CConstaterende datTytsjerksteradiel
Koppel je AI →
Document · PDF

04 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2027-2030, inclusief erratum

RAAD IT BESLUT 5 november 2026, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Programmabegroting 2027-2030 (besprekstik)49.681 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 6

Aangezien het wegvallen van deze regeling al eerder was voorzien, leidt dit tot een voordeel op het begrotingssaldo voor de jaren 2027-2029 van € 325.000. Vervroegde uitbetaling subsidie Het Achterland De meerjarige subsidie aan stichting Het Achterland is vanwege de uitzonderlijke liquiditeitssituatie van de stichting volledig in 2026 uitbetaald. Er is geen sprake van een verhoging van het totale subsidiebedrag; de dekking van de vervroegde uitbetaling verloopt via de reserve. Omdat in 2027 geen budget meer nodig is, ontstaat ten opzichte van 2026 een voordeel van € 30.000. TD - Begroting 2027-2030 Vrijval werkbegeleider Caparis Bij het team Uitvoering Buitendienst Groen wordt gebruik gemaakt van een aantal medewerkers van Caparis die onder de sociale werkvoorziening vallen (SW-medewerkers). Voorheen werden deze collega's aangestuurd door een werkbegeleider die ook van Caparis werd ingehuurd. Vanwege het teruglopend aantal SW-medewerkers is eind 2024 besloten om deze begeleiding zelf ter hand te nemen en niet langer in te kopen. Het structureel budget van € 109.000 kan vrijvallen.

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting | meerjarenperspectief (x € 1.000) | 2026 | 2027 | verschil | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 10.313 | 10.406 | - 92 | 10.442 | 10.440 | 10.428 Baten | 1.382 | 1.551 | 169 | 1.583 | 1.583 | 1.258 Saldo | - 8.931 | - 8.854 | 77 | - 8.859 | - 8.857 | - 9.170 per inw. | -272 | - 269 | 3 | - 269 | - 269 | - 279 Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2026 en 2027 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2027-2030 Nieuw beleid Tarieven zwembaden; (KN 2027-2030 Nr. 05.04) | 44 Verhuurtarieven sportaccommodaties (KN 2027 | -2030 Nr.

05.03) | 26 Bestaand beleid Continuering registratiefunctie gemeentelijke collectie (museumnorm 2025) | -15 JOGG regisseur & coordinator KNGG en KOOV intern beleggen | 26 Lasten specifieke uitkering informatiepunten digitale overheid (IDO) | -32 Vervroegde uitbetaling subsidie Het Achterland | 30 Wegvallen werkbegeleider Caparis | 109 Overige ontwikkelingen | -35 Begrotingen voorgaande jaren Actualisatie kapitaallasten begroting voorgaande jaren | -55 Overige ontwikkelingen begroting voorgaande jaren | 25 Vervallen taakmutatie openbare bibliotheken (incidenteel 2026) | 100 Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Actualisatie begroting sportaccommodaties 2027 | -87 Actualisatie budgetten voertuigen | 12 Actualisatie elektriciteitsbegroting 2027 | -57 Actualisatie gas begroting 2027 | -73 Actualisatie vaste lasten eigen gemeentelijke gebouwen | 7 Actualisering groen budgetten | -31 Indexatie begrotingssubsidies 2027 | -2030 | -30 Structurele verhoging Recreatieschap Marrekrite met het routebureau | -7 Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kadernota) TD - Begroting 2027-2030 Actualisatie kapitaallasten 100 Actualisatie personeelskosten -270 Nieuwe SPUK Sport en Bewegen 325 December en septembercirculaire 2025 en meicirculaire 2026 -35 Totaal 77 Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid.

Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda tableCell12 Indicator Meting Eenheid Referentiejaar % Niet-sporters 48,8 % (2025) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Definitie: Het percentage niet-wekelijkse sporters t.o.v. de bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat niet minstens één keer per week aan sport doet. Verbonden partijen De Verbonden Partijen (en voorzover van toepassing de overige samenwerkingsvormen) binnen dit programma zijn: Verbonden partij Gemeenschappelijke regeling Recreatieschap Marrekrite Stichting / Vereniging VvE Nije Westermar

TD - Begroting 2027-2030 6. Sociaal domein Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Dit programma is gericht op het uitvoeren van de wettelijke verantwoordelijkheid die de gemeente heeft op het terrein van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning, inkomensondersteuning en participatie. In de praktijk betekent dit dat het Sociaal Domein e en veelheid aan thema’s en onderwerpen beslaat waar onze inwoners dagelijks mee te maken hebben. Er is nauwe verwevenheid met onderwerpen uit andere programma’s, zoals onderwijs, sport, cultuur, welzijn en gezondheid. Daarnaast is er overlap met het fysiek e domein, bijvoorbeeld op het gebied van wonen en leefbaarheid. Beleidskader Sociaal Domein In het beleidskader Sociaal Domein zijn de strategische doelstellingen en uitgangspunten benoemd. Daarnaast zijn er diverse financiële maatregelen benoemd om een sluitende begroting voor het Sociaal Domein te realiseren. De maatregelen zijn nog steeds actueel. De uitdaging om de uitgaven beheersbaar te houden blijft onveranderd groot. Zelf aan het roer Wij willen dat inwoners zelf de regie hebben bij hun zorgvraag. Wij zetten ons ervoor in dat mensen zorg en ondersteuning ontvangen die past bij hun behoefte en mogelijkheden. Wij stellen daarbij de mens centraal en werken integraal en vanuit het principe één gezin –één plan –één contactpersoon.

TD - Begroting 2027-2030 Belangrijke pijlers in het beleid 2027 Participatiewet in balans Eind 2025 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel Participatiewet in Balans aangenomen. De Participatiewet in Balans is geen officiële nieuwe wet, maar een naam voor de beleidswijzigingen die er komen om de Participatiewet te verbeteren. Het doel van deze herzie ning is om de wet te vereenvoudigen, mensen centraal te stellen, uit te gaan van vertrouwen en gemeenten meer ruimte te geven om te kijken wat mensen (aan)kunnen. Het wetsvoorstel wordt gefaseerd ingevoerd. Het jaar 2027 staat in het teken van het doorvoeren van aantal wetswijzigingen die vooral betrekking hebben op participatie (werk en maatschappelijke participatie) en naleving. Uit deze wijzigingen vloeit onder andere voort dat wij de Participatie - en Afstemmingsverordening moeten aanpassen. Kosten Jeugdhulp De uitgaven voor jeugdhulp zijn de afgelopen jaren sterk toegenomen. In 2024 werd onze gemeente geconfronteerd met een aanzienlijke stijging van de kosten. Aanvankelijk werd verwacht dat deze stijging vooral een incidenteel effect was van de nieuwe contrac ten die door Sociaal Domein Fryslan (SDF) met zorgaanbieders zijn afgesloten. Inmiddels is duidelijk geworden dat sprake is van een structurele kostenontwikkeling die ook in de komende jaren doorwerkt. Onze gemeente staat hierin niet alleen.

De stijgende uitgaven aan jeugdhulp vormen een landelijk vraagstuk waar veel gemeenten mee worstelen. De groeiende vraag naar ondersteuning, de toenemende complexiteit van hulpvragen en hogere tarieven zorgen gezamen lijk voor een voortdurende druk op gemeentelijke budgetten. Samen met de andere Friese gemeenten en Sociaal Domein Fryslan werken wij aan maatregelen om meer grip te krijgen op de kosten en de inzet van jeugdhulp. Daarbij ligt de focus op het versterken van preventie, het bieden van passende ondersteuning dichtbij huis, het bevorderen van de inzet van lichte vormen van hulp waar mogelijk en het verbeteren van de sturing op zorggebruik en resultaten. Tegelijkertijd blijft het uitgangspunt dat jeugdigen en gezinnen die hulp nodig hebben, tijdig de ondersteuning ontvangen die passend en noodzakelijk is. Voor de begrotingsperiode 2027-2030 houden wij rekening met de structureel hogere uitgaven voor jeugdhulp. Daarnaast blijven wij actief zoeken naar mogelijkheden om de kostenontwikkeling te beheersen en tegelijkertijd de kwaliteit en toegankelijkheid van d e ondersteuning voor onze inwoners te waarborgen. Brede visie maatschappelijk vastgoed Er ligt een grote opgave in de gemeente voor het (duurzaam) ontwikkelen, verbouwen en in stand houden en (duurzaam) van het maatschappelijk vastgoed (waaronder dorpshuizen en schoolgebouwen).

