CConstaterende datTytsjerksteradiel
Koppel je AI →
Document · PDF

3.1 - Bijlage bij brief dhr. Riemersma - WUR rapport 2025 - Goed benutten van biologische combiluchtwassers

RAAD IEPEN POADIUM 18 juni 2026, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Sprekrjocht55.626 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 6

Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 52 Figuur 3.31 Het ammoniakverwijderingsrendement (NH3) gebaseerd op de ammoniakconcentraties van de ingaande en uitgaande lucht in de luchtwasser gedurende meetperiode 3 op locatie 2. Figuur 3.32 Berekenden ammoniakvrachten (NH3) in de ingaande en uitgaande lucht van de luchtwasser gedurende meetperiode 3 op locatie 2. Vrachten zijn berekend aan de hand van de gemeten ammoniakconcentraties en de ventilatiedebieten ingeschat aan de hand van de ventilatiefrequentie van de ventilatoren waarop de luchtwasser is aangesloten.

Tabel 15 | Berekende geuractiviteitswaarden (OAV) van 18 geurstoffen en hun optelsom (SumOAV), gebaseerd op concentraties gemeten met de chemisch-analytische methode en de geurdrempelwaarden in de ingaande en uitgaande lucht van een luchtwasser gedurende meetperiode 3 op | locatie 2. Daarnaast zijn geurconcentraties weergegeven in odour units (OUE/m3; via sensorische methode). Het geurverwijderingsrendement is berekend voor zowel de OAV van de geurstoffen als de geurconcentraties (sensorisch). De gemiddelde OAV van drie replica’s incl. standaard deviatie (SD) en de variatie coëfficiënt (RSD) is gegeven.

OAV-gemiddelde Bedrijf | Pilot 2 | Pilot 2 | Pilot 2 | Pilot 2 Positie (luchtwasser) | ingaand | ingaand | uitgaand | uitgaand | Rendement Luchtzakmateriaal | Nalofaan | Nalofaan | Nalofaan | Nalofaan Zaknummer | 128 | 174 | 033 | 096 CAS-NR | Naam | gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD 431-03-8 | 2,3-Butanedione | 57.2 | 2.8 | 4.8 | 60.4 | 2.0 | 3.3 | 20.1 | 1.2 | 6.2 | 18.1 | 0.4 | 2.0 | 68% 64-19-7 | Acetic acid | 15.1 | 1.4 | 9.4 | 3.8 | 1.1 | 29.1 | 17.8 | 5.9 | 33.4 | 49.6 | 16.0 | 32.3 | -257% 79-09-4 | Propionic acid | 0.5 | 0.1 | 12.0 | 0.2 | 0.1 | 30.5 | 0.6 | 0.2 | 28.7 | 1.7 | 1.3 | 78.7 | -260% 79-31-2 | Isobutyric acid | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 107-92-6 | Butyric acid | 4.0 | 1.1 | 27.5 | 2.1 | 0.6 | 29.0 | 7.8 | 2.0 | 25.6 | 15.6 | 12.7 | 81.4 | -282% 503-74-2 | Isovaleric acid | 0.1 | 0.0 | 0.0 | NK | NK | NK | 2.3 | 0.5 | 22.8 | 3.5 | 2.1 | 61.3 | -3089% 109-52-4 | Valeric acid | 0.9 | 0.3 | 37.7 | 0.6 | 0.3 | 42.8 | 1.8 | 0.3 | 16.9 | 1.8 | 0.8 | 46.3 | -144% 142-62-1 | Hexanoic acid | 0.0 | 0.0 | 53.2 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 17.6 | 0.0 | 0.0 | 41.0 | -300% 111-14-8 | Heptanoic acid | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | 0.0 | 0.0 | 0.0 | NK 108-95-2 | Phenol | 0.1 | 0.0 | 1.4 | 0.1 | 0.0 | 3.5 | 0.0 | 0.0 | 18.8 | 0.0 | 0.0 | 19.0 | 75% 106-44-5 |

p-Cresol (4-methylphenol) | 397.7 | 8.1 | 2.0 | 446.6 | 28.8 | 6.5 | 6.1 | 0.5 | 7.8 | 8.2 | 5.0 | 60.8 | 98% 123-07-9 | 4-ethylphenol | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 120-72-9 | Indole | NK | NK | NK | 1.3 | 0.3 | 19.3 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 83-34-1 | 3-methyl indole | 15.8 | 0.7 | 4.4 | 37.2 | 9.7 | 26.0 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | 100% 7783-06-4 | Hydrogen sulfide | 8217.0 | 167.5 | 0.5 | 8003.8 | 44.2 | 2.1 | 6867.1 | 21.8 | 0.3 | 6961.9 | 106.9 | 1.5 | 15% 74-93-1 | Methyl mercaptan | 284.9 | 8.8 | 3.8 | 266.1 | 10.7 | 3.3 | 276.1 | 49.8 | 0.2 | 297.3 | 0.5 | 16.8 | -4% 624-92-0 | Dimethyl disulfide | 0.8 | 0.3 | 15.2 | 0.8 | 0.1 | 37.4 | 0.7 | 0.8 | 3.8 | 1.3 | 0.0 | 65.1 | -25% 7664-41-7 | Ammonia | 8.3 | 19.0 | 8.3 | 19.0 | 1.3 | 15.7 | 1.3 | 15.7 | 84% SumOAV | 9002 | 13.6 | 8831 | 18.0 | 7202 | 15.2 | 7360 | 37.3 | 18% Sensory (ouE/m3) | 6822 | 5169 | 1738 | 4885 | 45% 3.2.4 | Meetperiode 4 Meetperiode 4 besloeg de periode van juni 2024 tot en met augustus 2024. Na het uitzetten van de luchtwasser aan het begin van de meetperiode voor onderhoud is de pH een korte periode hoger dan 7,5. Vervolgens daalt de pH tot een waarde van 4 in juni. Halverwege periode 4 is de zuur - en loogdosering geïnstalleerd. Dit is ookte zien in | Figuur 3 .34aan de toename in pH in juli.

Hierin is tijdelijk een scherpe toename in pH waarneembaar, waarna deze langzaam daalt en rond pH 7,3 stabiliseert. Dit is slechts voor een korte periode en de pH daalt weer sterk na enkel dagen. Deze daling in pH is het gevolg van het feit dat de eerste voorraad van loog op was en midden augustus is vervangen. In beide periodes met dosering is te zien dat de instellingen voor dosering nog niet correct zijn ingesteld. De pH komt door dosering eerst boven de 7,5 uit, voordat deze later weer stabiliseert tussen de 6,5 en 7,5. In de laatst meetperiode was dit beter afgesteld en komt dit niet meer voor. Op 28 juni is een lachgasmeting gedaan en bleek er 1,5 ppm lachgas in de uitgaande luchtstroom aanwezig. Dat bedroeg ongeveer 13% van alle ingaande stikstof op dat moment. Deze meting was bij een waswater pH van 6. Bij een lage pH wordt een deel van de ammoniak omgezet in andere stikstofgassen, waaronder lachgas. Dit bevestig tnogmaals dat een te lage pH (<6,5) wel goede ammoniakverwijdering tot gevolg heeft, maar de stikstofbinding in de vorm van nitraat in het waswater geringer is door vorming van andere | gasvormige stikstofcomponenten. Voor de geurmetingen zijn luchtmonsters op 24 juli | genomen en op 20 augustus , de pH van het waswater was op het moment van monstername voor de geurmeting respectievelijk 4,7 en 6,7 ( Tabel 16en Tabel | 17) | .

De verwijderingsrendementen voor geur bij de meting met pH 6,7 lagen met 48% chemisch -analytisch) en 46% ( sensorisch) iets hoger dan bij een lagere pH (4,7) met telkens 31% (chemisch analytisch) en 27% (sensorisch). De verklaring hiervoor is waarschijnlijk de betere verwijdering van zwavelcomponenten bij pH 6,7. De verwachting is datH | 2S een hogere oplosbaarheid heeft bij een pH boven de 5 door dat een deel van de opgeloste H 2S dan ook voorkomt als het HS- ion ( Figuur 3 .33). Observaties: • | pH stabilisatie door middel van inzet van zuur en loog dient goed ingesteld te worden om een te hoge pH (boven 7,5) te voorkomen. Bij een pH boven de 7,5 is sprake van een zeer slechte ammoniakverwijdering. • | Bij pH onder de 6,5 worden stikstofgassen (lachgas gemeten) geproduceerd. Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 53 Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 54 • Bij pH 4,7 is in de geurmeting van de uitgaande lucht minder vetzuren aangetroffen dan bij pH 6.7. Vetzuren worden bij pH 6,7 echter ook nog efficiënt verwijderd door luchtwasser. Er was geen groot verschil in verwijderingsrendement voor fenolen, indolen bij verschillende pH’s. Maatregelen voorstel: • Verkennen mogelijkheid om aanwezigheid van zwavelcomponenten in de ventilatielucht te verminderen door aanpassing van de voersamenstelling (zie paragraaf 3.2.6).

