14 - Bijlage 3 - Onderzoek “De toekomst is nu”
Tekst van het document
NHL Stenden Leeuwarden Thorbecke Academie Bestuurskunde Rengerslaan 8-10 8917 DD Leeuwarden Begeleiding NHL Stenden Petra Esser Petra.esser@nhlstenden.com
Student Lisa Edema Spieghelstraat 111 9721 JT Groningen 06 - 20 07 57 80 Lisa.edema@student.nhlsten den.com Afstudeerrichting Global Goals Duurzaamheid
Gemeente Tytsjerksteradiel Raadhuisweg 7 9251 GH Burgum Begeleiding gemeente Tytsjerksteradiel Tineke Bergsma TBergsma@t-diel.nl Gemeente Achtkarspelen Stationsstraat 18 9285 NH Buitenpost Begeleiding gemeente Achtkarspelen Freek Apperloo
Onderzoek implementatie Global Goals
1
Voorwoord Voor u ligt het scriptieonderzoek ter afronding van mijn vierjarige bachelor Bestuurskunde – Overheidsmanagement aan de Thorbecke Academie te Leeuwarden. Het afstuderen is een bijzondere periode geweest. De coronacrisis maakte het stage lopen bij de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel een stuk moeilijker. Het volledige thuiswerken leerde mij hoe belangrijk regelmaat en zelfdiscipline kunnen zijn. Na een moeizame start, ben ik tevreden met het eindproduct dat nu voor u ligt. Het schrijven van mijn scriptie was niet mogelijk geweest zonder de steun van klasgenoten, docenten en mijn collega’s bij de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen. Allereerst wil ik mijn stagebegeleider Tineke Bergsma bedanken voor haar begeleiding en feedback. Zij heeft mij letterlijk en figuurlijk ‘op sleeptouw genomen’ en wegwijs gemaakt binnen de organisatie. Daarnaast wil ik Freek Apperloo bedanken, zijn kritische blik als tweede begeleider heeft het onderzoek zeker op een hoger niveau gebracht. Tenslotte wil ik ook mijn begeleider van de opleiding Petra Esser bedanken voor haar feedback en enthousiasme. Tenslotte wil ik mijn klasgenoten bedanken, zij hebben mij gedurende de hele periode geholpen met allerhande problemen. Ik wens u veel leerplezier toe! Lisa Edema Groningen, 30 januari 2020
Onderzoek implementatie Global Goals
2
Samenvatting De Global Goals, er wordt zoveel over gesproken en geschreven dat ze op Google inmiddels meer dan een miljard hits opleveren. Toch zijn de doelen nog lang niet bij iedereen bekend. Wat houden de doelen nu eigenlijk in en wie werkt hier aan? Dat vragen ze zich ook bij de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen af. De gemeente Tytsjerksteradiel is al een aantal jaren Global Goals gemeente, maar de inhoud en werking van de doelen is nog niet in de hele organisatie bekend. Wat doet de gemeente nu eigenlijk met de Global Goals? Dat vroeg de gemeenteraad in 2019 aan het college en deze vraag zal in dit onderzoek beantwoord worden. Maar in deze scriptie wordt ook verder gekeken, naar de invullling vanaf 2021 in de gemeente Tytsjerksteradiel en mogelijk ook in de gemeente Achtkarspelen. In dit rapport is onderzocht welke stappen de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen kunnen nemen om de Global Goals de komende jaren te implementeren. De volgende hoofdvraag staat daarbij centraal: op welke manier kunnen de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen de zichtbaarheid van hun inzet op de Global Goals vergroten? Om de hoofdvraag te beantwoorden is (1)de huidige beleidsinzet, (2) instrumenten voor monitoring en zichtbaarheid binnen- en buiten de organisatie en tenslotte naar (3) mogelijke prioritering van de doelen onderzocht.
Doormiddel van documentenanalyse, literatuuronderzoek en interviews zijn de mogelijkheden inzichtelijk gemaakt. Om de hoofdvraag te beantwoorden zijn 3 onderzoeken uitgevoerd. Ten eerste is de huidige beleidsinzet onderzocht mbv diepte interviews en documentenanalyse. Ten tweede zijn de instrumenten voor monintoring en zichtbaarheid binnen- en buiten de organisatie onderzocht mbv documentenanalyse en interviews. Ten derde is de mogelijke prioritering van de doelen onderzocht mbv liateratuuronderzoek en documentenanalyse. In de gemeentelijke organisatie ligt de opgave om de medewerkers bewust en enthousiast te maken over de Global Goals. Op basis van de geanalyseerde data uit het onderzoek is hier een plan van aanpak voorgesteld, het gezamenlijk opstarten van de Global Goals in de vorm van een kick-off en het organiseren van werksessies zijn hier onderdeel van. Bij een succesvolle introductie, kunnen de medewerkers verder werken aan het integreren van de Global Goals in bestaande procedures, zoals beleidsstukken, raadsvoorstellen en collegeprogramma’s. Buiten de gemeentelijke organisatie kan de zichtbaarheid van de Global Goals ook worden verhoogd. De gemeente kan hiervoor meerdere instrumenten inzetten en combineren. Een jaarlijkse themaweek van de Global Goals zou hier goed in passen.
Deze thema week bevat verschillende activiteiten gericht op het uitdragen van de Global Goals waar de gemeente aan werkt.e De grootste activiteit is een markt, welke bestaat uit lokale streekproducten, duurzame initiatieven en waar maatschappelijke initiatieven worden uitgedragen. Daarnaast kan een verkiezing als activiteit georganiseerd worden gedurende deze week waarin de meest duurzame ondernemer wordt verkozen tot top-ondernemer. Naast het organiseren van een thema week kan de gemeente de online zichtbaarheid vergroten door de Global Goals uit te lichten op de website en verslag van de themaweek en bijbehorende activiteiten te doen op de sociale mediakanalen. Aangezien de gemeente ook graag zicht wil hebben op de zichtbaarheid van het Global Goals beleid en de ontwikkelingen op de Global Goals, zijn in de vijfde deelvraag een aantal opties voor monitoring onderzocht. Hier kwam naar voren dat de gemeente op dit moment al kan kijken naar het vormen van een dashboard met daarin indicatoren voor de verschillende doelen. In de toekomst kan de gemeente ook het collegeprogramma gebruiken om tweejaarlijks of per bestuurlijke periode een Global Goals evaluatie te doen. Daarnaast kan de zichtbaarheid jaarlijks gemonitord worden, door te kijken naar de gebruikte instrumenten.
Onderzoek implementatie Global Goals
3
Tenslotte is gekeken naar kansrijke doelen voor de gemeenten. Hiervoor zijn de scores op de doelen en het gebruik van de doelen in de collegeprogramma’s geanalyseerd. De gemeente Tytsjerksteradiel blijkt hieruit het sterkste op doel 12: verantwoorde productie en consumptie en doel 16: goed openbaar bestuur. Achtkarspelen blinkt eveneens uit in doel 16 en zet daarnaast hoog in op doel 3: Gezondheid en welzijn. Op basis van dit onderzoek wordt geadviseerd om zoveel mogelijk aan te sluiten bij bestaande initiatieven. De Global Goals zijn brede duurzame ontwikkelingsdoelen en tonen daardoor overlap met vele beleidsvelden. Het integreren van de Global Goals activiteiten in activiteiten op het gebied van sociale zekerheid, duurzaamheid of lokale economie is effectiever dan het extra optuigen van allerlei activiteiten. In de eerste plaats omdat dit minder uren en geld kost, maar ten tweede ook omdat de expertise en ervaring betere instrumenten voortbrengt.
