14 - Bijlage 3 - Onderzoek “De toekomst is nu”

4.5.2 Analyse Literatuur Uit de resultaten van de vorige sub paragraaf kwam naar voren dat het opzetten van een impact evaluatie op het gebied van de Global Goals op het gemeentelijke niveau erg moeilijk blijkt. Als er zekerheid van causaliteit moet zijn, dan zal een gemeente hier veel tijd voor vrij moeten maken of een onderzoekbureau in moeten schakelen. Een gebrek aan causaliteit is te verklaren a.d.h.v. de bevoegdheden van de verschillende overheidslagen. De gemeente is bijvoorbeeld bij uitstek de overheid die past bij Global Goal 11: Duurzame Steden en Gemeenschappen, maar ook de provincie (openbaar vervoer) en de Rijksoverheid (milieueffect steden) hebben hier effect op. Dit brengt veel kosten met zich mee. Het lijkt daarom voor de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen logischer om gebruik te maken van bestaande monitoren. In de resultaten zijn een aantal mogelijkheden uitgelicht, de monitoren komen op veel thema’s overeen met de thema’s van de Global Goals. De GDI lijkt daarom heel bruikbaar voor het evalueren van de doelen, maar wanneer je naar de indicatoren van de monitor kijkt, zie je dat deze vaak afwijken van de targets van de Global Goals. Er wordt daarmee dus niet goed gemeten hoe de gemeente op de Global Goals scoort.

Onderzoek implementatie Global Goals

41

In de Regionale Monitor Brede Welvaart is wel uitdrukkelijk gekeken naar het vertalen van de SDGagenda naar de Nederlandse context (p. 115). De Global Goals zelf zijn zeer globaal opgesteld en niet direct van toepassing op de Nederlandse context. Het vertalen verhoogt de relevantie van de doelen en vergroot de gebruiksvriendelijkheid. Echter zien we in deze monitor dat niet alle thema’s meegenomen zijn en ook niet alle indicatoren op het niveau van de gemeente ingevuld zijn. Er lijkt daarmee op dit moment geen goede monitor te liggen die de gemeente kan gebruiken om de effecten te meten. Er kan op dit moment wel een dashboard opgezet worden met indicatoren uit de bestaande monitoren. De gemeente Utrecht heeft een hele uitgebreide dashboard laten ontwikkelen, waar per doel verschillende relevante indicatoren te zien zijn, deze worden jaarlijks gemeten (Gemeente Utrecht, 2020). De monitor van de VNG zal naar verwachting wel alle thema’s van de Global Goals bevatten en de indicatoren van de monitor gekoppeld hebben aan de Global Goals targets. Uit de interviews blijkt ook dat andere gemeenten hier gebruik van zullen maken. Dit maakt het op termijn ook makkelijker om de prestaties op de Global Goals te vergelijken met andere gemeenten.

Een evaluatie op het niveau van de output lijkt voor de gemeente(n) geschikt om de zichtbaarheid van de Global Goals te monitoren en de activiteiten van de gemeente te verantwoorden richting de raad. Het gaat hier om een minder arbeidsintensieve monitor, omdat de metingen direct tijdens het uitvoeren van de activiteiten gedaan kunnen worden. Aanvullend op de metingen in bereik, kan de gemeente ook de tevredenheid meten in gestructureerde vragenlijsten. Dit geeft de gemeente de mogelijkheid om bij te sturen op negatieve resultaten, daarnaast kan het bereik op deze manier verklaard of gerelativeerd worden. De combinatie van bereik en tevredenheid geeft een compleet beeld van de output. Een mogelijke monitor zou er als volgt uit kunnen zien, zie Tabel 4. Bij elk instrument is aangegeven in welke frequentie deze gemeten kan worden, daarnaast is aangegeven welk meetinstrument ingezet kan worden en welke schaal gebruikt kan worden Tabel 4 Monitor output zichtbaarheid

Doel Groep Ambte naren

Inwon ers

Instrument

Interva l Eenmalig

Indicator

Meetinstrument

Schaal

Aantal deelnemers Waardering deelnemers

Werksessies

1x p.j.

Aantal deelnemers Waardering deelnemers

Beleidsstukken

1x p.j.

Cijfer Zeer ontevreden – zeer tevreden Cijfer Zeer ontevreden – zeer tevreden Cijfer

College programma

1x p.j.

Global Goals in beleidsstukken Global Goals in collegeprogramma

Tellling Vragenlijst: hoe tevreden bent u over de inhoud van sessie? Hoe tevreden bent u met de vorm van de sessie? Telling presentielijst Vragenlijst: hoe tevreden bent u over de inhoud van sessie? Hoe tevreden bent u met de vorm van de sessie? Telling Documentenanalyse

Begroting

1x p.j.

Global Goals in begroting

Documentenanalyse

Online kanalen: website & Facebook

1x p.j.

Global Goals op website Aantal Global Goals berichten

Documentenanalyse

Mate van integratie doelen Mate van integratie doelen Mate van volledigheid Cijfer

Kick-off sessie

1x p.j.

Onderzoek implementatie Global Goals

Telling Facebookpagina

42

Global Goals markt / lifestylebeurs

Global Goals helden verkiezingen

1x p.j.

1x p.j.

Bereik en engagement berichten Aantal bezoekers Aantal stands/organisatie s Waardering organisaties

Aantal aanmeldingen Waardering genomineerden

Media-aandacht Subsidie

1x p.j.

Aantal aanvragen Waardering aanvragers

Telling Facebookpagina

Cijfer

Telling Telling documentenanalyse

Cijfer Cijfer

Vragenlijst: Hoe tevreden was u met de organisatie van de markt? Hoe tevreden was u met de opkomst? Telling documentenanalyse

Zeer ontevreden – zeer tevreden Cijfer

Vragenlijst: Hoe tevreden bent u over het proces? Hoe tevreden bent u met de nominatie? Documentenanalyse: kranten, website, tv, radio Telling documentenanalyse Vragenlijst: Hoe tevreden bent u over het proces? Hoe tevreden bent u met de toekenning?

Zeer ontevreden – zeer tevreden Cijfer Cijfer Zeer ontevreden – zeer tevreden

Interviews Het evalueren van de Global Goals binnen het collegeprogramma is voor de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen ook een mogelijkheid. In de bijlagen 11.3 en 11.4 zijn de huidige collegeprogramma’s gekoppeld aan de targets van de Global Goals. Hieruit blijkt dat veel speerpunten van de gemeenten al aan de Global Goals bijdragen. Het huidige collegeprogramma wordt ook geëvalueerd op basis van deze speerpunten, bijvoorbeeld in de tussentijdse evaluatie van het collegeuitvoeringsprogramma (Gemeente Tytsterksteradiel, 2020). Het gebruiken van de Global Goals in het coalitie (uitvoerings)programma zal voor de gemeente echter wel een andere manier van werken vragen. Het vergt kennis van de doelen en daardoor zal hier meer ureninzet gevraagd worden. Daarnaast moet er bereidheid zijn om speerpunten die niet aan Global Goals bijdragen achterwege te laten. Het voordeel is wel dat het heel concreet aangeeft op welke doelen de coalitie zich extra heeft ingezet en voor ambtenaren en inwoners worden de doelen heel concreet gemaakt.

4.5.3 Conclusie Uit de resultaten en de analyse van deze paragraaf komt naar voren dat de gemeente voor impactmeting het beste gebruik kan maken van bestaande monitoren. Om de impact op de korte termijn inzichtelijk te maken, is het gebruiken van de Regionale Monitor Brede Welvaart en de Gemeentelijke Duurzaamheidsindex om een dashboard op te stellen interessant. De indicatoren komen niet één op één overeen met de Global Goals, maar geven wel duiding aan de stand van zaken. Het opstellen van een dergelijk dashboard zal ongeveer 20 uren kosten. Voor de langere termijn is de VNG Monitor waarschijnlijk het beste bruikbaar. Deze is volledig en gericht op gebruik voor gemeenten. De tijdsbesteding die deze monitor kost is nog onduidelijk.

