14 - Bijlage 3 - Onderzoek “De toekomst is nu”

De interviews zijn voornamelijk gebruikt voor de benchmark, de vragen zijn gericht op het kunnen vergelijken van de inzet met de inzet van andere gemeenten. Deelvraag 3, 4 en 5. De interviews zijn ook in de ander deelvragen ingezet als veelbelovende praktijkvoorbeelden. De voorbeelden die uit de interviews naar voren komen, zijn bij een aantal instrumenten meegenomen. De ene keer zijn hier voorbeelden uit meerdere gemeenten besproken, de andere keer is het een enkele gemeente die ervaring heeft met het instrument.

Onderzoek implementatie Global Goals

21

3.5 Onderzoekseenheden In het onderzoek is een keuze gemaakt in de onderzoekseenheden. De onderzoekseenheden komen in de documentenanalyse en interviews terug en zijn in deze paragraaf verder gespecifeerd.

3.3.1 Documentenanalyse en interviews In dit onderzoek is een onderzoekseenheid gevormd, die gebruikt is voor de interviews, de benchmark en het vinden van praktijkvoorbeelden. De selectie van deze onderzoekseenheid is gemaakt op basis van locatie, in het onderstaande figuur zijn de Global Goals gemeenten in Nederland te zien in het donkergroen. De donkergroene gemeenten die binnen de lichtgroene cirkel vallen, zijn meegenomen in dit onderzoek. Het gaat in totaal om 14 gemeenten, zonder Tytsjerksteradiel gaat het om 13 gemeenten. Deze gemeenten zijn allen meegenomen in de benchmark op het gebied van online media en in het gebruik van de Global Goals in de beleidsdocumenten. Voor de interviews is niet elke gemeente benaderd, hierbij zijn twee gemeenten niet meegenomen, omdat zij qua ligging of samenstelling sterk verschillen van de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen. Dit gaat om de gemeenten Groningen en Schiermonnikoog, de eerste is een grote stad, de tweede is afgelegen gelegen en niet relevant qua omvang. Aa Hunze Assen Groningen Heerenveen Leeuwarden Noardeast-Fryslan Noordenveld Opsterland Westerkwartier Schiermonnikoog Smallingerland Sudwest-Fryslan Waadhoeke

Afgezegd Afgezegd Stedelijk Geïnterviewd Geinterviewd Niet meegenomen Geïnterviewd Geinterviewd Afgezegd Afgelegen Afgezegd Geinterviewd Geinterviewd

Figuur 5 Global Goals gemeenten in Nederland

In bovenstaande figuur is aangegeven welke gemeenten in de onderzoeksgroep vallen. Deze gemeenten zijn via de mail benaderd met de vraag of zij hun ervaringen met de Global Goals wilden delen. De respondenten hebben de keuze gekregen om het interview via de mail of via een telefonisch gesprek te houden. Hier is voor gekozen om de drempel voor deelname zo laag mogelijk te houden. In figuur 6 is ook aangegeven welke zes gemeenten uiteindelijk geïnterviewd zijn. Van de onderzoeksgroep hebben vier gemeenten het interview ‘afgezegd’, de redenen zijn; de gemeente doet niks aan de Global Goals of verwacht volgend jaar te starten & de gemeenteambtenaar heeft niet meer gereageerd. Bij een tweetal gemeenten die niet geïnterviewd zijn, is er wel gebruik gemaakt van de onderzoeken die in deze gemeenten zijn uitgevoerd; dit geldt voor Noardeast-Fryslan en Smallingerland.

3.6 Data-analyse In de vorige paragraaf werden de respondenten besproken. In deze paragraaf is aangegeven hoe de dataverzamelingsmethoden zijn geanalyseerd.

3.4.1 Interviews De acht interviews zijn opgenomen en getranscribeerd. Hierbij is gekozen voor samenvattend transcriberen, deze manier van interviewen past bij het doel van de interviews; het achterhalen van de gebruikte instrumenten voor zichtbaarheid en monitoring in vergelijkbare gemeenten. Na het transcriberen van de interviews, zijn deze gecodeerd. Gezien gewerkt is met gestructureerde (half) open interviews, zijn de vooraf opgestelde vragen eenvoudig te labelen. Bij het open coderen zijn de vragen gelabeld op de onderwerpen; zichtbaarheid intern,

Onderzoek implementatie Global Goals

22

zichtbaarheid extern, effectiviteit zichtbaarheid, budget, ureninzet, effectiviteit tijds- en geldbesteding, zicht op inzet en monitoring. Vervolgens is axiaal gecodeerd, de interviews zijn naast elkaar gelegd. Tenslotte is selectief gecodeerd, hierbij is de samenhang tussen de codes geanalyseerd. De concepten en verbanden die zijn aangetroffen, zijn uitgewerkt tot een theorie.

3.7 Validiteit en betrouwbaarheid De interne- en de externe validiteit en de betrouwbaarheid van dit onderzoek zijn voldoende gewaarborgd. Daarvoor zijn een aantal maatregelen opgesteld, die de betrouwbaarheid en validiteit verhogen. In de volgende tabellen zijn de maatregelen voor de betrouwbaarheid en validiteit te zien. Tabel 2 Maatregelen voor gewaarborgde betrouwbaarheid Maatregel Peer-examination

Toepassing De resultaten zijn door een of twee andere beleidsmedwerkers gecontroleerd. Deze gaven feedback op de geleverde stukken.

Getrianguleerd ontwerp

Er zijn meerdere methodes ingezet, zowel verschillende onderzoeksmethoden als dataverzamelingsmethoden. Verschillende onderzoekers observeren bij dezelfde situatie, zo zijn bijvoorbeeld bij de scores van de SDG-monitor de interpretaties van de onderzoeker naast die van de beleidsmedewerkers gelegd.

Interbeoordelaars Betrouwbaarheid Gestructureerde open interviews

(half)

Interviews zijn navolgbaar, omdat er binnen het onderzoek gebruik gemaakt is van gestructureerde interviews, met een vaste vragenlijst.

Tabel 3 Maatregelen voor gewaarborgde validiteit Maatregel Opnemen van interviews

gehouden

Waarborgen van de dataverzamelingsgeldigheid Het up-to-date houden van de informatie

Toepassing De interviews zijn opgenomen en samengevat uitgeschreven voordat er verbanden en conclusies worden getrokken Er zijn verschillende databronnen, methoden en theorieën gebruikt, om zoveel mogelijk bevestigend bewijs te verschaffen. Indien er nieuwe documenten werden aangeleverd, zijn deze gebruikt om de tot dat moment gevonden informatie te vernieuwen.

4 Resultaten In dit hoofdstuk worden de resultaten van het onderzoek weergegeven. In elke paragraaf is een aparte deelvraag behandeld. In de eerste paragraaf is de huidige beleidssituatie weergegeven. Daarna is een benchmark van de inzet op de Global Goals weergegeven in de tweede paragraaf. In de derde paragraaf is gekeken naar instrumenten voor betere inte zichtbaarheid van de Global Goals, opgevolgd door externe zichtbaarheid in de vierde paragraaf. Vervolgens is in de vijfde paragraaf gekeken naar monitoring. Tenslotte is in de vierde paragraaf gekeken naar prioritering van de doelen.

Onderzoek implementatie Global Goals

23

4.1 Huidige inzet Het is belangrijk om eerst een compleet overzicht te hebben van de huidige beleidsinzet op de Global Goals, voordat verder gekeken wordt naar de juiste implementatie van de doelen. In deze paragraaf wordt daarom een overzicht gegeven van de beleidsinzet van de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen. Deze inzet wordt gegeven aan de hand van de drie clusters van de VNG en de targets van de Global Goals. De clusters verschillen van het vergroten van de bekendheid van de doelen, via het ondersteunen van initiatieven van inwoners, organisaties en bedrijven tot het eigen gemeentelijke beleid. Het doel van dit overzicht is enerzijds het informeren van de gemeenteraad over de inzet op de Global Goals en anderzijds het verhogen van bewustzijn verhogen onder de ambtenarij.

