de beide gemeenten, kan worden gekeken naar deze laatste trede.

75 / 140

Hoofdstuk 2: voorwaarden bij de zonneladder Voorwaarden Voor het ontwikkelen van zonneparken in zowel de dorpen als het buitengebied (treden 2 t/m 5 uit deze zonneladder) gelden de volgende voorwaarden. -

Omwonenden, grondeigenaar en overige belanghebbenden worden vroegtijdig en actief betrokken bij de ontwikkeling van het zonnepark. Het zonnepark komt voor ten minste 50% in lokaal eigendom. Het zonnepark wordt zorgvuldig geïntegreerd in het landschap. De gronden waarop het zonnepark wordt ontwikkeld, zijn minder geschikt voor landbouw. De gronden waarop het zonnepark wordt ontwikkeld, dragen actief bij aan het versterken van de biodiversiteit.

Aan alle vijf de voorwaarden moet worden voldaan, wil medewerking kunnen worden verleend aan een verzoek om een zonnepark. Toelichting op de voorwaarden We vinden het zeer belangrijk dat omwonenden, de grondeigenaar en overige belanghebbenden vroegtijdig en actief worden betrokken bij de ontwikkeling van een zonnepark. Op die manier ontstaat draagvlak, mede-eigenaarschap en kunnen juridische procedures worden voorkomen. Daarnaast kan hiermee worden voorkomen dat onnodige weerstand ontstaat tegen zonneparken specifiek, of tegen de energietransitie in brede zin. Daarom is ook de volgende voorwaarde van belang. Het zonnepark komt voor tenminste 50% in lokaal eigendom. Dit is een streefwaarde die door de landelijke overheid in het Energieakkoord is opgenomen en die wij hier ook benoemen. Veel dorpen in de beide gemeenten hebben inmiddels een lokale energiecoöperatie. Daar kan gebruik van worden gemaakt. Het is van belang dat de zonneparken (deels) in eigendom komen van de lokale bevolking, om daarmee draagvlak te creëren en daarnaast de opbrengsten terug te laten vloeien naar diezelfde lokale bevolking. Op die manier draagt een zonnepark bij aan de leefbaarheid in de beide gemeenten. Een zonnepark wordt zorgvuldig geïntegreerd in het landschap. De maat van het park moet daarbij passen bij de schaal van het dorp waarbij en het landschap waarin het wordt geplaatst.

Verder wordt goed gekeken naar de structuren in het landschap, de hoogte en oriëntatie van de opstelling, eventuele groene inkleding, enzovoort. Bij de ontwikkeling wordt gebruik gemaakt van de ontwerpfilosofie die de provincie Fryslân in diverse documenten heeft uitgewerkt en van de zogenaamde ‘sinnetafels’. Dit zijn rondetafelgesprekken met diverse belanghebbenden en deskundigen op het gebied van landschapsinrichting. Om te voorkomen dat waardevolle landbouwgronden worden ‘opgeofferd’ voor grote zonneparken, kiezen we nadrukkelijk voor gronden die minder geschikt zijn voor de reguliere landbouw. In het westelijke deel van Tytsjerksteradiel speelt bijvoorbeeld de veenweideproblematiek. Die gronden zullen wellicht zodanig moeten worden vernat, dat reguliere landbouw niet meer rendabel is. Alleen in dat geval zou het mogelijkheden kunnen bieden voor een zonnepark. In het beschermde coulissenlandschap van Achtkarspelen en oostelijk Tytsjerksteradiel wordt nu al een kleinschaliger manier van landbouw bedreven dan elders in de provincie als gevolg van de beperkingen die het landschap geeft. Wanneer blijkt dat, door verdere ontwikkelingen in de landbouw, de gronden steeds minder rendabel te maken zijn binnen het agrarische gebruik, dan zou dat mogelijkheden kunnen bieden voor zonneparken, maar alleen in dat geval.

Zoals gezegd willen we voorkomen dat waardevolle landbouwgrond wordt omgezet naar een zonnepark.

76 / 140

Op het moment dat een zonnepark wordt ontwikkeld, dan willen we dat op die gronden de biodiversiteit wordt versterkt. Dat betekent dat bij de ontwikkeling van het zonnepark rekening moet worden gehouden met de opstelling en oriëntatie van de panelen, zodat ruimte ontstaat voor nieuwe flora en fauna. Op die manier willen we meervoudig ruimtegebruik stimuleren en een koppelkans met de opgave van de neergaande biodiversiteit pakken.

Hoofdstuk 3: definities en overige opmerkingen Zon op water In dit stuk wordt gesproken van gronden. Daaronder valt dus geen water, oftewel de plassen en meren in de beide gemeenten. We willen daarover wel het volgende zeggen. Waar het (voormalige) zandwinplassen betreft, zijn we positief. Op die locaties zien we in beginsel mogelijkheden voor zonnepanelen op het water. Wel moet nog steeds worden voldaan aan de gestelde voorwaarden. Waar het gaat om natuurlijke plassen en meren, zijn we terughoudend. Deze wateren hebben vaak een hoge natuurlijke of recreatieve waarde, waardoor het bedekken met zonnepanelen daar in beginsel niet wenselijk is. Zon op infrastructuur Verzoeken voor zonnepanelen op infrastructuur benaderen we kritisch. Het gaat hier bijvoorbeeld om zonnepanelen op geluidswallen of in bermen langs wegen. De panelen die op deze manier worden opgesteld zijn relatief zeer zichtbaar en leveren naar verhouding weinig op. Wanneer hier in een bepaald geval toch een goede verhouding uit naar voren komt, goed rekening houdend met ruimtelijke kwaliteit, dan zijn er misschien mogelijkheden. Voorbereidingsbesluit provincie Wij zijn ons bewust van het voorbereidingsbesluit dat de provincie heeft genomen over zonnepanelen op agrarische gronden.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Tytsjerksteradiel&id=57e936bf-a52d-43aa-aa77-9d2d8d404e91