Onderzoek implementatie Global Goals

43

Uit de resultaten en analyse van de deze paragraaf komt daarnaast naar voren dat het gebruik van een output monitor op het gebied van de zichtbaarheid van de Global Goals goed bruikbaar is. De monitor kan ingezet worden voor zowel bijsturing als verantwoording richting de gemeenteraad. De tijdsinzet van deze monitor is afhankelijk van de diepgang van de vragenlijsten. Daarnaast kan het meten van de integratie van de doelen de eerste keren veel tijd in beslag nemen. Verwacht wordt dat de totale tijdsbesteding jaarlijks rond de 20 uren zal liggen. De terugkoppeling van de vragenlijsten is niet meegerekend. Het gebruik van het collegeuitvoeringsprogramma voor de evaluatie van de Global Goals is een methode die op zichzelf niet een volledig beeld geeft van de inzet van de gemeente op de Global Goals. Het geeft wel een beeld van de inzet van de coalitie binnen het collegeprogramma. De opzet van de monitor zou meer tijd vragen dan bij de gebruikelijke opzet, omdat er expertise op de Global Goals nodig is. Daarna kan de monitoring meegenomen worden in de bestaande evaluatiemomenten.

4.6 Prioritering Global Goals In deze paragraaf is gekeken naar de prioritering van de Global Goals bij de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel. Er is eerst gekeken naar de score op de Global Goals volgens het onderzoek van Telos, daarna naar de prioriteiten van het collegeprogramma. Op basis hiervan is een suggestive gemaakt voor prioritering.

Onderzoek implementatie Global Goals

44

4.6.1. Resultaten In het theoretisch kader is al kort aangegeven dat een onderzoek is gedaan naar de scores van de gemeenten op de Global Goals. In deze sub paragraaf worden de resultaten van dit onderzoek besproken, daarnaast wordt er gekeken naar de Global Goals in het collegeprogramma. Literatuuronderzoek Als eerste is er gekeken naar de scores van de Global Goals. De scores komen van het onderzoek van Telos, een universitair kenniscentrum dat zich richt op het ontwerpen, inrichten en monitoren van duurzame ontwikkelprocessen. Zij publiceerden in 2017 een prototype voor een lokale monitor van de SDG’s (Telos, 2020). Er zijn per doel een aantal indicatoren opgesteld, om de gemeentelijke score te berekenen. Het is belangrijk om de scores niet als absoluut te beschouwen, omdat de statistieken tot 2016 zijn meegenomen, toen was het huidige college nog niet gevormd. In onderstaand figuur is weergegeven hoe de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen scoren op de Global Goals, in vergelijking met het gemiddelde van de Nederlandse gemeenten. Het gemiddelde is aangegeven met de dikke oranje lijn, daarnaast zijn de standaarddeviaties (stippellijnen) zichtbaar. De scores van Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen zijn in het zwart weergegeven.

Figuur 12 Scores Global Goals in vergelijking met het Nederlandse gemiddelde

Er is eerst gekeken naar de hoge scores van de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen. Deze zijn van belang, omdat zij gebruikt kunnen worden als prioriteringstool. De gemeente kan ervoor kiezen om hier op in te zetten, omdat gemeenten hier het makkelijkste op kunnen scoren. De lijn van het gemiddelde is als minimum genomen voor ‘hoge scores’. In figuur 3 zijn de ‘hoge scores’ weergegeven. Doel 13 geldt alleen voor de gemeente Achtkarspelen.

Figuur 13 Hoog scorende doelen

In andere onderzoeken is ook gekeken naar de lage scores van de gemeenten, de gemeente zou uit strategisch oogpunt er voor kunnen kiezen juist hier op in te zetten, omdat hier de meeste winst is te halen.

Onderzoek implementatie Global Goals

45

De gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen hebben ‘lage scores’ op de doelen 8 (fatsoenlijk werk en goede economie), 15 (leven op het land) en 17 (partnerschappen). Naast scores uit een onderzoek, is er ook gekeken naar de prioritering van de doelen in de collegeprogramma’s van de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen (2018). De thema’s en speerpunten van deze coalitieakkoorden zijn in de komende analyse geanalyseerd. Er wordt specifiek gekeken naar koppelingen tussen de doelen (en targets). De gemeente Tytsjerksteradiel heeft in het coalitieakkoord ‘Duorsum Oparbeidzje’ acht thema’s uitgelicht (Coalitie Tytsjerksteradiel, 2018). Deze thema's zijn gekoppeld aan maatschappelijke opgaven uit het Interbestuurlijk Programma (IBP). In elk thema worden een aantal speerpunten genoemd, deze kunnen gezien worden als prioriteiten van het college. Deze prioriteiten zijn in Bijlage 11.3 per speerpunt gelinkt aan een Global Goal (of target). Er is vervolgens gekeken welke doelen bij welke thema’s voorkomen. In de figuur hieronder is per thema weergegeven welke doelen hieronder vallen. Daarnaast is aangegeven welke van deze doelen hoge scores bevatten en welke een ‘lage score’. De hoge scores zijn omringd in de hoeken, door de lage scores staat een cirkel met schuine streep.

Figuur 14 Koppeling van thema’s aan doelen Tytsjerksteradiel

Uit bovenstaand figuur blijkt dat een groot aantal thema’s al één op één bij een Global Goal past. Het gaat dan om doelstellingen 1 (einde aan armoede), 10 (ongelijkheid verminderen) en 16 (vrede, veiligheid en sterke publieke diensten). Andere thema’s zijn eerder een samenstelling van verschillende doelstellingen, zo worden in het thema ‘merkbaar beter in het sociaal domein’ meerdere sociale doelen aan elkaar gekoppeld. In de overige thema’s wordt voornamelijk doel 11 (duurzame steden en gemeenschappen) genoemd, in combinatie met 7 (duurzame en betaalbare energie), 12 (verantwoorde consumptie en productie) en 8 (eerlijk werk en duurzame groei). In het coalitieakkoord van de gemeente Achtkarspelen: ‘Mei-inoar trochpakke!’ (Coalitie Achtkarspelen, 2018) zijn negen thema’s opgenomen. In dit akkoord zijn ook een aantal speerpunten geformuleerd, de connecties tussen deze punten en de Global Goals zijn opgenomen in Bijlage 11.4. Hieronder is per thema aangegeven welke Global Goals gekoppeld kunnen worden aan de thema’s.

Onderzoek implementatie Global Goals

46

Figuur 15 Koppeling van thema’s aan doelen Achtkarspelen

In bovenstaande figuur zijn een groot aantal Global Goals te zien. Opvallend is dat Global Goals 11 (duurzame steden en gemeenschappen) en 16 (Vrede, veiligheid en sterke publieke diensten) vaak terugkomen. Daarnaast zien we doel 3 (gezondheid en welzijn) terugkomen op verschillende thema’s. Tenslotte vallen ook 8 (Eerlijke econmische groei) en 9 (Industrie en innovatie) op. In vergelijking met de gemeente Tytsjerksteradiel heeft Achtkarspelen meer thema’s en ook duidelijk meer speerpunten. Dat is terug te zien in de figuur, per thema worden meer doelen aangekaart. Hoewel er een aantal verschillen zijn te vinden tussen figuur 16 en figuur 17, zijn ook een groot aantal overeenkomsten. In beide coalitieakkoorden worden de doelen 5 (gendergelijkheid), 6 (schoon water en sanitair), 14 (leven in het water) en 17 (partnerschappen) nauwelijks tot niet genoemd. Dit geldt ook voor doel 2 (geen honger). Er is daarnaast weinig aandacht voor biodiversiteit (15) en duurzame consumptie en productie (12). Daarentegen is veel aansluiting met Global Goals 11 (duurzame steden en gemeenschappen) en 16 (goed openbaar bestuur) in mindere mate worden ook doel 7, 8, 9 en doel 1 en 3 besproken.

Onderzoek implementatie Global Goals

47

4.6.2 Analyse Opmerkelijk aan de scores van de monitor van Telos is dat de gemeente Tytsjerksteradiel consequent hoger scoort dan Achtkarspelen, met als uitzondering doel 13 (klimaatactie). Het is wel belangrijk om de wisselende betrouwbaarheid van de scores in het oog te houden. Doel 3 is bijvoorbeeld erg goed onderbouwd, de score is gebaseerd op vele indicatoren. Dit geldt in mindere mate voor doel 2 en 12, voor deze doelen worden minder indicatoren gebruik, waardoor het beeld enigszins vertekend kan zijn (Telos, 2017, pp. 13-15). De (kleine) verschillen in scores tussen de gemeenten kunnen dus buiten beschouwing gelaten worden. De doelen waar de gemeenten hoog op scoren zijn zowel doelen die onder het sociaal domein vallen, als doelen die gericht zijn op goed bestuur en milieu. Op basis van deze scores kan dus geen prioriteit toegekend worden. De doelen waar de gemeenten laag op scoren zijn 8 (fatsoenlijk werk en goede economie), 15 (leven op het land) en 17 (partnerschappen). De lage score op doel 8 is te verklaren aan de ligging van de gemeenten, plattelandsgemeenten scoren hier automatisch lager op, omdat er meer werkgelegenheid is in de steden. Voor doel 15 geldt dat er onder andere keken is naar vermesting van stikstof en fosfaat en het aandeel bos. De plattelandsgemeenten, waar veel landbouw voorkomt, scoren hier automatisch lager op.