Onderzoek implementatie Global Goals
4
Inhoud Voorwoord ...................................................................................................................................................... 2 Samenvatting .................................................................................................................................................. 3 1 Inleiding ........................................................................................................................................................ 8 1.1 Aanleiding van het onderzoek........................................................ Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 1.2 Opdracht en opdrachtgever ........................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 1.3 Contextanalyse ............................................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 1.4 Actorenanalyse............................................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 1.5 Probleemstelling ............................................................................ Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 1.6 Intern- en extern doel ......................................................................................................................... 11 1.7 Hoofd- en deelvragen.....................................................................
Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 1.8 Leeswijzer ............................................................................................................................................ 11 2 Theoretisch kader ....................................................................................................................................... 13 2.1 Beleidscyclus ....................................................................................................................................... 13 2.2 Global Goals ........................................................................................................................................ 14 2.2.1 Verschillende niveaus van beleidsinzet ........................................................................................ 14 2.4.2 Evaluatie van de Global Goals ...................................................................................................... 15 2.4.3 Prioritering van de Global Goals................................................................................................... 15 2.5 Conceptueel model ............................................................................................................................. 16 3 Onderzoeksmethoden ................................................................................................................................
17 2.2 Ontwerpgericht onderzoek ............................................................ Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 2.3 Benchmarking ..................................................................................................................................... 17 3.1 Operationalisatie ................................................................................................................................. 18 3.2 Onderzoeksmethoden........................................................................................................................ 19 3.2.1. Documentenanalyse.................................................................................................................... 20 3.2.2. Literatuuronderzoek.................................................................................................................... 21 3.2.3 Interviews ..................................................................................................................................... 21 3.3 Onderzoekseenheden ........................................................................................................................ 22 3.3.1 Documentenanalyse en interviews ..............................................................................................
22 3.4 Data-analyse........................................................................................................................................ 22 3.4.1 Interviews ..................................................................................................................................... 22 3.5 Validiteit en betrouwbaarheid ............................................................................................................ 23 4 Resultaten .................................................................................................................................................. 23 4.1 Huidige inzet ....................................................................................................................................... 24 4.1.1 Literatuur .................................................................................................................................... 24 4.1.2. Analyse ........................................................................................................................................ 25
Onderzoek implementatie Global Goals
5
4.1.3 Conclusie ...................................................................................................................................... 26 4.2 Benchmark: Inzet op Global Goals ...................................................................................................... 26 4.2.1 Resultaten .................................................................................................................................... 26 4.2.2 Analyse ......................................................................................................................................... 28 4.2.3 Conclusie ...................................................................................................................................... 29 4.3 Interne zichtbaarheid .......................................................................................................................... 29 4.3.1 Resultaten .................................................................................................................................... 29 4.3.2 Analyse ......................................................................................................................................... 32 4.3.3 Conclusies .....................................................................................................................................
35 4.4 Externe zichtbaarheid ......................................................................................................................... 35 4.4.1. Resultaten ................................................................................................................................... 35 4.4.2 Analyse ......................................................................................................................................... 37 4.4.3 Conclusies ..................................................................................................................................... 38 4.5 Monitoring .......................................................................................................................................... 39 4.5.1. Resultaten ................................................................................................................................... 39 4.5.2 Analyse ......................................................................................................................................... 41 4.5.3 Conclusie ...................................................................................................................................... 43 4.6 Prioritering Global Goals ..................................................................................................................... 44 4.6.1.
Resultaten ................................................................................................................................... 45 4.6.2 Analyse ......................................................................................................................................... 48 4.6.3 Conclusie ...................................................................................................................................... 49 5 Deelconclusies ............................................................................................................................................ 49 5.1 Huidige beleidsinzet ............................................................................................................................ 49 5.2 Benchmark: Inzet vergeleken met andere gemeenten ...................................................................... 50 5.3 Interne zichtbaarheid .......................................................................................................................... 50 5.4 Externe zichtbaarheid ......................................................................................................................... 50 5.5 Monitoring ..........................................................................................................................................
51 5.6 Prioritering .......................................................................................................................................... 51 6 Conclusie .................................................................................................................................................... 51 7 Aanbevelingen ............................................................................................................................................ 53 7.1 Interne organisatie .............................................................................................................................. 54 7.2 Externe omgeving............................................................................................................................... 55 8 Discussie ..................................................................................................................................................... 56 9 Literatuurlijst .............................................................................................................................................. 57 10 Bijlagen .....................................................................................................................................................
62 10.1 Uitwerkingen interviews ................................................................................................................... 62
Onderzoek implementatie Global Goals
6
10.2 Online zichtbaarheid Global Goals gemeenten................................................................................. 65 10.3 Collegeprogramma Tytsjerksteradiel ................................................................................................ 66 10.4 Collegeprogramma Achtkarspelen .................................................................................................... 73
Onderzoek implementatie Global Goals
7
1 Inleiding
Duurzame ontwikkeling, het houdt ons al decennia bezig. Het alarmerende rapport van de Club van Rome (1972) was het begin van een brede maatschappelijke discussie over de toekomst. Het Brundtland-rapport van de Verenigde Naties (1987) volgde en definieerde duurzame ontwikkeling voor de eerste keer. Na de nodige onderzoeken over duurzame ontwikkeling, werden er doelen gesteld. De millennium-doelstellingen waren een eerste poging tot het nastreven van wereldwijde duurzame ontwikkeling (United Nations, 2020). Daarna volgden in 2015 de Global Goals; gericht op economische-, sociale- en ecologische veranderingen (United Nations, 2020). Na 48 jaren van onderzoeken, debatteren en prioriteren, is het tijd voor actie. Dit onderzoeksrapport is daarom gericht op het actief toepassen van de Global Goals op gemeentelijk niveau. In dit hoofdstuk wordt een introductie gegeven van het onderzoek. In de eerste paragraaf van dit hoofdstuk wordt de aanleiding van het onderzoek uitgelegd. Daaropvolgend worden de opdracht en de opdrachtgever beschreven. Vervolgens is in de derde paragraaf beschreven in welke context het onderzoek zich bevindt. De situatie wordt in de actorenanalyse verder uitgelegd. Hieruit volgt in paragraaf vijf de probleemstelling. Tenslotte is in paragraaf 6 een leeswijzer opgenomen.
1.1 Aanleiding van het onderzoek Op mondiaal nivau zijn grote ambities gesteld, maar dat duurzame ontwikkeling belangrijk is, wijst zich ook uit bij de lokale overheden. De gemeente Tytsjerksteradiel onderschrijft het belang van duurzame ontwikkeling. Daarom heeft Tytsjerksteradiel zichzelf in 2015 aangemeld als Global Goals gemeente. De gemeente draagt deze naam inmiddels al vijf jaren. In 2019 is door de gemeenteraad hiervoor hernieuwde aandacht gevraagden isde motie over de Global Goals aangenomen. In de motie werd het college opgedragen om actief werk te maken van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen. De gemeenteraad vroeg om een beleidsinventarisatie en een monitor. Bovenal wilden zij het beleid van de gemeente Tytsjerksteradiel op de Global Goals zichtbaarder maken. De gemeentelijke organisatie moest vervolgens aan de slag met deze opdrachten. De ambtenaar, welke verantwoordelijk is voor het onder de aandacht brengen van Global Goals, heeft besloten een opdracht uit te zetten voor een afstudeeronderzoek, gericht op het verder implementeren van de Global Goals.
