CConstaterende datTytsjerksteradiel
Koppel je AI →
Document · PDF

04 - Bijlage 1 - Jaarrekening 2025 gemeente Tytsjerksteradiel

RAAD IEPEN POADIUM 25 juni 2026, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Jaarstukken 2025 (ynhâldlik) - 16:2272.779 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 6 van 9

De gemiddelde woonlasten voor een gezin bij een gemiddelde WOZ | -waarde komen voor onze gemeente voor 2025 uit op een bedrag van € | 923,- per jaar. OZB De | onroerendezaakbelastingen | zijn | belastingen | die | worden | geheven | over | binnen | de gemeentegrenzen gelegen onroerende zaken. De WOZ-waarde vormt de heffingsmaatstaf voor de OZB. De tarieven worden jaarlijks gecorrigeerd voor de waardeontwikkeling van de onroerende zaken. Afvalstoffenheffing Het tarief van de afvalstoffenheffing bestaat voornamelijk (ruim 90%) uit de kosten en opbrengsten van het taakveld Afval. Een klein deel van de kosten van dit taakveld wordt niet doorberekend in de heffing, omdat deze kosten geen betrekking hebben op het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval. Het composteer terrein wordt voor 67,5% in de heffing meegenomen, omdat naast tuinafval ook het groen afkomstig uit gemeente plantsoenen en bermen en sloten er wordt verwerkt. Verder worden kosten van andere taakvelden in de heffing meegenomen: • | wegen, groen en riolering (met name transportmiddelen) • | een deel van de kosten van de gebouwen buitendienst • | een deel van de kosten van taakveld Inkomensregelingen (in het bijzonder de kwijtschelding afvalstoffenheffing). Vervolgens worden overheadkosten toegerekend. Taakveld 7.3 Afval (x € 1.000) | 2025 154 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 Lasten taakvelden incl.

omslagrente | 3.768 Inkomsten taakvelden excl. heffingen | 489 Netto lasten taakveld | 3.279 toe te rekenen lasten Overhead incl. omslagrente | 503 BCF-BTW | - Totale lasten | 3.782 - kosten per inwoner in hele euro's | 116 Opbrengst heffingen | 3.759 dekking | 99% Op basis van bovengenoemde uitgangspunten bedroegen de kosten in 2025 € 3.782.000. De opbrengsten waren € 3.759.000. Daardoor bedroeg de kostendekkendheid in 2025 99%. Het verschil tussen de opbrengsten en de kosten bedroeg € | -23.000. De analyse van de afvalinzameling en verwerking in 2025 ziet er als volgt uit: De totale lasten voor afvalinzameling en verwerking vielen € | 15.000 hoger uit dan begroot door de volgende zaken: • | Nog geen onderzoek nieuwe milieustraat en nog geen vervanging van geplande ondergrondse containers. Totaal € 56.000 voordeel. • | Hogere verwerkingskosten afval deelstromen -/- € 22.000.

Hieronder zit een groot aantal ontwikkelingen van verschillende deelstromen die hieronder kort | worden weergegeven: o | 500 ton minder GFT afval door droog voorjaar + € 44.000 o | lagere textiel opbrengst door prijsdaling -/- € 12.000 o | hogere verwerkingskosten B hout -/- € 14.000 o | ruim 100 ton meer grofvuil -/- € 8.000 o | meer volume gips -/- € 11.000 o | hogere lasten KCA verwerking -/- € 5.000 o | hogere lasten kunststof verwerking -/- € 6.000 totaal bovenstaande ontwikkelingen: -/- € 12.000 o | extra containerhuur -/- € 10.000 • | hogere lasten oud papier -/- € 22.000 door gemiddeld lagere oud papierprijs (€ 81,90 per ton in plaats van € 90 per ton) • | hogere lasten Compostering -/- | € 17.000 door nagekomen factuur over periode 2022-2025 mbt grondkeuring en certificeringswerkzaamheden. • | overige verschillen -/- € 10.000 nadelig. De totale baten voor afvalinzameling en verwerking waren in 2025 met € 145.000 belangrijk hoger dan begroot.