Doel 17 is gericht op partnerschappen, waaronder intergemeentelijke samenwerkingen, samenwerken en verbinden en glasvezel. De gemeenten hebben de laatste jaren hoog ingezet op gemeentelijke samenwerkingen, zoals de Werkmaatschappij en ANNO I, dus er kan verwacht worden dat de huidige score hoger zou zijn. In de coalitieakkoorden van Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen zien we doel 11 (Duurzame steden en gemeenschappen) en 16 (Goed openbaar bestuur) vaak terug. Doel 11 is ook gemaakt met gemeenten in het achterhoofd, dus het is logisch dat deze vaak voorkomt. Daarnaast zijn er in de collegeprogramma’s dus veel speerpunten opgesteld die gericht zijn op het verbeteren van het bestuur, bijvoorbeeld d.m.v. inspraak. Bij Achtkarspelen zien we daarnaast doel 3 veel terugkomen, dit is ook te verklaren, aan de vergrootte zorgportefeuille van de gemeenten (Jeugdzorg, ouderenzorg en maatschappelijke voorziening). De doelen die weinig tot niet genoemd worden zijn; -

Doel 5 (Gendergelijkheid), hier scoren de gemeenten laag op Doel 6 (Schoon water en sanitair), hier scoren de gemeenten al hoog op Doel 14 (Leven in het water), hier heeft de gemeenten weinig invloed op Doel 17 (Partnerschappen), samenwerken aan duurzaamheid, wordt nu in de Duurzaamheidsagenda meegenomen

Het wel of niet voorkomen van Global Goals in de collegeprogramma’s en de lage en hoge scores op de monitor zijn met een goede context te verklaren. Om toch een clustering en prioritering van doelen te kunnen maken, is de figuur uit de programmabegroting meegenomen in de analyse. De gemeente Achtkarspelen scoort volgens het Telos onderzoek het beste op de doelen 2, 3, 6, 12, 13 en 16. Als we kijken naar de koppeling tussen de Global Goals en de programmabegroting in Figuur 7 op pagina 27, dan zien we dat het merendeel van deze doelen overeenkomt met het programma Volksgezondheid en milieu. Hieronder vallen namelijk doelen 3, 6, 12 en 13. Uit de analyse van het coalitieakkoord blijkt dat vooral doel 11 en 16, maar ook doelen 3, 8 en 9 vaak terugkomen. Doel 11 en 16 zijn brede doelen gericht op duurzame gemeenschappen en een goed openbaar bestuur. Deze sluiten op veel programma’s en andere doelen aan. De gemeente scoort niet hoog op de doelen 8 en 9, wellicht is dat de reden dat zij deze vaak vermeldt in het programma. Als we op basis van deze analyses een aantal kansrijke doelen of beleidsterreinen aan moeten wijzen, dan zouden dit het beleidsterrein Volksgezondheid & Milieu en Bestuur zijn. De gemeente Tytsjerksteradiel scoort hoog op 2, 3, 6, 12 en 16. Dit komt min of meer overeen met het programma Volksgezondheid & Milieu.

In het coalitieakkoord hebben zij hoofdstukken die één op één

Onderzoek implementatie Global Goals

48

aansluiten bij doel 1, 10 en 16. Daarnaast zetten zij bij meerdere thema’s in op doelen 7, 11 en 12. Hier komt ook het programma Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening uit de programmabegroting naar voren. Het combineren van de verschillende methoden laat zien dat de focus van de gemeente voornamelijk ligt op milieu- en klimaatzaken en goed bestuur. Deze worden dan ook aangewezen als kansrijke beleidsterreinen. Natuurlijk kan de gemeente er ook voor kiezen om juist extra in te zetten op doelen waar zij nu laag op scoort, doel 5 (Gendergelijkheid) is hier een goed voorbeeld van. Een ander doel dat aandacht vergt is doel 8 (Goede economie), maar hier heeft de gemeente minder invloed op.

4.6.3 Conclusie Uit de verschillende analyses, van de SDG-monitor, het collegeprogramma en de begroting, blijkt dat doelen 16 (Vrede, Veiligheid en goed bestuur) en doel 11 (Duurzame Steden en Gemeenschappen) altijd terugkomen. De gemeenten kunnen extra inzet op doel 5 (Gendergelijkheid) en 8 (Goede economie) gebruiken. De gemeente Tytsjerksteradiel heeft veel kansrijke doelen op het gebied van Volksgezondheid & Milieu (2, 3, 6, 12). Ook op het gebied van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (7, 11 en 12) komen veel doelen kansrijk uit. De gemeente Achtkarspelen richt zich in het coalitieakkoord ook veel op Industrie en economie (8 en 9), naast de hoges scores op Volksgezondheid & Milieu (2, 3, 6, 12 en 13).is dat een belangrijk thema.

5 Deelconclusies In dit hoofdstuk zijn de conclusies uit de verschillende deelvragen weergegeven.

5.1 Huidige beleidsinzet Uit de resultaten en de analye is gekeken naar de verplichte inzet van de gemeente op de Global Goals. Hieruit komt naar voren dat de gemeente aan bijna alle doelen werkt, maar dat vooral doel 1: bestrijden van wereldwijde armoede, doel 3: gezondheidszorg en doel 11: duurzame gemeenschappen vaak

Onderzoek implementatie Global Goals

49

terugkomen. Deze kunnen gezien worden als de ‘basistaken’ van de gemeenten. De gemeente kan zel fhaar accent op andere doelen leggen, bv. In het verkiezingsprogramma en de begroting.

5.2 Benchmark: Inzet vergeleken met andere gemeenten Uit de documentenanalyse kan geconcludeerd worden dat de zichtbaarheid van de Global Goals op de Facebookpagina van de gemeente Tytsjerksteradiel redelijk hoog is vergeleken met andere gemeenten uit de onderzoeksgroep. De gemeente schiet echter tekort in de zichtbaarheid op de website. Met een beetje extra inzet, kan de gemeente snel één van de meest zichtbare gemeenten worden. Uit de interviews komt dat de gemeente Tytsjerksteradiel op alle vlakken overeenkomt met de grootste groep gemeenten, die nog moeten uitzoeken hoe zij structureel met de doelen aan de slag willlen gaan. Een uitzondering hierop is het budget en de FTE, de gemeente loopt hierin juist voorop.

5.3 Interne zichtbaarheid Uit de literatuur komt dat een nieuwe manier van werken goed geintroduceerd kan worden met een gezamenlijke bijeenkomst (kick-off evenement). Om de manier van werken verder te ontwikkelen, zijn werksessies een goed instrument. Het succes van deze sessies staat en valt echter bij een goed format. Het is in ieder geval voordeliger om hiervoor intern iemand op te leiden. Een laatste instrument voor het motiveren van medewerkers is het zenden van passieve communicatie in de vorm van mails en berichten op Sharepoint. Uit het onderzoek naar de Global Goals in de beleidsstukken kan geconcludeerd worden dat de gemeente de Global Goals gemakkelijk zichtbaar kan maken op deze manier. De gemeente kan de niveau's op meerdere niveau's betrekken, het benodigde aantal uren verschilt sterk per niveau. Het coalitieakkoord kan na het opstellen gekoppeld worden aan de Global Goals of vooraf ingericht worden op de Global Goals. In de begroting kan de connectie tussen de standaardprogramma's en de doelen gemaakt worden of de begroting kan ingericht worden op de Global Goals. In de Raadsvoorstellen kunnen de ambtenaren aangeven aan welke doelen er gewerkt wordt of het voorstel kan getoetst worden aan de doelen.

In andere beleidsstukken kan een paragraaf opgenomen worden over de Global Goals of de Global Goals kunnen gebruikt worden om het denkproces en de opmaak van het beleidsstuk vorm te geven.