4.1.1 Literatuur Noodzakelijke wetgeving De gemeente heeft een aantal wettelijke taken. Deze taken zijn in het directe belang van de inwoners van die gemeente (Rijksoverheid, 2020). De taken van de gemeenten die niet meegenomen worden in dit onderzoek zijn het bijhouden van de Basisregistratie Personen (BRP) en het uitgeven van officiële documenten. Deze dragen niet specifiek bij aan de targets van de Global Goals. De andere taken zijn hieronder gelinkt aan de targets van de Global Goals. De gemeente keert uitkeringen aan wie niet in de eigen levensonderhoud kan voorzien. De gemeente keert uitkeringen uit aan inwoners die niet in de eigen levensonderhoud kunnen verzien. Het uitkeren draagt direct bij aan het bestrijden van armoede, de volgende targets zijn hiervoor opgesteld: • • •

1.2: Het aandeel mannen, vrouwen en kinderen van alle leeftijden die volgens nationale defnities in armoede leven in al haar dimensies, minstens halveren 1.3: Nationale sociale zekerheidssystemen en maatregelen implementeren voor iedereen 1.4: Voor iedereen gelijke rechten op economische middelen, toegang tot basisdiensten, eigenaarschap en controle over land en andere vormen van eigendom, natuurlijke hulpbronnen, nieuwe technologie en fnanciële diensten

De gemeente is verantwoordelijk voor de Wet Maatschappelijke ondersteuning, de Participatiewet en de jeugdhulp. Deze wetten dragen direct bij aan het bestrijden van armoede (GG 1), het verminderen van ongelijkheid (GG 10), goed onderwijs voor iedereen (GG 4), gezondheidszorg (GG 3) en economische groei (GG 8). De volgende targets zijn hieraan gelinkt: • • • • •

Target 1.2, 1.3 en 1.4: zie vorige taak 3.4: Mentale gezondheid en welzijn bevorderen 3.8: Verzekerde zorg voor iedereen, inclusief toegang tot goede basiszorg en betaalbare essentiële geneesmiddelen en vaccins 8.5: Volledige en productieve tewerkstelling en waardig werk voor alle vrouwen en mannen, ook voor jonge mensen en personen met een handicap, en gelijk loon voor werk van gelijke waarde. 8.6: Tegen 2020 het aandeel aanzienlijk terugschroeven van jongeren die niet aan het werk zijn, geen onderwijs volgen en niet met een opleiding bezig zijn.

De gemeente is verantwoordelijk voor het huisvesten van scholen en geeft geld uit aan leerlingen die extra begeleiding nodig hebben. De huisvesting van school draagt bij aan onderwijs voor iedereen (GG 4) en het bet extra begeleiden draagt bij aan het verminderen van ongelijkheid (GG 10). Er zijn geen specifieke targets aan gelinkt.

Onderzoek implementatie Global Goals

24

De gemeente maakt bestemmingsplannen en geeft hierin aan welk gebied bestemd is voor huizen, welk deel voor natuur en welk deel voor bedrijven. Het maken van bestemmingsplannen kan bijdragen aan inclusieve, veerkrachtige en duurzame dorpen (GG11). De inhoud van de bestemmingsplannen bepaalt de verdere invulling van de targets. De gemeente houdt toezicht op de woningbouw en maakt daarover afspraken met woningcorporaties. De taak van de gemeente op het gebied van wonen draagt bij aan inclusieve, veerkrachtige en duurzame dorpen (GG 11). Het is daarnaast ook relevant op het gebied van armoede (GG 1). •

11.1 Tegen 2030 voor iedereen toegang voorzien tot adequate, veilige en betaalbare huisvesting en basisdiensten, en sloppenwijken verbeteren

De gemeente legt straten, wegen, voetpaden en fietsroutes aan. En zorgt dat ze onderhouden worden. Het onderhouden van de infrastructuur draagt bij aan inclusieve gemeenschappen (GG 11). Daarnaast op het gebied van veiligheid ook aan Global Goal 3 (Gezondheidszorg). • •

3.6 Tegen 2020 het aantal doden en gewonden in het verkeer wereldwijd halveren ( 11.2 Toegang voorzien tot veilige, betaalbare, toegankelijke en duurzame vervoerssystemen voor iedereen, waarbij de verkeersveiligheid verbeterd wordt. Met name door het openbaar vervoer uit te breiden, met aandacht voor de behoeften van mensen in kwetsbare situaties, vrouwen, kinderen, personen met een handicap en ouderen

De gemeente voert de wet Milieubeheer uit. Onder de wet Milieubeheer valt onder andere het gescheiden inzamelen van huisvuil. Dit draagt bij aan doelen 11 en 12. De volgende targets vallen hieronder; • •

11.1 De nadelige milieu-impact van steden per capita reduceren, ook door bijzondere aandacht voor luchtkwaliteit en afvalbeheer. 12.5 De afvalproductie aanzienlijk beperken via preventie, vermindering, recyclage en hergebruik.

De gemeente verstrekt subsidies, bijvoorbeeld aan een zwembad of een bibliotheek. Afhankelijk van de subsidies die gemeente verstrekt, kan dit bijdragen aan het bestrijden van armoede en ongelijkheid, het stimuleren van onderwijs voor iedereen of één van de andere doelen. De gemeente zorgt ervoor dat bedrijfsterreinen goed bereikbaar zijn. De bereikbaarheid kan - indien goed vormgegeven - bijdragen aan economische bedrijvigheid (GG 8) en infrastructuur voor duurzame economie (GG 9).

4.1.2. Analyse In de resultaten zijn de wettelijke taken van de gemeente naast de Global Goals gelegd, we zien hier dat de invulling van deze wetten soms bepaald aan welke doelen er gewerkt wordt. De gemeente kan hierin dus zelf bepalen hoeveel doelen zij hierin betrekt. Denkt de gemeente naast de toegankelijkheid van de dorpen d.m.v. fietspaden, ook aan de postieve effecten van emissieloos vervoer, dan wordt er ook gewerkt aan doel 7 (duurzame energie). Let zij daarnaast op de verlichting en ligging van de fietspaden, dan kan zij hierbij bijdragen aan een veilig gevoel voor vrouwen: Ongelijkheid verminderen (GG 10). De doelen die vaak terugkomen in de taken van de gemeenten zijn het bestrijden van armoede (GG 1), gezondheidszorg (GG 3) en duurzame gemeenschappen (GG 11).

Onderzoek implementatie Global Goals

25

De gemeente werkt aan (bijna) alle doelen met haar beleid. Beleidsstukken zijn vaak aan meer dan een doel of target gekoppeld. Het is daarom onmogelijk om alle beleidsstukken op dit moment te analyseren op de Global Goals. Wel kunnen een aantal documenten uitgelicht worden, om te laten zien dat deze integraal aan de doelen werken. Een voorbeeld die genomen kan worden is de Duurzaamheidsagenda, er wordt met dit beleidsdocument aan de volgende doelen gewerkt: • • • • • • • • •

6. Schoon water en sanitair 7. Duurzame energie 9. Industrie, innovatie en infrastructuur 11. Duurzame gemeenschappen 12. Verantwoorde consumptie en productie 13. Klimaatactie 15. Leven op het land 16. Vrede, veiligheid en sterke publieke diensten 17. Partnerschappen om doelstellingen te bereiken

4.1.3 Conclusie Uit de resultaten en de analye is gekeken naar de verplichte inzet van de gemeente op de Global Goals. Hieruit komt naar voren dat de gemeente aan bijna alle doelen werkt, maar dat vooral doel 1: bestrijden van wereldwijde armoede, doel 3: gezondheidszorg en doel 11: duurzame gemeenschappen vaak terugkomen. Deze kunnen gezien worden als de ‘basistaken’ van de gemeenten. De gemeente kan zel fhaar accent op andere doelen leggen, bv. In het verkiezingsprogramma en de begroting.

4.2 Benchmark: Inzet op Global Goals In de vorige paragraaf is aangegeven op welke manier de huidige beleidsinzet van de Tytsjerksteradiel bijdraagt aan de Global Goals. In deze paragraaf is de overige inzet van de gemeente vergeleken met de andere gemeenten uit de onderzoeksgroep. Er is hierbij gekeken naar de interne- en externe zichtbaarheid, het budget en de monitoring.