Deze ontwikkeling gaat verder dan alleen het verduurzamen van ge bouwen. Er is een bestuursopdracht in voorbereiding om voor dit vraagstuk een integrale aanpak op te stellen. Sociale basis De huidige subsidieregeling sociale basis loopt per 2027 af. Inmiddels is er een startnotitie sociale basis gemaakt. Deze is door de raad in oktober vastgesteld. De planning is dat er in 2026 een herijkte visie ligt tezamen met een plan waarin is opgenomen hoe partijen voor de sociale basis worden gesubsidieerd. TD - Begroting 2027-2030 Uitwerking Kadernota 2027-2030 In de Kadernota 2027 -2030 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 2 juli 2026 door uw raad opiniërend is besproken. Nieuw of gewijzigd beleid GIS (Gebiedsteammedewerker in de school) en Jongenwerk Voortgezet Onderwijs (VO) We willen dat kinderen, jongeren en ouders vroegtijdig passende ondersteuning krijgen, zodat problemen eerder worden gesignaleerd en waar mogelijk zwaardere jeugdhulp wordt voorkomen. Ook willen we de samenwerking tussen onderwijs, jeugdondersteuning en zo rg verder versterken. Daarom zetten we de ondersteuning op scholen voort door gebiedsteammedewerkers aanwezig te laten zijn in het basis- en voortgezet onderwijs.

Daarnaast blijven we jongerenwerk inzetten binnen het voortgezet onderwijs. Door deze laagdrempelige ondersteuning kunnen vragen en zorgen eerder worden opgepakt en krijgen kinderen, jongeren en gezinnen sneller passende hulp. Wettelijk? nee Maatschappelijk belang midden Kadernota nr. 04.01 Portefeuillehouder Sietsma, J.W. Project of pilot? Nee Planning gereed Huur ruimtes binnen de huisartsenpraktijken met betrekking tot POH -J De gemeente stelt een praktijkondersteuner jeugd (POH-Jeugd) beschikbaar in huisartsenpraktijken. Voor de uitvoering van deze werkzaamheden maakt de praktijkondersteuner gebruik van spreek- en werkruimtes binnen de huisartsenpraktijk. Door ondersteuning dicht bij de huisarts aan te bieden, kunnen kinderen, jongeren en gezinnen sneller passende hulp krijgen. Dit draagt eraan bij dat problemen vroegtijdig worden gesignaleerd en waar mogelijk worden voorkomen of beperkt. Voor de uitvoering van deze werkzaamheden is gebruik van praktijkruimte binnen huisartsenpraktijken noodzakelijk. De gemeente vergoedt de kosten voor het gebruik van deze ruimtes. Deze kosten worden toegerekend aan het programma Jeugd, omdat zij direct samenhangen met de uitvoering van de ondersteuning aan kinderen, jongeren en gezinnen. Wettelijk? nee Maatschappelijk belang laag Kadernota nr. 04.03 Portefeuillehouder Sietsma, J.W. Project of pilot? Nee Planning gereed

TD - Begroting 2027-2030 Innovatiebudget Sociaal Domein Om als gemeente toekomstbestendig te blijven en duurzaam in te zetten op preventie, is het van belang om over een vrij te besteden innovatiebudget te beschikken. Dit budget maakt het mogelijk om nieuwe werkwijzen, interventies en kleinschalige pilots te on twikkelen en te testen, zonder direct vast te zitten aan de kaders en verplichtingen van bestaande maatwerkvoorzieningen. Door een deel van het bestaande budget voor maatwerkvoorzieningen Jeugd en Wmo te oormerken voor innovatie, vragen we geen extra middelen, maar creëren we wél ruimte om structureel te investeren in preventieve oplossingen. Een innovatiebudget biedt Flexibiliteit om snel in te spelen op ontwikkelingen en signalen in de samenleving. Leren door te doen: experimenteren met methoden die mogelijk beter werken dan huidige interventies. Bewust risicoruimte: niet elke pilot hoeft direct succesvol te zijn; de opbrengst zit ook in leren en verbeteren. Focus op preventie: investeren aan de voorkant kan toekomstige kosten in maatwerkvoorzieningen verminderen. Juist deze preventieve activiteiten kunnen op termijn bijdragen aan lagere instroom in zware ondersteun ing, meer zelfredzaamheid en hogere kwaliteit van leven voor inwoners. Wettelijk? ja Maatschappelijk belang hoog Kadernota nr. 06.02 Portefeuillehouder Sietsma, J.W.

Project of pilot? Ja Planning gereed Voortzetting project Beurtschip In de Kadernota 2027 is de aan raad voorgelegd om het project Beurtschip te beëindigen. Uit een evaluatie van de afgelopen jaren is gebleken dat het project: • onvoldoende aansluit bij de huidige ondersteuningsbehoefte van inwoners richting uitstroom naar werk; • weinig tot geen (succesvolle) in- en uitstroom oplevert; • relatief hoge kosten met zich meebrengt ten opzichte van de behaalde resultaten. Het project Beurtschip was een gezamenlijk initiatief met de gemeente Achtkarspelen en liep al meerdere jaren. Binnen dit project kregen inwoners de mogelijkheid om een lasopleiding te volgen en tegelijkertijd praktijkervaring op te doen door werkzaamheden aan een schip uit te voeren. Het doel was om inwoners te begeleiden naar betaald werk in de metaalsector. Op dit moment wordt samen met alle betrokkenen gezorgd voor een zorgvuldige afronding van het project. Wettelijk? nee Maatschappelijk belang laag Kadernota nr. 06.01 Portefeuillehouder Sietsma, J.W. Project of pilot? Ja Planning gereed december 2026

TD - Begroting 2027-2030 Overige ontwikkelingen Actualisatie personeelskosten Actualisatie van de personeelskosten voor programma 6 leidt tot een nadeel van € 587.000. Een deel van dit nadeel heeft betrekking op het verschuiven van functies tussen programma 4 en 6. Actualiseren baten zelfstandigenregelingen De inkomensregelingen voor zelfstandig ondernemers, BBZ en IOAZ, worden uitgevoerd door het Bureau Zelfstandigen Fryslân. Tot 2025 werden de alleen de lasten van deze regelingen begroot. In 2025 en 2026 hebben wij incidenteel de baten van deze regelingen begroot. Vanaf 2027 nemen wij € 69.000 als baten structureel op in de begroting. Actualiseren kapitaallasten Als gevolg van nieuwe en/of gewijzigde investeringen zijn de kapitaallasten 2027-2031 opnieuw berekend. Voor programma 6 leidt dit tot een voordeel van € 81.000 ten opzichte van 2026. Actualiseren vaste lasten gebouwen Als gevolg van aanpassing van verwachte prijzen en hoeveelheden zijn de vaste lasten van de gebouwen opnieuw berekend. Het gaat onder meer om elektriciteit, gas, verzekeringen, lokale heffingen en waterschapslasten. Voor programma 6 leidt dit tot een voord eel van € 53.000. Actualiseren WSW en beschut werk De begroting voor 2027 en verder is verhoogd met 2,5% in verband met de loon- en prijsstijging. Dit betekent een nadeel van € 160.000 ten opzichte van de primitieve begroting 2026.