5.4 Externe zichtbaarheid De literatuur toont aan dat de gemeente Tytsjerksteradiel effectief is op Facebook. Voor de website geldt dit nog niet, de gemeente kan voor het vergroten van de zichtbaarheid een aparte webpagina Global Goals kunnen aanmaken met daarin informatie over de doelen, acties, video's en in de toekomst ook praktijkvoorbeelden en nieuws. Een Global Goals event werkt goed voor de zichtbaarheid, maar kost veel organisatiekracht. De gemeente kan hier het beste een faciliterende taak op zich nemen en de Mienskip de rest laten organiseren. Tijdens een dergelijk event kan een Fairtrade markt, een fair fashion modeshow en workshops omvatten. De Global Goals subsidie kan op meerdere manieren ingezet worden. Bestaande subsidies kunnen 'getoetst' worden aan Global Goals en de gemeente kan een Global Goals subsidie optuigen die initiatieven in Tytsjerksteradiel (en ontwikkelingslanden) ondersteunt. Dit vraagt wel meer budget voor de Global Goals. Daarnaast is er gekeken naar een Global Goals verkiezing. Geconcludeerd kan worden dat een dergelijke verkiezing veel zichtbaarheid kan genereren, het beste zou zijn om deze aan de ondernemersprijs te koppelen.

Onderzoek implementatie Global Goals

50

5.5 Monitoring Uit de resultaten en de analyse van deze paragraaf komt naar voren dat de gemeente voor impactmeting het beste gebruik kan maken van bestaande monitoren. Om de impact op de korte termijn inzichtelijk te maken, is het gebruiken van de Regionale Monitor Brede Welvaart en de Gemeentelijke Duurzaamheidsindex om een dashboard op te stellen interessant. De indicatoren komen niet één op één overeen met de Global Goals, maar geven wel duiding aan de stand van zaken. Het opstellen van een dergelijk dashboard zal ongeveer 20 uren kosten. Voor de langere termijn is de VNG Monitor waarschijnlijk het beste bruikbaar. Deze is volledig en gericht op gebruik voor gemeenten. De tijdsbesteding die deze monitor kost is nog onduidelijk. Uit de resultaten en analyse van de deze paragraaf komt daarnaast naar voren dat het gebruik van een output monitor op het gebied van de zichtbaarheid van de Global Goals goed bruikbaar is. De monitor kan ingezet worden voor zowel bijsturing als verantwoording richting de gemeenteraad. De tijdsinzet van deze monitor is afhankelijk van de diepgang van de vragenlijsten. Daarnaast kan het meten van de integratie van de doelen de eerste keren veel tijd in beslag nemen. Verwacht wordt dat de totale tijdsbesteding jaarlijks rond de 20 uren zal liggen. De terugkoppeling van de vragenlijsten is niet meegerekend.

Het gebruik van het collegeuitvoeringsprogramma voor de evaluatie van de Global Goals is een methode die op zichzelf niet een volledig beeld geeft van de inzet van de gemeente op de Global Goals. Het geeft wel een beeld van de inzet van de coalitie binnen het collegeprogramma. De opzet van de monitor zou meer tijd vragen dan bij de gebruikelijke opzet, omdat er expertise op de Global Goals nodig is. Daarna kan de monitoring meegenomen worden in de bestaande evaluatiemomenten.

5.6 Prioritering Uit de verschillende analyses, van de SDG-monitor, het collegeprogramma en de begroting, blijkt dat doelen 16 (Vrede, Veiligheid en goed bestuur) en doel 11 (Duurzame Steden en Gemeenschappen) altijd terugkomen. De gemeenten kunnen extra inzet op doel 5 (Gendergelijkheid) en 8 (Goede economie) gebruiken. De gemeente Tytsjerksteradiel heeft veel kansrijke doelen op het gebied van Volksgezondheid & Milieu (2, 3, 6, 12). Ook op het gebied van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (7, 11 en 12) komen veel doelen kansrijk uit. De gemeente Achtkarspelen richt zich in het coalitieakkoord ook veel op Industrie en economie (8 en 9), naast de hoges scores op Volksgezondheid & Milieu (2, 3, 6, 12 en 13).is dat een belangrijk thema.

6 Conclusie In dit hoofdstuk wordt een conclusie gegeven op de hoofdvraag van dit onderzoek; op welke manier kunnen de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen de zichtbaarheid van hun inzet op de Global Goals vergroten? Voordat deze vraag beantwoord wordt, zijn eerst de conclusies van de deelvragen besproken.

Onderzoek implementatie Global Goals

51

De eerste twee deelvragen zijn gericht op het meten van de huidige inzet en de zichtbaarheid daarvan, om een beeld te krijgen welk gat er opgevuld moet worden. De gemeente zet met haar beleid automatisch in op bijna alle Global Goals, maar de grootste gemeentelijke opgaven liggen in het bestrijden van armoede, gezondheidszorg en duurzame gemeenschappen (doel 1, 3 en 11). De verwevenheid van de doelen is terug te zien in het aantal doelen dat terugkomt in een beleidsdocument. De inzet van de gemeente Tytsjerksteradiel is op de online mediakanalen gemiddeld, de goede zichtbaarheid op Facebook wordt teniet gedaan door het beperkte gebruik op de website. De inzet op de algemene zichtbaarheid, zowel intern- als extern, is gelijkwaardig aan de gemeenten die in dit onderzoek als benchmark zijn gebruikt. De gemeente zit in de middenmoot, dat geldt ook voor het zicht hebben op de huidige stand van zaken. Tytsjerksteradiel loopt daarentegen wel voorop bij het budget en het aantal uren dat vrijgemaakt is voor de Global Goals. In de derde deelvraag onderzocht welke instrumenten geschikt zijn om de Global Goals binnen de organisatie te vergroten. Uit het onderzoek is gekomen dat de gemeente het beste eerst kan werken aan het verhogen van het bewustzijn onder de medewerkers, door een kick-off te organiseren en met werksessies in kleinere groepen actief met de doelen te werken.

Hierna kunnen beleidsstukken ingezet worden als interne instrumenten. Er is geconcludeerd dat beleidsstukken als de Begroting, het coalitieprogramma, als ook de Raadsvoorstellen, op twee niveau’s gebruikt kunnen worden om de zichtbaarheid te vergroten. De Global Goals kunnen gebruikt worden om de connecties met de betreffende zaken aan te tonen, of er kan vanuit de Global Goals gewerkt worden aan een integrale aanpak van het beleid. Voor de externe instrumenten geldt ook dat er op meerdere niveau’s ingezet kan worden door de gemeenten. De gemeente kan een Global Goals ondernemersprijs uitreiken, een Global Goals evenement organiseren en een subsidie opzetten. De gemeente kan hiervoor gebruikmaken van bestaande formats en de Global Goals hier aan koppelen, of zelf de instrumenten vormgeven. Het werken met bestaande initiatieven van of binnen de gemeente, levert minder werk op en zal gemakkelijker te realiseren zijn. Daarna is gekeken hoe (het effect van) de inzet van deze instrumenten het beste gemonitord of geëvalueerd kan worden. Uit het onderzoek kwam naar voren dat de beste optie op korte termijn is om een dashboard bij te houden met indicatoren uit de Regionale Monitor Brede Welvaart en de Gemeentelijke Duurzaamheidsindex. Op middellange termijn is het gebruiken van de VNG monitor een goede optie, aangezien deze speciaal voor deze reden wordt ontwikkeld.

Daarnaast kan voor de output evaluatie zelf een monitor opgezet worden, een voorzet hiervan is al gegeven in het resultatenhoofdstuk. Ook het meenemen van de Global Goals in de evaluatie van het collegeprogramma behoort tot de mogelijkheden. Tenslotte is gekeken op welke doelen en beleidsterreinen de gemeente(n) zich het beste eerst kunnen richten. Uit het onderzoekt blijkt dat de gemeente Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen grotendeels dezelfde resultaten vertonen, in beide gemeenten komt Volksgezondheid & Milieu naar boven als een belangrijk terrein, hierbij kan gedacht worden aan de doelen 2 (Geen honger), 3 (Volksgezondheid), 6 (Schoon water & Sanitair) en 12 (Verantwoorde Productie & Consumptie). Daarnaast is een goed openbaar bestuur voor beide gemeenten relevant (Global Goal 16). Bij de gemeente Tytsjerksteradiel kan daarnaast Volkshuisvesting & Ruimtelijke Ontwikkeling genoemd worden, de doelen die hier nog extra bijhoren zijn 7 (Duurzame Energie) en 11 (Duurzame Steden en Gemeenschappen). De gemeente Achtkarspelen lijkt meer in te zetten op economie met doel 8 (Economie) en 9 (Industrie en Innovatie). De bovengenoemde doelen zijn doelen waar de gemeenten goed op scoren en/of die vaak terugkomen in de collegeprogramma’s. De gemeente kan ook juist prioriteit leggen op doelen die minder goed scoren en terugkomen, zoals doel 5 (Gendergelijkheid).