4.2.1 Resultaten Documentenanalyse De online zichtbaarheid van de gemeenten uit de onderzoeksgroep is gemeten door te kijken naar de officiële Facebookpagina’s van de gemeenten en de officiële gemeentewebsites. Uit de documentenanalyse kwam naar voren dat het grootste gedeelte van de gemeenten de Global Goals enkel op Facebook noemt

Onderzoek implementatie Global Goals

26

tijdens de Vlaggendag. De vlaggendag is een jaarlijks moment om de Global Goals vlag te hijsen, tijdens de internationale Global Goals dag. De gemeenten Leeuwarden en Schiermonnikoog zijn hierop een uitzondering, zij hebben vaker gepost, Schiermonnikoog over de Global Goals week en Leeuwarden over de lokale helden verkiezing. De gemeente Tytsjersteradiel heeft het afgelopen jaar (2020) drie keer berichten over de Global Goals geplaatst. De inhoud hiervan was een initiatief binnen de gemeente, de Vlaggendag en een bezoek van de wethouder aan de bassischolen i.h.k.v. de Vlaggendag. In de documentenanalyse is ook het gebruik van de Global Goals op de websites van de onderzoeksgroep bekeken. In onderstaand figuur is af te lezen dat 62% van de gemeenten een informatiepagina over de Global Goals heeft. De gemeenten Leeuwarden en Súdwest Fryslân hebben daarnaast nog het Global Goals logo rechtsboven op hun website staan, het logo is aanklikbaar en stuurt je door naar de informatiepagina over de Global Goals (Gemeente Leeuwarden, 2020) (Gemeente Súdwest-Fryslân, 2020). De populaire onderwerpen zijn ook weergegeven in de figuur. De gemeente Tytsjerksteradiel heeft geen aparte webpagina, wel zijn er een aantal losse persberichten op de website te vinden.

Figuur 6 Infographic gebruik Global Goals in online communicatie

Interviews In de interviews zijn er op drie thema’s vragen gesteld. Het eerste thema is de interne- en externe zichtbaarheid. Op de vraag ‘onderneemt uw gemeente acties om de zichtbaarheid binnen de organisaties te vergroten?’ reageerden de geïnterviewden van de gemeenten Leeuwarden en Súdwest Fryslan positief. ‘We organiseerden al twee webinars over de Global Goals’ en ‘er zijn al vier workshops over de Global Goals georganiseerd binnen onze gemeenten’, geven de ambtenaren aan. Andere gemeenten, zoals Opsterland, hebben wel het onderwerp Global Goals op internet staan, maar zijn er niet heel actief mee bezig. Er is ook gevraagd of de gemeente speciale Global Goals acties binnen de gemeente organiseert. Op deze vraag reageerden drie van de zes met nee. Gemeenten die hier wel positief op reageerden zijn Leeuwarden en Súdwest Fryslan. ‘Onze gemeente heeft al twee keer een Global Goals helden verkiezing georganiseerd, die voor veel publiciteit hebben gezorgd (Loppers, 2020) aldus de ambtenaar van Leeuwarden. ‘We doen

Onderzoek implementatie Global Goals

27

in Súdwest Fryslân mee aan de Global Goals vlaggendag en we nemen de Global Goals mee in bedrijfsbezoeken’ (ambtenaar Súdwest Fryslan, 2020). De gemeente Tytsjerksteradiel onderneemt (nog) geen acties binnen de eigen organisatie om de zichtbaarheid van de doelen in de interne organisatie te vergroten. Qua externe acties doet de gemeente mee aan de Vlaggendag en heeft de gemeente een tijdje de Global Goals vlag bij organisaties in de gemeente rondgebracht, om zo de bekendheid te vergroten. Er zijn ook vragen gesteld over het beschikbare budget voor de Global Goals en de ureninzet. Op de eerste vraag: ‘hebben jullie budget vrijgemaakt voor de Global Goals?’, reageerden alle respondenten met nee. De uitleg loopt hierbij uiteen ‘Er is budget aangevraagd, maar dit hebben we niet gekregen’ geeft de ambtenaar van Opsterland aan (Luchtenborg, 2020). Veel gemeenteambtenaren geven aan geen specifiek budget te hebben, maar wel gebruik te maken van andere bronnen. De ambtenaar van de gemeente Leeuwarden zegt hierover: ‘Er wordt gebruik gemaakt van verschillende potjes’ (Loppers, 2020). Er is daarna gevraagd of de gemeenten ook uren vrij hebben gemaakt voor de Global Goals. De antwoorden op deze vraag verschilden van gemeente tot gemeente. In Opsterland is Global Goals wel onderdeel van een functie, maar er is weinig tijd om dit onderwerp op te pakken (Luchtenborg, 2020).

Andere gemeenten, waaronder Leeuwarden en Sudwest-Fryslan geven aan dat de Global Goals niet in een specifieke functie zijn neergelegd, maar dat er wel een aantal ‘vaste medewerkers’ aan het thema werken. Tenslotte is er op dit onderwerp gevraagd of de geïnterviewden het gevoel hebben dat het budget en het aantal FTE toereikend zijn om goed met de Global Goals aan de slag te gaan. Hier zien we opnieuw een verschil tussen de ‘grotere gemeenten’ Sudwest Fryslan en Leeuwarden, die wel geloven dat het budget en FTE toereikend is, en de kleinere gemeenten als Opsterland en Noordenveld, die aangeven dat er te weinig tijd en geld is om zaken serieus op te pakken (Lobbezoo, 2020) (Luchtenborg, 2020). In de gemeente Tytsjerksteradiel is er wel een budget voor de Global Goals vrijgesteld, dit is 1500 euro per jaar. Daarnaast zijn er in een beleidsfunctie vier uren per week vrijgemaakt voor de Global Goals. Als derde thema in de interviews kwam de monitoring van de doelen aan bod. De geïnterviewden is de volgende vraag gesteld: ‘Heeft uw gemeente in beeld wat er aan de Global Goals wordt gedaan?’ De gemeente Leeuwarden heeft wel een aantal onderzoeken en scans laten uitvoeren en heeft redelijk goed zicht op wat en hoe de gemeente het doet (Loppers, 2020). Ook in de gemeente Súdwest Fryslan hebben ze een overzicht. De gemeenten Noordenveld en Opsterland geven aan dit niet te hebben.

De gemeente Tytsjerksteradiel heeft geen monitoring, het zicht op wat en hoe de gemeente aan de doelen werkt is diffuus.

4.2.2 Analyse In de documentenanalyse komt naar voren dat de gemeente Tytsjerksteradiel vaker berichten over de Global Goals plaatst dan 77% van de Global Goals gemeenten in het noorden. Zij zetten dus relatief hoog in op de zichtbaarheid via de sociale media. Op de website zien we echter het tegenovergesteld beeld, waarbij de gemeente Tytsjerksteradiel bij het overgrote deel gemeenten hoort dat geen pagina voor de Global Goals heeft ingericht. De zichtbaarheid is hier dan ook laag. Op het gebied van de online zichtbaarheid scoort de gemeente uiteindelijk gemiddeld, de gemeente kan deze score wel gemakkelijk verhogen. In de interviews komt de interne zichtbaarheid van de Global Goals, het valt op dat er twee uitschieters zijn op dit gebied, de andere gemeenten zijn nog aan het onderzoeken hoe zij de zichtbaarheid kunnen vergroten. De uitschieters zijn al bezig met het organiseren van verdiepende werksessies. De andere gemeenten gebruiken soms wel al Global Goals in het beleid, zoals de Omgevingsvisie of de Duurzaamheidsagenda, maar hebben dit niet tot de ‘vaste praktijk’ gebracht. De gemeente Tytsjerksteradiel zit ook ongeveer op dit niveau, in een aantal documenten komen de doelen wel terug, maar een standaard manier van werken bestaat er nog niet.

Onderzoek implementatie Global Goals

28

Op het gebied van externe zichtbaarheid kwam naar voren dat de gemeenten vaak wel meedoen aan de Vlaggendag, alhoewel dit niet voor elke gemeente geldt. Zij koppelen dit vaak aan het filmen van een wethouder of burgemeester die iets over de Global Goals verteld. Twee gemeenten geven aan ook de Global Goals mee te nemen in bedrijfsbezoeken, daarnaast organiseert de gemeente Leeuwarden verkiezingen. De gemeente Tytsjerksteradiel past hier bij de groep gemeenten die meedoet aan de Vlaggendag en filmpjes, maar nog geen grote evenementen organiseert in het kader van de doelen. Op het gebied van het budget loopt de gemeente Tytsjerksteradiel voorop. De andere gemeenten hebben minder of geen uren voor de Global Goals en moeten het budget uit verschillende potjes halen. Wat betreft de monitoring, past de gemeente Tytsjerksteradiel weer bij de grootste groep gemeenten, er is nog niet aan monitoring gedaan. Na dit onderzoek zal de gemeente al bij de top behoren.