De belangrijkste oorzaken waren: o | uitkering Uitgebreide productenverantwoordelijkheid (UPV) Zwerfafval € 124.000 o | incidentele vergoeding brandstofprijzen 2024 € 13.000 155 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 o | extra tweede containeropbrengst € 26.000 o | tegenvallende opbrengst oud ijzer; minder volume en demontage; - /- € 23.000 o | overige verschillen € 5.000 voordelig Het gecombineerd voordeel van lasten en baten was € 130.000 en de te dekken lasten kwamen uit op € 3.782.000. De werkelijk gerealiseerde afvalstoffenheffing was € 3.759.000. Het nadelig verschil van € 23.000 tussen baten en lasten wordt onttrokken uit de voorziening reiniging. Hieronder staan de tarieven voor de afvalstoffenheffing voor 2024 en 2025, zoals deze zijn vastgesteld door de raad in 2024. Tarieven afvalstoffenheffing | 2025 | 2024 | Verschil € | Verschil % Eenpersoonshuishouden | 211,80 | 197,40 | 14,40 | 7,29% Meerpersoonshuishouden | 302,40 | 282,00 | 20,40 | 7,23% Rioolheffing De rioolheffing wordt geheven over alle gebouwen als dekking voor de kosten voor het onderhouden en in stand houden van het gemeentelijk rioolstelsel en voor de zorg van afvoer van grond- en hemelwater. De gemeente mag voor een groot deel zelf de hoogte van de rioolheffing bepalen. We gaan daarbij uit van het volgende: • | Heffing op basis van vaste tarieven bij gebruiker en eigenaar.

• | Voor gebruikers maken we verschil tussen eenpersoons | - en meerpersoonshuishoudens in de verhouding 70:100. Daarnaast maken we verschil tussen | meerpersoonshuishoudens en bedrijven in de verhouding 100:150. • | De opbrengsten van de rioolheffing moet de kosten dekken maar mag niet hoger zijn dan 100%. Waarbij het uitgangspunt van het geldende verbreed gemeentelijk riolerings | - plan (vGRP) is, dat dit langjarig geldt. De kosten die worden toegerekend aan de rioolheffing komen van een aantal taakvelden, waarbij taakveld riolering het belangrijkste taakveld is. Van dit taakveld wordt nagenoeg 100% van de kosten toegerekend. Daarnaast worden kosten toegerekend van taakveld | wegen, het gaat om een deel van de kosten van straatreiniging, onderhoud duikers, baggeren en voertuigen. Verder wordt een deel van de kosten van de werkplaats toegerekend. Over het totaal van die kosten wordt overhead toegerekend. De totale kosten van taakveld overhead worden | uitgedrukt in | een percentage van de | totale | begroting. | Dat is het omslagpercentage voor het toe te rekenen bedrag aan overhead aan riolering. Om praktis | che redenen is ervoor gekozen om het overheadbedrag zoals dat is berekend bij de begroting 2025 mee te nemen in de berekening van de kostendekkendheid van de jaarrekening 2025.

156 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 157 Bij de opbrengsten is er naast de rioolheffing no g sprake van vergoedingen voor individuele diensten, zoals het aanleggen van huisaansluitingen of het legen van beerputten. Taakveld 7.2 Riolering (x € 1.000) 2025 lasten taakvelden incl. omslagrente 2.031 inkomsten taakvelden excl. heffingen 17 netto lasten taakveld 2.014 toe te rekenen lasten overhead incl. omslagrente 265 BCF-BTW - totale lasten 2.279 - kosten per inwoner in hele euro's 69 opbrengst heffingen 2.402 dekking 105% Op basis van bovengenoemde uitgangspunten bedroegen de kosten in 2025 € 2.279.000. De opbrengsten waren € 2.402.000. Daardoor bedroeg de kostendekkendheid in 2025 105%. Het verschil tussen de opbrengsten en de kosten bedroeg € 123.000. De lasten voor riolering zijn in 2025 € 283.000 lager uitgevallen dan begroot. Dit werd veroorzaakt door: • Lagere kapitaallasten: € 166.000; eind planperiode van het VGRP hierdoor grote afwijking tussen 5 jaar geleden geplande en gerealiseerde investeringen. • Lagere personeelskosten: € 71.000; Herweging van de toerekening van de personeelskosten aan riolering heeft geleid tot een lagere doorbelasting.