Actualisering inkomensregelingen en minimaregelingen De begroting is aangepast op basis van de huidige prijsontwikkelingen. Er is rekening gehouden met een indexatie van 2,5%. Dit betekent een negatieve afwijking van € 327.000 voor levensonderhoud (inkomensregelingen). Daarnaast stijgen door de indexatie ook de kosten voor minimaregelingen. Echter door het dalen van de aanvragen bijzondere bijstand is er per saldo sprake van een positieve afwijking van € 23.000 op de minimaregelingen. Dit leidt tot een negatieve afwijking in de begroting 2027 ten opzichte va n de primitieve begroting 2026. Per saldo(inkomensregelingen en minimaregelingen) een negatieve ontwikkeling van € 304.000. ASS-groep bij CBS de Paadwizer in Oentsjerk In 2020 heeft de gemeente samen met Stichting Oarsprong en het Samenwerkingsverband Primair Onderwijs Friesland het initiatief genomen voor het opzetten van een groep voor kinderen met een autismespectrumstoornis (ASS). Uit de evaluatie in 2024 bleek dat d e ASS -groep succesvol is. Het college heeft in april 2024 besloten om voor de schooljaren 2024 -2025 tot en met 2027 -2028 jaarlijks € 85.000 beschikbaar te stellen voor deelname van maximaal acht kinderen uit onze gemeente. Hiervan wordt € 71.000 gedekt uit de bestaande middelen voor jeugdzorg en € 14.000 uit de SPUK Onderwijsachterstandenbeleid. Er is dus geen sprake van extra kosten.

Daarnaast kan de gemeente kosten in rekening brengen bij andere gemeenten waarvan kinderen zich aanmelden voor de ASS -groep. Deze extra inkomsten komen ten gunste van het begrotingssaldo en leveren in 2027 een voordeel op van € 30.000. TD - Begroting 2027-2030 Begroting 2027 GR Mobiliteitsbureau Noord Oost Fryslân (Jobinder) In | de | raadsvergadering | van | 11 | juni | 2026 | is | de | ontwerpbegroting | 2027 | van | de | GR Mobiliteitsbureau Noordoost Fryslân (Jobinder) besproken, waarin rekening is gehouden met een indexering van 3% op de regiekosten van de Mobiliteitscentrale en op de kosten van het Mobiliteitsbureau over 2026. Met deze wijziging wordt daarnaast de actualisatie van de begroting 2026 (raadsbesluit 12 juni 2025) meerjarig verwerkt. Voor het collectief Wmo-vervoer binnen programma 6 leidt dit per saldo tot een nadeel van € 48.000. Begrotingen voorgaande jaren In de verklaring van de (cijfermatige) verschillen tussen de begroting 2027 en 2026 komen afwijkingen voor die betrekking hebben onderwerpen die reeds in eerdere begrotingen zijn opgenomen. In de volgende paragraaf 'Verklaring verschillen' worden deze onderwerpen gepresenteerd onder de begroting voorgaande jaren. Indexatie begrotingssubsidies 2027-2030 De begrotingssubsidies zijn geïndexeerd conform de uitgangspunten van de begroting 2027. Dit leidt tot een nadeel van € 48.000.

Indexatie budgetten Jeugd en maatwerkvoorzieningen Wmo (OVA 2027) De tarieven voor de maatwerkvoorzieningen Jeugd en Wmo worden jaarlijks geïndexeerd. Uitgangspunt hierbij is het prijsindexcijfer dat de Nederlandse Zorgautoriteit hanteert. Zij maakt gebruik van de Overheidsbijdrage in de Arbeidskostenontwikkeling (OVA), | die voor 2027 voorlopig is vastgesteld op 3,96%. Voor de budgetten Jeugd vloeit hieruit een structurele verhoging van € 486.000 voort en voor de maatwerkvoorzieningen Wmo een structurele verhoging van € 371.000. Beide verhogingen worden ten laste van de stelpost lopende prijzen gebracht en hebben daardoor geen effect op het begrotingssaldo. Structurele gelden Rondkomen en meedoen In 2026 is het beleids en uitvoeringsplan Armoede, Schulden en Preventie vastgesteld. De structurele middelen die het Rijk ter beschikking stelt voor het bestrijden en voorkomen van armoede en schulden, € 69.000, worden gebruikt voor financiële educatie op scholen en extra capaciteit voor persoonlijk contact bij het vroegsignaleren van schulden. Uitwerking Kadernota 2027-2030 De drie onderwerpen uit de Kadernota 2027-2030 die binnen programma 6 worden verwerkt, zijn | budgettair | neutraal | in | de | begroting | opgenomen | en | hebben | geen | effect | op | het begrotingssaldo. Ze worden in voorgaand hoofdstuk inhoudelijk toegelicht.

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting | meerjarenperspectief (x € 1.000) | 2026 | 2027 | verschil | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 51.673 | 54.020 | - 2.347 | 53.585 | 53.567 | 53.652 Baten | 12.059 | 12.912 | 854 | 12.884 | 12.887 | 12.889 Saldo | - 39.614 | - 41.108 | - 1.494 | - 40.700 | - 40.680 | - 40.763 per inw. | -1.207 | - 1.250 | - 43 | - 1.238 | - 1.237 | - 1.240 TD - Begroting 2027-2030 Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2026 en 2027 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2027-2030 Nieuw beleid GIS en jongerenwerk VO; KN 27-30; 04.01 (budgettair neutraal) | 0 Huur ruimtes huisartsenpraktijken POH | -J; KN 27-30; 04.03 (budgettair neutraal) | 0 Innovatiebudget Sociaal Domein; KN 27 | -30; 06.02 (budgettair neutraal) | 0 Overige ontwikkelingen Actualisatie personeelskosten programma 6 | - 587 Actualisatie kapitaallasten | 81 Bestaand beleid Actualiseren baten zelfstandigenregelingen | 69 Actualiseren WSW en beschut werk | -160 Actualisering inkomensregelingen | -327 Actualisering minimaregelingen | 23 ASS-groep bij CBS de Paadwizer in Oentsjerk | 30 Begroting 2027 GR Mobiliteitsbureau Noord Oost Fryslan (Jobinder) | - 48 Diverse overige ontwikkelingen per saldo | -52 Structurele gelden Rondkomen en meedoen | - 69 Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Actualisatie

vaste lasten gebouwen programma 6 | 53 Indexatie begrotingssubsidies 2027 | -2030 | -48 Indexatie budgetten Jeugd (OVA 2027) | - 486 Indexatie maatwerkvoorzieningen Wmo (OVA 2027) | - 371 Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kadernota) Afrondingsverschillen | -1 Niet verlengen project Beurtschip (KN 2024 | -2027; 06.04) | 158 Vervallen incidenteel budget GIS (KN 26-29; 06.03) | 158 Begrotingen voorgaande jaren Actualisatie kapitaallasten | 38 Kosten dienstverleningsovereenkomsten Caparis N.V. | 30 Overige ontwikkelingen | 15 Totaal | - 1.494 Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om | te sturen op maatschappelijke effecten. TD - Begroting 2027-2030 Legenda tableCell12 Indicator | Meting | Eenheid | Referentiejaar Achterstand onder jeugd - Kinderen in uitkeringsgezin | 4,0 | % | (2024) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Definitie: Percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. Bijstandshuishouden is een huishouden waarvan minimaal één lid een bijstandsuitkering ontvangt.