• pH te stabiliseren met een aanpaste aansturing, een adaptieve regeling met drie verschillende maatregelen: 1) Verlagen debiet naar de sproeiers over het pakket – als pH lager wordt dan 7,0 gaat de pomp minder waswater over het waspakket pompen. Bij pH 6,5 is het laagste debiet bereikt, waarbij het waspakket nog steeds volledig besproeid wordt. Het doel van deze aanpassing is om te testen of de nitrificatie-snelheid tijdelijk daalt en daarmee de zuurproductie, terwijl wel nog volledige dekking van het pakket plaats vindt en minstens 85% van de ammoniak wordt afgevangen. 2) Verhogen van de frequentie van spuien of de spuiwaterhoeveelheid per spuimoment op basis van pH. Als de pH daalt onder 6,7 wordt de frequentie van spuien of de spuiwater hoeveelheid per spuimoment verhoogd – ook als de EC-waarde nog lager dan 20 mS/cm is. Door waswater met daarin zuur eerder af te voeren en meer schoon water toe te voegen is de pH naar verwachting beter te reguleren. 3) Bijsturen van de pH door middel van een zuur- en loogdosering – als de pH van het waswater boven 7,5 of onder de 6,0 komt wordt zuur bij een te hoge pH en loog bij een te lage pH gedoseerd. Hierdoor wordt geborgd dat de pH binnen de bandbreedte blijft, ongeacht veranderingen in ammoniakvracht of onbalans in de verhouding tussen nitrificatie (zuurproductie), spui-afvoer en de toevoer van schoon water.

Figuur 3.33 Oplosbaarheid van H2S als relatie van temperatuur (links) en verandering in dissociatie van H2S als relatie van pH (rechts) (bron: Deng et al. (2020), Lewis (2010).)

Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 55 Figuur 3.34 Gemeten pH- en EC-waardes in het waswater van de luchtwasser gedurende meetperiode 4 op locatie 2. De voorgeschreven bandbreedte voor de pH van het waswater (6,5 – 7,5) is weergeven met 2 zwarte lijnen. Figuur 3.35 Gemeten ammoniakconcentraties (NH3) in de ingaande en uitgaande lucht van de luchtwasser gedurende meetperiode 4 op locatie 2.

Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 56 Figuur 3.36 Het ammoniakverwijderingsrendement (NH3) gebaseerd op de ammoniakconcentraties van de ingaande en uitgaande lucht in de luchtwasser gedurende meetperiode 4 op locatie 2. Figuur 3.37 Berekenden ammoniakvrachten (NH3) in de ingaande en uitgaande lucht van de luchtwasser gedurende meetperiode 4 op locatie 2. Vrachten zijn berekend aan de hand van de gemeten ammoniakconcentraties en de ventilatiedebieten ingeschat aan de hand van de ventilatiefrequentie van de ventilatoren waarop de luchtwasser is aangesloten.

Tabel 16 | Berekende geuractiviteitswaarden (OAV) van 18 geurstoffen en hun optelsom (SumOAV), gebaseerd op concentraties gemeten met de chemisch-analytische methode en de geurdrempelwaarden in de ingaande en uitgaande lucht van een luchtwasser gedurende meetperiode 4 (pH | 4,7) op | locatie 2. Daarnaast zijn geurconcentraties weergegeven in odour units (OUE/m3; via sensorische methode). Het geurverwijderingsrendement is berekend voor zowel de OAV van de geurstoffen als de geurconcentraties (sensorisch). De gemiddelde OAV van drie replica’s incl. standaard deviatie (SD) en de variatie coëfficiënt (RSD) is gegeven.

OAV-gemiddelde Bedrijf | Pilot 2 | Pilot 2 | Pilot 2 | Pilot 2 Positie (luchtwasser) | ingaand | ingaand | uitgaand | uitgaand | Rendement Luchtzakmateriaal | Nalofaan | Nalofaan | Nalofaan | Nalofaan Zaknummer | 170 | 038 | 227 | 062 CAS-NR | Naam gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD 431-03-8 | 2,3-Butanedione | 6.4 | 0.3 | 4.5 | 5.4 | 1.5 | 28.7 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | 100% 64-19-7 | Acetic acid | 14.6 | 5.7 | 38.9 | 29.9 | 13.1 | 43.9 | 24.2 | 11.7 | 48.4 | 17.4 | 5.9 | 33.6 | 6% 79-09-4 | Propionic acid | 0.3 | 0.2 | 43.7 | 3.6 | 3.4 | 94.0 | 3.0 | 2.7 | 89.7 | 0.9 | 0.6 | 70.6 | 1% 79-31-2 | Isobutyric acid | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 107-92-6 | Butyric acid | 2.8 | 1.4 | 50.0 | 36.8 | 37.8 | 102.7 | 38.9 | 38.1 | 98.1 | 5.9 | 2.3 | 39.2 | -13% 503-74-2 | Isovaleric acid | NK | NK | NK | 2.2 | 2.6 | 116.3 | 3.1 | 2.5 | 81.5 | 0.7 | 0.7 | 104.6 | 15% 109-52-4 | Valeric acid | 0.3 | 0.0 | 14.0 | 1.1 | 0.7 | 64.2 | 1.2 | 0.7 | 61.9 | 0.6 | 0.1 | 13.4 | -25% 142-62-1 | Hexanoic acid | 0.0 | 0.0 | 41.0 | 0.0 | 0.0 | 61.0 | 0.0 | 0.0 | 45.0 | 0.0 | 0.0 | 47.9 | NK 111-14-8 | Heptanoic acid | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 108-95-2 | Phenol | 0.1 | 0.0 | 16.6 | 0.0 | 0.0 | 5.9 | 0.0 | 0.0 | 15.9 | 0.0 | 0.0 | 15.3 | 55% 106-44-5 | p-Cresol

(4-methylphenol) | 454.7 | 10.1 | 2.2 | 342.1 | 21.4 | 6.2 | 14.3 | 0.0 | 0.0 | 12.4 | 4.1 | 32.6 | 97% 123-07-9 | 4-ethylphenol | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 120-72-9 | Indole | 0.9 | 0.1 | 5.7 | 0.7 | 0.0 | 2.7 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | 100% 83-34-1 | 3-methyl indole | 16.7 | 1.8 | 10.7 | 10.8 | 3.1 | 28.2 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | 100% 7783-06-4 | Hydrogen sulfide | 2479.8 | 81.6 | 3.3 | 2334.6 | 58.6 | 2.5 | 1770.0 | 75.9 | 4.3 | 1820.8 | 37.6 | 2.1 | 25% 74-93-1 | Methyl mercaptan | 199.2 | 24.8 | 12.4 | 162.1 | 7.5 | 4.6 | 213.6 | 9.9 | 4.6 | 265.4 | 51.4 | 19.4 | -33% 624-92-0 | Dimethyl disulfide | 1.2 | 0.7 | 54.5 | 0.6 | 0.1 | 11.3 | 0.9 | 0.3 | 33.5 | 1.1 | 0.7 | 60.8 | -9% 7664-41-7 | Ammonia | 10.3 | 10.3 | 9.4 | 9.4 | 9% SumOAV | 3187 | 22.89 | 2940 | 40.9 | 2079 | 43.9 | 2135 | 39.9 | 31% Sensory (ouE/m3) | 2538 | 2073 | 1429 | 1920 | 27% Tabel 17 | Berekende geuractiviteitswaarden (OAV) van 18 geurstoffen en hun optelsom (SumOAV), gebaseerd op concentraties gemeten met de chemisch-analytische methode en de geurdrempelwaarden in de ingaande en uitgaande lucht van een luchtwasser gedurende meetperiode 4 (pH 6,7)op locatie | 2. Daarnaast zijn geurconcentraties weergegeven in odour units (OUE/m3; via sensorische methode).

Het geurverwijderingsrendement is berekend voor zowel de OAV van de geurstoffen als de geurconcentraties (sensorisch). De gemiddelde OAV van drie replica’s incl. standaard deviatie (SD) en de variatie coëfficiënt (RSD) is gegeven. OAV-gemiddelde Bedrijf | Pilot 2 | Pilot 2 | Pilot 2 | Pilot 2 Positie (luchtwasser) | ingaand | ingaand | uitgaand | uitgaand | Rendement Luchtzakmateriaal | Nalofaan | Nalofaan | Nalofaan | Nalofaan Zaknummer | 226 | 075 | 049 | 051 CAS-NR | Naam | gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD 431-03-8 | 2,3-Butanedione | 5.6 | 0.7 | 12.6 | 5.4 | 0.5 | 8.8 | 14.8 | 4.8 | 32.1 | 10.8 | 0.2 | 1.4 | 100% 64-19-7 | Acetic acid | 159.5 | 8.6 | 5.4 | 150.8 | 2.8 | 1.9 | 7.9 | 2.8 | 35.7 | 11.9 | 2.5 | 20.8 | 94% 79-09-4 | Propionic acid | 21.0 | 1.6 | 7.8 | 22.6 | 0.9 | 4.0 | 0.2 | 0.1 | 43.2 | 0.5 | 0.4 | 83.9 | 98% 79-31-2 | Isobutyric acid | 3.5 | 0.4 | 11.9 | 3.6 | 0.3 | 8.8 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | 100% 107-92-6 | Butyric acid | 756.1 | 64.8 | 8.6 | 810.3 | 35.9 | 4.4 | 3.0 | 1.0 | 34.3 | 4.7 | 1.7 | 36.6 | 100% 503-74-2 | Isovaleric acid | 434.7 | 29.4 | 6.8 | 431.5 | 26.7 | 6.2 | NK | NK | NK | 0.4 | 0.0 | 0.0 | 100% 109-52-4 | Valeric acid | 202.7 | 6.9 | 3.4 | 190.3 | 11.0 | 5.8 | 1.0 | 0.5 | 46.9 | 0.9 | 0.2 | 23.3 | 100% 142-62-1 | Hexanoic acid | 0.3 | 0.0 | 5.9 | 0.2 | 0.0 | 6.9 | 0.0 |