In de deelvragen zijn verschillende onderdelen van zichtbaarheid besproken, van de huidige invullling tot instrumenten voor de zichtbaarheid en mogelijke prioritering van de zichtbaarheid. De hoofdvraag zal nu

Onderzoek implementatie Global Goals

52

beantwoordt worden. De vraag was; op welke manier kunnen de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen de zichtbaarheid van hun inzet op de Global Goals vergroten? De gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen kunnen de zichtbaarheid van hun inzet verhogen door eerst de bekendheid van de doelen in de interne organisatie te verhogen door middel van een bewustwordingcampagne, met bijvoorbeeld een kick-off en werksessies. De zichtbaarheid van de Global Goals kunnen ze vervolgens verhogen door externe instrumenten te koppelen aan bestaande (publieks)instrumenten zoals een verkiezing en een duurzaam evenement. Een belangrijke stap in het zichtbaar maken van de inzet is tenslotte het monitoren van de inzet, op impact of outputniveau. Dit onderzoek heeft de eerste fasen van het ontwerpgerichte onderzoek doorlopen. De laatste stap, het testen, zal in een vervolgonderzoek gedaan kunnen worden. In een volgend onderzoek kan ook - na de implementatie van de nieuwe instrumentenn- een grotere benchmark gehouden worden van de inzet van de gemeente(n). Het onderzoek is gericht op de praktijk van de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel. Het is daarom vooral bruikbaar voor deze gemeenten. Een aantal van de conclusies zijn wel te generaliseren voor andere gemeenten, zoals de monitor en de interne- en externe instrumenten.

Deze bieden praktijkvoorbeelden voor het implementeren van de Global Goals. Andere conclusies, zoals de inzet van de gemeente en de prioritering, zijn niet generaliseerbaar.

7 Aanbevelingen In dit hoofdstuk zijn de aanbevelingen voor de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel te lezen. In

Onderzoek implementatie Global Goals

53

de eerste paragraaf worden de aanbevelingen voor de interne organisatie gegeven. Vervolgens ligt de focus van de aanbevelingen in de tweede paragraaf op de externe omgeving.

7.1 Interne organisatie Uit het onderzoek zijn verschillende stappen naar voren gekomen, die de gemeenten kunnen nemen om actiever met de Global Goals aan de slag te gaan. Op basis van de resultaten van het onderzoek, is het aan te raden om de volgende volgorde hierbij aan te houden; 1. 2. 3. 4. 5.

Bepalen van het ambitieniveau door de gemeenteraad Uitwerken van een uitvoeringsplan Organiseren van een kick-off sessie Organiseren van werksessies Betrekken van Global Goals in beleidsstukken en het coalitieprogramma

De eerste stap is het bepalen van het ambitieniveau. Dit is erg belangrijk, omdat er in dit onderzoek bij veel instrumenten de keuze bestaat om minimaal in te zetten, met weinig tijdsinzet en geen budget, of ambitieus in te zetten, wat meer inzet vraagt en het gebruik van meerdere budgetten. Het is daarom belangrijk dat de raad een duidelijke richting kiest, dit geeft de beleidsmedewerker Global Goals ook steun in de uitvoering. Het is daarnaast aan te raden om een keuze te maken op welke doelen er (eerst) gefocust wordt. De gemeente kan zich niet op alle doelen volledig inzetten, en een gefaseerde inzet is daarom aan te raden. Zodra de raad hier een beslissing over heeft gemaakt, is het mogelijk om de voorgestelde instrumenten uit te werken in een uitvoeringsplan, waarbij gekeken wordt naar inzet van de gemeente op de lange termijn. Het uitvoeringsplan zal in de zomer van 2021 uitgewerkt kunnen worden in de gemeente Tytsjerksteradiel, dit geeft de beleidsmedewerker genoeg tijd om besluiten te maken en nader onderzoek te doen, maar maakt het ook mogelijk om in het najaar te starten met stap drie. De derde stap is namelijk gericht op het verhogen van het bewustzijn onder de ambtenaren. Uit het onderzoek kwam naar voren dat hier het beste fysieke bijeenkomsten voor ingezet kunnen worden.

Het is aan te raden om na het uitvoeringsprogramma na te denken over een aftrap van de Global Goals in de vorm van een kick-off evenement. De gemeente kan het nieuwe Global Goals beleid dan inluiden met een kickoff bijeenkomst. Afhankelijk van de coronamaatregelen, kan de gemeente hiervoor enthousiaste sprekers uitnodigen of een extern instrument als de markt uitlichten. Het is belangrijk dat de kick-off enthousiasmerend en motiverend werkt, informatie overbrengen is niet het voornaamste doel. Het delen van belangrijke informatie en het leren te werken met de Global Goals kunnen de ambtenaren vervolgens leren in werksessies georganiseerd door de gemeente. De gemeente kan onder andere bij buurgemeente Leeuwarden inspiratie opdoen en de sessies vervolgens afstemmen aan de eigen wensen. Aangezien de optimale grootte van een werkgroep 6 tot 15 deelnemers bedraagt, zullen lang niet alle medewerkers tegelijk dedel kunnen nemen aan dergelijk werksessies. Hierin moeten keuzes gemaakt worden, de gemeente kan ervoor kiezen om de ambtenaren op ‘kansrijke doelen’ eerst deel te laten nemen aan werksessies. De vijfde stap is het integreren van de Global Goals in de organisatie. Wanneer het bewustzijn voldoende is, kunnen de ambtenaren op hun eigen terrein aan de slag met de Global Goals.

Dit zouden zij het beste kunnen doen door de Global Goals meer mee te nemen met bezoeken in het veld, maar ook door de Global Goals te integreren in hun beleidsstukken. Wanneer deze stappen niet goed uitgevoerd worden, is het van belang om opnieuw het bewustzijn van de ambtenaren te verhogen. Als de planning gaat zoals het is geadviseerd, kan de gemeente in het voorjaar van 2022 het eerste grote document ‘Global Goals proof’ opleveren, het coalitieprogramma! Dit programma kan ook direct gebruikt worden als evaluatieinstrument in de bestuursperiode die daarna volgt, als de raad ervoor kiest om op dit hoge niveau in te zetten.

Onderzoek implementatie Global Goals

54

7.2 Externe omgeving In het onderzoek zijn ook een aantal instrumenten besproken die geschikt zijn voor de externe omgeving (de inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties). Er is in het resultatenhoofdstuk al aangegeven dat deze instrumenten met elkaar gecombineerd kunnen worden. In deze paragraaf wordt dit idee verder uitgewerkt. Het is belangrijk om te vermelden dat de mogelijke uitrol van deze instrumenten erg afhankelijk is van de coronamaatregelen. De gemeente zal elk jaar in september een Global Goals week kunnen organiseren, wellicht als onderdeel van de maand van de Duurzaamheid, die voorgesteld is in de Duurzaamheidsagenda. De externe instrumenten kunnen dan rondom deze week georganiseerd worden. Het clusteren van deze instrumenten maakt het mogelijk om meer publiciteit te vinden. Daarnaast wekt een week met goede acties meer interesse dan niet-samenhangende acties. Op de Global Goals dag zelf kan de gemeente een evenement organiseren, waarbij de Global Goals ondernemersprijs uitgereikt wordt. Daarnaast kunnen andere lokale initiatieven hier aan meedoen door bijvoorbeeld het organiseren van workshops of het uitbaten van een kraampje. Het wordt aanbevolen om bij deze evenementen en acties zoveel mogelijk gebruik te maken van bestaande initiatieven van de gemeente en collectieven binnen de gemeente.

Onderzoek implementatie Global Goals

55

8 Discussie In dit hoofdstuk vindt u de discussie. De verschillende stappen van het onderzoeksproces zijn in dit hoofdstuk tegen het licht gehouden. Er wordt begonnen met de probleemverkenning en het onderzoeksontwerp, daarna wordt er via de dataverzameling en –analyse naar de rapportage toegewerkt. De probleemverkenning van het onderzoek is vrij soepel verlopen. De afstudeeropdracht bevatte al hoofden deelvragen en het doel van het onderzoek leek helder. De context van het onderzoek is vervolgens verder onderzocht en deze bleek ook geen problemen op te leveren. Naarmate het onderzoek vorderde, bleek de originele onderzoeksvraag, gericht op het vergroten van de zichtbaarheid van de Global Goals toch niet aan te sluiten bij de inhoud van het rapport en het doel van de organisatie. De hoofdvraag is daarom halverwege het onderzoek aangepast en verbreed, naar de implementatie van de Global Goals. Dit heeft verder geen moeilijkheden in het onderzoek met zich meegebracht, want de nieuwe onderzoeksvraag paste eigenlijk beter bij het externe doel. Tijdens het onderzoek zijn ook de deelvragen aangepast, dit is niet gedaan om inhoudelijke redenen. De grootte en volgorde van de deelvragen waren onevenredig verdeeld, daarom zijn hier een paar kleine aanpassingen in gedaan. In het onderzoeksontwerp had de theoretische onderbouwing van het onderzoek vollediger gekund.