Onder bijstand wordt hier uitkeringen aan huishoudens op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, tot 2015) en de Participatiewet (vanaf 2015) en het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (Bbz) verstaan. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS. Achterstand onder jeugd - Werkloze jongeren | 2,0 | % | (2024) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Definitie: Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERKbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polisadministratie. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS. Cliënten met een maatwerkarrangement | 660,0 | aantal | (2025) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Definitie: Aantal per 10.000 inwoners in de betreffende bevolkingsgroep. Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wmo. Voor de Wmo-gegevens geldt dat het referentiegemiddelde gebaseerd is op 327 deelnemende gemeenten. Jongeren met delict voor rechter | 1,0 | % | (2023) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v.

de historie Definitie: Het percentage jongeren (12 t/m 21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS. Jongeren met jeugdbescherming | 1,4 | % | (2025) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Definitie: Jongeren met jeugdbescherming betreft jongeren tot 18 jaar die op enig moment in de verslagperiode een maatregel door de rechter dwingend opgelegd hebben gekregen. Jeugdbescherming is een maatregel die de rechter dwingend oplegt. Dat gebeurt als een gezonde en veilige ontwikkeling van een kind of jeugdige wordt bedreigd en vrijwillige hulp niet of niet voldoende helpt. Een kind of jongere wordt dan onder toezicht gesteld of onder voogdij geplaatst. In uitzonderlijke gevallen wordt de hulp of zorg voortgezet tot de leeftijd van 23 jaar. TD - Begroting 2027-2030 Jongeren met jeugdhulp | 14,4 | % | (2025) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Definitie: Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzicht van alle jongeren tot 18 jaar. Jeugdhulp is de hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014).

Het betreft hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en/of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders. Jongeren met jeugdreclassering | 0,3 | % | (2025) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Definitie: Het percentage jongeren (12-23 jaar) met een jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (12-23 jaar). Jeugdreclassering is een combinatie van begeleiding en controle voor jongeren vanaf 12 jaar, die voor hun 18e verjaardag met de politie in aanraking zijn geweest en een proces-verbaal hebben gekregen. Indien de persoonlijkheid van de dader of de omstandigheden waaronder het misdrijf is begaan daartoe aanleiding geven, bijvoorbeeld bij jongvolwassenen met een verstandelijke beperking, kan het jeugdstrafrecht eveneens worden toegepast op jongvolwassenen in de leeftijd 18 tot en met 23 jaar. De jongere krijgt op maat gesneden begeleiding van een jeugdreclasseringswerker om te voorkomen dat hij of zij opnieuw de fout ingaat. Jeugdreclassering kan worden opgelegd door de kinderrechter of de officier van Justitie. Jeugdreclassering kan ook op initiatief van de Raad voor de Kinderbescherming in het vrijwillige kader worden opgestart. De begeleiding kan doorlopen tot de jongere 23 jaar wordt.

Lopende re-integratievoorzieningen | 347,3 | aantal | (2025) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Definitie: Het aantal reintegratievoorzieningen, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar. Netto arbeidsparticipatie | 73,2 | % | (2025) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Definitie: Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking. Personen met een bijstandsuitkering | 195,1 | aantal | (2025) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Definitie: Het aantal personen met een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, t/m 2014) en de Participatiewet (vanaf 2015). De uitkeringen (leefgeld) aan personen in een instelling, de elders verzorgden, zijn niet inbegrepen. Ook de uitkeringen aan dak- en thuislozen zijn niet inbegrepen. TD - Begroting 2027-2030 Verbonden partijen De Verbonden Partijen (en voorzover van toepassing de overige samenwerkingsvormen) binnen dit programma zijn: Verbonden partij Gemeenschappelijke regeling GR SW Fryslân Gemeenschappelijke regeling (licht) Mobiliteitsbureau Noordoost Fryslân Samenwerkingsvorm overig Centrumregeling Sociaal Domein Fryslân TD - Begroting 2027-2030 7.

Volksgezondheid en milieu Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Preventie en hergebruik van afvalstoffen en hergebruik van secundaire grondstoffen zijn belangrijke uitgangspunten. Klimaatverandering brengt met zich mee dat er naast de aandacht voor de afvoer van afvalwater (volksgezondheid) steeds meer aandacht uitgaat naar een adequate reactie op het frequenter voorkomen van zeer intensieve regenbuien en hoe om te gaan met lange pe riodes van droogte. Vasthouden, bergen en hergebruik van regenwater is daarbij ook een belangrijk punt. Uitvoering Warmteprogramma Het eerste Warmteprogramma van Tytsjerksteradiel is in 2026 vastgesteld. Aan de uitvoering daarvan is inmiddels begonnen, in samenwerking met de Mienskip. De komende jaren zal de uitvoering van het Warmteprogramma veel aandacht vragen, waarbij een belangrijke rol voor ons energieloket is weggelegd. Naast een mobiel ‘koffiekarretje’ dat ingezet wordt in de dorpen, waar inwoners van onze gemeente op een laagdrempelige manier kunnen worden geholpen met hun duurzaamheidsvragen, is daartoe inmiddels het Enerzjyh ûs in Garyp voor al onze inwoners opengesteld. Het Enerzjyhûs kent nu nog beperkte openingstijden, omdat het oorspronkelijk alleen voor de inwoners van Garyp bedoeld was.

Wij merken nu reeds dat er veel gebruik wordt gemaakt van de diensten van het Enerzjyhûs en dat de openingstijden dus waarschijnlijk verruimd zullen moeten worden. De extra capaciteit die dit vraagt, zal binnen de financiële kaders van de ‘Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid’ (CDOKE) worden gerealiseerd.

TD - Begroting 2027-2030 Programma Energie Energie is een belangrijk thema voor de komende jaren. Problemen met de netcongestie bij bedrijven en woningbouw, duurzame mobiliteit, de opgave om in 2040 als gemeente energieneutraal te zijn en het raadsprogramma (energiehubs, dorpsmolens op zee), vragen om een gedegen integrale aanpak. Wij gaan dit verder uitwerken in een Programma Energie, onder de Omgevingswet. Gezondheid De gemeente Tytsjerksteradiel zet in op een gezonde leefomgeving en het versterken van de gezondheid van inwoners. We richten ons op het bevorderen van gezond gedrag, het verkleinen van gezondheidsverschillen en het ondersteunen van inwoners bij vitaal oud er worden. Dit doen we domein overstijgend, samen met partners in zorg, welzijn, onderwijs en de sociale basis. Gezondheid is een integraal onderdeel van onze lokale opgaven en draagt bij aan welzijn, participatie en een sterke gemeenschap. Uitwerking Kadernota 2027-2030 In de Kadernota 2027 -2030 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 2 juli 2026 door uw raad opiniërend is besproken. Nieuw of gewijzigd beleid Nieuwe millieustraat De gemeenteraad heeft in het voorjaar van 2025 de startnotitie voor de realisatie van een nieuwe milieustraat vastgesteld, inclusief een addendum.

De nieuwe milieustraat moet bijdragen aan een toekomstbestendige afvalinzameling en afvalscheiding conform he t grondstoffenbeleid. Daarbij wordt ook de samenhang met de verouderde gemeentewerf en de mogelijkheden voor een circulair ambachtscentrum onderzocht. In april 2026 is een extern onderzoeksbureau gestart met een haalbaarheidsonderzoek. Inmiddels zijn de benodigde data verzameld, vergunningstechnische mogelijkheden in beeld gebracht en worden de gemeentelijke ambities en uitgangspunten verder uitgewerkt. In het najaar van 2026 vinden verdiepende gesprekken plaats met betrokken medewerkers, waarna scenario's en schetsontwerpen worden opgesteld. De verwachting is dat de onderzoeksresultaten en vervolgrichting eind 2026 aan college en gemeenteraad kunnen worden aangeboden. Er is nu nog geen kostenraming voor dit onderwerp meegenomen. Op basis van ambitieniveau en praktijkvoorbeelden is dit indicatief als volgt: • Investering: € 8 miljoen tot € 15 miljoen; kapitaallast per jaar € 200.000 tot € 375.000; dekking afvalstoffenheffing betekent indicatief een verhoging van tussen de € 16 en € 30 per huishouden/aanslag. Wettelijk? ja Maatschappelijk belang midden Kadernota nr. 07.01 Portefeuillehouder Velde, J.P. v.d. Project of pilot? Nee Planning gereed