0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 98% 111-14-8 | Heptanoic acid | NK | NK | NK | 0.0 | 0.0 | 0.0 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 108-95-2 | Phenol | 0.1 | 0.0 | 17.5 | 0.1 | 0.0 | 9.3 | 0.0 | 0.0 | 94.2 | 0.0 | 0.0 | 117.0 | 65% 106-44-5 | p-Cresol (4-methylphenol) | 378.2 | 13.3 | 3.5 | 338.9 | 19.1 | 5.6 | 11.3 | 0.0 | 0.0 | 6.0 | 1.2 | 19.7 | 98% 123-07-9 | 4-ethylphenol | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 120-72-9 | Indole | 0.9 | 0.6 | 59.9 | 0.4 | 0.1 | 19.5 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | 100% 83-34-1 | 3-methyl indole | 12.2 | 2.7 | 22.4 | 12.0 | 2.0 | 16.9 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | 100% 7783-06-4 | Hydrogen sulfide | 3301.2 | 12.6 | 0.4 | 3349.5 | 44.9 | 1.3 | 2622.4 | 14.7 | 0.6 | 2628.0 | 4.7 | 0.2 | 21% 74-93-1 | Methyl mercaptan | 208.2 | 5.7 | 2.7 | 225.1 | 16.7 | 7.4 | 228.0 | 4.3 | 1.9 | 235.8 | 3.6 | 1.5 | -7% 624-92-0 | Dimethyl disulfide | 0.7 | 0.2 | 32.3 | 0.7 | 0.2 | 29.9 | 0.5 | 0.1 | 14.8 | 0.5 | 0.0 | 7.8 | 20% 7664-41-7 | Ammonia | 7.8 | 7.8 | 4.0 | 4.0 | 49% SumOAV | 5492 | 13.40 | 5549 | 8.55 | 2893 | 27.60 | 2903 | 26.0 | 48% Sensory (ouE/m3) | 4878 | 4988 | 2949 | 2349 | 46% Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 57 Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 58 3.2.5 Meetperiode 5 Meetperiode 5 besloeg de periode van september 2024 tot en met november 2024.

Tijdens deze periode is de pH bijna de volledige tijd binnen de voorgeschreven bandbreedte van 6,5 en 7,5 (Figuur 3.38). De stabilisatie van de pH door middel van zuur- en loogdosering is in werking tijdens deze meetperiode. Over de hele meetperiode was het gemiddelde verwijderingsrendement voor ammoniak 85%. Er zijn enkele perioden waarin het ammoniakrendement afneemt, ondanks de stabiele pH- en EC-waardes. Gedurende meetperiode 5 stijgt de concentratie van de ingaande ammoniak (Figuur 3.39) en neemt de ammoniakvracht toe (Figuur 3.41). Vanaf 30 september neemt de pH toe van 7 naar 7,5. Dit in combinatie met de toename in ammoniakvracht lijkt een effect te hebben op de ammoniakverwijdering vanaf begin oktober (Figuur 3.40), deze daalt van 95% naar 65%. Zodra de pH weer daalt neemt de ammoniakverwijdering ook weer toe tot boven de 90%. Dit is mogelijk een indicatie dat bij een combinatie van slechte oplosbaarheid van ammoniak (in hogere pH) en een hoge ammoniakvracht de capaciteit van de luchtwasser is overschreden. Echter door een daling in de pH, en bijgevolg een toename in oplosbaarheid van ammoniak, wordt later in de maand oktober wel het vereiste verwijderingsrendement voor ammoniak gehaald bij nog hogere concentratie en vracht van ammoniak. Voor de geurmetingen zijn luchtmonsters op 23 oktober genomen. De resultaten zijn in Tabel 18 weergegeven.

Observaties: • Door een combinatie van hogere ammoniakvracht en een pH van 7,4 – 7,5 daalt de ammoniakverwijdering tot onder de voorgeschreven eis van 85%. Echter door de hoge verwijdering tijdens de rest van de meetperiode is het gemiddelde verwijderingsrendement gedurende de meetperiode wel boven de 85%. • De pH is zodanig hoog geweest dat de werking en effectiviteit van aanpassingen in de aansturing – zie maatregelen voorstel bij de vorige periode - niet te beoordelen is. • De OAV van zwavelcomponenten is lager dan in eerdere perioden, wat ook in een lagere SumOAV waarde resulteert. Volgens de sensorische methode is sprake van een hoge geurconcentratie in de ingaande lucht. De rendementen liggen met 58% (chemisch-analytisch) en 83% (sensorisch) redelijk uit elkaar. Maatregelen: • Geen nieuwe maatregelen omdat de looptijd van het project voorbij is. Alleen de werking van de luchtwasser wordt nog gevolgd. Met name om de werking van de aangepaste aansturing te controleren als de pH van het waswater begint te dalen. Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 59 Figuur 3.38 Gemeten pH- en EC-waardes in het waswater van de luchtwasser gedurende meetperiode 5 op locatie 2. De voorgeschreven bandbreedte voor de pH van het waswater (6,5 – 7,5) is weergeven met 2 zwarte lijnen.

Figuur 3.39 Gemeten ammoniakconcentraties (NH3) in de ingaande en uitgaande lucht van de luchtwasser gedurende meetperiode 5 op locatie 2.

Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 60 Figuur 3.40 Het ammoniakverwijderingsrendement (NH3) gebaseerd op de ammoniakconcentraties van de ingaande en uitgaande lucht in de luchtwasser gedurende meetperiode 5 op locatie 2. Figuur 3.41 Berekenden ammoniakvrachten (NH3) in de ingaande en uitgaande lucht van de luchtwasser gedurende meetperiode 5 op locatie 2. Vrachten zijn berekend aan de hand van de gemeten ammoniakconcentraties en de ventilatiedebieten ingeschat aan de hand van de ventilatiefrequentie van de ventilatoren waarop de luchtwasser is aangesloten.

Tabel 18 | Berekende geuractiviteitswaarden (OAV) van 18 geurstoffen en hun optelsom (SumOAV), gebaseerd op concentraties gemeten met de chemisch-analytische methode en de geurdrempelwaarden in de ingaande en uitgaande lucht van een luchtwasser gedurende meetperiode 5 op | locatie 2. Daarnaast zijn geurconcentraties weergegeven in odour units (OUE/m3; via sensorische methode). Het geurverwijderingsrendement is berekend voor zowel de OAV van de geurstoffen als de geurconcentraties (sensorisch). De gemiddelde OAV van drie replica’s incl. standaard deviatie (SD) en de variatie coëfficiënt (RSD) is gegeven. Opmerking: de concentraties van 2,3-butandione zijn vanwege een kleine technische aanpassing hoger dan anders.

OAV-gemiddelde Bedrijf | Pilot 2 | Pilot 2 | Pilot 2 | Pilot 2 Positie (luchtwasser) | ingaand | ingaand | uitgaand | uitgaand | Rendement Luchtzakmateriaal | Nalofaan | Nalofaan | Nalofaan | Nalofaan Zaknummer | 149 | 233 | 206 | 269 CAS-NR | Naam gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD 431-03-8 | 2,3-Butanedione | 519.6 | 36.7 | 7.1 | 739.6 | 248.3 | 33.6 | 7.1 | 0.6 | 8.0 | 8.5 | 0.0 | 0.0 | 99% 64-19-7 | Acetic acid | 9.0 | 2.3 | 25.6 | 15.7 | 7.2 | 46.2 | 6.1 | 2.1 | 34.5 | 4.4 | 1.4 | 32.0 | 57% 79-09-4 | Propionic acid | 1.0 | 0.4 | 41.1 | 0.8 | 0.2 | 32.0 | 0.5 | 0.2 | 49.5 | 0.2 | 0.1 | 38.2 | 64% 79-31-2 | Isobutyric acid | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 107-92-6 | Butyric acid | 20.1 | 11.0 | 54.7 | 9.2 | 2.7 | 29.1 | 8.5 | 6.0 | 70.4 | 1.9 | 0.9 | 44.1 | 65% 503-74-2 | Isovaleric acid | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 109-52-4 | Valeric acid | 3.3 | 1.3 | 40.4 | 1.3 | 0.0 | 0.1 | 2.6 | 0.0 | 0.0 | NK | NK | NK | -14% 142-62-1 | Hexanoic acid | 0.0 | 0.0 | 71.7 | 0.0 | 0.0 | 2.9 | NK | NK | NK | 0.0 | 0.0 | 0.0 | NK 111-14-8 | Heptanoic acid | 0.0 | 0.0 | 0.0 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | 0.0 | 0.0 | 0.0 | NK 108-95-2 | Phenol | 0.1 | 0.0 | 1.8 | 0.1 | 0.0 | 19.5 | 0.0 | 0.0 | 29.8 | 0.0 | 0.0 | 27.9 | 83% 106-44-5 | p-Cresol (4-methylphenol) |