4.2.3 Conclusie Uit de documentenanalyse kan geconcludeerd worden dat de zichtbaarheid van de Global Goals op de Facebookpagina van de gemeente Tytsjerksteradiel redelijk hoog is vergeleken met andere gemeenten uit de onderzoeksgroep. De gemeente schiet echter tekort in de zichtbaarheid op de website. Met een beetje extra inzet, kan de gemeente snel één van de meest zichtbare gemeenten worden. Uit de interviews komt dat de gemeente Tytsjerksteradiel op alle vlakken overeenkomt met de grootste groep gemeenten, die nog moeten uitzoeken hoe zij structureel met de doelen aan de slag willlen gaan. Een uitzondering hierop is het budget en de FTE, de gemeente loopt hierin juist voorop.

4.3 Interne zichtbaarheid In de voorgaande paragrafen is er gekeken naar de huidige beleidsinzet op de Global Goals en de inzet van de gemeente op zichtbaarheid van de Global Goals. In het vooronderzoek kwam naar voren dat de beleidsinzet niet voldoende zichtbaar is. In deze paragraaf is daarom onderzocht welke instrumenten de gemeente in kan zetten om de zichtbaarheid van de Global Goals te vergroten. De instrumenten bestaan uit werksessies en het meenemen van de Global Goals in collegeprogramma’s, Raadsvoorstellen, beleidsstukken en begrotingen.

4.3.1 Resultaten Het werken aan de Global Goals in de ambtelijke organisatie begint met het bewust zijn van de inhoud en de werking van de Global Goals. Uit verkennende gesprekken binnen de werkmaatschappij bleek dat lang niet alle medewerkers van de werkmaatschappij 8KTD op de hoogte zijn van (de inhoud van) de Global Goals, ook kwam naar voren dat er wel veel behoefte is om dit bewustzijn te verhogen. Literatuuronderzoek In deze subparagraaf wordt daarom eerst onderzocht hoe de medewerkers van de organisatie het beste geïnformeerd kunnen worden over de Global Goals. De gemeente heeft al geëxperimenteerd met enkele

Onderzoek implementatie Global Goals

29

communicatievormen. Er zijn filmpjes opgenomen en persberichten naar buiten gebracht, voor beide geldt dat de doelgroep niet de interne organisatie was, maar zij wel intern zijn verspreid. Beide communicatievormen zijn passief en kunnen volgens het communicatiemodel van (Bloisi, Cook, & Hunsaker, 2007) gezien worden als eenzijdige communicatie, de ontvanger heeft een kleine rol en stuurt geen (inhoudelijke) feedback. Bij het plaatsen van persberichten is daarnaast geen mogelijkheid tot nonverbale communicatie. Uit een onderzoek van (Visser, Willems, & Ribbens, 2005, p. 18) naar de invloed van communicatie op veranderingstrajecten, blijkt dat goede non-verbale communicatie een van de belangrijkste aspecten van goede communicatie is. Het uitblijven van directe feedback en non-verbale communicatie kan leiden tot een grote ruis in het communicatieproces, zie Figuur 8 op de volgende pagina. Dit gegeven maakt het uitsluitend gebruiken van deze passieve vorm van informatieverstrekken minder effectief. Daar komt bij dat uit verschillende onderzoeken blijkt dat de effectiviteit van intranet onder andere afhankelijk is van de ‘cognitieve kosten’ (Hoeken, Hornikx, & Hustinx, 2009, p. 12). Het CBS constateerde eerder al dat 40% van de werknemers in het publiek domein een informatieovervloed ervaart (Binnenlands Bestuur, 2019).

Daarom is aannemelijk dat werknemers die al veel informatie te verwerken hebben en de directe relevantie van de Global Goals niet zien, de informatieberichten of filmpjes niet tot zich zullen nemen. Dit ondermijnt niet direct het nut van de gebruikte methoden, maar maakt onderzoek naar aanvullende methoden wel noodzakelijk. Als de gemeente ervoor kiest om op hoog niveau in te zetten op de Global Goals, is het belangrijk dat de bekendheid – en de bereidheid om met de doelen te werken - over de gehele linie vergroot wordt. Er is in de literatuur gezocht naar een mogelijkheid om dit te bewerkstelligen. Een gezamenlijke bijeenkomst kan een goed instrument zijn om alle medewerkers tegelijkertijd in te lichten. In het onderzoek van (Visser, Willems, & Ribbens, 2005, p. 17) blijkt dat veranderingsbereidheid van medewerkers hoger is wanneer zij op de hoogte worden gesteld van de noodzaak van de verandering, de voordelen van de verandering voor de organisatie en de voordelen voor het eigen werk. Een kick-off van het management wordt vaak goed gewaardeerd door medewerkers (Visser, Willems, & Ribbens, 2005, p. 18). Tijdens de kick-off kan het management de medewerkers over de voordelen en de noodzaak van de verandering voor de organisatie toelichten. De kick-off kan naast de informerende functie, ook een inspirerende en motiverende werking hebben (Rood, 2000).

Een andere manier om de bereidheid te vergroten, is het organiseren van workshops/werksessies. Een werksessie is een instrument dat vaak effectief wordt ingezet voor verandermanagement (Cameron & Green, 2019, p. 58). Het effect van de werksessies hangt wel af van onder andere; de voorbereiding, de kwaliteit van de facilitator, de groepsgrootte en de opvolging van de opbrengst van de workshop. De belangrijke rol van de facilitator kan ook uit Figuur 8 opgemerkt worden. De facilitator moet signalen van de deelnemers decoderen en voorkomen dat er te veel ruis ontstaat. De groepsdynamiek kunnen lezen is hierbij van groot belang.

Boodschap & Kanaal

Zender 1. Idee/gevoel ontstaat 2. Encodeert 3. Verzendt via kanaal

Verbaal -

Mondeling Geschreven Elektronisch

Ontvanger

1. Neemt waar 2. Decodeert 3. Reageert

Non-verbaal Geen antwoord einde communicatie

-

Lichaamstaal

Onderzoek implementatie Global Goals - Stemtoon

-

Aanraking

Geen antwoord 30 eenzijdige communicatie

Feedback tweezijdige communicatie Figuur 7 Communicatiemodel (Bloisi, Cook, & Hunsaker, 2007)

Naast het inzetten van de kick-off en interactieve werksessies, blijven passieve communicatievormen een rol spelen in de communicatie met medewerkers. Volgens (Visser, Willems, & Ribbens, 2005, p. 10) zijn deze prima in te zetten voor meer eenvoudige boodschappen. Daar komt bij dat ze ook minder tijdsintensief zijn.

Het vormgeven van documenten met behulp van de Global Goals komt in de literatuur in verschillende vormen terug. De eerste vorm is het collegeprogramma. Elke vier jaar wordt na de gemeenteraadsverkiezingen een coalitie gevormd, die een collegeprogramma (bestuursakkoord of coalitieakkoord) presenteert. In dit programma worden altijd een aantal thema’s uitgelicht waar de gemeente aan wil werken. Binnen deze thema’s is aangegeven wat de coalitie wil bereiken en welke maatregelen getroffen worden om daar te komen. De thema’s kunnen soms gekoppeld worden aan kaders buiten de gemeente. De gemeente Tytsjerksteradiel heeft in haar programma de thema’s gekoppeld aan het IBP (Interbestuurlijk Programma). In andere gemeenten zijn de Global Goals gebruikt als verbindende factor. De coalitie van Opsterland heeft bij een aantal thema’s aan het einde de betreffende Global Goals genoemd (Gemeente Opsterland, 2018). De gemeente Leeuwarden heeft na het opstellen van collegeprogramma gekeken aan welke Global Goals bij elk van de zeven thema’s wordt gewerkt (Gemeente Leeuwarden, 2018). In Heerenveen wordt in de inhoudsopgave van het hoofdlijnenakkoord al een overzicht gegeven van de Global Goals. Daarnaast worden bij elke thema ook de bijbehorende Global Goals symbolen weergegeven.