Dit hangt samen met de originele hoofdvraag, hierin werd de nadruk gelegd op de zichtbaarheid en hier waren weinig relevante wetenschappelijke bronnen te vinden. Er zijn veel praktijkgerichte onderzoeken gedaan over de inzet van Global Goals, deze zijn verderop in het onderzoek wel uitgebreid meegenomen. Als er direct was aangevangen met de implementatie hoofdvraag, was er een sterker theoretisch kader geweest. In de methoden is uiteindelijk afgeweken van het ontwerp, oorspronkelijk zou een groot gedeelte van het onderzoek gebaseerd zijn op actie-onderzoek, maar hier is uiteindelijk vanaf gezien. Dit heeft twee redenen; enerzijds de beperkingen die het thuiswerken met zich meebrengen en anderzijds de beperkte anomie die er onder ambtenaren was om mee te werken. Om de originele gedachte achter het actie-onderzoek niet compleet verloren te laten gaan, is er in de rapportage vaak benadrukt dat er meerdere opties voor implementatie zijn en dat de (medewerkers binnen de) organisatie zelf besluiten welke optie het beste bij de cultuur en praktijk past. Het onderzoek leunt grotendeels op literatuuronderzoek en documentenanalyse, er is veel gebruik gemaakt van praktijkvoorbeelden uit andere gemeenten. Deze zijn vervolgens in perspectief gebracht met de wetenschappelijke literatuur. Daarnaast zijn interviews als ondersteuning gebruikt.

De opbrengst van de interviews viel wel tegen, dit is te verklaren met het feit dat vele gemeenten (nog) niet actief bezig zijn met de Global Goals. Daardoor waren er ook weinig praktijkvoorbeelden uit de gesprekken te halen. Er is daarom gekozen om in de data-analyse ook gemeenten mee te nemen die door de VNG zijn uitgelicht. Met deze informatie en de bestaande documentenanalyse zijn er toch veel praktijkgerichte instrumenten naar voren gekomen in het rapport. Waar het rapport soms minder gericht is op theoretische onderbouwing en kwantitatieve analysetechnieken, maken de praktijkgerichtgerichte benadering en de vele relevante voorstellen het rapport wel goed bruikbaar voor de opdrachtgever. Het zal voor een vervolgonderzoek interessant zijn om de instrumenten nog verder uit te werken en een ‘vast format’ te ontwikkelen voor de implementatie van de Global Goals bij gemeenten die nu achterblijven. Veel gemeenten zijn namelijk opzoek naar een geschikte invulling, maar hebben niet de tijd of het budget om zich hiervoor in te zetten. Zij zouden gebaat zijn met een ‘handleiding’ waarin laagdrempelige implementatiemethoden beschreven staan. Het wiel hoeft immers niet telkens opnieuw uitgevonden te worden!

Onderzoek implementatie Global Goals

56

9 Literatuurlijst (sd). Opgehaald van https://www.aigilde.nl/actieonderzoek/ 2, i. t. (2020, december). Global Goals interview gemeente Waadhoeke. (L. Edema, Interviewer) 24 Editor. (2019, maart 28). Dataverzamelingsmethoden voor je scriptie. Opgehaald van 24 Editor: https://24editor.com/dataverzamelingsmethoden-voor-je-scriptie/ 24 Editor. (2021, januari 18). Onderzoekssoorten voor je scriptie. Opgehaald van 24 Editor: https://24editor.com/onderzoekssoorten-voor-je-scriptie/ 8KTD, W. (2020, oktober 16). Begrotin 2018-2021. Opgehaald van Gemeente Tytsjerksteradiel: https://www.tytsjerksteradiel.nl/document.php?m=58&fileid=73021&f=ab1daa49ea745ecb7134 b6d25e49cb69&attachment=0&c=37492 Baarda, B., Bakker, E., Boullart, A., Fischer, T., Julsing, M., Peters, V., & van der Velden, T. (2018). Basisboek kwalitatief onderzoek: handleiding voor het opzetten en uitvoeren van kwalitatief onderzoek. Groningen/Utrecht: Noordhoff Uitgevers. Opgehaald van # Baarda, B., Bakker, E., Fischer , T., Julsing, M., Peters, V., van der Velden, T., & de Goede, M. (2013). Basisboek kwalitatief onderzoek: Handleiding voor het opzeteen en uitvoeren van kwalitatief onderzoek. Groningen/ Houten: Noordhoff Uitgevers . Beleidsregel subsidie Global Goals; Hier & Daar. (2020, december 11).

Opgehaald van Gemeente Aa en Hunze: file:///C:/Users/Gebruiker/Downloads/Beleidsregel%20subsidie%20Global%20Goals%20gemeent e%20Aa%20en%20Hunze.pdf Binnenlands Bestuur. (2019, juni 21). In cijfers: overvloed aan informatie. Opgehaald van Binnenlands Bestuur: https://www.binnenlandsbestuur.nl/bestuur-en-organisatie/nieuws/in-cijfersovervloed-aan-informatie.12533120.lynkx Bloisi, W., Cook, C., & Hunsaker, P. (2007). Management & Organizational Behavior: Second European Edition. Berkshire: McGraw-Hill Education. Boeije, H. (2014). Analyseren in kwalitatief onderzoek: Denken en doen. Den Haag: Boom Lemma Uitgevers . Cameron, E., & Green, M. (2019). Making sense of change management: A Complete Guide to the Models, Tools and Techniques of Organizational Change. London: Kogan Page Publishers. Opgehaald van https://www.managersonline.nl/weblog/584/ Camp, R. (1992). Benchmarking - Het zoeken naar de beste werkmethoden die leiden tot superieure prestaties. Deventer: Kluwer. CBS. (2021, januari 21). Regionale Monitor Brede Welvaart. Opgehaald van Dashboard CBS: https://dashboards.cbs.nl/rmbw/regionalemonitorbredewelvaart/ Centraal Bureau voor de Statistiek. (2020). Brede Monitor Welvaart & Sustainable Development Goals 2020. Den Haag: CBS. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2020). Technische Toelichting Brede Monitor Welvaart. Den Haag: CBS. Coalitie Achtkarspelen. (2018).

Mei-inoar trochpakke!: Coalitieakkoord 2018-2022. Buitenpost: Gemeente Achtkarspelen. Coalitie Tytsjerksteradiel. (2018). DUORSUM OPARBEIDZJE: Coalitiekkoord 2018-2022. Bergum: Gemeente Tytsjerksteradiel.

Onderzoek implementatie Global Goals

57

College gemeente Oisterwijk. (2019, oktober 10). Begroting 2020. Opgehaald van Oisterwijk Raadsinformatie: https://oisterwijk.raadsinformatie.nl/document/8048870/1/1999_Begroting_2020_-_begroting_2020 College Noordenveld. (2020, maart 25). Beantwoording motie Gemeenten4GlobalGoals. Opgehaald van Brief college aan gemeenteraad. de Vries, J., & van der Togt, J. (1995). Benchmarking in 9 stappen. Deventer. Deaconu, A. (2011). The Impact of Accrual Accounting on Public Sector Management: An Exploratory Study for Romania. Transylvanian Review of Administrative Sciences , 74-97. Fairtrade & Global Goals Helmond. (2019, november 2). Aftermovie 2019. Opgehaald van Fairtrade & Global Goals: http://www.ftgg.nl/aftermovie-oktober-2019/ Fairtrade Noardeast-Fryslan. (2020, januari 21). Opgehaald https://www.facebook.com/fairtradeleeuwarden/posts/983314015207511

van

Facebook:

Ferdie Michgelbrink Consultancy. (2020, november 11). Half open en volledig gestructureerde interviews. Opgehaald van actie-onderzoek.nl: actie-onderzoek.nl Folkert, R., Verwoerd, L., & Verwest, F. (2018). Lerend evalueren: navigeren tussen verantwoorden en leren. Beleidsonderzoek online. Gemeente Achtkarspelen. (2020, november 25). Maatschappelijke Verantwoord Ondernemen. Opgehaald van Achtkarspelen: https://www.achtkarspelen.nl/inwoners-achtkarspelen/maatschappelijkverantwoord-ondernemen-achtkarspelen_47375/ Gemeente Eindhoven. (2021, januari 11). Begroting: Global Goals. Opgehaald van Gemeente Eindhoven : https://eindhoven.begroting-2020.nl/p6878/global-goals Gemeente Heerenveen. (2018). Hoofdlijnenakkoord 2018-2022. Opgeroepen op november 18, 2020, van Gemeente Heerenveen: https://www.heerenveen.nl/wpcontent/uploads/2018/06/Hoofdlijnenakkoord-2018-2022.pdf Gemeente Leeuwarden. (2018). Collegeprogramma 2018-2022. Opgeroepen op november 18, 2020, van Leeuwarden: https://www.leeuwarden.nl/sites/default/files/1787_collegeprogramma_20182022_nl_lr.pdf Gemeente Leeuwarden. (2020, december 5). Global Goals. Opgehaald van Gemeente Leeuwarden: https://www.leeuwarden.nl/nl/globalgoals Gemeente Leeuwarden. (2020, december 6). Homepage. Opgehaald van Gemeente Leeuwarden: https://www.leeuwarden.nl/nl Gemeente Opsterland. (2018). Coalitieakkoord 2018-2022.