1.2 Opdracht en opdrachtgever Zoals in de eerste paragraaf werd genoemd, is de opdracht ontstaan binnen de gemeente Tytsjerksteradiel. Maar de opdracht is uiteindelijk opgesteld voor twee gemeenten; Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen. Deze gemeenten werken op ambtelijk niveau samen, daarvoor hebben zij de werkmaatschappij 8KTD opgericht (8KTD, 2020). Het doel van de werkmaatschappij is om een efficiënte en effectieve dienstverlener te zijn voor burgers uit beide gemeenten. Om dit doel na te streven werken de ambtenaren van de verschillende gemeentes nauw samen . Zowel de gemeente Tytsjerksteradiel en Achterkarspelen hebben elk een eigen bestuur. Door beleidsverschillen tussen beide gemeenten, ontstaan op bepaalde beleidsvelden waarvoor binnen 8KTD beleidsstukken worden ontwikkeld spanningsvelden; doordat ambtenaren van de twee gemeenten, die samen moeten werken aan deze beleidsstukken, verschillend worden aangestuurd vanuit .
Onderzoek implementatie Global Goals
8
Dit spanningsveld speelt ook een rol voor het op te leveren advies, welke op basis van het onderzoek, passend moet zijn voor beide gemeenten. De gemeente Tytsjerksteradiel heeft maar beperkte financiele en naturale middelen tot haar beschikking, terwijl de gemeente Achtkarspelen wel een ruime beschiking heeft over verschillende middelen. Hiet advies is daarom gedifferienteerd opgesteld zodat op de mogelijkheden van beide gemeenten wordt ingespeeld. Het onderzoek, in opdracht van de twee gemeentes, moet voor beide relevant en bruikbaar zijn. Hierbij is het belangrijk de verschillen tussen de gemeenten in acht te nemen. Zo is het tussen beide gemeentes de ervaring met de Global Goals verschillend. De gemeente Tytsjerksteradiel heeft naast dat zij al vijf jaren Global Goals gemeente zijn, ook enige ervaring als Millennium- en Fairtrade gemeente. Tytsjerksteradiel is de enige gemeente met ervaring met het werken aan duurzame (ecologische) ontwikkeling en hebben reeds meerdere activiteiten georganiseerd. Van een Global Goals gemeente wordt een actieve aanpak vereist waarbij de Global Goals in beleidstukken worden meegenomen. De gemeente Achtkarspelen heeft nog geen ervaring opgedaan als Fairtrade of Global Goals gemeente. Wel is de gemeente zes jaren Millenniumgemeente geweest.
De Raad heeft echter besloten hiermee te stoppen, omdat de Raadswerkgroep tussen 2010 en 2014 niet meer samengekomen is (Reitsma, 2020). De gemeente onderschrijft de Global Goals wel. Het onderzoek zal voor deze gemeente daarom vooral gericht zijn op informeren. De informatie kan vervolgens gebruikt worden om te besluiten of Achtkarspelen een Global Goals gemeente wil worden. Bij de gemeente Tytsjerksteradiel wordt het onderzoek daarentegen gebruikt om een volgende stap te zetten in het uitvoeren van het Global Goals beleid. Naast het verschil in ervaring met de Global Goals tussen de twee gemeenten hebben zij ook overeenkomsten. De gemeenten zijn allebei gelegen in het noordoosten van de provincie Friesland. De gemeenten zijn vergelijkbaar qua inwonersaantal, maar Achtkarspelen is dichter bevolkt. Achtkarspelen ligt ten oosten van Tytsjerksteradiel en heeft 12 dorpskernen. Tytsjerksteradiel heeft 16. Beide gemeenten hebben een coalitie van drie partijen, in beide gemeenten nemen het CDA en de ChristenUnie hieraan deel. In Tytsjerksteradiel werken zij samen met de Friese Nationalistische Partij (FNP). In Achtkarspelen met Gemeentebelangen Achtkarspelen.
1.3 Contextanalyse Uit de vorige paragraaf kwam naar voren dat de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen eigenlijk aan de start staan van het actief worden als Global Goals gemeente. De gemeenten zijn twee van de vele organisaties die aan deze doelen werken. Op landelijk niveau zijn ook veel organisaties actief op het gebied van Global Goals, de manier waarop verschilt per organisatie. In Nederland valt het monitoren van en het rapporten over de Global Goals onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van Buitenlandse Zaken (Rijksoverheid, 2020). Er wordt door hen samen met maatschappelijke organisaties en bedrijven aan verschillende initiatieven gewerkt. Hiervoor is de stichting SDG Nederland opgericht. Deze stichting is samen met VNG International, de internationale tak van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, begonnen met de campagne Gemeenten4GlobalGoals. Gemeenten kunnen een Global Goals gemeente worden, waarmee zij aangeven zich extra in te zetten voor de Duurzame Ontwikkelingsdoelen. VNG International stimuleert deelname en deelt actief best-practices op hun website en in de nieuwsbrief. Daarnaast roepen zij jaarlijks enkele gemeenten uit tot Meest Inspirerende Gemeente. Van de 355 Nederlandse gemeenten zijn 92 aangemeld (VNG, 2020). Raakvlakken tussen de doelen en het gemeentelijk bestuur zijn o.a.
afvalbeheer, duurzame productie en consumptie, huisvesting, terugdringen van ongelijkheid, werkgelegenheid en participatief bestuur (VNG International, 2020).
Onderzoek implementatie Global Goals
9
1.4 Actorenanalyse In de vorige paragraaf werden een aantal nationale actoren genoemd die zich bezighouden met de Global Goals. Deze zullen voor dit onderzoek minder van belang zijn, aangezien dit onderzoek voornamelijk intern gericht is. De belangrijkste actoren bevinden zich dan ook binnen de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen, in deze paragraaf wordt eerst gekeken naar de gemeenteraden, de colleges en de ambtenaren. Vervolgens wordt ook gekeken naar de inwoners van de gemeenten en de ondernemers, zij zijn de doelgroep van het beleid en daarom van belang. Twee belangrijke actoren zijn de gemeenteraden van de gemeente Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen. De raad van Tytsjerksteradiel is hierin leidend, aangezien deze formeel de aanleiding heeft gegeven voor dit onderzoek. Zij zullen na afloop van dit onderzoek geïnformeerd worden over de huidige beleidsinzet en de mogelijkheden voor de toekomst op het gebied van beleidsinzet en monitoring. De raad van Tytsjerksteradiel zal in de vorm van een voorstel geadviseerd worden over de nemen route. Voor de Raad zal het ook belangrijk zijn om een idee te krijgen van de kosten, aangezien de gemeente de komende jaren zal moeten bezuinigen (Santema, 2020). De Raad heeft in de Raadsvergadering van 8 oktober 2020 aangegeven wel verder te willen met de Global Goals en Fairtrade activiteiten.