Zij gebruiken de doelen als handvaten: ‘De goals hebben direct of indirect een verband met ons dagelijks werk en laten zien dat we niet alleen uitvoeren, maar ook katalysatoren van verandering zijn’ (Gemeente Heerenveen, 2018). Het coalitieakkoord is het eerste, brede document van het nieuwe college. In de periode daarna worden vele andere documenten door de gemeente opgesteld. Deze beleidsdocumenten hebben vaak een connectie met de Global Goals, zoals uit paragraaf 5.1 is gebleken. Verschillende gemeenten zijn al

Onderzoek implementatie Global Goals

31

begonnen met het koppelen van de beleidsstukken aan de Global Goals. Hierbij geldt dat meerdere inspanningsniveaus zijn te onderscheiden. In beleidsstukken komen de doelen doorgaans terug als ‘kapstok’ voor hoofdstukken, of als aparte paragraaf. Dit laatste doen de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen zelf ook al, bijvoorbeeld in de Duurzaamheidsagenda. Een ander specifiek document waar we de Global Goals in terug kunnen zien, is de begroting. De gemeente Eindhoven heeft in de programmabegroting voor 2020 een connectie gemaakt met de Global Goals (Gemeente Eindhoven, 2021) en is hiermee koploper. De relevante doelen worden per programma genoemd. Een ander voorbeeld geeft de gemeente Oisterwijk (College gemeente Oisterwijk, 2019, p. 43). Zij zijn afgeweken van de standaard programma’s en hebben een paar krachtige programma’s gekozen, waarin meerdere Global Goals samenkomen. Deze zijn als kapstok gebruikt voor de begrotingsonderdelen. In meerdere gemeenten wordt ook gekeken hoe de Global Goals als onderdeel in het raadsvoorstel meegenomen kunnen worden. In een aantal gemeenten is een invulveld in het voorstel geplaatst waar moet worden aangegeven aan welke doelen met het voorstel gewerkt wordt (Gemeente Rheden, 2020).

In de gemeente Noordenveld wordt bij college- en raadsvoorstellen het toekomstige beleid expliciet getoetst aan een aantal Global Goals (7, 10, 11, 13 en 15) door de paragrafen 'duurzaamheid' en 'inclusie' toe te voegen. De desbetreffende adviesgroep wordt geconsulteerd wanneer er invloed op één van deze twee onderwerpen verwacht wordt. Er is niet gekozen voor toetsing aan de Global Goals, omdat dit volgens het college veel extra werk vergt op het gebied van inbedding in de organisaties en procedures, aanpassing van stukkenstroom en standaarddocumenten (College Noordenveld, 2020, p. 2). Interviews Bij de gemeenten Súdwest Fryslân en Leeuwarden is voor de corona-uitbraak gewerkt met Global Goals sessies (Loppers, 2020). Tijdens deze sessie wordt met een groepje ambtenaren gekeken aan welke doelen zij werken en wat de voordelen van de Global Goals zijn voor hun eigen werk. De gemeente Waadhoeke wil kijken of zij in deze sessies de Global Goals targets kunnen formuleren die bij de rollen en taken van de gemeente passen (Hesseling, 2020). De gemeente Leeuwarden lijkt voorop te lopen, door intern meerdere facilitators op te leiden, die de sessies kunnen begeleiden met interactieve werkvormen. Er is in de gemeenten van de onderzoeksgroep geen vaste formule voor de werksessies, zo verschilt de inhoud, de organisator en de vrijblijvendheid per gemeente.

In het interview met de gemeente Waadhoeke kwam naar voren dat de gemeenten in een aantal beleidsdocumenten de opbouw van de hoofdstukken al heeft verbonden aan de Global Goals. De beleidsstukken krijgen daardoor eerder een verbindend karakter, er wordt verder gekeken dan de effecten op het eigen beleidsveld. Dit past in de opkomst van het integraal werken. Verder werd aangegeven dat de targets van de Global Goals inspirerend werken, zij kunnen ambtenaren helpen verder na te denken over de impact die de gemeente kan maken (Hesseling, 2020).

4.3.2 Analyse Literatuur In de resultaten kwamen meerdere instrumenten aan bod die de bereidheid van de medewerkers om te werken aan de Global Goals (kunnen) verhogen. Het kick-off evenement is een eerste instrument, het lijkt een goede aftrap van de ‘nieuwe manier van werken’ met de Global Goals. Aangezien één kick-off evenement niet voldoende is om voor elk vakgebied de connectie met de Global Goals te bespreken, zullen aanvullende methoden ingezet moeten worden. De gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen kunnen na de kick-off werksessies organiseren, om de ambtenaren uit te laten vinden op welke manieren hun werk met de Global Goals verweven is. Het is

Onderzoek implementatie Global Goals

32

belangrijk om goed na te denken over het format, hiervoor kan de gemeente inspiratie opdoen bij omliggende gemeenten. Het gebruiken van de Global Goals in beleidsstukken en raadsvoorstellen is een andere manier van werken, die niet zomaar doorgevoerd kan worden binnen een organisatie. Het is belangrijk dat ambtenaren dit zien als een verrijking, in plaats van een extra taak. De gemeente kan ervoor kiezen om workshops te organiseren, waarin zij bespreken hoe je de doelen terug kan laten komen in beleidsstukken, eventueel kunnen zij hier ook ervaringsdeskundigen uit andere gemeenten voor vragen. De gemeente kan er daarnaast voor kiezen om dit per team of beleidsveld op te pakken, zodat voorlopers niet hoeven te wachten. Daarnaast moeten zij een keuze maken in vrijblijvendheid en de organisator. Kiest de gemeente voor een externe facilitator, dan zijn hier extra kosten aan verbonden. Het is eerder aan te raden medewerkers binnen de organisatie hiervoor op te leiden en in te zetten. Hier zullen ook kosten aan verbonden zijn, maar de ervaring die zij opdoen kunnen zij ook voor andere projecten binnen de gemeente(n) inzetten. Zij kunnen op hun beurt ook andere medewerkers leren facilitator te worden. De kosten voor een externe training om facilitator te worden bedraagt tussen de 600 en 1800 euro (Springest, 2020).

De kosten voor het inhuren van een facilitator voor een sessie van twee uren zal tussen de 200 en 400 euro bedragen. Het aanwenden van eigen personeel is daarmee op langere termijn de slimste optie. Naast het inzetten van de kick-off en interactieve werksessies, zullen ook de passieve communicatievormen een rol blijven spelen in de communicatie met medewerkers. Vormen die de gemeente kan inzetten zijn de informatieberichten en filmpjes, als ook het toevoegen van het Global Goals logo aan de handtekening van medewerkers of het versturen van een Global Goals nieuwsbrief. Voor de laatste twee geldt dat het wijs is deze pas in te zetten na het opstarten van het proces. Het kan anders de bereidheid om te werken aan de doelen eerder tegenwerken. In de beleidsstukken zou de gemeenten de Global Goals terug kunnen laten komen. In het literatuuronderzoek van de drie gemeenten zien we een vrij eenvoudige manier van het zichtbaar maken van de Global Goals in het coalitieakkoord. Het integreren van de Global Goals hierin geeft gewicht aan het zijn van een Global Goals gemeente. Het is een mooie kans om te laten zien dat de coalitie de doelen serieus neemt. Aangezien het weinig tijd en budget vergt, is het aan te raden de volgende collegeprogramma’s te voorzien van de Global Goals per thema, zoals ook aangeraden door VNG (VNG, 2020).