Opgeroepen op november 18, 2020, van Gemeente Opsterland: https://www.opsterland.nl/dsresource?objectid=0daa9207-91b0-4726b5e0-d1bd216e8597&type=org&& Gemeente Rheden. (2020, december 10). B&W en raadsvoorstel aangepast met Global Goals. Opgehaald van Rheden4GlobalGoals: https://rheden4globalgoals.nl/bw-en-raadvoorstel-aangepast-metglobal-goals/ Gemeente Schiermonnikoog. (2019, september 20). Nieuwsbrief Nr. 32. Opgehaald van Schiermonnikoog: https://www.schiermonnikoog.nl/document.php?m=61&fileid=81229&f=28007907562debd4e65 6febb887ca95c&attachment=0 Gemeente Súdwest-Fryslân. (2020, december 6). Global Goals. Opgehaald van Súdwest-Fryslân: https://sudwestfryslan.nl/onderwerp/global-goals/

Onderzoek implementatie Global Goals

58

Gemeente Tytsjerksteradiel. (2016, oktober 13). Evaluatie Millenniumbeleid en Plan van aanpak Global Goals. Opgehaald van Raadsvoorstel: https://docplayer.nl/35525146-Raadsvoorstel-vergadering13-oktober-agendapunt-10-besluitvormend-programma-9-milieu-portefeuillehouder-mw-h.html Gemeente Tytsjerksteradiel. (2016, april 15). Lifestyle Fair Oars. Opgehaald van Facebook: https://www.facebook.com/lifestylefairoars/ Gemeente Tytsjerksteradiel. (2020 , december 11). Genomineerden Ondernemersprijs Tytsjerksteradiel 2019 bekend. Opgehaald van Gemeente Tytsjerksteradiel: https://www.tytsjerksteradiel.nl/inwoners-t-diel/nieuws_47795/item/genomineerdenondernemersprijs-tytsjerksteradiel-2019-bekend_45070.html Gemeente Tytsjerksteradiel. Tytsjerksteradiel.

(2020).

Programmabegroting

2021-2024.

Bergum:

Gemeente

Gemeente Tytsjerksteradiel. (2020, september 27). Wethouder Andries Bouwman reikt Global Goals boek uit aan basisscholen Tytsjerksteradiel. Opgehaald van Gemeente Tytsjerksteradiel: https://www.tdiel.nl/inwoners-t-diel/nieuws_47795/item/wethouder-andries-bouwman-reikt-global-goalsboek-uit-aan-basisscholen-tytsjerksteradiel_47602.html Gemeente Tytsterksteradiel. (2020, mei). Coalitieuitvoeringsprogramma (peildatum mei 2020). Opgehaald van Gemeente Tytsjerksteradiel: https://www.t-diel.nl/organisatie-bestuur-t-diel/besluiten-vanhet-college_43907/item/persbesluitenlijst-16-juni-2020_47314.html Gemeente Tytstjerksteradiel. (2021). Duurzaamheidsagenda . Gemeente Tytsjerksteradiel. Gemeente Utrecht. (2020, januari 11). Dashboard Gezond Stedelijk Leven voor Iedereen. Opgehaald van Gemeente Utrecht: https://public.tableau.com/profile/onderzoek.utrecht#!/vizhome/DashboardGezondStedelijkLev envoorIedereenenGlobalGoalsgemeenteUtrecht2020/inleiding Graauw, C. d. (2020, november 21). Effectmeting & Doelbereiking. Opgehaald van Claudia de Graauw: https://www.claudiadegraauw.nl/deelregeling-cultuureducatie-met-kwaliteit/ Graauw, C. d. (2020, januari 19). Welke vragen stel je bij een procesevaluatie. Opgehaald van Claudia de Graauw: https://www.claudiadegraauw.nl/welke-vragen-stel-je-bij-een-procesevaluatie/ Handelsregister. (2020, november 21). Achtkarspelen.

https://allecijfers.nl/gemeente/achtkarspelen/

Opgehaald

van

Alle

cijfers:

Hoeken, J., Hornikx, J., & Hustinx, L. (2009). Overtuigende teksten. Onderzoek en Ontwerp, 12. Hoogerwerf, & Herweijer. (2014). Overheidsbeleid. Lucas, P., Ludwig, K., Kok, M., & Kruitwagen, S. (2016). Sustainable Development Goals in Nederland: Bouwstenen voor leefomgevingsbeleid voor 2030. Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving. Opgehaald van Sustainable Development Goals in Nederland: Bouwstenen voor leefomgevingsbeleid voor 2030. Managementmodellensite. (2020). Doelen SMART formuleren: uitgebreide toelichting. Opgehaald van Managementmodellensite: https://managementmodellensite.nl/doelen-smart-formulerenuitgebreide-toelichting/#.X77rBWhKjIU Marcus, J., & van Dam, N. (2015). Een praktijkgerichte benadering van Organisatie en Management. Groningen: Noordhoff Uitgevers. nogintevullen. (2020, november). Global Goals interview gemeente Noordenveld. (L. Edema, Interviewer)

Onderzoek implementatie Global Goals

59

Onderzoekcentrum Drechtsteden. (2021, 20 januari). Homepagina. Opgehaald van GDindex: https://gdindex.nl/ Osegbue, C. (2018). New Public Management: an Imperative for Attainment of SDG's in Nigeria. International Journal of Advanced Research in Public Policy, Social Development and Enterprise Studies, 20-33. Priem, M. (2018). “Alleen ga je sneller, samen kom je verder”. Rotterdam: Hogeschool Rotterdam. Reitsma, A. (2020, december 15). Achtkarspelen Millenialgemeente. RIjksoverheid. (2020, januari 20). Evalueren en monitoren. Opgehaald van Rijksoverheid: https://www.kcwj.nl/kennisbank/integraal-afwegingskader-beleid-en-regelgeving/7-wat-zijn-degevolgen/75-evalueren-en?cookie=yes.1612021414683-2115900797 Rijksoverheid. (2020, september 7). Global Goals: Werelddoelen voor duurzame ontwikkeling. Opgehaald van Rijksoverheid: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ontwikkelingssamenwerking/internationaleafspraken-ontwikkelingssamenwerking/global-goals-werelddoelen-voor-duurzame-ontwikkeling Rijksoverheid. (2020, november 7). Handreiking Beleidsdoorlichtingen. Opgehaald van Rijkssbegroting: https://www.rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/evaluaties-enbeleidsdoorlichtingen/handreiking-beleidsdoorlichtingen/het-meten-van-doeltreffendheid RIVM.