274.3 | 16.5 | 6.0 | 228.7 | 22.2 | 9.7 | 1.9 | 0.1 | 5.1 | 1.5 | 0.3 | 16.4 | 99% 123-07-9 | 4-ethylphenol | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 120-72-9 | Indole | 0.7 | 0.1 | 17.2 | 0.4 | 0.0 | 0.0 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | 100% 83-34-1 | 3-methyl indole | 9.9 | 3.5 | 35.9 | 5.1 | 1.0 | 19.4 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | 100% 7783-06-4 | Hydrogen sulfide | 1295.4 | 23.8 | 1.8 | 1305.9 | 38.3 | 2.9 | 837.5 | 3.1 | 0.4 | 850.1 | 2.2 | 0.3 | 35% 74-93-1 | Methyl mercaptan | 138.3 | 24.4 | 17.6 | 126.0 | 15.0 | 11.9 | 148.4 | 74.4 | 50.1 | 84.6 | 2.8 | 3.3 | 12% 624-92-0 | Dimethyl disulfide | 1.2 | 0.8 | 69.9 | 0.8 | 0.4 | 46.8 | 1.3 | 1.0 | 79.2 | 0.7 | 0.2 | 34.2 | -0.3% 7664-41-7 | Ammonia | 14.4 | 14.4 | 1.0 | 1.0 | 93% SumOAV | 2287 | 27.91 | 2448 | 19.54 | 1015 | 32.68 | 953 | 17.83 | 58% Sensory (ouE/m3) | 9141 | 9657 | 950 | 2166 | 83% 3.2.6 | Maatregel aanpassen voersamenstelling De huidige biologische combi-luchtwassers blijken de zwavelcomponenten in geur slecht te verwijderen vergeleken met andere componenten. De zwavelcomponenten zijn dominant aanwezig in de SumOAV van zowel ingaande als uitgaande geurconcentraties. Daarom is het nuttig om te verkennen of het mogelijk is om de vorming van zwavelcomponenten en opname ervan in de ventilatielucht zoveel mogelijk is te beperken.

Aanvoer van zwavel gebeurt via het voer; voornamelijk in de vorm van de zwavelhoudende aminozuren methionine en cysteïne en in de vorm van sulfaat. Opzet proef Met een proef is een eerste verkenning gedaan naar het effect van aanpassing van voersamenstelling op de geuremissie. In overleg met veehouder, nutritionist van de voerleverancier en een veevoedingsexpert van WLR is gezocht naar mogelijkheden om het gehalte van zwavelcomponenten in het voer te verlagen en daarmee de geuruitstoot te verminderen. Bij pilot 2 bestaat het rantsoen uit droog mengvoer. Een belangrijk deel van de zwavel komt in het voer door de ingrediënten lysinesulfaat, methionine en cysteïne. In de aangepaste voersamenstelling is lysinesulfaat vervangen door lysine liquid. Daarnaastis | de ingrediënt SIDLysine met 12% verlaagd , en in juiste ratio | ook de ingrediënten methionine + cysteïne. Tabel 19 | Gehalten zwavel in de oorspronkelijk en aangepaste voersamenstelling. Voer | Zwavelgehalte [g/kg] Oorspronkelijk | 2,07 Aangepast | 1,60 Verschil | 0,47 (-22,7%) Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 61 Geur-analyses Op 3 momenten zijn geurmonsters van de ingaande lucht van de luchtwasser genomen en geanalyseerd. De 1e meting op 16 oktober is bedoeld als nulmeting; de metingen op 23 oktober en 7 november zijn bedoeld als effectmeting. Het aangepaste voer is vanaf | 18 oktober gevoerd .

De geurmonsters zijn met de in paragraaf 2.4.3 beschreven methodes geanalyseerd . Naar verwachting zal de verlaging van het zwavelgehalte in het voer een verlaging van zwavelhoudende componenten in de stallucht tot gevolg hebben. Aanpassing in voer is echter niet het enige dat is gewijzigd in de periodes tussen de metingen. Tabel 20toont de geurconcentraties en de bijdrage van de zwavelcomponenten daar aan. Daarbij zijn deze geurconcentraties tijdens de nulmeting vergeleken met die na het verlagen van het zwavelgehalte. In deze tabel staan alleen de waarden van geurmonsters die van de ingaande lucht in de luchtwasser zijn genomen. De geurmonsters zijn in duplo genomen en geanalyseerd (M1 en M2). De concentratie ammoniak en het ventilatiedebiet zijn gemiddelde waarden van de 2-uursperiode waarin de geurmonsters zijn genomen. In Tabel 21zijn | de geur concentraties (OAV waardes) | weergegeven van de verschillende geurcomponenten die zijn meegenomen in de som OAV. Tabel 20 | Overzicht van geurresultaten en relevante parameters.

16 okt – | M1 | 2201 | 100 | 1930 | 100 | 85 | 13174 | 100 | 36,5 | 7,3 | 61,2 16 okt – M2 | 2326 | 2031 | 5800 23 okt – M1 | 1753* | 76 | 1435 | 72 | 83 | 9141 | 99 | 43,0 | 7,2 | 47,8 23 okt – M2 | 1694* | 1433 | 9657 7 nov – M1 | 1265 | 59 | 1054 | 56 | 83 | 3760 | 45 | 43,3 | 7,3 | 22,2 7 nov – M2 | 1394 | 1152 | 4702 *SumOAV voor deze beschouwing berekend zonder OAV waardes van 2,3-butadione Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 62 Tabel 21 | Geurconcentratie (in OAV waardes) van de verschillende geurcomponenten in de stallucht ingaand in de luchtwasser. Stoffen | 16 okt 2024 | 16 okt 2024 | 23 okt 2024 | 23 okt 2024 | 7 nov 2024 | 7 nov 2024 M1 | M2 | M1 | M2 | M1 | M2 2,3-Butanedione | NA | NA | NA | NA | NA | NA Acetic acid | 6,79 | 4,26 | 9,03 | 15,65 | 2,98 | 14,04 Propionic acid | 0,29 | 0,31 | 1,04 | 0,75 | 0,15 | 1,72 Isobutyric acid | NQ | NQ | NQ | NQ | NQ | 0,62 Butyric acid | 1,48 | 2,6 | 20,1 | 9,17 | 2,31 | 47,52 Isovaleric acid | NQ | NQ | NQ | NQ | NQ | 15,26 Valeric acid | 0,13 | 0,21 | 3,27 | 1,27 | 0,26 | 1,6 Hexanoic acid | NQ | NQ | NQ | 0,01 | NQ | NQ Heptanoic acid | NQ | NQ | 0,01 | NQ | NQ | NQ Phenol | 0,04 | 0,05 | 0,06 | 0,06 | 0,04 | 0,03 p-Cresol (4-methylphenol) | 239,57 | 269,08 | 274,32 | 228,7 | 193,19 | 156,98 4-Ethyl phenol | NQ | NQ | NQ | NQ | NQ | NQ Indole | 0,54 | 0,43 | 0,71 | 0,36 | 0,73 | 0,42 3-Methyl indole |

10,31 | 7,33 | 9,87 | 5,07 | 12,03 | 4,3 Hydrogen sulfide | 1683 | 1780 | 1295,37 | 1305,90 | 979,00 | 1047,00 Methyl mercaptan | 246 | 250 | 138,25 | 126,00 | 74,00 | 104,00 Dimethyl disulfide | 1.05 | 1.02 | 1.18 | 0.81 | 0,67 | 0,92 NQ = not quantifiable; de waarde is lager dan de laagste concentratie die de meetapparatuur kan meten. Zwavelhoudende componenten in vet gedrukt. NA = niet bepaald voor deze berekening vanwege technische afwijkingen in een van de meetmomenten. Observatie en analyse Op 23oktober en 7 november is de geurconcentratie lager dan op 16 oktober, volgens beide meetmethoden (chemisch analytisch en sensorisch) (Tabel 21) | . Terwijl het ventilatiedebiet lager en de varkens zwaarder zijn, wat veelal een hogere concentratie tot gevolg heeft. Zonder maatregel is daarom een hogere geurconcentratie te verwachten, zoals ook te zien is in de stijging van de ammoniakconcentratie. Op 23oktober en 7 november is de totale geurconcentratie lager dan op 16 oktober, de ‘Som OAV’ is dan 76% resp. 59% - een daling van 24% resp. 41% ten opzichte van 16 oktober. Het aandeel van zwavelcomponenten is 72% resp. 56% ten opzichte van 16 oktober en is iets sterker gedaald dan ‘Som OAV’. Dat kan het effect van aanpassing in de voersamenstelling zijn. De resultaten uit de olfactometrie laten een iets ander patroon zien.

Medio novembergaf veehouder aan dat begin november | - voor 7 nov - 2 afdelingen varkens zijn afgeleverd en de andere afdelingen zijn uitgeladen. Dat geeft naar verwachting een verminderde geurvorming. Tegelijk daalt ook het ventilatiedebiet, wat bij gelijke bezetting tot een hogere geurconcentratie in de ventilatielucht leidt. Voorlopige conclusie: Na de aanpassing in de voersamenstelling is de geurconcentratie verlaagd, volgens beide analysemethoden. Ook het gehalte zwavelcomponenten is verlaagd. Dit effect is op 23 oktober met grote waarschijnlijkheid toe te wijzen aan de aangepaste voersamenstelling. Deze verlaging is op 7 november nog groter, maar andere factoren hebben daaraan waarschijnlijk ook een bijdrage geleverd. De resultaten bieden perspectief voor vervolgonderzoek naar de mogelijkheden via de voersamenstellingde geuremissie te verlagen. Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 63 3.2.7 | Meetperiode 6 Meetperiode 6 besl oeg de periode van halverwege november 2024 tot en met januari 2025 | . Tot en met 24 december is de pH redelijk stabiel tussen de 6,8 en 7,5 in. Er zijn een paar dagen in november waarin de pH hoger dan 7,5 is. Een duidelijk effect op het verwijderingsrendement is niet waargenomen . Dit is waarschijnlijk het gevolg van de lage ammoniakvracht in deze periode.