De gemeenteraad van Achtkarspelen heeft nog niet besloten om een Global Goals gemeente te worden. Voor hen is dit onderzoek interessant, omdat het concreet laat zien welke beleidsactiviteiten van de gemeente onder de Global Goals vallen en hoe het worden van een Global Goals gemeente ingevuld kan worden. Dit zal aan de Raad gepresenteerd worden, zodat zij een keuze kunnen maken over het wel of niet worden van een Global Goals gemeente. Naast de gemeenteraden van de gemeenten, zijn ook de colleges belangrijke actoren. Het college van Tytsjerksteradiel is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid op de Global Goals. Een goed overzicht van de huidige beleidsactiviteiten geeft hun de mogelijkheid om de inzet op de Global Goals te verantwoorden richting de Raad. Het college van Achtkarspelen, in de persoon van de portefeuillehouder, toont wel interesse in de Global Goals, maar heeft nog niet overzichtelijk hoe dit er concreet uit zou kunnen zien. Hierdoor is dit onderzoek ook voor hen van belang. In het concept van de Duurzaamheidsagenda is opgenomen dat de gemeente werkt aan de 17 Global Goals. Dit houdt in dat in het beleid wordt aangegeven op welke manier de gemeente aan de Global Goals bijdraagt. De derde belangrijke actorgroep binnen het gemeentelijke apparaat zijn de ambtenaren van de werkmaatschappij 8KTD.
De ambtenaren zijn dagelijks bezig met het (uitvoeren van) beleid van de gemeenten, hierdoor staan zijn aan de basis van het succes van de Global Goals op gemeentelijk niveau. Het is daarom belangrijk om hen mee te krijgen in de (nieuwe) werkwijze van de Global Goals, dit wordt verder uitgewerkt in het theoretisch kader. Naast de actoren binnen het gemeentelijke apparaat, zijn ook andere actoren binnen de gemeente(n) van belang, een onderdeel daarvan zijn de ondernemers. In Tytsjerksteradiel voldoet een totaal van ruim vijftig winkels en organisaties aan de criteria van de Fairtrade-gemeente, in de gemeente Achtkarspelen wordt dit nu opgestart. Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel werken daarnaast met het MVO-vignet, een aantal ondernemingen hebben deze al ontvangen (Gemeente Achtkarspelen, 2020). Dit is een klein percentage van het totale aantal ondernemingen (5000) (Handelsregister, 2020).
1.5 Probleemstelling In de vorige paragraaf is al aangegeven waar de gemeenten in het proces als Global Goals Gemeente staan en wie de verschillende actoren zijn in beide gemeenten. Binnen de ambtelijke organisatie van de gemeente Tytsjerksteradiel is weinig zicht op de invulling van de Global Goals. Er worden wel activiteiten georganiseerd in het kader van Global Goals, maar deze zijn (nog) niet van structurele aard. In het coalitieakkoord en in de beleidsstukken wordt momenteel geen melding gedaan van de Global Goals. Met
Onderzoek implementatie Global Goals
10
het besluit om Global Goals gemeente te worden heeft Tytsjerksteradiel wel al de commitment gedaan om te handelen ‘in de geest van de SDG’s’ (VNG, 2020), maar er zijn nog weinig concrete acties of beleid, direct aan dit handelen verbonden. Dit heeft de Raad ertoe aangezet om een motie in te dienen. Met deze motie werd opnieuw aandacht gevraagd voor de inzet op de Global Goals. De raad en het college staan achter de Global Goals en zouden deze meer terug willen zien in de organisatie. Er is nu te weinig bewustzijn onder de ambtenaren over wat de Global Goals inhouden en hoe deze hun beleidsgebied raken. Het huidige beleid heeft wel raakvlakken met de Global Goals, maar dit is nog niet genoeg zichtbaar. Er is dus naast het tekort bewustzijn onder de ambtenaren, ook een probleem met de zichtbaarheid van de Global Goals. Dit geldt zowel voor de eigen organisatie – de Raad, het college en de ambtenarij zelf – als voor de inwoners van de gemeente. Door veel ambtenaren en maatschappelijk organisaties wordt al gewerkt aan de Global Goals, vaak zonder dat men zich daarvan bewust is. In de gemeente Achtkarspelen is de situatie anders. Deze gemeente is nog geen Global Goals gemeente, waardoor er ook geen directe aanleiding is om de doelen te implementeren. Wel is de gemeente bezig met de overstap naar het zijn van een Fairtrade gemeente.
Daarnaast werd in de vorige paragraaf al vermeld dat in de Duurzaamheidsagenda ook aandacht voor de Global Goals is. Het probleem voor de gemeente Achtkarspelen ligt hem voornamelijk in de beperkte informatie die zij op dit moment hebben. De raad en/of het college zullen een betere beslissing kunnen maken over de Global Goals wanneer zij een concreet implementatievoorstel krijgen voorgelegd.
1.6 Doel- en vraagstelling Het interne doel van dit onderzoek is het in kaart brengen van de huidige inzet op de Global Goals binnen de organisatie en het onderzoeken van implementatievormen van de Global Goals. Dit draagt ook bij aan de externe doelstelling van de organisatie, deze is namelijk gericht op het verkrijgen van een implementatieplan. Het onderzoek adviseert over verschillende implementatieonderdelen. Uit de doelstelling is de volgende hoofdvraag geformuleerd; op welke manier kunnen de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen de zichtbaarheid van hun inzet op de Global Goals vergroten? De hoofdvraag is verder uitgesplitst in zes deelvragen, waarvan de eerste twee deelvragen gericht zijn op de gemeente Tytsjerksteradiel en de overige deelvragen op de beide gemeenten; 1. Wat is de huidige (beleids-)inzet van de gemeente Tytsjerksteradiel op de Global Goals? 2. Wat is de huidige inzet op de zichtbaarheid van de Global Goals binnen de gemeente Tytsjerksteradiel en hoe verhoudt dit zich tot andere gemeenten? 3. Welke instrumenten zijn geschikt om de zichtbaarheid van (de beleidsinzet op) de Global Goals binnen de organisatie te vergroten? 4. Welke instrumenten zijn geschikt om de zichtbaarheid van (de beleidsinzet op) de Global Goals extern te vergroten? 5.
Welke manier van monitoren is geschikt voor het zicht houden op de (zichtbaarheid van) de beleidsinzet op de Global Goals? 6. Op welke Global Goals en aanverwante beleidsterreinen kunnen de gemeenten zich het beste richten?
1.8 Leeswijzer In het tweede hoofdstuk zijn verschillende theorieën en modellen besproken die relevant zijn voor dit onderzoek. Het tweede hoofdstuk wordt afgesloten met het conceptueel model. De uitwerking van de
Onderzoek implementatie Global Goals
11
methoden is vervolgens in het derde hoofdstuk te zien. In hoofdstuk vier worden de resultaten van de deelvragen weergegeven. In de eerste paragraaf is gekeken naar de huidige beleidsinzet van de gemeente. In paragraaf twee en drie worden instrumenten besproken die de zichtbaarheid van de doelen intern- en extern kan vergroten. Daarna is in paragraaf vier gekeken naar verschillende instrumenten om de Global Goals te monitoren. Tenslotte is in de vijfde paragraaf onderzocht welke doelen de gemeenten prioriteit kunnen geven. De deelconclusies van de resultaten zijn in hoofdstuk vijf te lezen, de conclusie van het onderzoek staat in hoofdstuk zes. Op basis van de conclusies zijn in hoofdstuk zeven aanbevelingen gegeven. In hoofdstuk acht volgt de discussie en hoofdstuk negen de literatuurlijst. Tenslotte zijn in hoofdstuk tien de bijlagen opgenomen.