TD - Begroting 2027-2030 Moties Verwerking van de motie(s), ingediend tijdens de behandeling van de Kadernota. Motie/Moasje Wettermemo Fersiket it kolleezje: om de oannommen moasje ‘Wettermemo’ van 8 july 2021 wer op te pakken foar safier dit yn Frysk ferbân mooglik is. Motie nr. M-6-2 Portefeuillehouder Velde, J.P. v.d. Overige ontwikkelingen Actualisatie personeelskosten De actualisatie van de personeelskosten leidt in de begroting 2027 ten opzichte van 2026 tot een nadeel van € 347.000. Actualiseren budget CDOKE Het Rijk heeft in 2022 de Tijdelijke regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat - en Energiebeleid (CDOKE) ingesteld. In dit kader heeft de gemeente voor de periode 2023 tot en met 2027 meerdere tranches aan middelen ontvangen. Tot en met 2025 we rden deze middelen verstrekt via een specifieke uitkering (SPUK). Vanaf 2026 is de financieringssystematiek gewijzigd en worden de CDOKE -middelen via een decentralisatie -uitkering aan het gemeentefonds beschikbaar gesteld. Ten opzichte van de primitieve begroting 2026 ontstaat in de primitieve begroting 2027 op het programma een nadeel van € 771.000 doordat de als afzonderlijke bate geraamde SPUK - middelen vervallen. Hier staat echter een gelijke verhoging van de inkomsten u it het gemeentefonds tegenover, omdat de CDOKE -middelen vanaf 2026 via een decentralisatie - uitkering worden verstrekt.

De wijziging betreft daarmee een verschuiving van inkomsten van een specifieke uitkering naar het gemeentefonds en leidt per saldo niet tot een financieel nadeel voor de gemeente. De beschikbare rijksmiddelen blijven hiermee ongewijzigd; uitsluitend de wijze van bekostiging en verantwoording is veranderd. Actualisering afval 2027 Voor de ontwikkeling rondom de kosten van de afvalverwerking wordt verwezen naar de paragraaf Lokale heffingen onderdeel Afvalstoffenheffing. Actualisering bijdrage Veiligheidsregio Fryslân De bijdrage aan de Veiligheidsregio laat een daling in 2027 zien ten opzichte van de primitieve begroting 2026 van in totaal € 97.000. Door een verschuiving tussen de programma's is de extra bijdrage voor programma 7 € 642.000 ten opzichte van de primitieve begroting 202 6. In de raadsvergadering van 21 mei 2026 heeft de raad besloten om in te stemmen met de voorliggende begroting 2027 van de VRF. De totale bijdrage aan de VRF bedraagt € 4.447.000. Deze bijdrage heeft betrekking op de onderdelen: TD - Begroting 2027-2030 • | Gezondheid (PR07) | € 1.783.000 • | Crisisbeheersing (PR01) € | 217.000 • | Brandweer (PR01) | € 2.447.000 Uit eerdere jaren volgt dat dit budget reeds was bijgesteld met € | 74.000 aan extra kosten t.o.v. de primitieve begroting 2026. Per saldo zijn de lasten op dit programma nu € 716.000 hoger dan de primitieve begroting 2026.

Actualisering riolering 2027 Voor de ontwikkeling rondom de kosten van riolering wordt verwezen naar de paragraaf Lokale heffingen onderdeel Rioolheffing. Verhogen bijdrage FUMO 2027 De bijdrage aan de FUMO laat een stijging in 2027 zien ten opzichte van de primitieve begroting 2026 van in totaal € 102.000. In de raadsvergadering van 19 augustus 2026 heeft de raad besloten kennis te nemen van de voorliggende begroting 2027 van de FUMO. De bijdrage aan de FUMO wordt in totaal per jaar: • | 2027: € 791.000, waarvan verhoging bijdrage € 102.000 (t.o.v. 2026) | . Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting | meerjarenperspectief (x € 1.000) | 2026 | 2027 | verschil | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 11.982 | 13.380 | - 1.399 | 12.664 | 12.181 | 12.432 Baten | 8.262 | 8.059 | - 203 | 8.072 | 8.294 | 8.754 Saldo | - 3.720 | - 5.321 | - 1.602 | - 4.591 | - 3.887 | - 3.678 per inw.

| -113 | - 162 | - 49 | - 140 | - 118 | - 112 Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2026 en 2027 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Overige ontwikkelingen Bestaand beleid Actualiseren afval | 170 Actualiseren budget CDOKE | - 771 Actualiseren riolering | 110 Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Verhogen bijdrage FUMO | - 102 Verhogen bijdrage Veiligheidsregio [VRF] | - 716 Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kadernota) Actualiseren kapitaallasten | 54 Actualiseren personeelskosten | - 347 Totaal | - 1.602 TD - Begroting 2027-2030 Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda tableCell12 Indicator Meting Eenheid Referentiejaar Hernieuwbare elektriciteit 24,6 % (2024) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Definitie: Hernieuwbare elektriciteit is elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa. Omvang huishoudelijk restafval 146,0 kg (2024) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Toelichting: Geen nieuwe gegevens Definitie: Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.

Verbonden partijen De Verbonden Partijen (en voorzover van toepassing de overige samenwerkingsvormen) binnen dit programma zijn: Verbonden partij Gemeenschappelijke regeling FUMO (Fryske Utfieringsorganisaasje Miljeu en Omjouwing) Vennootschap / Coöperatie Afvalsturing Friesland N.V. (handelsnaam Omrin) Zonnepark Skûlenboarch B.V.

TD - Begroting 2027-2030 8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Het programma Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening richt zich op een goede ruimtelijke kwaliteit van het gemeentelijk grondgebied, een plezierig, veilig woon - en werkklimaat en een evenwichtige woningmarkt. De afspraken tussen gemeente, provincie en ri jk zijn uitgewerkt in de herijkte Woondeal Noordoost Fryslân (2025). Het bouwen naar behoefte én voor de juiste doelgroep in een passend segment liggen aan de basis van de gemeentelijke woningbouwprogrammering. Behoud van de landschappelijke kwaliteit is daarbij van belang. Het komend jaar zal in meerdere dorpen wordt gestart met het realiseren va n woningbouwplannen met de intentie om de (toenemende) vraag van onze eigen inwoners te kunnen bedienen. Uitwerking Kadernota 2027-2030 In de Kadernota 2027 -2030 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 2 juli 2026 door uw raad opiniërend is besproken. Nieuw of gewijzigd beleid Fryske urgentieverordening De Wet Regie Volkshuisvesting verplicht gemeenten om regionale afspraken te maken over de verdeling van urgente woningzoekenden. Daarom willen de 18 Friese gemeenten gezamenlijk één urgentieverordening vaststellen.

TD - Begroting 2027-2030 Voor de uitvoering wordt voorgesteld een gezamenlijke uitvoeringsorganisatie op te richten via een centrumregeling. Deze organisatie zal onder meer verantwoordelijk zijn voor het afgeven van urgentieverklaringen en huisvestingsvergunningen. Daarnaast blijft de inzet van het gebiedsteam nodig voor: • de beperkte voorbereiding van urgentieaanvragen; • de begeleiding van urgente woningzoekenden bij de woningtoewijzing. Als gevolg van de invoering van de gezamenlijke Friese urgentieverordening en de inrichting van een regionale uitvoeringsorganisatie wordt vanaf 2027 een structurele bijdrage van € 58.000 per jaar geraamd. Voor de aanvullende inzet van het gebiedsteam is s tructureel € 13.000 per jaar benodigd. De totale structurele lasten nemen hierdoor vanaf 2027 toe met € 71.000 per jaar. Wettelijk? ja Maatschappelijk belang hoog Kadernota nr. 08.04 Portefeuillehouder Wijbenga, T. Project of pilot? Nee Planning gereed mei 2026 Laadconcessie; laadpalen Wij willen elektrische rijders, die niet op eigen terrein kunnen laden, en elektrische rijders die te gast zijn in onze gemeente faciliteren door voldoende openbare laadinfra te realiseren.