• Minder onderhoud gemalen door minder storingen en minder noodzakelijke opvolgingen vanuit de jaarlijkse onderhoudsinspectie; voordeel € 61.000 • Het reinigings- en inspectiebestek varieert per jaar en was in 2025 iets kleiner dan het langjarig gemiddelde begrote bedrag. Voordeel € 17.000 • De kolkenzuiger is nog relatief nieuw (2024) waardoor de onderhoudskosten in 2025: € 15.000 lager uitvielen. • Meer onderhoud vrijverval riolering door een grootschalige putrenovatie bij een overstort in Sumar; nadeel -/- € 48.000 • Hoger elektriciteitsverbruik op basis van voorschotten; nadeel -/- € 21.000 • Overige verschillen € 22.000 voordelig Door de lagere lasten werd de overheadtoerekening ook € 38.000 lager dan begroot. De baten lagen € 6.000 hoger dan begroot. Totaal waren de te dekken lasten: € 283.000 + 38.000 + 6.000 = € 327.000 lager dan begroot en kwamen uit op € 2.279.000. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 De gerealiseerde heffing was € 2.402.000 en lag daarmee € 26.000 hoger dan begroot door een voordelige ontwikkeling in het aantal huishoudens. Het verschil tussen baten en lasten was € 123.000 voordelig. Hierdoor mag het efficiency voordeel op de rioolheffing van € 26.000 niet worden gereserveerd in de voorziening riolering en valt vrij ten gunste van het rekeningresultaat 2025. De rest van het voordelig verschil van € 96.000 wordt toegevoegd aan de voorziening riolering.

Onderstaande tabel geeft de tarieven voor de rioolheffing voor 2025 weer zoals deze zijn vastgesteld door de raad in 2024. Tarieven rioolheffing | Begroting | Begroting | Verschil | Verschil % 2025 | 2024 Niet aangesloten percelen | 52,80 | 50,40 | 2,40 | 4,76% Eigenaar/bewoner Eenpersoonshuishouden | 151,80 | 145,20 | 6,60 | 4,55% Meerpersoonshuishouden | 169,20 | 161,40 | 7,80 | 4,83% Huurder Eenpersoonshuishouden | 96,00 | 91,80 | 4,20 | 4,58% Meerpersoonshuishouden | 113,40 | 108,00 | 5,40 | 5,00% Bedrijven | 199,80 | 190,80 | 9,00 | 4,72% Reclamebelasting Tytsjerksteradiel | kent | een | reclamebelasting. | De | opbrengsten | worden | gestort | in | een ondernemersfonds. Daarmee kunnen ondernemers in het centrum promotionele activiteiten organiseren | en | inspelen | op | de | ontwikkelingen | van | het | Nieuwe | Winkelen | en | de leegstandsproblematiek. De reclamebelasting rekent een vast bedrag van € 75 per object en een flexibel bedrag van €1,90 per € 1.000 van de WOZ-waarde (niet-woningen). De WOZ-waarde kan elk jaar veranderen. Om toch een financieel stabiel fonds te houden kan het flexibele bedrag ook elk jaar aangepast worden. De werkelijke opbrengst reclamebelasting bedroeg in 2025 € 45.000. Dit is gestort in de Voorziening ondernemersfonds. Uit de voorziening is in 2025 een voorschotbijdrage aan de Stichting Ondernemersfonds Burgum uitgekeerd van € 36.000.

De voorziening bedraagt op 31 december 2025 € 28.000. Toeristenbelasting 158 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 Je moet toeristenbelasting betalen wanneer je overnacht in een hotel, pension, vakantiehuisje of camping in de gemeente Tytsjerksteradiel. De eigenaar van het vakantieverblijf draagt deze af aan de gemeente. In 2025 was het tarief voor de toeristenbelasting € 1,50 per persoon, per overnachting. De gemeente verwacht dat er over 2025 € 460.000 aan toeristenbelasting wordt opgelegd begin 2026. Kwijtschelding Mensen met een laag inkomen en weinig vermogen kunnen een verzoek om kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen indienen. Op grond van de landelijke kwijtscheldingsnormen (uitvoeringsregeling), artikel 26 Invorderingswet 1990 wordt het ingediende verzoek getoetst of de belastingschuldige recht heeft op gehele of gedeeltelijke kwijtschelding voor de afvalstoffenheffing, rioolheffing en/of onroerende zaakbelasting. Het kwijtgescholden bedrag hoeft de belastingschuldige niet te betalen.