Onderzoek implementatie Global Goals
12
2 Theoretisch kader In dit hoofdstuk zijn de verschillende theorieën en modellen besproken die voor dit onderzoek relevant zijn. In de eerste paragraaf is de beleidscyclus behandeld. Daaropvolgend zijn de Global Goals in de tweede paragraaf meegenomen. In de eerste sub paragraaf van paragraaf twee is het verband tussen de prioritering en de score van de Global Goals gegeven, in de tweede sub paragraaf de verschillende niveaus van beleidsinzet. Vervolgens zijn in de derde subparagraaf van paragraaf vier ontwikkelingen in het openbaar besproken. Tenslotte is in de derde paragraaf een conceptueel model weergegeven.
2.1 Beleidscyclus Het onderzoek is gericht op de Global Goals, deze Duurzame Ontwikkelingsdoelen bevinden zich in de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen op verschillende plekken in de gemeentelijke beleidscyclus. De theorie van Hoogerwerf over de beleidscyclus is gebruikt om de plaats van de Global Goals in de cyclus te beschrijven (Hoogerwerf & Herweijer, 2014). De beleidscyclus bestaat volgens Hoogerwerf uit zes fasen, die elkaar niet altijd opvolgen volgens de vaste volgorde. De zes fasen zijn hieronder weergegeven in Figuur 1. Agendavorming
Beleidsterugkoppeling
Beleidsvoorbereiding
Beleidsbepaling
Beleidsevaluatie
Beleidsuitvoering Figuur 1 Beleidscyclus volgens (Hoogerwerf & Herweijer, 2014)
Het Global Goals beleid in Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel bevindt zich in verschillende fasen van de beleidscyclus. In de figuur is met pijlen inzichtelijk gemaakt welke fasen dit zijn voor de gemeente Tytsjerksteradiel. De lichtblauwe pijlen en vlakken vallen binnen dit onderzoek, hieronder zijn deze fases verder uitgewerkt. De fase ‘agendavorming’ heeft voorafgaand aan het onderzoek plaatsgevonden, door een motie in de gemeenteraad van Tytsjerksteradiel. In deze motie werd gevraagd om beleidsterugkoppeling en beleidsvoorbereiding. Het onderzoek biedt in de eerste plaats een ‘beleidsterugkoppeling’, deze fase wordt getypeerd door het huidige beleid tegen het licht te houden en te adviseren om dit wel of niet bij te stellen (Hoogerwerf & Herweijer, 2014, p. 20). Dit onderzoek is daarnaast kenmerkend voor de fase ‘beleidsvoorbereiding’. In het onderzoek wordt informatie over het huidige beleid en de huidige beleidsinstrumenten verzameld en geanalyseerd, kenmerkend voor deze fase volgens (Hoogerwerf & Herweijer, 2014, p. 20). Uit dit onderzoek zullen adviezen geformuleerd worden met het oog op te voeren
Onderzoek implementatie Global Goals
13
beleid. Het resultaat van dit onderzoek zal gebruikt worden voor de ‘beleidsbepaling’, er zullen besluiten gemaakt worden over de middelen om de zichtbaarheid te vergroten. Zoals al werd vermeld, hoeven de fasen elkaar niet altijd in de standaard volgorde op te volgen. In de figuur is weergegeven hoe de volgorde binnen Tytsjerksteradiel verloopt. In de gemeente Achtkarspelen ligt dit iets gecompliceerder, de Global Goals zijn nog niet in de ‘agendavorming’ fase geweest. Er is daarom ook nog geen beleidsterugkoppeling mogelijk, maar het onderzoek zal evenwel de ‘beleidsvoorbereiding’ fase bevatten. Met deze informatie kan de gemeente Achtkarspelen de agendavormende en de beleidsbepalende fase ingaan.
2.2 Global Goals In de vorige paragraaf werd de plaats van de Global Goals in de gemeentelijke beleidscyclus geschetst. In deze paragraaf is de werking van de Global Goals verder uitgewerkt. De Global Goals zijn in 2015 vastgesteld door de Verenigde Naties (VN). De 17 doelen zijn gericht op rechtvaardigheid, duurzaamheid en eerlijkheid. Zij hebben zowel sociale-, economische als ecologische standpunten (Rijksoverheid, 2020). De doelen zijn met elkaar verweven; inzet op een bepaald doel versterkt het effect op een ander doel (Lucas, Ludwig, Kok, & Kruitwagen, 2016, p. 10).
2.2.1 Verschillende niveaus van beleidsinzet De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) ondersteunt gemeenten in het werken met de Global Goals. Een van de instrumenten die VNG daarvoor inzet, is de menukaart voor de Global Goals. In de menukaart is onderscheid gemaakt tussen drie niveau’s van beleidsinzet, hierbij geldt; hoe hoger het niveau, hoe intensiever dit is voor de gemeente. De activiteiten die een gemeente onderneemt op de Global Goals, kunnen altijd onder een van deze niveau’s geschaard worden. Op basis van de menukaart zijn de volgende drie niveau’s te onderscheiden (VNG, 2020): 1. De gemeente vergroot de bekendheid van de doelen 2. De gemeente ondersteunt initiatieven van inwoners, organisaties en bedrijven 3. De gemeente voert eigen beleid op het onderwerp, maakt zichtbaar waar ze staat en deelt kennis over het onderwerp
Een Global Goals gemeente bepaalt zelf de inzet op de Global Goals, zij kan ervoor kiezen om alleen de bekendheid van de doelen te vergroten (niveau 1), of dit te combineren met eigen beleid (niveau 3). Een gemeente kan dus afhankelijk van haar ambitieniveau ervoor kiezen om op verschillende niveaus te werken. Beleidsterugkoppeling Het is voor een gemeente belangrijk om eerst inzichtelijk te krijgen in hoeverre zij de menukaart al (onbewust) invult, voordat er verdere stappen worden gezet. Daarom is in de eerste en de tweede deelvraag onderzoek gedaan naar de huidige (beleids-)inzet op de Global Goals. Om deze inzet te beoordelen en de juiste beleidsactiviteiten mee te nemen, wordt de handleiding van VNG gebruikt. In deze handleiding is per doel aangegeven hoe gemeenten aan de doelen bij kunnen dragen en een verhoogde inzet kunnen leveren in het beleid (VNG, 2020). In dit onderzoek speelt de zichtbaarheid van de beleidsinzet een belangrijke rol. Daarom is in de derde en vierde deelvraag gezocht naar geschikte instrumenten om de zichtbaarheid te vergroten. Bij de drie niveaus van beleidsinzet passen verschillende communicatie instrumenten. In het onderzoek wordt onderbouwd bij welk niveau van de menukaart de instrumenten passen.