(2021, januari 21). Gemeentelijke Duurzaameidsindex. Opgehaald van RIVM: https://www.metenvanduurzaamheid.nl/overzicht-tools/tools-voor-overheden/gemeentelijkeduurzaamheids-index-gdi

RIVM. (2021, januari 19). Sustainable Development Goals. Opgehaald van Meten van Duurzaamheid: https://www.metenvanduurzaamheid.nl/overzicht-tools/tools-voor-overheden/sustainabledevelopment-goals Rood, G. (2000). Kick-off van een veranderingstraject. In Management & Communicatie. Santema, P. A. (2020, oktober 9). Snijden in eigen vlees doet gemeente Tytsjerksteradiel zeer. Opgehaald van Leeuwarde Courant: https://www.lc.nl/friesland/tytsjerksteradiel/Snijden-in-eigen-vleesdoet-gemeente-Tytsjerksteradiel-zeer26090384.html?harvest_referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Sey, A. (2008). Politie en benchmarking: Visie op benchmarking Politie Nederland. Den Haag: Politie Nederland. Smit, A. J. (2018). Complexe problemen: Design Thinking of ontwerpgericht onderzoek? Onderwijsinnovatie, 17-24. Springest. (2020, januari 10). facilitator. Opgehaald van Springest: https://www.springest.nl/opleidingonderwijs/facilitator Steijger, R. (2019, mei 22). Nieuwe richtlijnen voor facebook video's: zo blijf je scoren. Opgehaald van Frankwatching: https://www.frankwatching.com/archive/2019/05/22/nieuwe-richtlijnen-voorfacebook-videos-zo-blijf-je-scoren/ Telos. (2017). Opgehaald van https://vng.nl/files/vng/sustainable_development_goals_monitor_2017__telos.pdf Telos. (2020, november 26). Prototype Lokale SDG-Monitor Nederland.

Opgehaald van Telos: https://www.telos.nl/Publicaties/PublicatiesRapporten/default.aspx#folder=894857

Onderzoek implementatie Global Goals

60

United

Nations. (2020, oktober https://www.globalgoals.org/

Goals.

Opgehaald

van

Global

Goals:

United

Nations. (2020, september 7). Milleniumgoals. https://www.un.org/millenniumgoals/

Opgehaald

van

United

Nations:

Online

Actieonderzoek:

van

16).

der Zouwen, T. (2020, november https://onlineactieonderzoek.nl/

Global

12).

Opgehaald

van

Van Lieshout, J. e. (2017). Actieonderzoek: principes voor verandering in zorg en welzijn. van Os, R., Hachmang, D., & Trampe, D. (2020, december 16). Gemeente contentstrategie sociale media. Opgehaald van Frankwatching: https://www.frankwatching.com/archive/2020/12/16/gemeentecontentstrategie-social-media/ Visser, M., Willems, L., & Ribbens, H. (2005). Een kwestie van contact; communicatie en veranderbereidheid. VNG. (2018, november 23). Groningen herbevestigt haar missie als Global Goals gemeente. Opgehaald van Verening van Nederlandse Gemeenten: https://vng.nl/nieuws/groningen-herbevestigt-haarmissie-als-global-goals-gemeente VNG. (2020, november 19). Coalitieakkoorden opgehangen aan de Global Goals. Opgehaald van Vereniging van Nederlandse Gemeenten: https://vng.nl/nieuws/coalitie-akkoorden-opgehangen-aan-deglobal-goals VNG.

(2020, september 30). Global Goals Menukaart. https://vng.nl/sites/default/files/global-goals-menukaart-4.0.pdf

Opgehaald

van

VNG:

VNG. (2020). Handreiking Global Goals in het gemeentelijk beleid. Opgehaald van VNG: https://vng.nl/sites/default/files/2020-04/handreiking-global-goals-in-het-gemeentelijk-beleid2020.pdf VNG. (2020, september 9). Overzichtskaart van gemeenten die meedoen aan global goals. Opgehaald van VNG: https://vng.nl/artikelen/overzichtskaart-van-gemeenten-die-meedoen-aan-global-goals VNG. (2020, oktober 7). Sustainable Development Goals. Opgehaald van Waar Staat Je Gemeente: https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/Sustainable-Development-Goals/ VNG. (2020, september 9). Wat betekent het Global Goals gemeente te zijn. Opgehaald van VNG: https://vng.nl/artikelen/wat-betekent-het-global-goals-gemeente-te-zijn VNG International. (2019). VNG International, “Beleidstoetsing aan de SDG's - hoe pakken gemeenten dit aan? Den Haag: VNG International. VNG International. (2020, september 9). Sustainable Development Goals. Opgehaald van VNG International: https://www.vng-international.nl/sustainable-development-goals vullen, i. t. (2020, november geen idee). Global Goals interview gemeente Leeuwarden. (L. Edema, Interviewer) Watson. (1993, januari-februari). How process benchmarking supports corporate strategy. Planning Review, pp. 12-15. Weber, A., & Doelen, A. (2010). Organiseren & Managen: Het 7S-model toegepast. Groningen: Noordhoff Uitgevers. Opgehaald van http://7smodel.nl/ Zouwen, T. v.

(2018). Actieonderzoek doen: Een routewijzer voor studenten. Amsterdam : Tonnie van der Zouwen & Boom uitgevers.

Onderzoek implementatie Global Goals

61

10 Bijlagen In dit hoofstuk zijn de bijlagen weergegeven. In Bijlage 1 en 2 zijn de onderzoeksmethoden interviews en actieonderzoek uitgewerkt. Vervolgens zijn in de derde en vierde bijlage de coalitieprogramma’s van Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen geanalyseerd.

10.1 Uitwerkingen interviews In deze bijlage zijn de interviews van de ambtenaren van andere gemeenten te zien. De vragen zijn samen met de opdrachtgever opgesteld. Het bevat voornamelijk gesloten vragen. Gemeente Noordenveld 26 november Zichtbaarheid Onderneemt uw gemeente acties om de zichtbaarheid binnen de organisatie te vergroten? Zo ja, welke? De gemeente controleert raadsvoorstellen op solidariteit en duurzaamheid, dit was al voor de Global Goals bedacht. Waar mogelijk, wordt het beleid wel gekoppeld aan de doelen, zoals in de Lokale Agenda Inclusie. Er wordt ook onderzocht om de begroting aan de Global Goals te koppelen. Onderneemt uw gemeente speciale Global Goals acties binnen de gemeente ? Zo ja, welke? De gemeente doet mee aan de vlaggendag. Er zijn verder geen specifieke acties, wel heeft een raadslid een platform opgericht. Heeft u het gevoel dat de acties daadwerkelijk effectief zijn? Zo nee, wat zou u willen veranderen om de effectiviteit te vergroten?

Budget Hebben jullie budget vrijgemaakt voor de Global Goals? Nee, er is geen speciaal budget. Heeft uw gemeente ook uren vrijgemaakt voor de Global Goals? Zo ja, hoeveel fte? Nee, de programmamanagers duurzaamheid en sociaal zijn er wel mee bezig, maar hebben hier geen speciale uren voor. Heeft u het gevoel dat het budget en het aantal fte toereikend zijn om goed met de Global Goals aan de slag te gaan? Er gebeurt naast het hijsen van de vlag en het beoordelen van het beleid weinig. Er wordt niet actief ingezet op de Global Goals. Monitoren Heeft uw gemeente in beeld wat er aan de Global Goals wordt gedaan? Er was een voorstel van de Raad om nulmetingen in de gemeente te doen, maar dit is uiteindelijk niet gedaan. In plaats daarvan wordt de handleiding van VNG gebruikt, om wel een idee te krijgen welk beleid bij welke doelen hoort. Doet uw gemeente aan evaluatie of monitoring van de Global Goals? Zo ja, hoe? Nee.

Onderzoek implementatie Global Goals

62

Leeuwarden Zichtbaarheid Onderneemt uw gemeente acties om de zichtbaarheid binnen de organisatie te vergroten? Zo ja, welke? Ja. Elke ambtenaar heeft in zijn/haar e-mailhandtekening het Global Goals logo en een link voor meer informatie staan. Daarnaast zijn er al vier workshops georganiseerd binnen de organisatie, waarbij medewerkers informatie kregen over de Global Goals en bespraken hoe zij bijdragen aan de GG. De ambtenaren nemen de Global Goals ook mee in de communicatie naar buiten. Om dit verder uit te rollen, zijn er ook andere ambtenaren opgeleid om deze workshops te geven, zodat er uiteindelijk zoveel mogelijk ambtenaren meedoen. Onderneemt uw gemeente speciale Global Goals acties binnen de gemeente ? Zo ja, welke? Ja. Het grootste evenement is de Vlaggendag, deze heeft de gemeente in 2019 en 2020 georganiseerd. Op deze dag worden een aantal duurzame/sociale initiatieven/ondernemers uitgelicht als ‘lokale helden’. Inwoners kunnen iemand voordragen, waardoor het echt een ‘publieksprijs’ is geworden. Heeft u het gevoel dat de acties daadwerkelijk effectief zijn? Zo nee, wat zou u willen veranderen om de effectiviteit te vergroten? Ja. De vlaggendag zorgt voor veel zichtbaarheid, de voorgaande winnaars helpen mee met de uitreiking. Hierdoor ontstaan er kleine netwerkjes.