Ondanks de hogere pH waarin ammoniak slecht oplosbaar is, was de oplosbaarheid hoog genoeg om de lage vracht van ammoniak voor ongeveer 80% te kunnen verwijderen. Na de daling in pH vanaf 14 december neemt het verwijderingsrendement toe naar ongeveer 90%. Vanaf 16 december daalt de pH onder de 7,0 en is de maatregel actief waarbij het debiet van de waswaterpomp wordt verminderd . Ondanks de afname in de hoeveelheid waswater die over het pakket wordt gesproeid, blijft het | ammoniakverwijdering srendement boven de 90%. Na 24 december neemt de pH tot boven de 8; dit valt samen met het herhaaldelijk uitvallen van de luchtwasser tussen 25 -30 decemberdoor droogloop van de waswaterpomp , waarschijnlijk als gevolg van verstopte filters . Na herstel van de storingen en e | en daling in pH vanaf 13 januari tot rond de 7,5 neemt de ammoniakverwijdering weer toe tot 85 – | 90%. Observaties: • Bij meermalig stilvallen van de luchtwasser door storingen neemt de pH toetot boven de 7,5. Hierbij daalt de ammoniakverwijdering drastisch. • Het minderen in capaciteit van de waswaterpomp bij een pH onder de 7,0 heeft niet tot een daling in ammoniakverwijdering geresulteerd. Figuur 3.42 Gemeten pH- en EC -waardes in het waswater van de luchtwasser gedurende meetperiode 6 op locatie 2. De voorgeschreven bandbreedte voor de pH van het waswater (6,5 – 7,5) is weergeven met 2 zwarte lijnen.

Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 64 Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 65 Figuur 3.43 Gemeten ammoniakconcentraties (NH3) in de ingaande en uitgaande lucht van de luchtwasser gedurende meetperiode 6 op locatie 2. Figuur 3.44 Het ammoniakverwijderingsrendement (NH3) gebaseerd op de ammoniakconcentraties van de ingaande en uitgaande lucht in de luchtwasser gedurende meetperiode 6 op locatie 2.

Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 66 Figuur 3.45 Berekenden ammoniakvrachten (NH3) in de ingaande en uitgaande lucht van de luchtwasser gedurende meetperiode 5 op locatie 2. Vrachten zijn berekend aan de hand van de gemeten ammoniakconcentraties en de ventilatiedebieten ingeschat aan de hand van de ventilatiefrequentie van de ventilatoren waarop de luchtwasser is aangesloten. 3.2.8 Integrale observaties en analyse - Locatie 2 3.2.8.1 Ammoniakverwijdering Bij deze locatie is vastgesteld dat de waardes in het elektronisch logboek niet altijd correct zijn en dat controle van de pH- en EC-sensoren periodiek nodig is en blijft. Dit is al bekend, maar ervaringen op deze locatie benadrukken dit feit nogmaals. Bij hoge pH (boven de 7,5) is vastgesteld dat het rendement van de ammoniakverwijdering kan dalen tot onder de 20%. Tijdens meetperiode 6 bleek dat een combinatie van hoge ammoniakvracht met een hogere pH van het waswater (tussen de 7 en 7,5), ondanks dat dit binnen de voorgeschreven norm is, kan leiden tot een afname in ammoniakverwijdering (Tabel 22). Bij een pH onder de 6,5 is eenmalig een puntmeting gedaan waarbij vorming van lachgas is vastgesteld van ongeveer 10% van alle ingaande ammoniak. Beiden bevindingen benadrukken de relevantie van de geldende pH-breedte (7,5 - 6,5) voor biologische luchtwassers.

In de latere periodes is een doseerinstallatie met zuur en loog geplaatst voor pH stabilisatie om te grote schommelingen in de pH van het waswater te voorkomen en de pH binnen de bandbreedte te houden. Na installatie van een zuur en loog doseerinstallatie in meetperiode 4 is de pH binnen de voorgeschreven bandbreedtes tot dat de loog voorraad op raakt. Dit was een indicatie dat de werking van ammoniakverwijdering door de zuur en loog dosering geborgd was tijdens deze periode, echter de achterliggende oorzaak waardoor pH daling plaats vindt was niet verholpen. Aangetoond is dat verzuring van waswater is te voorkomen met zo’n zuur/loogdosering, maar dit achterliggende problemen met pH balans niet verhelpt. In meetperiode 5 zijn om deze reden extra software instellingen aangebracht, waaronder dat het systeem bij pH waardes onder de 6,7 meer spuiwater produceert om zo pH ook te stabiliseren met aanvoer van meer schoon water. Tijdens meetperiode 6 lijkt deze software regeling te werken, echter door het stilvallen van de luchtwasser rond 24 december is dit niet volledig te beoordelen. Voor continue verwijdering van ammoniak blijkt dat het stabiliseren van pH de belangrijkste parameter is.

Dit kan worden geborgd door het gebruik van zuur en loog dosering, en het gebruik van extra software regelingen die beter bijsturen op pH doormiddel van gebruik van spui afvoer en schoon water toevoer kan de dosering van zuur en loog minimaliseren.

Tabel 22 | Overzicht van de gemeten waardes per meetperiode bij locatie 2. Hierin is weergeven: het aantal dagen in de meetperiode, het gemiddelde gemeten ammoniakrendement over deze meetperiode verkregen met continue metingen, de standaard afwijking van het rendement over de periode, percentage van de tijd waarin de pH binnen de voorgeschreven bandbreedte was, percentage van de tijd dat de pH onder de 6,5 was, percentage van de tijd waarin de pH boven de 7,5 was, de vastgelegde hoeveelheid spuiwaterin de meetperiode en de berekende spuiwaterproductie per dierplaats per jaar gebaseerd op de spuihoeveelheid in die meetperiode. Periode 1 | Periode 2 | Periode 3 | Periode 4 | periode 5 | Periode 6 Periodeduur (dagen) | 45 | 106 | 70 | 139 | 76 | 81 Gemiddeld ammoniakrendement | 49% | 90% | 96% | 71% | 85% | 77% St Dev ammoniakrendement | 48% | 20% | 11% | 44% | 15% | 20% Percentage tijd pH in bandbreedte | 42% | 55% | 43% | 17% | 97% | 60% (≥ 6,5 - ≤ 7,5) Percentage tijd pH < 6,5 | 23% | 34% | 55% | 57% | 0% | 0% Percentage tijd pH > 7,5 | 35% | 11% | 1% | 26% | 3% | 40% Absolute spuiwaterproductie (m3) | 26.9 | 214.7 | 87.6 | 132 | 317.2 | 418.3 Berekende spuiwaterproductie in | 0.34 | 1.15 | 0.72 | 0.54 | 2.37 | 2.96 periode (m3/dpl/jaar) 3.2.8.2 | Geurresultaten De geurresultaten over de hele looptijd van het project op deze locatie zijn weergegeven in Tabel 23.

De eerste resultaten van de chemisch-analytische methode laten laat zien dat - | Een aantal veelvoorkomende geurcomponenten in varkensgeur goed te verwijderen zijn met een biologische luchtwasser . Het gaat om de groepen zuren, fenolen, indolen. - | Andere veelvoorkomende componenten met voornamelijk zwavelhoudende groepen niet/slecht te verwijderen zijn met de biologische luchtwasser. Drie specifieke stoffen met zwavelhoudende groepen lijken op dit moment de grootste bijdragers aan geur die nog in de uitgaande luchtstroom bij de luchtwasser aanwezig is: methylmercaptaan, dimethylsulfide en waterstofsulfide (H2S). Alle drie de stoffen zijn slecht oplosbaar in water, wat verklaart waarom deze nog aanwezig blijven in de uitgaande luchtstroom. Een eerste inschatting volgens de chemisch analytische methode is dat deze stoffen tot wel 90% van alle geur veroorzaken in de lucht die nog uit de luchtwasser komt. De biologische luchtwasser werd na periode 3 uitgerust met een zuur- en loogdosering om pH schommelingen op te vangen. In periode 4 en 5 is geprobeerd | om bij zowel een hoge als een lage pH een geurmeting te doen om het effect van pH op de verwijdering van geur te onderzoeken. De hypothese is dat bij hoge pH (boven de 7) waterstofsulfide (H 2S) iets beter oplosbaar is en dus beter door een luchtwasser kan worden verwijderd.

Echter het nauwkeurig sturen op pH met zuur - en loogdosering is een complex proces en de pH op 23 oktober 2024 bij de laatste meting was precies 7 in plaats van rond de 7,5 (Tabel 23). Het geurverwijderingsrendement was volgens beide meetmethodes slechts op twee van de vijf meetmomenten duidelijk boven de voorgeschreven 45%, de andere keren rond deze waarde of daaronder. Daarnaast is in periode 4 de voersamenstelling gewijzigd, met het doel minder zwavel aan de dieren te voeren en zo vorming van gasvormige zwavelcomponenten te verlagen. De laatste twee geurmetingen zijn gedaan nadat de voersamenstelling was veranderd. Het effect van de verandering is in paragraaf 3.2.6 beoordeeld. Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 67 Tabel 23 | Geurmetingen conventioneel (panel) uitgevoerd op een monster verkregen uit de ingaande en uitgaande luchtstroom uit de luchtwasser op locatie 2. Ventilatievracht van de ingaande lucht en de pH van het waswater in de luchtwasser op het moment van monstername zijn ook weergeven.