De gemeente kan ook een stap verder gaan en het collegeprogramma inrichten vanuit de Global Goals met daarbij speerpunten die direct bijdragen aan de bijbehorende targets. Dit is een hoger ambitieniveau, dat wel meer ureninzet vraagt, maar aangezien de medewerkers na de sessies beter op de hoogte zullen zijn van de doelen binnen hun domein, kunnen deze uren verspreid worden onder de ambtenaren. De begroting kan als speciaal beleidsdocument ook gebruikt worden om de zichtbaarheid van de Global Goals te vergroten. Het koppelen van de Global Goals aan de programma’s van de begroting is een eerste stap in het integreren van de doelen in de begroting. Het geeft duiding, maar maakt nog geen sturing mogelijk. Hiervoor zal er op een ander niveau gewerkt moeten worden. In de begroting wordt per programma aangegeven wat de gemeente wil bereiken en wat zij daarvoor gaat doen, de kosten en de baten, de verschillen met het voorgaande budgetjaar en de indicatoren (Gemeente Tytsjerksteradiel, 2020, p. 50). Het eerste niveau van het integreren in de begroting kan ook voor de gemeente Tytsjerksteradiel gebruikt worden, hiervoor wordt de programmabegroting 2021 gebruikt (Gemeente Tytsjerksteradiel, 2020, p. 12).

Het voordeel van het weergeven van de begroting op deze manier, is dat het direct inzichtelijk is aan welke programma’s het meeste wordt gespendeerd en welke doelen hieraan gerelateerd zijn. In onderstaand figuur is de programmabegroting van de gemeente Tytsjerksteradiel (x-as) gekoppeld aan de Global Goals (y-as). De koppeling van Global Goals staat niet volledig vast, wanneer bestedingen veranderen, kunnen andere doelen relevant worden.

Onderzoek implementatie Global Goals

33

Figuur 8 Koppeling programmabegroting en Global Goals

In de figuur is af te lezen dat Global Goals 10 (ongelijkheid verminderen), 11 (duurzame gemeenschappen), 8 (eerlijk werk en economische groei) en 17 (partnerschappen) de meeste koppelingen hebben met de programma’s. Dit wil niet zeggen dat in deze doelen ook het meeste geldt gestoken wordt, het geeft eerder aan dat deze doelen erg breed zijn en in vele beleidsvelden terugkomen. Als we kijken naar de programma’s, valt direct op dat Volksgezondheid en Milieu een connectie heeft met maar liefst tien doelen. Deze wordt gevolgd door het Sociaal domein en Economie met elk zes doelen. Dit is geen verrassing aangezien de Global Goals ook gericht zijn op ecologische-, sociale- en economische- veranderingen. Dit zijn precies de onderwerpen die veel connecties hebben met de doelen. Een belangrijk programma, dat niet direct veel doelen bevat, is Bestuur & Dienstverlening, deze beslaat een groot deel van het begrotingsbudget. De gemeente kan kiezen voor een ambitieuze toepassing van de Global Goals of een minimale inzet. De ureninzet voor het koppelen in Figuur 0 is zeer minimaal. Naarmate de gemeente kiest voor een hoger inspanningsniveau, zullen meer uren gevergd worden. Dit zal voornamelijk gelden voor de eerste jaren, waarin nog gezocht moet worden naar een geschikte werkvorm.

Wanneer door de jaren het format vast komt te staan en de beleidsmedewerkers beter op de hoogte zijn van de doelen, zal het minder tijd kosten om koppelingen te maken tussen de programma’s, de maatregelen en (de targets van) de Global Goals. In de resultaten kwam ook naar voren dat de Global Goals goed meegenomen kunnen worden in Raadsvoorstellen. Dit heeft als voordeel dat direct duidelijk is welke sector overschrijdende effecten het

Onderzoek implementatie Global Goals

34

beleidsstuk heeft, maar op deze manier is ook beter te monitoren welke Global Goals het vaakste terugkomen in raadsvoorstellen.

4.3.3 Conclusies Uit de literatuur komt dat een nieuwe manier van werken goed geintroduceerd kan worden met een gezamenlijke bijeenkomst (kick-off evenement). Om de manier van werken verder te ontwikkelen, zijn werksessies een goed instrument. Het succes van deze sessies staat en valt bij een goed format. Het is in ieder geval voordeliger om hiervoor intern iemand op te leiden. Een laatste instrument voor het motiveren van medewerkers is het zenden van passieve communicatie in de vorm van mails en berichten op Sharepoint. Uit het onderzoek naar de Global Goals in de beleidsstukken kan geconcludeerd worden dat de gemeente de Global Goals gemakkelijk zichtbaar kan maken op deze manier. De gemeente kan de niveau's op meerdere niveau's betrekken, het benodigde aantal uren verschilt sterk per niveau. Het coalitieakkoord kan na het opstellen gekoppeld worden aan de Global Goals of vooraf ingericht worden op de Global Goals. In de begroting kan de connectie tussen de standaardprogramma's en de doelen gemaakt worden of de begroting kan ingericht worden op de Global Goals. In de Raadsvoorstellen kunnen de ambtenaren aangeven aan welke doelen er gewerkt wordt of het voorstel kan getoetst worden aan de doelen.

In andere beleidsstukken kan een paragraaf opgenomen worden over de Global Goals of de Global Goals kunnen gebruikt worden om het denkproces en de opmaak van het beleidsstuk vorm te geven.

4.4 Externe zichtbaarheid In de vorige paragraaf werden mogelijke instrumenten voor zichtbaarheid binnen de gemeentelijke organisatie besproken. In deze paragraaf zijn vier instrumenten behandeld die gericht zijn op ondernemers, maatschappelijke organisaties en inwoners. Eerst is ingegaan op online zichtbaarheid, vervolgens is gekeken naar de Global Goals helden- verkiezing, daarna naar een Global Goals/Fairtrade markt en tenslotte een Global Goals subsidie.

4.4.1. Resultaten Een van de makkelijkste manieren om te communiceren met inwoners, is via de online mediakanalen. In de tweede paragraaf van dit hoofdstuk is een benchmark uitgevoerd waarin de inzet van de gemeente Tytsjerksteradiel is vergeleken met andere Global Goals gemeenten in het noorden. In deze paragraaf zijn de theorieën over Facebook en websites meegenomen. Gemeenten kunnen de effectiviteit van Facebook berichten meten aan de hand van het aantal bereikte inwoners. Het bereik is op Facebook het hoogste bij video’s, daarna volgen de teksten die begeleid worden door foto’s (Steijger, 2019). Een onderzoek van Frankwatching naar de contentstrategie van gemeenten,

Onderzoek implementatie Global Goals

35

geeft aan dat een vermakende vertelwijze en een inwonersperspectief bovengemiddeld gewaardeerd worden (van Os, Hachmang, & Trampe, 2020). Voorkeuren zijn verder sterk afhankelijk van het opleidingsniveau en het participatieniveau van de inwoner. Naast Facebook, is ook de website een manier om de Global Goals online zichtbaar te maken. De gemeente kan een webpagina op de eigen website indelen, of een aparte website opzetten met de Global Goals als enige onderwerp. De voor- en nadelen van het opzetten van een aparte website zijn in onderstaande figuur weergegeven.

Figuur 9 Voor- en nadelen aparte Global Goals website

Naast de online zichtbaarheid, zijn er ook instrumenten die op een andere manier de zichtbaarheid vergroten richting ondernemers, organisaties en inwoners. Elk jaar wordt op 25 september het bestaan van de Global Goals gevierd. De dag staat ook bekend als SDGAction Day of Vlaggendag. Vele organisaties vragen op deze dag aandacht voor de doelen. De gemeente Tytsjerksteradiel heeft de afgelopen jaren tijdens deze dag een kinderboek over de doelen uitgereikt aan alle basisscholen en de vlag gehesen op het gemeentehuis (Gemeente Tytsjerksteradiel, 2020). In een tweetal gemeenten is een Global Goals markt/fair/event georganiseerd tijdens de Global Goals dag. De gemeente Schiermonnikoog organiseerde in 2019 een informatieve markt over de Global Goals, verenigingen en organisaties lieten zien hoe zij aan de doelen bijdragen (Gemeente Schiermonnikoog, 2019, p. 1). De gemeente Groningen organiseerde in hetzelfde jaar een event, waar door middel van een roulerende infomarkt deelnemers werden opgeroepen om samen een blik op het jaar 2030 te werpen en nieuwe netwerken te vormen (VNG, 2018). De markt over de Global Goals kan gezien worden als een opvolger van de Fairtrade markten, deze markten werden vaak georganiseerd door gemeenten en werkgroepen Fairtrade.