Kwijtschelding | 2025 | 2024 Automatische kwijtschelding | 319 | 262 Ambtshalve kwijtschelding | - | - Toekenning op aanvraag (volledig) | 122 | 148 Toekenning op aanvraag (gedeeltelijk) | 10 | 9 Totaal aantal toegekende kwijtscheldingen | 451 | 419 Totaal aantal afgewezen kwijtscheldingen | 148 | 140 Kwijtgescholden belastingbedragen | 153.000 | 149.000 159 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 B - Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Het weerstandsvermogen maakt duidelijk in hoeverre de gemeente financieel in staat is om onvoorziene gebeurtenissen op te vangen. Weerstandsvermogen onderscheiden we in twee delen • | weerstandscapaciteit • | risicobeheersing Met weerstandscapaciteit bedoelen we alle middelen en mogelijkheden waarmee de gemeente onvoorziene kosten op kan vangen. Dat geldt bijvoorbeeld voor alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en maar die gevolgen kunnen hebben op de financiële | positie van de gemeente. Deze paragraaf geeft een beeld van de weerstandscapaciteit en de risico's en het beleid dat daarbij hoort. Ook presenteren we een aantal verplichte kengetallen. Deze vertellen iets over de financiële positie van onze gemeente. Risicomanagement en het weerstandsvermogen zijn nauw met elkaar verbonden. | Door weerstandsvermogen is er een buffer aanwezig om financiële tegenvallers op te vangen zodra risico’s werkelijkheid worden.

Verloop reserves en voorzieningen in de begrotingsperiode Het saldo van de jaarrekening beschouwen we als | incidentele weerstandscapaciteit. De reserves zien we als structurele weerstandscapaciteit. De raad beslist over de inzet van de | Algemene Reserve. De | Bestemmingsreserves | zijn nadrukkelijk voor specifieke doelen bestemd. Eigen vermogen (reserves) | Boekwaarde per | Toevoeging | Resultaat- | Ont- | Boekwaarde per (x € 1.000) | 1-1-2025 | bestemming | trekking | 31-12-2025 2024 ∙ Algemene reserve | 40.081 | 206 | 4.453 | 3.598 | 41.142 ∙ Bestemmingsreserve | 6.045 | 1.282 | - | 1.083 | 6.244 TOTAAL | 46.128 | 1.488 | 4.453 | 4.681 | 47.386 Nog te bestemmen resultaat 2025 | - | - | - | - | 7.311 Afloop resultaat 2024 | 4.453 | 4.453- | - TOTAAL EIGEN VERMOGEN | 50.581 | 1.488 | - | 4.681 | 54.697 160 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 161 Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit laat zien hoe de gemeente eenmalige tegenvallers op kan vangen. Feitelijk is dit de optelsom van het vrij te gebruiken deel van de reserves en de stille reserves. • Het vrij te gebruiken deel van de reserves is dat deel waarvan nog geen bestemming is vastgelegd. In onze gemeente is dit de Algemene Reserve. • De stille reserves zijn bezittingen die op de balans lager zijn gewaardeerd dan de marktwaarde én op korte termijn verkoopbaar zijn.

Voor zover op dit moment bekend, heeft onze gemeente geen stille reserves. Daarnaast hebben we in de exploitatie een aantal stelposten opgenomen voor onvoorziene eenmalige uitgaven. Structurele weerstandscapaciteit Met structurele weerstandscapaciteit worden de middelen bedoeld die permanent ingezet kunnen worden om tegenvallers in het jaar op te vangen , zonder dat dit gevolgen heeft voor de uitvoering van bestaande taken. Bij ons gaat het dan om het begrotingsoverschot en de onbenutte belastingcapaciteit . De onbenutte belastingcapaciteit geeft aan in hoeverre we de mogelijkheid hebben om vooral de OZB-tarieven te verhogen. Structurele weerstandscapaciteit prim. begr. begr. na rekening (x € 1.000) wijziging saldo Begrotingsoverschot 3.545 4.483 41.029 Onbenutte belastingcapaciteit (OZB) - - - Onbenutte belastingcapaciteit (ASH) - - - Onbenutte belastingcapaciteit (Rioolrecht) - - - TOTAAL 3.545 4.483 41.029 Ratio weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt de ratio van het weerstandsvermogen.

Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandsvermogen = ---------------------------- Benodigde weerstandsvermogen € 47.386.000 Ratio weerstandsvermogen = ------------- = 7,04 € 6.729.000 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 De | gemeente | streeft | naar | een | minimaal | voldoende | weerstandsvermogen | met | een waarderingscijfer voor de ratio tussen 1,0 – 1,4 (klasse C). De ratio voor weerstandsvermogen bedraagt voor 2025 7,04. Dat betekent dat wij voldoende weerstandscapaciteit hadden om de gekwantificeerde risico's op te vangen. Op basis van de door ons uitgevoerde risico-inventarisatie, de weerstandsratio van 7,04 en het beeld van onze meerjarenbegroting zijn wij als college van mening dat de normale bedrijfsvoering financieel kan worden voortgezet. Vaststellen omvang en impact risico Risicoklassen Risico's worden verdeeld in verschillende groepen, genaamd risicoklassen. Om te bepalen of we een risico wel of niet meenemen in de berekening van ons financiële weerstandsvermogen, gebruiken we deze risicoklassen. De risicoklassen zijn groepen van risico's die we beoordelen op hoe ernstig ze zijn. Dit doen we met behulp van een tabel waarin de risicoklassen van 1 tot 20 punten lopen. Afhankelijk van hoe hoog de risicoklasse is, nemen we het risico wel of niet mee in | onze financiële berekeningen.

Bij het beoordelen van de risicoklasse kijken we naar twee dingen: de kans dat het risico zich voordoet en de omvang van het totale risico. Deskundigen geven hun mening over de risico's op basis van hun ervaring en kennis, maar dit is geen ingewikkelde wetenschappelijke analyse. Het is belangrijk om te weten dat de kans van optreden en de omvang van het risico beide meespelen bij het bepalen van de risicoklasse. Risicoklasse | Kans 1 | Kans 2 | Kans3 | Kans 4 | Kans 5 Bruto omvang * kans | <10% | 10%-30% | 30%-60% | 60%-80% | 80% score 5: > € 2.500.000 | 5 | 10 | 15 | 20 score 4: € 1.250.000 - € 2.500.000 | 4 | 8 | 12 | 16 | voorziening score 3: € 500.000 - € 1.250.000 | 3 | 6 | 9 | 12 | vormen score 2: € 100.000 - € 500.000 | 2 | 4 | 6 | 8 score 1: < € 100.000 | 1 | 2 | 3 | 4 Financiële vertaling risico's Om de risico's te beoordelen, gebruiken we een score. Deze score wordt berekend door twee dingen te vermenigvuldigen: hoe groot de kans is dat iets gebeurt en hoe groot de gevolgen zullen zijn als het gebeurt. Als de kans 30-60% is, krijgt het risico een score van 3. Als de gevolgen €1.000.000 zijn, krijgt het risico ook een score van 3. De totale score is dan 3 x 3=9. 162 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 163 Er zijn drie verschillende scores: groen, geel en rood. Groen betekent dat het risico laag is en er geen extra aandacht voor nodig is.

We bespreken deze risico's elk jaar en leggen ze uit in de begroting. Geel betekent dat het risico iets hoger is en we het meenemen bij het berekenen van onze financiële reserves. We leggen deze risico's ook uit in de begroting. Rood betekent dat het risico hoog is en extra aandacht nodig heeft. We bespreken deze risico's in de kwartaalgesprekken tussen de directie en het management. We leggen deze risico's ook uit in de begroting. Voorziening Als een risico een score van 5 heeft, stellen we altijd een financiële reserve (voorziening) in om het risico op te vangen. Bepaling weerstandsvermogen De gele en rode risico’s zijn bepalend voor het weerstandsvermogen van de gemeente. Op deze risico’s worden beheersmaatregelen genomen. Door de te nemen beheersmaatregel kan het brutorisico , of de kans van optreden dalen. Hierdoor ontstaat een netto risico wat opgenomen wordt in de paragraaf weerstandsvermogen. Tijdens de periodieke risico sessie en/of de interne controles wordt opzet, bestaan en werking van de beheersmaatregel geëvalueerd. a. Opzet - is de beheersmaatregel beschreven in de AO en werkinstructies? b. Bestaan - worden beheersmaatregelen in de praktijk uitgevoerd? c.