Datum | 3 okt | 28 | feb | 6 mei | 24 | jul | 20 | aug | 16 | okt | 23 | okt | 7 nov 2023 | 2024 | 2024 | 2024 | 2024 | 2024 | 2024 | 2024 P1 | P2 | P3 | P4 | P4 | P5 | P5 | P5 Ventilatievracht (m3/u) pH | 7.4 | 6.9 | 4.7 | 6.7 | 7.3 | 7 | 7.3 Conventionele methode Ingaand conc geur (OUE/m3) | 10348.5 | 5995.5 | 2306 | 4938 | 9487 | 9399 | 4231 Uitgaand conc geur (OUE/m3) | 3850.5 | 3311.5 | 1675 | 2649 | 1558 Verwijderings- | 63% | 45% | 27% | 46% | 83% rendement geur (%) Chemisch analytische methode Ingaand conc geur (SumOAV) | n.b. | 8083 | 8917 | 3064 | 5521 | 2264 | 2100 | 1345 Uitgaand conc geur (SumOAV) | n.b. | 1790 | 7281 | 2107 | 2898 | 984 Verwijderings- | n.v.t. | 78% | 18% | 31% | 48% | 53% rendement geur (%) 3.2.8.3 | Deelconclusie Uit de metingen | en analyses zijn de volgende conclusies te trekken : • | Verzuring van het waswater in een | biologische luchtwasser komt voor als de ingaande ammoniakvracht afneemt, hierdoor kan de pH onder de 6,5 uitkomen. • | Een zuur- en loogregeling kan bij schommelingen in de pH direct ingrijpen en de pH binnen de voorgeschreven bandbreedte houden. Als de achterliggende oorzaak van de pH-schommeling niet wordt achterhaald en verholpen, zal dit een hoog verbruik van zuur en/of loog tot gevolg hebben.

• | De maatregelen die op basis van actuele pH a) de afvoer spui water ( hoeveelheid/frequentie) aanpassen en b) het waswaterdebiet over het waspakket aanpassen kunnen bijdragen aan het behouden van de pH binnen de bandbreedte en passend bij het principe van een biologische luchtwasser. • | In verzu | urd waswater wordt ammoniak niet (alleen) in nitraat omgezet , maar (ook) in stikstofgassen zoals N 2O, NOx en N 2, De gassen N2O en NO x zijn schadelijk voor het milieu. • | Voor geurverwijdering is het beeld erg variërend. De luchtwasser kan drie veelvoorkomende zwavelhoudende componenten niet of slecht verwijderen: methylmercaptaan, dimethyl sulfide en waterstofsulfide (H2S). Eerste inschatting volgens de chemisch analytische methode is dat deze stoffen tot wel 90% van alle geur veroorzaken in de lucht die nog uit de luchtwasser komt. Voor een lage geur- emissie uit de stal zijn maatregelen nodig om de vorming van deze componenten te voorkomen bijvoorbeeld door aanpassingen aan de voersamenstelling of stalmanagement. Andere groepen van geurstoffen (vetzuren en fenolen/indolen) lijken over het algemeen goed te verwijderd te worden. • | De aanpassing in de voersamenstelling om het gehalte aan zwavelcomponenten in het geurprofiel te verlagen leidde tot lagere geurconcentraties bij beide meetmethoden.

Niet uit te sluiten is dat andere factoren ook hebben bijgedragen aan deze verlaging. De resultaten bieden perspectief voor vervolgonderzoek naar de mogelijkheden via de voersamenstelling | de geuremissie te verlagen. Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 68 3.3 | Meetresultaten | en maatregelen per periode - Locatie 3 3.3.1 | Meetperiode 1 Meetperiode 1 (nulmeting ) besloegde periode van augustus 2023 tot en met begin november 2023. | De enige modificatie rond de luchtwasser in deze periode was het plaatsen van ammoniaksensoren in de drukkamer voor de luchtwasser en in de uittredende luchtstroom van de luchtwasser. In deze periode verzuurt het waswater in de luchtwasser tweemaal tot een pH van rond de 5 (Figuur 3. 46). De verzuring van het waswater is mogelijk het effect van een (te) actieve nitrificatie in de luchtwasser. Tijdens meetperiode 1 verandert de ammoniakverwijdering continue. Er is een maximum van 95% verwijdering vastgesteld met gemiddeld een ammoniakverwijdering van 73% over meetperiode 1. Voor deze meetperiode zijn er geen geurmonsters met de chemisch -analytische methode geanalyseerd. Observaties: • Het waswater in de luchtwasser verzuurt tot tweemaal toe tot onder pH 5. Waarschijnlijk als gevolg van te hoge nitrificatiesnelheid.

• De data in het elektronisch logboek voor de ammoniakconcentratie in de uitgaande luchtstroom bevat een softwarefout (par. 2.4.2). Maatregelen voorstel: • Onderhoudscontrole door luchtwasserleverancier om de instellingen te controleren. • Herstellen van de lamellen voor het afvangen van stof, deze zijn niet in werking door ouderdom. • Mogelijke aanpassingen in de frequentie van afvoer van spuiwater en inname vanschoon water om verzuring te voorkomen, afhangend van de uitkomst van de onderhoudscontrole. In deze meetperiode zijn de geurmonsters alleen met de conventionele methodegeanalyseerd | , niet met de chemisch-analytische methode. Tabel 24 | Resultaten van de conventionele analyse van geurmonsters; locatie 3, periode 1. Aspect | Monster 1 | Monster 2 | Gemiddeld Ingaande lucht naar luchtwasser | 12558 | 10639 | 11599 Uitgaande lucht uit luchtwasser | 6821 | 8511 | 7666 Gemiddeld verwijderings-rendement geur | 34% Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 69 Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 70 Figuur 3.46 Gemeten pH- en EC-waardes in het waswater van de luchtwasser gedurende meetperiode 1 op locatie 3. De voorgeschreven bandbreedte voor de pH van het waswater (6,5 – 7,5) is weergeven met 2 zwarte lijnen. Figuur 3.47 Gemeten ammoniakconcentraties (NH3) in de ingaande en uitgaande lucht van de luchtwasser gedurende meetperiode 1 op locatie 3.

Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 71 Figuur 3.48 Het ammoniakverwijderingsrendement (NH3) gebaseerd op de ammoniakconcentraties van de ingaande en uitgaande lucht in de luchtwasser gedurende meetperiode 1 op locatie 3. 3.3.2 Meetperiode 2 Meetperiode 2 besloeg de periode van halverwege november 2023 tot en met februari 2024. Tijdens meetperiode 2 blijkt er een storing te zitten in de internetverbinding tussen de luchtwasser en het online platform van de luchtwasserleverancier. Hierdoor wordt de data van de luchtwasser - het elektronisch logboek - voor een groot deel van de meetperiode niet opgeslagen. De luchtwasser zelf blijkt geen geheugen of data-opslag te hebben waarop (een kopie van) de gegevens (ook, tijdelijk) worden opgeslagen. Door het missen van het overgrote deel van de data in deze meetperiode zijn geen nieuwe inzichten ontstaan en zijn geen conclusies te trekken na deze meetperiode. Er is wel een verzuring van het waswater zichtbaar aan het einde van periode 2. Dit bevestigt het beeld uit meetperiode 1 dat deze biologische luchtwasser problemen heeft met verzuring. Door het verlies van data is het nog niet mogelijk om een voorstel voor verandering van instellingen te doen. Voor de geurmetingen zijn luchtmonsters tegen einde van de meetperiode op 29 februari geanalyseerd. De resultaten van beide geurmethodes zijn in Tabel 25 weergegeven.

Observaties: • Data wordt niet correct online opgeslagen, als gevolg van een slechte internet verbinding naar/met de luchtwasser. De software van de luchtwasser slaat data niet op. • De pH van het waswater is te laag (pH<6,5), net als in meetperiode 1. • De geurprofielen van de ingaande lucht werden gedomineerd door hoge OAV waardes van twee zwavelverbindingen (H2S en methylmercaptaan) terwijl fenolen en vetzuren laag waren. Het verwijderingsrendement voor H2S was met 93% bovengemiddeld goed volgens de chemisch-analytische methode, voor methylmercaptaan lag het bij 30% (Tabel 25). Het gemiddelde verwijderingsrendement voor alle geurstoffen lag bij 87% (chemisch-analytisch). Omdat er geen ammoniak gegevens van de sensoren op de analyse dag beschikbaar waren zijn de concentraties uit de referentie-metingen gebruikt. • Bij de sensorische metingen is een grote spreiding te zien tussen de duploresultaten van de uitgaande lucht. Het resultaat van de ene uitgaande geurmonster is ongeveer twee keer hoger lag dan de gemiddelde concentratie van de ingaande lucht. Hierdoor kwam het gemiddelde rendement volgens de sensorische

Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 72 methode uit op -42% terwijl dit 24% bedroeg wanneer de hoge waarneming buiten beschouwing werd gelaten. Maatregelen voorstel: • Verbeteren van internetverbinding met de luchtwasser voor betere datalogging. Figuur 3.49 Gemeten pH- en EC-waardes in het waswater van de luchtwasser gedurende meetperiode 2 op locatie 3. De voorgeschreven bandbreedte voor de pH van het waswater (6,5 – 7,5) is weergeven met 2 zwarte lijnen.

Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 73 Figuur 3.50 Gemeten ammoniakconcentraties (NH3) in de ingaande en uitgaande lucht van de luchtwasser gedurende meetperiode 2 op locatie 3. Figuur 3.51 Het ammoniakverwijderingsrendement (NH3) gebaseerd op de ammoniakconcentraties van de ingaande en uitgaande lucht in de luchtwasser gedurende meetperiode 2 op locatie 3.

Tabel 25 | Berekende geuractiviteitswaarden (OAV) van 18 geurstoffen en hun optelsom (SumOAV), gebaseerd op concentraties gemeten met de chemisch-analytische methode en de geurdrempelwaarden in de ingaande en uitgaande lucht van een luchtwasser gedurende meetperiode 2 | op locatie | 3 . Daarnaast zijn geurconcentraties weergegeven in odour units (OUE/m3; via sensorische methode). Het geurverwijderingsrendement is berekend voor zowel de OAV van de geurstoffen als de geurconcentraties (sensorisch). De gemiddelde OAV van drie replica’s incl. standaard deviatie (SD) en de variatie coëfficiënt (RSD) is gegeven.

OAV-gemiddelde Bedrijf | Pilot 3 | Pilot 3 | Pilot 3 | Pilot 3 Positie (luchtwasser) | ingaand | ingaand | uitgaand | uitgaand | Rendement Luchtzakmateriaal | Nalofaan | Nalofaan | Nalofaan | Nalofaan Zaknummer | 042 | 180 | 176 | 211 CAS-NR | Naam | gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD 431-03-8 | 2,3-Butanedione | 20.5 | 3.1 | 15.1 | 15.4 | 3.6 | 23.4 | 5.1 | 0.0 | 0.0 | 5.9 | 0.0 | 0.0 | 69% 64-19-7 | Acetic acid | 21.0 | 15.8 | 75.3 | 2.4 | 0.9 | 37.7 | 3.8 | 1.5 | 39.9 | 4.0 | 1.8 | 45.7 | 67% 79-09-4 | Propionic acid | 0.2 | 0.1 | 41.6 | 0.1 | 0.0 | 41.0 | 0.1 | 0.0 | 26.4 | 0.1 | 0.0 | 50.0 | 31% 79-31-2 | Isobutyric acid | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 107-92-6 | Butyric acid | 1.7 | 0.7 | 40.6 | 0.8 | 0.2 | 22.8 | 3.5 | 2.0 | 57.9 | 0.6 | 0.2 | 40.2 | -64% 503-74-2 | Isovaleric acid | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 109-52-4 | Valeric acid | 0.5 | 0.4 | 72.6 | 0.4 | 0.0 | 7.5 | 0.3 | 0.0 | 12.5 | 0.2 | 0.1 | 48.5 | 48% 142-62-1 | Hexanoic acid | 0.0 | 0.0 | 50.0 | 0.0 | 0.0 | 25.0 | 0.0 | 0.0 | 32.1 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0% 111-14-8 | Heptanoic acid | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 108-95-2 | Phenol | 0.0 | 0.0 | 3.3 | 0.0 | 0.0 | 22.7 | 0.0 | 0.0 | 20.1 | 0.0 | 0.0 | 43.9 | 50% 106-44-5 | p-Cresol (4-methylphenol) |

62.6 | 3.4 | 5.5 | 69.7 | 2.6 | 3.7 | NK | NK | NK | 1.7 | 0.3 | 18.0 | 97% 123-07-9 | 4-ethylphenol | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 120-72-9 | Indole | NK | NK | NK | 0.4 | 0.0 | 0.0 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 83-34-1 | 3-methyl indole | 5.2 | 0.8 | 16.1 | 4.1 | 0.3 | 7.7 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | 100% 7783-06-4 | Hydrogen sulfide | 8326.7 | 86.5 | 1.0 | 8133.1 | 234.5 | 2.9 | 532.1 | 10.1 | 1.9 | 683.3 | 6.3 | 0.9 | 93% 74-93-1 | Methyl mercaptan | 801.3 | 12.6 | 1.6 | 795.8 | 20.3 | 2.6 | 538.1 | 12.0 | 2.2 | 586.8 | 8.7 | 1.5 | 30% 624-92-0 | Dimethyl disulfide | 0.8 | 0.0 | 4.8 | 0.9 | 0.0 | 3.9 | 1.1 | 0.0 | 2.7 | 1.1 | 0.0 | 2.0 | -25% 7664-41-7 | Ammonia | 6.0 | 6.0 | 4.2 | 4.2 | 30% SumOAV | 9246 | 27.29 | 9029 | 15.45 | 1088 | 19.58 | 1288 | 22.80 | 87% Sensory (ouE/m3) | 9012 | 9105 | 6824 | 18971 | -42% Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 74 Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 75 3.3.3 Meetperiode 3 Meetperiode 3 besloeg de periode van maart 2024 tot en met mei 2024. De datalogging is verbeterd in meetperiode 3 na onderhoud begin april. Doordat de luchtwasser eind maart/begin april heeft uitgestaan, is de pH in april te hoog (boven de 7,5). Tijdens deze periode is de ammoniakverwijdering van de luchtwasser tussen de 20 en 40%.

Na een daling in pH op 28 april stabiliseert de pH rond de 6,7. In de periode waarin de pH 6,7 is, neemt de ammoniakverwijdering toe naar 80% tot 90%. Dit benadrukt het belang van de pH bovengrens (pH 7,5) bij een biologische luchtwasser. Bij een hogere pH is de oplosbaarheid van ammoniak in waterlaag, met een slechte ammoniakverwijdering als gevolg. Vanaf 28 april nam de cumulatieve spui-afvoer consistent toe, echter de EC-waarde in Figuur 3.52 neemt ook toe tot boven de 20 mS/cm die als grenswaarde wordt aangehouden voor de EC. De totale hoeveelheid spuiwater die afgevoerd kan worden per spuimoment en de spui-frequentie zijn gelimiteerd waardoor de EC te hoog kan oplopen. Mogelijk dat de verzuring in mei het gevolg is van een te hoge nitrificatie-snelheid en een te lage toevoer van schoon water, veroorzaakt door deze gelimiteerde afvoer van spuiwater. Voor de geurmetingen zijn luchtmonsters tegen einde van de meetperiode op 22 mei geanalyseerd. De resultaten van beide geurmethodes zijn in Tabel 26 weergegeven. Van de dag waarop de luchtmonsters zijn verzameld, zijn geen pH- en EC-waarden beschikbaar. De dagen ervoor was verzuring van de luchtwasser zichtbaar (pH rond 6) terwijl de EC steeg. Het is dus onduidelijk in hoeverre deze situatie invloed gehad heeft op de geurprofielen.

Observaties: • De bovengrens van de pH-bandbreedte is 7,5 - deze is erg belangrijk is voor een goede ammoniakverwijdering. Vanaf een pH-waarde van 7,5 is de ammoniakverwijderingsefficiëntie laag. • De verzuring in mei is mogelijk het gevolg van een te lage capaciteit van spui-afvoer, waardoor ook de toevoer schoon water te laag is om de pH binnen de bandbreedte te houden. • De geurconcentraties in de ingaande lucht waren volgens de chemisch analytische methode lager dan in meetperiode 2 (Tabel 26). De geurcompositie was ook anders vergeleken met periode 2 door een hogere bijdrage aan bepaalde vetzuren (boterzuur) en fenolen (p-cresol). Het verwijderingsrendement voor H2S was 30% en duidelijk minder dan in periode 2. Het gemiddelde rendement voor alle geurstoffen lag dan op 33% volgens de chemisch- methode; met 70% verwijdering geeft de sensorische methode en aanzienlijk hoger rendement aan. Omdat meetgegevens van ammoniaksensoren op de analyse dag niet beschikbaar waren, zijn de concentraties uit de referentiemetingen gebruikt. Maatregelen voorstel: • Instellingen voor spui aanpassen door het begrenzing op hoeveelheid spuimomenten of hoeveelheid spui te verwijderen. Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 76 Figuur 3.52 Gemeten pH- en EC-waardes in het waswater van de luchtwasser gedurende meetperiode 3 op locatie 3.

De voorgeschreven bandbreedte voor de pH van het waswater (6,5 – 7,5) is weergeven met 2 zwarte lijnen. Figuur 3.53 Gemeten ammoniakconcentraties (NH3) in de ingaande en uitgaande lucht van de luchtwasser gedurende meetperiode 3 op locatie 3.

Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 77 Figuur 3.54 Het ammoniakverwijderingsrendement (NH3) gebaseerd op de ammoniakconcentraties van de ingaande en uitgaande lucht in de luchtwasser gedurende meetperiode 3 op locatie 3. Tabel 26 Berekende geuractiviteitswaarden (OAV) van 18 geurstoffen en hun optelsom (SumOAV), gebaseerd op concentraties gemeten met de chemisch-analytische methode en de geurdrempelwaarden in de ingaande en uitgaande lucht van een luchtwasser gedurende meetperiode 3 op locatie 3. Daarnaast zijn geurconcentraties weergegeven in odour units (OUE/m3; via sensorische methode). Het geurverwijderingsrendement is berekend voor zowel de OAV van de geurstoffen als de geurconcentraties (sensorisch). De gemiddelde OAV van drie replica’s incl. standaard deviatie (SD) en de variatie coëfficiënt (RSD) is gegeven.