Wij stellen voor om een dienstverleningsovereenkomst met de OVEF t e sluiten, waarbij de investeringen -en het juridisch eigendom- van de laadpalen bij de gemeente komt te liggen en de OVEF de organisatie rond beheer en de exploitatie van de palen oppakt. Gemeenten blijven daarbij zelf verantwoordelijk voor de exploitatie van hun eigen laadpalen en dragen ook het financiële resultaat daarvan. De vaste organisatiekosten betalen de gemeenten, die een dienstovereenkomst met de OVEF sluiten, samen. Zoals in de Kadernota al aangegeven zullen we hier via een separaat raadsvoorstel bij u op terug komen. Op dit moment is dit onderwerp dan ook niet financieel vertaald in de begroting. Wettelijk? nee Maatschappelijk belang hoog Kadernota nr. 08.01 Portefeuillehouder Zandbergen, B. van Project of pilot? Ja Planning gereed december 2031

TD - Begroting 2027-2030 Transitiekosten invoering Omgevingswet Met de invoering van de Omgevingswet moet de gemeente haar beleid en regels voor de fysieke leefomgeving op een nieuwe manier organiseren. Zo zijn we bijvoorbeeld wettelijk verplicht om uiterlijk op 1 januari 2032 een omgevingsplan voor heel Tytsjerksterad iel gereed te hebben. Hiervoor moeten bestaande regels uit bestemmingsplannen, verordeningen en de zogenoemde bruidsschat van het Rijk worden samengebracht, vereenvoudigd en digitaal verwerkt. Dit is een omvangrijke en complexe opgave dat veel tijd, capaciteit en nieuwe specialistische kennis vraagt. De exacte kosten zijn nog onzeker, omdat de structurele financiële gevolgen van de Omgevingswet (landelijk) nog niet volledig in beeld zijn. Gezien de financiële situatie van de gemeente wordt voor 2027 daarom eerst een incidenteel budget van € 350.000 ingezet voor specialistische ondersteuning. Tegelijkertijd onderzoeken we welke structurele inzet en middelen op langere termijn nodig zijn. Wettelijk? ja Maatschappelijk belang hoog Kadernota nr. 08.02a Portefeuillehouder Wijbenga, T. Project of pilot? Nee Planning gereed december 2031 Overige ontwikkelingen Actualisatie personeelskosten De actualisatie van de personeelskosten leidt in de begroting 2027 ten opzichte van 2026 tot een nadeel van € 338.000.

Baten intern doorbelaste uren In het kader van scherper ramen zijn bestaande budgetten binnen de begroting tegen het licht gehouden, waaronder de interne uren die worden doorbelast aan grondexploitaties, projecten en anterieure overeenkomsten. Deze wijziging heeft een positief effect v an € 250.000 op het begrotingssaldo ten opzichte van 2026. Begroting voorgaande jaren In de primitieve begroting 2026 is de dekking van 0,25 fte ontwikkelaar specialisatie geluid bekostigd vanuit incidentele middelen, dit had daarom geen effect op het begrotingssaldo.” Vanaf 2027 is dit structureel opgenomen ten laste van het begrotingssaldo. Daarom ontstaat in de begroting 2027 ten opzichte van 2026 een nadeel van € 29.000. Leges Omgevingsvergunningen 2027 en verder In het kader van scherper ramen zijn bestaande budgetten binnen de begroting tegen het licht gehouden, waaronder de begroting van leges Omgevingsvergunningen. De baten van leges Omgevingsvergunningen nemen naar verwachting de komende jaren structureel met € 100.000 toe. Dit is in lijn met de realisaties van de afgelopen jaren en verwachting voor 2026. Omgevingswet middelen Het Rijk heeft via verschillende tranches incidentele middelen beschikbaar gesteld voor de invoering van de Omgevingswet. Deze middelen zijn bedoeld om gemeenten tegemoet te komen in de extra kosten die samenhangen met de implementatie van de wet.

De ontva ngen rijksmiddelen zijn echter ontoereikend.

TD - Begroting 2027-2030 Voor 2027 is een budget van €700.000 benodigd. Dit bedrag wordt als volgt gedekt: • € 350.000 uit de nog beschikbare rijksmiddelen voor de Omgevingswet. Deze dekking leidt binnen programma 8 tot een nadeel van € 350.000. Daartegenover staat binnen programma 0 een even groot voordeel van € 350.000. Per saldo is deze verwerking budgettair neutraal en heeft deze geen effect op het begrotingssaldo; • 350.000 uit het via de Kadernota 2027 -2030 incidenteel beschikbaar gestelde budget. Dit bedrag komt ten laste van het begrotingssaldo. In de tussenliggende periode wordt geëvalueerd op welke wijze de werkzaamheden en kosten die samenhangen met de Omgevingswet structureel binnen de organisatie kunnen worden ingebed en gefinancierd. Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen De vaste lasten van gebouwen zijn opnieuw bekeken. Een deel van de waterschapslasten wordt toegerekend aan de voorraad bouwgrond. Het budget voor de waterschapslasten is aangepast op basis van de werkelijke aanslag waterschapslasten van 2026. Dit leidt tot een nadeel van € 17.000. Het nadelig verschil wordt gefinancierd vanuit de stelpost lonen en prijzen. Overheveling budget voor dagelijkse kosten van grondzaken De dagelijkse kosten van Grondzaken zijn in de begroting 2026 aanvankelijk verantwoord binnen programma 0.

Bij nader inzien is vastgesteld dat deze kosten inhoudelijk thuishoren binnen programma 8. Deze correctie werkt door in de vergelijking tussen de pri mitieve begroting 2027 en de primitieve begroting 2026. Hierdoor ontstaat binnen programma 8 een nadelige ontwikkeling, terwijl binnen programma 0 sprake is van een even grote voordelige ontwikkeling. Per saldo heeft deze verschuiving geen effect op het begrotingssaldo. Uitnutting reserve Realisatiestimulans In november 2025 is de regeling Realisatiestimulans definitief vastgesteld. Met deze regeling ondersteunt het Rijk gemeenten financieel bij het realiseren van betaalbare woningbouw. De gemeente ontvangt voor deze regeling een bijdrage op basis van het aantal betaalbare woningen waarvan de bouw in het voorgaande jaar is gestart. In 2025 voldeden 72 woningen aan de voorwaarden van de regeling. Omdat de baten pas in de loop van 2026 zijn ontvangen, zijn de gelden (€ 504.000) in een bestemmingsreserve gestopt. Op dit moment wordt er gewerkt aan een plan hoe we deze gelden gaan besteden. We verwachten dat de uitnutting hiervan volledig in 2027 zal zijn.

TD - Begroting 2027-2030 Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting | meerjarenperspectief (x € 1.000) | 2026 | 2027 | verschil | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 4.359 | 5.577 | - 1.219 | 4.348 | 4.348 | 4.348 Baten | 645 | 995 | 350 | 995 | 995 | 995 Saldo | - 3.713 | - 4.582 | - 869 | - 3.353 | - 3.353 | - 3.353 per inw. | -113 | - 139 | - 26 | - 102 | - 102 | - 102 Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2026 en 2027 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2027-2030 Nieuw beleid Fryske urgentieverordening (KN 2027 | -2030 08.04) | -71 Transitiekosten invoering Omgevingswet (KN 2027 | -2030 08.02) | - 350 Overige ontwikkelingen Bestaand beleid Overheveling budget voor dagelijkse kosten van grondzaken | - 50 Omgevingswet middelen 2027 | - 350 Reële toerekening aan anterieure overeenkomsten | 100 Reële toerekening van kosten aan projecten/complexen [nr. 50.05 financieel technische maatregel] | 150 Scherper ramen van leges [nr. 50.08 financieel technische maatregel] | 100 Voldoen aan kwaliteitscriteria VTH | -8 Uitnutting reserve realisatiestimulans | - 504 Begroting voorgaande jaren Omgevingswet middelen 2026 | 498 Ontwikkelaar milieu specialisatie geluid [KN 2026 | -2029 nr.