Onderzoek implementatie Global Goals
14
2.2.2 Evaluatie van de Global Goals Steeds vaker worden de Global Goals door beleidsmakers gebruikt als raamwerk voor duurzame ontwikkeling. Dat hier behoefte aan is, is te verklaren aan de hand van de ontwikkelingen in het openbaar bestuur. In dit hoofdstuk werd al eerder genoemd dat New Public Management een grote rol is gaan spelen in de publieke sector. Er is in verschillende onderzoeken al een verband gelegd tussen de Global Goals en NPM, zoals in het onderzoek van (Osegbue, 2018). Het raamwerk van de Global Goals kan bijdragen aan de doelmatigheid van een publieke organisatie. Daarnaast maakt het een hoger niveau van transparantie en verantwoording mogelijk. Binnen het openbaar bestuur zijn twee bewegingen zichtbaar, die beide verwant zijn aan NPM. Er wordt aan de ene kant steeds vaker gevraagd om evaluaties van beleid binnen het openbaar bestuur (bijvoorbeeld door gemeenteraden), aan de andere kant wordt het beleidsproces steeds vaker aan de voorkant ingericht op beleidsevaluatie. De laatste jaren is de focus van beleidsevaluaties veranderd, er wordt niet meer alleen gekeken naar de realisatie van de geplande activiteiten, met voorkeur wordt gekeken naar de impact van het beleid. In Figuur 3 is weergegeven op welke niveaus evaluaties plaats kunnen vinden en welke stappen in het proces dan meegenomen worden in de evaluatie.
Het hoogste niveau is de impact evaluatie, er wordt gekeken naar de uiteindelijke bereikte veranderingen in de maatschappij. Deze zijn lastig te meten, hiervoor moet namelijk causaliteit aangetoond worden (Rijksoverheid, 2020). Op een aantal beleidsthema’s heeft de gemeente exclusieve bevoegdheid, maar op een heel aantal andere thema’s deelt het zijn bevoegdheid – en daarmee de invloed – met andere actoren. De impact van het gemeentelijk beleid zou dan afgesplitst moeten worden van de andere invloeden. De output evaluatie kijkt naar de directe uitkomsten, die kwantitatief gemeten kunnen worden. In de procesevaluatie wordt er gekeken naar hoe het proces is verlopen, hierbij wordt o.a. gekeken of de manier van werken en samenwerken succesvol bevonden wordt (Graauw, 2020).
Input
Activiteiten
Output
Impact
Geplande resultaten
Geplande activiteiten
Procesevaluatie
Outcome
Output evaluatie
Impact evaluatie
Figuur 2 Evaluatie niveaus
2.2.3 Prioritering van de Global Goals Het is voor een gemeente niet mogelijk om overal in uit te blinken en overal tegelijkertijd op in te zetten. Daarom is het belangrijk om een (voorlopige) prioritering in de doelen te maken (VNG International, 2019). Een gemeente kan er voor kiezen om met de prioritering: -
Een aantal doelen uit te lichten Een aantal doelen als eerste op te pakken, door bepaalde beleidsteams als eerste te stimuleren
In dit onderzoek wordt een voorstel gedaan om een aantal Global Goals prioriteit te geven, de keuze hiervoor is aan de hand van meerdere methoden gemaakt. Er is gekeken naar de kernwaarden van de gemeenten in het collegeprogramma, de score van de Global Goals volgens het onderzoek van Telos en naar de Global Goals in de begroting. Hieronder worden deze methoden nader uitgelegd.
Onderzoek implementatie Global Goals
15
Een eerste methode van prioritering is het onderzoeken van de kernwaarden van de gemeente. Hiervoor wordt door o.a. de gemeente Smallingerland gekeken naar het collegeprogramma. VNG heeft in hun rapport aangegeven dat gemeenten de meeste impact hebben op thema’s waar zij nu al hun focus op leggen (VNG International, 2019). Daarom zijn de collegeprogramma’s van de gemeenten geanalyseerd op de kernthema’s en de Global Goals die daarbij horen.
Figuur 3 Score van gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen op Global Goals (Telos, 2017)
Een andere methode voor prioritering is het in kaart brengen van de huidige score op de Global Goals in de gemeente. Het is volgens VNG mogelijk om een voorbeeldfunctie in te nemen als gemeenten hoger scoren dan het landelijke gemiddelde. Deze doelen zal de gemeente dan kunnen prioriteren. In bovenstaand figuur is te zien hoe de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen scoren in vergelijking met het gemiddelde van de Nederlandse gemeenten (VNG, 2020). De figuur toont de standaarddeviatie (stippellijn) en het gemiddelde (de vaste lijn).
2.3 Conceptueel model In het onderstaande figuur wordt het conceptuele model van dit onderzoek weergegeven. Het procesmodel is gebaseerd op Figuur 2, het proces van het ontwerpgericht onderzoek. Eerst wordt het ‘probleem’ verder uitgediept door de huidige situatie te onderzoeken in deelvraag 1 en 2. Vervolgens wordt het proces van divergeren en convergeren uitgevoerd voor deelvragen 3, 4, en 5. De oplossingen die uit dit proces komen worden meegenomen in de aanbevelingen.
Zichtbaarheid extern
Oriëntatie probleem: Benchmark
Zichtbaarheid interne organisatie
Doelen van de gemeen ten
Voorbeel den uit praktijk en literatuur
Oplossin gen generen
Oplossing en selectere n
Monitoring
Figuur 4 Conceptueel model
Onderzoek implementatie Global Goals
16
Aanbev elingen
3 Onderzoeksmethoden In dit hoofdstuk zijn de onderzoeksmethoden nader toegelicht. In de eerste paragraaf zijn de variabelen geoperationaliseerd. Vervolgens is in de tweede paragraaf ingegaan op de gekozen onderzoeksmethoden. In de derde paragraaf zijn de karakteristieken van de respondenten gegeven. Daaropvolgend is in de vierde paragraaf ingegaan op de betrouwbaarheid en validiteit van het onderzoek.
3.1 Benchmarking De eerste deelvraag functioneert in dit onderzoek als de fase evaluatie in het beleidsproces, alsook de verdiepende oriëntatie van het probleem in het ontwerpproces. Het ontwerpproces is normaliter tweeledig; het verbeteren van de praktijk en kennisgroei. In dit onderzoek ligt de nadruk op het verbeteren van de praktijk. Om de huidige praktijken van de gemeente in beeld te krijgen en hun positie t.o.v. andere gemeenten duidelijk te krijgen, wordt een benchmark uitgevoerd. De benchmark is tegelijkertijd met de New Public Management stroming opgekomen. De laatste jaren is de New Public Management (NPM) benadering doorgesijpeld in het Nederlandse openbaar bestuur. New Public Management is gericht op efficiënt en effectief management in de publieke sector, waarbij transparantie en verantwoording hoog in het vandaal staan (Deaconu, 2011). De benchmark valt hieronder als een prestatiemeting, in dit onderzoek worden de prestaties op het gebied van implementatie van de Global Goals vergeleken met andere gemeenten. Er wordt in benchmarks echter verder gekeken, ook het verbeteren van de eigen praktijk door het leren van best practices speelt een grote rol (de Vries & van der Togt, 1995). In deze scriptie zullen deze ‘best practices’ in deelvragen twee t/m vijf terugkomen in de vorm van instrumenten.
Volgens onderzoekers (Camp, 1992) en (Watson, 1993) zijn er vier typen; interne, functionele, concurrerende en generieke benchmarking. In dit onderzoek is gekozen voor functionele benchmarking, de gemeente wordt vergeleken met andere gemeenten, die ook Global Goals gemeente zijn. De keuze is hierop gevallen, omdat interne en concurrerende benchmarking niet mogelijk is. Gemeenten vervullen wel dezelfde functie, maar zijn niet elkaars concurrenten. Er is niet voor generieke benchmarking gekozen, omdat organisaties uit andere bedrijfstakken niet vergelijkbaar zijn met een gemeente. Daarnaast geldt dat het uitwisselen van informatie tussen gemeenten over het algemeen goed en transparant verloopt. Er bestaat geen homogeen benchmarkmodel, wel zijn een aantal stappen te onderscheiden, hieronder worden de stappen weergegeven zoals gebruikt door Politie Nederland (Sey, 2008, p. 4) 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.