Buurgemeente Noardeast Fryslan organiseerde in 2019 een Fairmarkt, lokale organisatie, milieuverenigingen, boeren en Wereldwinkels deden mee met een kraam. De kramen worden gratis aangeboden (Fairtrade Noardeast-Fryslan, 2020). Naast de gemeenten uit de onderzoeksgroep, is ook de gemeente Helmond bekend met het organiseren van een Global Goals markt. Bij elke marktkraam werd aangegeven aan welke onderwerpen er wordt gewerkt door de organisatie, o.a. duurzaamheid, milieu, Fairtrade, innovatie en inclusiviteit. De markt werd goed bezocht en zaou al meerdere netwerkjes hebben doen ontstaan (Fairtrade & Global Goals Helmond, 2019). De gemeente Tytsjerksteradiel heeft zelf ook ervaring met het organiseren van een markt in de vorm van de lifestyle fair Oars! (Gemeente Tytsjerksteradiel, 2016). Tijdens deze fair werden kookworkshops, een concert en een modeshow gehouden, daarnaast was een streekmarkt (Gemeente Tytsjerksteradiel, 2016). Helaas is na het overdragen van de organisatie aan de ondernemers geen fair meer georganiseerd. Een andere methode voor het betrekken van inwoners, organisaties en ondernemers is het beschikbaar stellen van een subsidie. De gemeente Aa en Hunze heeft de subsidie ‘Hier én Daar’ opengesteld voor

Onderzoek implementatie Global Goals

36

initiatieven die de bekendheid van de Global Goals vergroten of de deelnemers zelf actief bij laat dragen aan het bereiken van de Global Goals (Beleidsregel subsidie Global Goals; Hier & Daar, 2020).De gemeente heeft gekozen om de hoogte van de subsidie op maximaal 500 euro te zetten. De gemeente Utrecht heeft ook een subsidie voor Global Goals, de maximale hoogte is hier 4000 euro. Hiervoor moeten organisaties wel ingeschreven moet bij de Kamer van Koophandel, dit kan een hoge drempel zijn voor initiatiefnemers.

Interviews Een instrument die zowel inwoners, als ondernemers en organisaties activeert, is het organiseren van een verkiezing. Er zijn meerdere instanties die ondernemers en maatschappelijke organisaties belonen voor hun maatschappelijke inzet in de vorm van ‘groene’ of ‘duurzame’ lintjes. Op gemeentelijk niveau is er ook al enige ervaring met het uitreiken van een dergelijke ‘prijs’. De gemeente Leeuwarden heeft in 2019 en 2020 tijdens de Global Goals dag een brede verkiezing tot ‘Global Goals-held’ georganiseerd. ‘De gemeente erkent elk jaar een aantal Leeuwarders die zich op een bepaalde manier inzetten voor een duurzamere en betere wereld als lokale held’ (Gemeente Leeuwarden, 2020). De gemeente heeft halverwege juni een oproep gedaan onder inwoners om hun lokale held te nomineren. Daarna heeft de gemeente uit alle nominaties een selectie gemaakt, de uiteindelijk gekozen helden van Leeuwarden zijn gekozen door een commissie van oud-helden en de burgemeester. De verkiezing levert niet alleen informatie aan bij inwoners, maar zet hen ook aan tot actie. Het zet lokale initiatieven en ondernemers aan om meer na te denken over de inhoud van de Global Goals en hun bijdrage hieraan. De procedures van de nominaties en uitreiking leveren meerdere publiciteitsmomenten op voor de gemeente en de genomineerden (Loppers, 2020).

In Tytsjerksteradiel is in 2019 al ervaring opgedaan met de ondernemersprijs. Deze werd uitgereikt door de gemeente en Rabobank Drachten Noordoost Friesland (Gemeente Tytsjerksteradiel, 2020 ). Ondernemers werden beoordeeld op hun aandacht voor maatschappelijke betrokkenheid, duurzaamheid en innovatie. Na de nominaties zijn bedrijfsbezoeken georganiseerd, tenslotte is een keuze gemaakt door het panel. Er werd naast de ‘gewone’ prijs ook een publieksprijs uitgereikt.

4.4.2 Analyse Literatuuronderzoek De theorie over effectieve Facebookberichten laat zien dat de berichten van de gemeente Tytsjerksteradiel goed aansluiten bij de beste berichten. Twee van de drie berichten zijn begeleid met een video, waarvan één vanuit het inwonersperspectief. Er is gekozen om nog laagdrempelig te communiceren over de doelen, zodat niet alleen ‘duurzaamheidsinsiders’ getrokken worden. De gemeente heeft al met al een goede basis op Facebook, aangezien video’s en verhalen vanuit het inwonersperspectief goed scoren. Op basis van de huidige inzet op de Global Goals, is een aparte website niet nodig. De gemeente kan wel het Global Goals logo toevoegen op de startpagina en een aparte pagina aanmaken. Deze kan zij dan vullen met informatie over wat de gemeente al doet aan de doelen, de acties die de gemeente heeft georganiseerd en een video van de Global Goals dag. In de toekomst kan dit aangevuld worden met het delen van praktijkvoorbeelden en het verstrekken van informatie over bv. deelname aan een verkiezing of markt. Dit komt ook overeen met het oorspronkelijke plan van de gemeente (Gemeente Tytsjerksteradiel, 2016, p. 12). Het is daarnaast interessant

Onderzoek implementatie Global Goals

37

om te kijken of aangesloten kan worden bij de communicatie over duurzaamheid, waar de komende periode door de gemeente extra op ingezet zal worden (Gemeente Tytstjerksteradiel, 2021). In de resultaten werd ook een Global Goals event besproken. Het lijkt een mooie mogelijkheid om veel inwoners te bereiken, maar de kans is groot dat de Mienskip niet zonder de hulp van de gemeente oppakt. De gemeente kan ervoor kiezen om hier wel weer mee te helpen, ook al is het geen kerntaak. Zij kan hiervoor ook aansluiting zoeken met de Duurzaamheidagenda, hierin is ook voorgesteld om een kwartaal of maand van de duurzaamheid te organiseren (Gemeente Tytstjerksteradiel, 2021). Een Global Goals markt zou hier goed in kunnen passen. Een dergelijke markt kan ook veel publiciteit opleveren. De invulling kan op veel manieren worden vormgegeven. Er kan ook aansluiting plaatsvinden met de lokale helden verkiezing, zoals een uitreiking tijdens de markt door de burgemeester. Voor de gemeente Achtkarspelen zou een Global Goals markt een mooie aftrap kunnen zijn om de ondernemers die daar recentelijk Fairtrade zijn geworden in de spotlight te zetten. De gemeente zou hiervoor in de periode voor de markt wel een aantal uren vrij moeten maken. Het aannemen van een faciliterende rol past hierbij goed bij de beleidsmedewerker Global Goals.

De Global Goals subsidie is een mooie kans voor de gemeente om de zichtbaarheid van de Global Goals te vergroten, zonder hier zelf al te veel uren in te steken. De gemeente kan zich hierdoor richten op haar kerntaken en de overige taken als het ware uitbesteden. In andere gemeenten worden zo bijvoorbeeld ook subsidies verstrekt aan werkgroepen die een Global Goals markt organiseren. Het voordeel van een subsidie verlenen is dat de inwoners gestimuleerd worden om een project op te zetten. Het nadeel is dat de gemeente hier niet zelf de volledige regie over heeft. Afgezien van het goedkeuren van het projectvoorstel, hebben de initiatiefnemers de vrijheid om het project verder in te vullen. De gemeente kan experimenteren met het inzetten van een dergelijke subsidie en hierbij zelf de voorwaarden opstellen. Zij kan hierbij voor inspiratie kijken naar andere gemeenten en overwegen of zij dit format overnemen. De gemeente kan hier zelf een keuze in maken. De gemeente kan ook een koppeling maken met bestaande subsidies, die ook al aan één of meerdere Global Goals werken. De gemeente kan in de subsidieaanvraag een kopje Global Goals zetten, waar aangegeven wordt aan welke doelen wordt gewerkt. De ureninzet is afhankelijk van het budget en het aantal aanvragen.

De beoordeling van de aanvragen hoeft niet door de beleidsmedewerker Global Goals gedaan te worden, maar kan bij de afdeling gelegd worden die subsidies afhandelt.