08.11; Motie M-7-1] | - 29 Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Actualisatie waterschapslasten 2027 | - 17 Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kadernota) Actualisatie personeelslasten | - 338 Totaal | - 869 Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om | te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda TD - Begroting 2027-2030 leCell12 Indicator | Meting | Eenheid | Referentiejaar Demografische druk | 87,4 | % | (2026) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Toelichting: De waarde in 2026 is gestegen tov 2025 (87,0%) wat betekent dat er verhoudingsgewijs weer iets minder jongere | en | oudere | mensen | door | de | werkende | klasse | moeten | worden | onderhouden. De laatste 4 jaar schommelt het percentage tussen de 87,0 en 87,9% en is er (nog) geen duidelijke trend waarneembaar. Definitie: De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar. Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden | 916,0 | euro | (2026) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v.

de historie Toelichting: bron: COELO Definitie: Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten. Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden | 1.030,0 | euro | (2026) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Toelichting: bron: COELO Definitie: Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten. Gemiddelde WOZ-waarde | 318,0 | euro | (2025) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Toelichting: Meetwaarde 2024: 294. We zien vanaf 2021 een gestaag stijgende lijn van de WOZ waarde. Definitie: De gemiddelde WOZ waarde van woningen. Nieuw gebouwde woningen | 5,0 | aantal | (2025) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Toelichting: per 1.000 woningen Definitie: Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties. TD - Begroting 2027-2030 Overhead Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen We willen een zo efficiënt en effectief mogelijke bedrijfsvoering, die past bij tegenwoordige ontwikkelingen. Met een focus gericht op de (middel)lange termijn, waardoor de programma’s kunnen worden uitgevoerd en de maatschappelijke doelstellingen daarbinn en kunnen worden gerealiseerd.

En een, binnen de beschikbaar gestelde middelen, zo optimaal mogelijke dienstverlening aan de burgers met een zo efficiënt mogelijke ondersteuning van het bestuur. Uitwerking Kadernota 2027-2030 In de Kadernota 2027 -2030 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 2 juli 2026 door uw raad opiniërend is besproken. Nieuw of gewijzigd beleid Invoering wettelijke taken t.g.v. de nieuwe archiefwet per 2027 Per 1 januari 2027 treedt de nieuwe Archiefwet in werking. Deze wet stelt strengere eisen aan het duurzaam beheren, bewaren en toegankelijk houden van digitale informatie. Daarnaast wordt de overbrengingstermijn naar het archief verkort van 20 naar 10 jaar . Om hieraan te voldoen, moet de organisatie haar informatiehuishouding verder professionaliseren. Wij willen medewerkers toerusten met de juiste kennis, systemen en werkwijzen, zodat digitale informatie vanaf creatie duurzaam toegankelijk wordt beheerd ("archiving by design"). Daarbij is een e-depot noodzakelijk voor het duurzaam bewaren en beschikbaar stellen van digitale archieven. Ook moeten systemen en processen worden aangepast aan de nieuwe wettelijke eisen en wordt de organisatie voorbereid op versterkt toezicht.

TD - Begroting 2027-2030 Wettelijk? ja Maatschappelijk belang hoog Kadernota nr. 00.04.05 Portefeuillehouder Zandbergen, B. van Project of pilot? Ja Planning gereed december 2027 Overige ontwikkelingen Actualisatie kapitaallasten Als gevolg van nieuwe en/of gewijzigde investeringen zijn de kapitaallasten 2026-2030 opnieuw berekend. Voor taakveld overhead betekent het dat de kapitaallasten stijgen met € 45.000. Er wordt in 2027 voor het eerst afgeschreven over de verbouwing van de k antine en keuken, de aanschaf van de noodstroomvoorziening en investeringen in divers meubilair. Actualiseren budget organisatorische verzekeringen De premie van aansprakelijkheidsverzekering is, als gevolg van een toename van het aantal uitgekeerde letsel- en vermogenschades door de verzekeringsmaatschappij, fors gestegen. Ook zorgt de stijging van bedragen die door de verzekeringsmaatschappij zijn betaald als gevolg van deze schade voor de premiestijging. De extra premiekosten bedragen € 26.000. Daarnaast zijn de premies geïndexeerd wat een extra stijging van € 6.000 van de begroting oplevert. Totaal bedragen de extra verzekeringskosten € 32.000. Actualiseren budgetten HJIC In het kader van het agressieprotocol zijn in het begin van 2026 in geval van agressie of incidenten ten behoeve van de veiligheid van medewerkers diverse beveiligingsvoorzieningen getroffen. De meerkosten bedragen € 10.000.

Door gestegen kosten voor licenties (RAP kennisbank en HR21) en gestegen kosten bijdrages voor A&O fonds, FNV werkgeversbijdrage en Noorderlink vallen de kosten voor de begroting 2027 € 21.000 hoger uit. Diverse prijsindexaties zorgen voor een kostenstijging in de begroting 2027 van € 9.000. Actualisering licenties software c.a. Werkmaatschappij en Tytsjerksteradiel De budgetten van de begroting 2026 voor de diverse licenties op het gebied van software c.a. waren in eerste instantie gebaseerd op de uitkomsten van de ontvlechting van de diverse licenties en applicaties per begin 2025. Daarnaast zijn deze budgetten op b asis van de uitgangspunten voor de begroting 2026 geïndexeerd met het afgesproken percentage van 3%. Gedurende het jaar 2025 zijn er nog een aantal aanpassingen in het licentie en applicatielandschap geweest, die leiden tot een verschuiving tussen kosten van de Werkmaatschappij en de beide gemeenten. Ook zijn in de loop van het jaar de definitieve prijzen voor 2026 bekend geworden van de onderliggende contracten. Samen heeft dit geleid tot een actualisering van het benodigde budget voor 2027 van de Werkmaat schappij. Daarnaast zijn de budgetten van de Werkmaatschappij en Tytsjerksteradiel op basis van de uitgangspunten voor de begroting 2027 geïndexeerd met het afgesproken percentage van 3,5%. Per saldo levert dit een negatief effect op van € 143.000.

TD - Begroting 2027-2030 Actualisering personeelsbegroting Actualisatie van de personeelslasten leidt tot een verhoging van de personeelslasten met € 1.136.000. Begrotingen voorgaande jaren In de verklaring van de (cijfermatige) verschillen tussen de begroting 2027 | en 2026 komen afwijkingen voor die betrekking hebben onderwerpen die reeds in eerdere begrotingen zijn opgenomen. In de volgende paragraaf 'Verklaring verschillen' worden deze onderwerpen gepresenteerd onder de begroting voorgaande jaren. Voor dit programma gaat dit met name om het | Medewerkerstevredenheidsonderzoek | in | 2026. | In | 2026 | is | er | een Medewerkerstevredenheidsonderzoek gehouden waarvoor eenmalig een bedrag van € 30.000 was gereserveerd. Deze kosten vervallen in 2027 waardoor er ten opzichte van de begroting € 30.000 minder kosten begroot zijn. Besteding Woo- gelden In 2026 is besloten om extra Woo middelen in te zetten binnen de werkmaatschappij voor opslag in Divault van Woo-stukken en een koppeling van iBabs naar Divault. Hiervoor heeft de gemeenten structureel een extra bedrag van € 15.000 beschikbaar aan de Werkmaatschappij 8KTD (BVO-ICT). De bijdrage aan de werkmaatschappij wordt voor 2027 en verder structureel verhoogd met € 15.000.