Onderwerp van de benchmark definiëren Bepalen van de benchmarkpartners Bepalen van de methode van gegevensverzameling Gegevensverzameling van de benchmarkpartners Analyse van de benchmarkgegevens Analyse van de oorzaken voor verschillen Communiceren van de resultaten en de achtergronden Verbetering van de eigen prestaties Evaluatie van het benchmarkproces
Stappen één tot en met drie zijn verder uitgewerkt in hoofdstuk 4 Methoden. De gegevensverzameling wordt in de Bijlagen weergegeven. De analyses in stap vijf en zes zijn in de deelvragen meegenomen. De overige stappen vallen buiten het bereik van deze scriptie, deze zullen door de gemeente zelf uitgevoerd (kunnen) worden.
Onderzoek implementatie Global Goals
17
3.3 Operationalisatie In deze paragraaf zijn de deelvragen geoperationaliseerd. Elke deelvraag is uitgesplitst in variabelen en indicatoren. Per indicator is aangegeven welke onderzoekmethode(n) en meetinstrumenten gebruikt zijn om de deelvraag te beantwoorden. Tabel 1 Operationalisatie van de deelvragen
Deelvraag
Variabele
Indicator
Methode
Meetinstrument Operationalisatie
1. Wat is de huidige (beleids)inzet van de gemeente Tytsjerksteradiel op de Global Goals? 2. Wat is de huidige zichtbaarheidsinz et op de Global Goals en hoe verhoudt dit zich tot andere gemeenten?
Wettelijk verplichte inzet
Wettelijk verplichte inzet Samenwerking en Projecten
Documentena nalyse
Wat is de wettelijk verplichte inzet op de Global Goals?
Documenten analyse Documenten analyse Documenten analyse
Wat zijn samenwerkingen die bijdragen aan de Global Goals? Wat zijn projecten die bijdragen aan de Global Goals? Hoeveel berichten heeft de gemeente x over de Global Goals geplaatst op Facebook in 2020? Wat is de inhoud van de berichten over de Global Goals die gemeente x op Facebook heeft geplaatst? Heeft de gemeente x een aparte webpagina ingericht en zijn de GG zichtbaar op de homepagina? Wat is de inhoud van de webpagina over de Global Goals?
Samenwerkingen Projecten Online zichtbaarheid
Documenten analyse
Webpagina Global Goals
Documenten analyse
Inhoud webpagina Inzet zichtbaarheid intern
Documenten analyse Interviews
Inzet zichtbaarheid extern
Interviews
Budget
Interviews
FTE
Interviews
Monitoring Global Goals
Interviews
Doet uw gemeente aan monitoring of evaluering van de Global Goals? Zo ja, hoe?
Interne communicatie
Instrumenten
Literatuur onderzoek + interviews
Beleidsstukken
Beleids stukken
Raadsvoorstellen
Raads voorstellen
Documenten analyse + interviews Documenten analyse
Welke instrumenten zijn geschikt om de medewerkers te informeren en enhousiasmeren over de Global Goals? Welk gebruik van Global Goals in beleidsstukken is geschikt?
Inzet op zichtbaarheid intern en extern
Budget
Monitoring
3. Welke instrumenten zijn geschikt om de zichtbaarheid van (de beleidsinzet op) de Global Goals binnen de organisatie te vergroten?
Aantal berichten Facebook Inhoud berichten Facebook
+
Onderzoek implementatie Global Goals
Onderneemt uw gemeente acties om de zichtbaarheid binnen de organisatie te vergroten? Zo ja, welke? Onderneemt uw gemeente acties om de zichtbaarheid binnen de gemeente te vergroten? Zo ja, welke? Heeft uw gemeente budget vrijgemaakt voor de Global Goals, zo ja hoeveel? Heeft uw gemeente uren vrijgemaakt voor de Global Goals?
Welk gebruik van Global Goals in beleidsstukken is geschikt?
18
4.Welke instrumenten zijn geschikt om de zichtbaarheid van (de beleidsinzet op) de Global Goals extern te vergroten?
5. Welke manier van monitoren is geschikt voor het zicht houden op de (zichtbaarheid van) de beleidsinzet op de Global Goals? 6. Op welke Global Goals en aanverwante beleidsterreinen kunnen de gemeenten zich het beste richten?
Online instrumenten
Literatuur onderzoek
Website
Literatuur onderzoek
Verkiezing
Vormgeving verkiezing
Interview
Subsidie
Vormgeving subsidie
Documenten analyse
Evenement
Vormgeving evenement
Documenten analyse
Welk gebruik van een evenement is geschikt voor het zichtbaar maken van de Global Goals?
Impact evaluatie
Monitoren beleidsimpact Monitoren beleidsuitkom sten Monitoring beleidsinzet
Literatuur onderzoek Documenten analyse + Interviews Literatuur onderzoek
Welke manier van meten van de beleidsimpact is het geschikst? Welke manier van meten van de beleidsuitkomsten is het geschikst ? Welke manier van meten van de beleidsinzet is het geschikst?
Scores
Scores SDG monitor
Documenten analyse
Welke Global Goals springen eruit in de scores van de SDG monitor?
Global Goals in college programma
Beleidspriorite ring
Documenten analyse
Welke Global Goals springen eruit in het collegeprogramma?
Outcome evaluatie Output evaluatie
Welk gebruik van Facebook is geschikt voor het zichtbaar maken van de Global Goals? Welk gebruik van de website is geschikt voor het zichtbaar maken van de Global Goals? Welk gebruik van een verkiezing is geschikt voor het zichtbaar maken van de Global Goals? Welk gebruik van een subsidie is geschikt voor het zichtbaar maken van de Global Goals?
3.4 Onderzoeksmethoden In dit onderzoek is gekozen om verschillende onderzoeksmethoden te combineren. De keuze is gemaakt in samenspraak met de opdrachtgever en met instemmen van de afstudeerbegeleider. Op basis van de literatuurstudie is gekozen om zowel een documentenanalyse te doen als literatuuronderzoek. Aanvullend hierop zijn voor enkele indicatoren interviews gehouden in de vorm van een benchmark. Het uitgangspunt is dat de documentenanalyse de basis vormt van het onderzoek. De literatuuronderzoek vult de praktijk van gemeenten aan met theorieen en wetenschappelijke informatie. Interviews zijn de derde onderzoeksmethode en zijn gebruikt om de andere methoden aan te vullen. Daarnaast is het interview gebruikt voor de benchmark. In de volgende sub paragrafen zijn de onderzoeksmethoden nader toegelicht.