3.3.4 | Meetperiode 4 Meetperiode 4 besloeg de periode van mei 2024 tot en met oktober 2024. | V an mei tot en met augustus is maar sporadisch data opgeslagen. Hier door was analyse data en beoordeling van de werking van de luchtwasser deze periode niet mogelijk. De veehouder heeft tijdens meetperiode 4 aangegeven te gaan stoppen met het bedrijf waar de metingen worden uitgevoerd. Er zullen daarom geen maatregelen meer plaatsvinden die investeringen vragen. De maatregel om de hoeveelheid spuiwater per spuimoment op te hogen is niet meer doorgevoerd. Meetperiode 4 laat hetzelfde zien als meetperiode 3. De pH is tijdelijk stabiel rond de 7, echter de hoeveelheid spuiwaterafvoerover tijd is ingesteld met een zeker plafond waardoor de EC-waarde kan op | lopen boven de 20 mS /cm. Vervolgens begint het waswater vlak voor het einde van de meetperiode te verzuren. Tijdens meetperiode 4 is de ventilatiedata beschikbaar gekomen en is vastgesteld dat de verzuring niet het gevolg is van een veranderend ammoniakaanbod. Het is waarschijnlijk dat de huidige instellingen voor spuiafvoer en inname van | schoon water niet juist zijn om | het gevormde zuur uit het nitrificatieproces af te voeren en zo de pH testabiliseren | . Binnen deze meetperiode zijn geurmetingen op 12 augustus en op 16 oktober | verricht .

De resultaten van beide geurmethodes zijn in Tabel 27(12 augustus) en | Tabel 28(16 oktober) | weergegeven. Tijdens de bemonstering in augustus waren geen pH en EC gegevens beschikbaar en in oktober lag de pH aan de lage kant, ongeveer pH 6 . Observaties: • | Verzuring aan het einde van de meetperiode was niet het gevolg van verandering in aanbod van ammoniak. Waarschijnlijk was dit het gevolg van te lage spui waterafvoeren als gevolg daarvan te weinig schoon water toevoer om de verzuring te neutraliseren met schoon water. • | De geurconcentratie en geurpatronen van de ingaande lucht waren in augustus volgens de chemisch analytische methode redelijk vergelijkbaar met die van meetperiode 3 | ( Tabel 27). • | Het verwijderingsrendement voor H2S en methylmercaptaan | was in augustus | met 30 % en 17% vergelijkbaar met de eerdere periode . Het gemiddelde rendement voor alle geurstoffen | was 3 9% volgens de chemisch | -analytische methode en met 60% hogerbij de sensorische methode, waarbij | bij deze laatste methode een aanzienlijke variatie tussen de duplomonsters van de ingaande lucht liet zien. • | De geurprofielen van oktober bevatten minder vetzuren en fenolen dan de vorige 2 perioden en verhoudingsgewijs daardoor meer zwavelcomponenten terwijl de totale geurconcentratie volgens de chemisch-analytische methode vergelijkbaar was ( Tabel 28).

Het totaal rendement was daardoor ook lager dan eerder. • | De geurconcentraties gemeten met de sensorische methode | waren duidelijk hoger dan in eerdere periodes waarbij het berekende rendement bij deze methode stabiel was. Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 78 Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 79 Figuur 3.55 Gemeten pH- en EC-waardes in het waswater van de luchtwasser gedurende meetperiode 4 op locatie 3. De voorgeschreven bandbreedte voor de pH van het waswater (6,5 – 7,5) is weergeven met 2 zwarte lijnen. Figuur 3.56 Gemeten ammoniakconcentraties (NH3) in de ingaande en uitgaande lucht van de luchtwasser gedurende meetperiode 4 op locatie 3.

Openbaar Wageningen Livestock Research Rapport 1545 | 80 Figuur 3.57 Het ammoniakverwijderingsrendement (NH3) gebaseerd op de ammoniakconcentraties van de ingaande en uitgaande lucht in de luchtwasser gedurende meetperiode 4 op locatie 3. Figuur 3.58 Berekenden ammoniakvrachten (NH3) in de ingaande en uitgaande lucht van de luchtwasser gedurende meetperiode 4 op locatie 3. Vrachten zijn berekend aan de hand van de gemeten ammoniakconcentraties en de ventilatiedebieten ingeschat aan de hand van de ventilatiefrequentie van de ventilatoren waarop de luchtwasser is aangesloten.

Tabel 27 | Berekende geuractiviteitswaarden (OAV) van 18 geurstoffen en hun optelsom (SumOAV), gebaseerd op concentraties gemeten met de chemisch-analytische methode en de geurdrempelwaarden in de ingaande en uitgaande lucht van een luchtwasser gedurende meetperiode 4 ( | augustus) op locatie 3. Daarnaast zijn geurconcentraties weergegeven in odour units (OUE/m3; via sensorische methode). Het geurverwijderingsrendement is berekend voor zowel de OAV van de geurstoffen als de geurconcentraties (sensorisch). De gemiddelde OAV van drie replica’s incl. standaard deviatie (SD) en de variatie coëfficiënt (RSD) is gegeven.

OAV-gemiddelde Bedrijf | Pilot 3 | Pilot 3 | Pilot 3 | Pilot 3 Positie (luchtwasser) | ingaand | ingaand | uitgaand | uitgaand | Rendement Luchtzakmateriaal | Nalofaan | Nalofaan | Nalofaan | Nalofaan Zaknummer | 280 | 092 | 292 | 099 CAS-NR | Naam gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD | gemiddelde | SD | RSD 431-03-8 | 2,3-Butanedione | 5.6 | 0.6 | 11.1 | 5.5 | 0.3 | 5.8 | 5.5 | 0.7 | 11.9 | 6.3 | 0.4 | 5.6 | -7% 64-19-7 | Acetic acid | 64.4 | 0.6 | 0.9 | 75.1 | 4.2 | 5.6 | 21.4 | 7.2 | 33.5 | 36.0 | 5.9 | 16.3 | 59% 79-09-4 | Propionic acid | 9.0 | 0.5 | 5.4 | 8.7 | 0.1 | 1.0 | 1.1 | 0.3 | 30.0 | 2.7 | 0.5 | 16.4 | 79% 79-31-2 | Isobutyric acid | 0.8 | 0.0 | 5.3 | 0.8 | 0.1 | 12.8 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | 100% 107-92-6 | Butyric acid | 357.6 | 13.3 | 3.7 | 349.6 | 18.5 | 5.3 | 22.0 | 0.7 | 3.1 | 53.9 | 4.3 | 8.0 | 89% 503-74-2 | Isovaleric acid | 143.5 | 4.2 | 2.9 | 146.8 | 11.2 | 7.6 | 4.7 | 0.2 | 3.6 | 11.8 | 1.0 | 8.4 | 94% 109-52-4 | Valeric acid | 50.9 | 1.5 | 3.0 | 54.8 | 4.3 | 7.8 | 1.6 | 0.1 | 7.8 | 4.2 | 0.5 | 11.3 | 95% 142-62-1 | Hexanoic acid | 0.1 | 0.0 | 2.5 | 0.1 | 0.0 | 23.5 | 0.0 | 0.0 | 33.2 | 0.0 | 0.0 | 7.5 | 91% 111-14-8 | Heptanoic acid | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 108-95-2 | Phenol | 0.1 | 0.0 | 6.0 | 0.1 | 0.0 | 5.4 | 0.0 | 0.0 | 17.1 | 0.0 | 0.0 | 31.4 | 79% 106-44-5 |

p-Cresol (4-methylphenol) | 269.6 | 13.4 | 5.0 | 351.9 | 20.5 | 5.8 | 14.0 | 1.4 | 10.0 | 34.0 | 0.4 | 1.1 | 92% 123-07-9 | 4-ethylphenol | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK | NK 120-72-9 | Indole | 0.4 | 0.0 | 0.0 | 0.5 | 0.0 | 7.1 | NK | NK | NK | NK | NK | NK | 100% 83-34-1 | 3-methyl indole | 7.2 | 1.6 | 21.7 | 10.0 | 1.1 | 11.1 | NK | NK | NK | 1.3 | 0.4 | 30.2 | 100% 7783-06-4 | Hydrogen sulfide | 4267.9 | 98.0 | 2.3 | 4328.1 | 97.0 | 2.2 | 2937.7 | 96.5 | 3.3 | 3030.0 | 31.6 | 1.0 | 31% 74-93-1 | Methyl mercaptan | 430.0 | 50.9 | 11.8 | 434.1 | 63.4 | 14.6 | 355.3 | 22.0 | 6.2 | 366.1 | 14.6 | 4.0 | 17% 624-92-0 | Dimethyl disulfide | 1.0 | 0.7 | 72.4 | 1.0 | 0.7 | 75.8 | 0.7 | 0.4 | 56.3 | 0.7 | 0.2 | 31.5 | 30% 7664-41-7 | Ammonia | 2.80 | 2.80 | 2.00 | 2.00 | 29% SumOAV | 5608 | 10 | 5767 | 13 | 3364 | 18 | 3547 | 13 | 39% Sensory (ouE/m3) | 5614 | 10927 | 2868 | 3682 | 60% Tabel 28 | Berekende geuractiviteitswaarden (OAV) van 18 geurstoffen en hun optelsom (SumOAV), gebaseerd op concentraties gemeten met de chemisch-analytische methode en de geurdrempelwaarden in de ingaande en uitgaande lucht van een luchtwasser gedurende meetperiode 4 (16 oktober) | op locatie | 3. Daarnaast zijn geurconcentraties weergegeven in odour units (OUE/m3; via sensorische methode).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://tytsjerksteradiel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/60a5f54b-c9ca-4f06-8430-2742df347d08?agendaItemId=49f2abe0-9b3a-4d6b-b57e-dbd5845071dc