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting | meerjarenperspectief (x € 1.000) | 2026 | 2027 | verschil | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 15.234 | 16.991 | - 1.757 | 16.627 | 16.510 | 16.494 Baten | 360 | 684 | 324 | 433 | 403 | 403 Saldo | - 14.874 | - 16.307 | - 1.433 | - 16.194 | - 16.107 | - 16.092 per inw. | -453 | - 496 | - 43 | - 493 | - 490 | - 489 Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2026 en 2027 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2027-2030 Nieuw beleid Invoering wettelijke taken t.g.v. de nieuwe archiefwet per 2027 | - 50 Overige ontwikkelingen Actualisatie kapitaallasten | - 45 Actualisering personeelsbegroting | - 1.136 Bestaand beleid Actualisering licenties software c.a. Werkmaatschappij | - 169 Actualisering licentiekosten Tytsjerksteradiel | 26 Besteding Woo- gelden | - 15 TD - Begroting 2027-2030 Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Actualiseren budget organisatorische verzekeringen -32 Actualiseren budgetten HJIC - 40 Begrotingen voorgaande jaren Medewerkers tevredenheidsonderzoek (MTO) 30 Overige ontwikkelingen - 2 Totaal - 1.433 Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf.

Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda tableCell12 Indicator Meting Eenheid Referentiejaar Overhead 11,5 % (2025) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Toelichting: Gebaseerd op jaarrekeninggegevens 2025 Definitie: Percentage overhead t.o.v. de totale lasten

TD - Begroting 2027-2030 3.2 Paragrafen 3.2.1 A - Lokale heffingen Inleiding In deze paragraaf geven we een overzicht van de verschillende lokale heffingen en belastingen. Zo wordt de lastendruk van onze burgers zichtbaar. Dit is belangrijk omdat het invloed heeft op het beleid en de inkomsten van de gemeente. We laten ook zien wel k beleid de gemeente zal voeren met betrekking tot de lokale heffingen en de mogelijkheid om deze kwijt te schelden. De lokale heffingen zijn een belangrijke bron van inkomsten voor de gemeente. Het grootste deel van deze heffingen wordt betaald door burgers. Algemeen In deze paragraaf leggen we uit wat de uitgangspunten zijn van ons beleid voor tarieven en heffingen. We willen ervoor zorgen dat de raad de nodige informatie heeft om beslissingen te nemen over de hoogte van de tarieven en andere kosten. We geven inzicht in hoeverre de kosten worden gedekt door de tarieven. Zo kan de raad op een verantwoorde manier besluiten nemen over de gewenste tarieven. Basis van het beleid Sinds 1 januari 1994 zijn de huidige Gemeentewet en de Wet Materiële belastingbepalingen van kracht. De legesverordening die nu geldt, is gebaseerd op deze wetswijziging. Elk jaar bij het vaststellen van deze verordening wordt er rekening gehouden met deze regels.

TD - Begroting 2027-2030 Uitgangspunten voor deze begroting Bij het maken van de begroting voor 2027 en de meerjarenraming, hebben we rekening gehouden met verschillende uitgangspunten. Deze punten zijn gebaseerd op de kaderbrief die we in januari 2026 met de Raad hebben gedeeld, de Kadernota 2027-2030 die in juli 2026 is behandeld, en de specifieke richtlijnen voor de begroting van 2027 en de jaren daarna. • | Verhoging van de totale OZB-opbrengst met een inflatiecorrectie van 2,5% en 2,5% als bestaande bezuinigingstaakstelling voor de totale omzet ten opzichte van 2025. Een totale verhoging van 5,1%. • | De afvalstoffenheffing stijgt voor de meerpersoonshuishouden en eenpersoonshuishoudens met respectievelijk 16,64% en 16,84%. Per saldo leiden al deze ontwikkelingen tot een stijging van de afvalstoffenheffing van € 53,40 per meerpersoonshuishouden en € 37,80 voor eenpersoonshuishoudens. • | Voor de rioolheffing stellen wij voor om de tarieven volgens de uitgangspunten van het vastgestelde Water en rioolplan (WRP) vast te stellen zodat een kostendekkend tarief gehanteerd | wordt. | De | rioolheffing | stijgt | voor | de | meerpersoonshuishouden | en eenpersoonshuishoudens met net iets meer dan 2%. Dit houdt een beperkte stijging in van € | 3,60 | per | meerpersoonshuishouden/eigenaar | en | € | 3,00 | per eenpersoonshuishouden/eigenaar.

• | Verhoging overige tarieven daar waar mogelijk met een beperkte inflatiecorrectie van 2,5%. Belasting, heffingen en leges Hieronder worden de opbrengsten van de gemeentelijke belasting, heffingen en leges voor 2027 weergegeven. Ook is er een vergelijking met de begroting van 2026 gemaakt. Begroting | Begroting | Verschil (x € 1.000) | 2026 | 2027 Afvalstoffenheffing 7.3 | Afval | 3.988 | 4.665 | 677 Begrafenisrechten 7.5 | Begraafplaatsen en crematoria | 17 | 17 | - Burgerzaken 0.2 | Burgerzaken | 774 | 843 | 69 Omgevingsvergunningen 1.2 | Openbare orde en veiligheid | 75 | 75 | - 2.1 | Verkeer en vervoer | 107 | 107 | - 8.3 | Wonen en bouwen | 597 | 697 | 100 Overige 3.3 | Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | 10 | 10 | - 2.4 | Economische havens en waterwegen | 2 | 2 | - 7.4 | Milieubeheer | 2 | 2 | - 1.2 | Openbare orde en veiligheid | 15 | 15 | - 2.3 | Recreatieve havens | 85 | 85 | - 6.1 | Samenkracht en burgerparticipatie | 18 | 18 | - TD - Begroting 2027-2030 8.3 | Wonen en bouwen | 13 | 13 | - OZB 0.62 | OZB niet-woningen | 2.722 | 2.938 | 216 0.61 | OZB woningen | 6.725 | 7.171 | 446 Precario 5.2 | Sportaccommodaties | 8 | 8 | - Reclamebelasting 0.64 | Belastingen overig | 46 | 46 | - Rioolheffing 7.2 | Riolering | 2.477 | 2.549 | 72 Toeristenbelasting 3.4 | Economische promotie | 460 | 460 | - TOTAAL | 18.140 | 19.719 | 1.579 Toelichtingen Onroerendezaakbelasting

(OZB) De onroerendezaakbelastingen zijn belastingen die worden geheven over huizen of ander vastgoed hebt binnen de gemeentegrenzen. De waarde van een huis of vastgoed (de zogenaamde WOZ-waarde) bepaalt hoeveel belasting er moet worden betaald. Elk jaar worden d | e tarieven aangepast aan de waardeontwikkeling van de huizen. Voor de begroting van 2027 is besloten om de totale opbrengst met 5,0% te verhogen ten opzichte van 2026. Overige belastingen Toeristenbelasting De toeristenbelasting blijft in 2027 €1,50 per persoon per overnachting. Reclamebelasting De raad heeft in zijn vergadering van 19 december 2013 besloten om een reclamebelasting in te voeren. De opbrengsten daarvan storten we in een fonds voor ondernemers. Het doel van dit fonds | is | om | ondernemers | in | het | centrum | te | ondersteunen | bij | het | organiser | en | van promotieactiviteiten en in te spelen op ontwikkelingen zoals het Nieuwe Winkelen en leegstand. De belasting wordt als volgt berekend: • | Een vast bedrag van € 75 per jaar • | Een tarief van € 1,90 per € 1.000 WOZ | -waarde (voor niet-woningen), met een maximum van € 725 per jaar. Kostendekkende tarieven Belastingen, heffingen en leges zijn belangrijke bronnen van inkomsten voor de gemeente. Hieronder vindt u meer informatie over deze inkomsten. TD - Begroting 2027-2030 Sommige tarieven mogen alleen de kosten dekken.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://tytsjerksteradiel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/c426bdda-919f-4d4a-8307-4e0cc2e2d1b2?agendaItemId=026d3a9a-2166-456e-9fdc-5d8d09316ae4