Interviews Het verwachte bereik van een Global Goals verkiezing is hoog, maar er zal ook een behoorlijke tijdsbesteding gevraagd worden. Dit is natuurlijk wel afhankelijk van de procedure en als een private partij als de Rabobank een deel van de organisatie op zich neemt, scheelt dit in de gemaakte uren. De uren hoeven niet per se door de beleidsmedewerker Global Goals gemaakt te worden, dit kan ook bij een beleidsmedewerker economie neergelegd worden. De gemeente kan onderzoeken of in 2022 een connectie tussen deze prijs en de Global Goals gemaakt kan worden. Het bestaande format kan dan grotendeels overgenomen worden

4.4.3 Conclusies De literatuur toont aan dat de gemeente Tytsjerksteradiel effectief is op Facebook. Voor de website geldt dit nog niet, de gemeente kan voor het vergroten van de zichtbaarheid een aparte webpagina Global Goals kunnen aanmaken met daarin informatie over de doelen, acties, video's en in de toekomst ook praktijkvoorbeelden en nieuws. Een Global Goals event werkt goed voor de zichtbaarheid, maar kost veel organisatiekracht. De gemeente kan hier het beste een faciliterende taak op zich nemen en de Mienskip de rest laten organiseren. Tijdens een dergelijk event kan een Fairtrade markt, een fair fashion modeshow en workshops omvatten.

Onderzoek implementatie Global Goals

38

De Global Goals subsidie kan op meerdere manieren ingezet worden. Bestaande subsidies kunnen 'getoetst' worden aan Global Goals en de gemeente kan een Global Goals subsidie optuigen die initiatieven in Tytsjerksteradiel (en ontwikkelingslanden) ondersteunt. Dit vraagt wel meer budget voor de Global Goals. Daarnaast is er gekeken naar een Global Goals verkiezing. Geconcludeerd kan worden dat een dergelijke verkiezing veel zichtbaarheid kan genereren, het beste zou zijn om deze aan de ondernemersprijs te koppelen.

4.5 Monitoring In de vorige paragrafen is een overzicht gecreëerd van de huidige beleidsinzet en de mogelijkheden om deze inzet beter zichtbaar te maken. Het monitoren ligt hier in het verlengde van, enerzijds zal het ingezet worden om de zichtbaarheid te controleren, anderzijds kan het bijdragen aan de zichtbaarheid.

4.5.1. Resultaten In het theoretisch kader is al geconstateerd dat het begrip beleidsevaluatie beïnvloed is door de opkomst van het New Public Management. Er wordt steeds vaker gericht onderzocht wat de maatschappelijke veranderingen zijn die het beleid teweeg heeft gebracht. Een evaluatie die op dit niveau uitgevoerd kan worden, is een impact assessment. Een niveau lager is de output evaluatie en het laatste niveau is een procesevaluatie. In deze paragraaf worden de mogelijkheden voor beleidsevaluatie van de Global Goals besproken, eerst is de literatuur besproken en tenslotte de input uit de interviews. Literatuur

Onderzoek implementatie Global Goals

39

De Global Goals zijn allemaal geformuleerd op het niveau van maatschappelijke veranderingen, maar de impact van het beleid op deze doelen is moeilijk te meten. Het zijn namelijk stuk voor stuk complexe problemen (wicked-problems) (Folkert, Verwoerd, & Verwest, 2018, p. 3). Om het effect te meten, moet causaal verband aangetoond kunnen worden, maar dit is niet altijd mogelijk. In beleidsevaluaties wordt soms niet alleen gekeken naar de rechtstreekse impact van het beleid, maar naar de ontwikkelingen van de maatschappelijke veranderingen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten ontwikkeld op dit moment een monitor die door gemeenten gebruikt kan worden voor het meten van de Global Goals. Door de corona-uitbraak is de ontwikkeling hiervan stil komen te liggen. Deze zal niet op korte termijn voorhanden zijn en kan daarom in dit onderzoek niet meegenomen worden. Er zijn ook bestaande monitoren beschikbaar, die wel direct voorhanden zijn en de maatschappelijke trends op landelijk, maar ook gemeentelijk, niveau in kaart brengen.

De Global Goals zijn opgesteld op de thema’s (RIVM, 2021): ‘Arbeid, mensenrechten, onderwijs, welzijn en cultuur, voeding en gezondheid, veiligheid, sociale cohesie, energie en klimaat, biodiversiteit, bodem- water- en luchtkwaliteit, economische prestaties’ Monitoren die voorhanden zijn en ontwikkelingen op impact niveau weergeven zijn de Regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek, 2020) en de Gemeentelijke Duurzaamheidsindex (GDI) van het Onderzoekcentrum Drechtsteden (Onderzoekcentrum Drechtsteden, 2021). De Regionale Monitor Brede Welvaart meet de gemeenten op de thema’s; welzijn, materiele welvaart, gezondheid, arbeid en vrije tijd, wonen, samenleving veiligheid en milieu (CBS, 2021). Een aantal thema’s uit de Global Goals worden hierin niet meegenomen; onderwijs, mensenrechten en biodiversiteit. In de monitor wordt per indicator aangegegeven welk percentage de gemeente scoort, hoe dit in vergelijking met andere gemeenten is en of er sprake is van een stijging of daling vergeleken met voorgaande jaren. Het CBS belicht in de Technische Toelichting van het rapport wel het gebrek aan causaliteit, de metingen kunnen niet gebruikt worden voor een formele beleidsverantwoording (Centraal Bureau voor de Statistiek, 2020, p. 14). De indicatoren kunnen wel gebruikt worden als een dashboard en een duiding van de stand van zaken.

Figuur 10. Indicatoren gezondheid: Ervaren Gezondheid en Levensverwachting Mannen (CBS, 2021)

De Gemeentelijke Duurzaamheidsindex meet de score van de gemeenten, de thema’s zijn gelijk aan de Global Goals, maar bevat aanvullend ook ‘afval’ en ‘concurrentie’ (RIVM, 2021). De monitor is verdeeld in ‘Mens en Maatschappij’, ‘Milieu en Energie’ en ‘Economie’, per onderdeel is aangegeven welk cijfer de gemeente scoort, hoe dit in vergelijking met de andere Nederlandse gemeenten is en hoe de spreiding is per onderwerp. Daarnaast is aangegeven hoe de transitie verloopt. Hieronder is in een een figuur weergegeven hoe de monitor de trends op verschillende thema’s laat zien.

Onderzoek implementatie Global Goals

40

Figuur 11. Trends op thema’s Energie en Mens & Maatschappij (Onderzoekcentrum Drechtsteden, 2021)

Een andere vorm van beleidsevaluatie is gericht op de output. Deze vorm van evaluatie zegt niets over de veranderingen in de maatschappij, maar geeft wel concreet weer hoe het staat met de uitvoering. Met behulp van stelselmatige monitoring kan onderzocht worden of de bekendheid van de Global Goals binnen de organisatie en de gemeente is vergroot. Er bestaan meerdere methoden om structureel de zichtbaarheid te meten, dit zijn onder andere gestructureerde gesprekken, vragenlijsten en documentstudie van aanwezig materiaal (Graauw, 2020). Bij communicatie richting verschillende doelgroepen worden vaak verschillende activiteiten ondernemen, de output hiervan kan gemeten worden door het opstellen van meetinstrumenten en indicatoren. De indicatoren worden SMART geformuleerd, zodat deze goed evalueerbaar zijn (Managementmodellensite, 2020). Afhankelijk van de omvang van de output, ontstaat er op deze manier een monitor, die gebruikt kan worden voor evaluatie durante of ex-post. Interviews Uit het interview met de gemeente Leeuwarden kwam naar voren dat zij aan het onderzoeken zijn hoe de gemeente het Collegeprogramma in kan zetten om de inzet op de Global Goals te meten (Loppers, 2020). Wanneer dit succesvol wordt gedaan, is een brede evaluatie van het functioneren van de gemeente mogelijk. De 17 doelen zijn namelijk erg compleet en bevatten in principe alle acties van de gemeente.

In een dergelijke monitor worden de speerpunten van de gemeente gekoppeld aan de targets van de Global Goals, zodat dit meetbare indicatoren van de doelen worden. Een evaluatie aan het einde van de coalitieperiode geeft dan niet alleen aan welke partijdoelen de coalitie heeft bereikt, maar ook hoe zij als coalitie hebben gewerkt aan wereldwijde duurzame ontwikkeling.