Onderzoek implementatie Global Goals
19
3.2.1. Documentenanalyse De documentenanalyse is een belangrijke basis van het onderzoek. Een documentenanalyse is een kwalitatieve dataverzamelingsmethode en is verkennend van aard. Dit maakt dat het goed bij de verschillende deelvragen past. In de operationalisatietabel uit de voorgaande paragraaf is weergegeven bij welke onderdelen deze gebruikt is. Hieronder is uitgezet hoe de zoekmethoden per deelvraag zijn vormgegeven. Deelvraag 1. In de eerste deelvraag is gekeken naar de huidige beleidsinzet op de Global Goals. De documenten die hierbij centraal staan zijn officiële documenten van de gemeente Tytsjerksteradiel. Normaliter wordt ook de betrouwbaarheid van de bronnen beoordeeld bij documentenanalyse, maar aangezien deze bronnen van de eigen organisatie komen, wordt dit in dit onderzoek achterwege gelaten. Het zoekproces is begonnen met het inlezen in de Global Goals, om beter te begrijpen welke onderwerpen er bij een Global Goal horen. Vervolgens zijn de Handreiking van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (De Global Goals in het gemeentelijk beleid) en de geïnventariseerde beleidsdocumentenlijst van de gemeente Tytsjerksteradiel gebruikt als uitgangspunt. Daarna is er met de sneeuwbalmethode verder gezocht op Sharepoint en de websites van de gemeente en de gemeenteraad. Als er daarna een nieuw document gevonden is, werd er met die informatie opnieuw gezocht.
Dit proces is herhaald totdat een compleet overzicht is gecreëerd. Deelvraag 2. In de tweede deelvraag is een benchmark uitgevoerd op de inzet op de Global Goals.Hierbij is gekeken naar de meerdere indicatoren, waaronder de online zichtbaarheid. Voor deze indicator is documentenanalyse gebruikt, de officiële Facebookpagina’s van de gemeenten zijn doorzocht op de woorden: Global Goals, Duurzame Ontwikkelingsdoelen, SDG, Verenigde Naties en Vlaggendag. Op deze manier zijn alle berichten van de Global Goals uit 2020 gevonden. De resultaten van de website zijn eveneens gevonden door op de website te zoeken op de woorden: Global Goals, Duurzame Ontwikkelingsdoelen, SDG, Verenigde Naties. Daarnaast is er via de Google zoekmachine gezocht op: Gemeente X Global Goals, om eventuele hindernissen in de gemeentelijke zoekmachine te omzeilen. Deelvraag 3. In de derde deelvraag zijn beleidsdocumenten van andere gemeenten onderzocht om tot praktische voorbeelden te komen. De collegeprogramma’s die gebruikt zijn, zijn gevonden door bij alle noordelijke Global Goals gemeenten de collegeprogramma’s te doorzoeken op de woorden: Global Goals, SDG’s, Duurzame Ontwikkelingsdoelen (CRTL + F). De beleidsstukken zijn gevonden door te zoeken op ‘begroting Global Goals gemeente’ via Google en ‘Raadsvoorstel Global Goals gemeente’ via Google.
Daarnaast is er nog op de VNG website gezocht met dezelfde zoekwoorden. Deelvraag 4. In de vierde deelvraag is documentenanalyse ingezet op tot praktische voorbeelden te komen voor een Global Goals subsidie en evenement. Er is voor de subsidie gezocht op de zoekwoorden: Global Goals subsidie gemeente via Google. Voor de evenementen is gezocht op: Global Goals event gemeente, Global Goals markt gemeente, Global Goals evenement gemeente. Deelvraag 5. In de vijfde deelvraag is documentenanalyse gebruikt om de outcome evaluatie te onderzoeken. Hiervoor is gekeken naar het huidige collegeprogramma van de gemeente Tytsjerksteradiel en de tussentijdse evaluatie van dit programma, door op de website te zoeken naar: Evaluatie Collegeprogramma. Er is ook gezocht op Google naar: Evaluatie collegeprogramma gemeente, hier kwamen geen goede resultaten voor praktijkvoorbeelden uit, dit is dus niet meegenomen in het onderzoek. Deelvraag 6. In deelvraag 6 zijn de collegeprogramma’s en het begrotingsprogramma voor de documentenanalyse. Deze officiële documenten van de gemeenten zijn geanalyseerd op de prioriteiten van het programma. Vervolgens zijn de scores van de gemeenten geanalyseerd, hiervoor is het onderzoek van Telos gebruikt, dit onderzoeksbureau heeft een prototype gemaakt voor de lokale SDG-monitor in Nederland (Telos, 2020).
Onderzoek implementatie Global Goals
20
3.2.2. Literatuuronderzoek Een tweede onderzoeksmethode die in dit onderzoek is gebruikt, is het literatuuronderzoek. Het literatuuronderzoek is een kwalitatieve onderzoeksmethode waarbij wetenschappelijke onderzoeken en andere relevante bronnen gebruikt worden voor het theoretisch onderbouwen van het onderzoek. gebruikt voor de deelvragen twee, drie en zes. In de tweede en derde deelvraag is het literatuuronderzoek gefocust op zowel wetenschappelijke literatuur over instrumenten die de zichtbaarheid van beleid vergroten en beleidsmonitoring. Deelvraag 3. In deelvraag 3 is literatuuronderzoek ingezet voor de interne communicatie. Er is gezocht naar relevante theorieën en modellen op het gebied van communicatie, verandermanagement en online media. Via Google Scholar is er gezocht naar ‘het communicatiemodel’en ‘werkvormen verandermanagement’. Uiteindelijk is er een keuze gemaakt uit de beschikbare literatuur op basis van relevantie voor de gemeentelijke praktijk in dit onderzoek. Deelvraag 4. In deelvraag 4 is literatuuronderzoek gebruikt voor de online communicatie. Er is gezocht naar relevante trends en onderzoeken op het gebied van overheidscommunicatie via sociale media. Hierbij is gezocht via Google en Google Scholar met de zoekwoorden: gemeente sociale media, gemeente Facebook. Deelvraag 5.
In deelvraag 5 zijn de monitoren ontwikkeld door het gebruik van literatuuronderzoek. Er is onderzocht hoe een impactmeting uitgevoerd kan worden en wat hier de eisen aan zijn. Uiteindelijk is in combinatie met documentenanalyse een goede uitkomst gevonden. Er is daarnaast gezocht op welke manieren een outputmeting gevormd kan worden.
3.2.3 Interviews Interviews vormen de derde onderzoeksmethode binnen dit onderzoek. Er is gekozen voor gestructureerde (half) open interviews, kenmerkend bij dit type interviews is dat de interviewvragen van tevoren opgesteld zijn en in dezelfde volgorde worden gesteld (Ferdie Michgelbrink Consultancy, 2020, p. 3). In tegenstelling tot de gestructureerde vragenlijst, is in deze vorm wel keuzevrijheid in de beantwoording. Er zijn voornamelijk gesloten vragen opgesteld. Er is voor deze vorm gekozen, omdat er in deze tijd geen mogelijkheid was tot het houden van fysieke interviews. Als werkbare vormen bleven daardoor een online (telefonisch) interview en een schriftelijk interview over. De keuze is in eerste instantie gevallen op een online (telefonisch) interview. Daarnaast is een mogelijkheid geboden tot een schriftelijk interview, omdat dit de respondent de mogelijkheid geeft goed over de vragen na te denken en tot een volledig antwoord te komen. In beide instanties zijn de vaste interviewvragen gebruikt, waarbij ruimte is voor de respondent om zelf uit te weiden in de antwoorden. In Bijlage 11.1 zijn de vragen van de interviews uitgewerkt. In de operationalisatietabel is al aangegeven dat bij de beantwoording van de tweede, derde vierde en de vijfde deelvraag gebruik is gemaakt van interviews. Hieronder wordt dit verder besproken. Deelvraag 2.