Werking - Is er sprake van adequate werking? Dek ken de beheersmaatregelen inderdaad juist, tijdig en volledig de risico’s af? Gemeente Brede Risico Analyse (GBRA) Traditioneel worden veel risico’s nog altijd financieel beoordeeld. Dit komt ook terug in de methodiek die gemeenten hebben met de paragraaf weerstandsvermogen. Als gemeente vinden we het belangrijk om deze integrale benadering als basis te hebben. Daarom streven wij naar een Gemeente Brede Risico Analyse (GBRA), die bovenstaande terreinen dekt. Door risico-inventarisatie plaats te laten vinden door een GBRA is er goed zicht op het totaal aan risico’s. Het beleidskader is vooral opgesteld vanuit de GBRA -gedachte. In deze paragraaf besteden we zowel aandacht aan de risico's met impact op de weerstandscapaciteit en overige risico's. Deze risico’s komen uit de GBRA naar voren en zijn beoordeeld als impactvol. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 164 Verzekering van risico's Een deel van de operationele risico’s kan worden afgedekt door het afsluiten van verzekeringen. We maken daarbij een afweging tussen de kans op schade en de kosten daarvan enerzijds en de verzekeringspremie anderzijds. Het bestaande beleid wordt periodiek beoordeeld en indien nodig bijgesteld.

Wat betreft het eigen risico is gekozen voor het standaard eigen risico per gebeurtenis Conclusie We hebben gekeken naar de risico's in onze financiële verslaglegging en berekend of het weerstandsvermogen voldoende is om problemen op te lossen als die zich voordoen. We hebben geconcludeerd dat we genoeg weerstandsvermogen hebben om deze risico's aan te kunnen. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 Specificatie van risico's Zie hiervoor onderstaande tabel en de nadere toelichting op de verschillende risico’s. Risico | Schadebedrag | Kans van | Benodigd zonder beheers- | optreden | weerstands- maatregelen | vermogen Risico met effect op het weerstandsvermogen Algemene uitkering uit het gemeentefonds | 1.000.000 | 50% | 500.000 Cyberdreigingen | 3.000.000 | 25% | 750.000 Integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP) | 1.280.000 | 50% | 640.000 Jeugdzorg – Jeugdhulp Friesland | 5.000.000 | 50% | 2.500.000 Ombuigingen | 698.000 | 50% | 349.000 BVO ICT | 1.000.000 | 50% | 500.000 Sociaal domein – Jeugdzorg en Wmo | 1.600.000 | 50% | 800.000 Skûlenboarch | 6.900.000 | 10% | 690.000 Risico zonder effect op het weerstandsvermogen Borgstelling geldleningen aan woningbouwcorporaties | - | - | - Bouwgrondexploitatie | - | - | - Duurzaamheid | - | - | - Omgevingswet | - | - | - Stikstofdossier | - | - | - TOTAAL | 20.478.000 | 6.729.000 Ratio weerstandsvermogen | 7,04 (berekening) Beschikbare

weerstandscapaciteit Algemene Reserve | 41.142.000 Bestemmingsreserves | 6.244.000 Totaal | 47.386.000 Benodigde weerstandsvermogen | 6.729.000 Ratio weerstandsvermogen | 7,04 165 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 RISICOLANDSCHAP Mogelijke schade (zónder beheersmaatregelen) > € 2.500.000 | 2 | 1 € 1.250.000 - € 2.500.000 | 2 € 500.000 - € 1.250.000 | 3 € 100.000 - € 500.000 < € 100.000 | 4 | 1 Kans % | zeer klein | klein (10% - | gemiddeld | groot (60% - | zeer groot (> (<10%) | 30%) | (30% - 60%) | 80%) | 80%) Schadebedrag | € 20.478.000 Kans x risico > € 2.500.000 € 1.250.000 - € 2.500.000 € 500.000 - € 1.250.000 € 100.000 - € 500.000 < € 100.000 | 13 Kans % | zeer klein | klein (10% - | gemiddeld | groot (60% - | zeer groot (> (<10%) | 30%) | (30% - 60%) | 80%) | 80%) STAND VAN ZAKEN Effect op weerstandsvermogen - bruto risico | € 6.729.000 | (exclusief beheersmaatregelen) 166 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 Met financieel effect Mogelijke schade (zónder beheersmaatregelen) > € 2.500.000 | 2 | 1 € 1.250.000 - € 2.500.000 | 2 € 500.000 - € 1.250.000 | 3 € 100.000 - € 500.000 < € 100.000 Kans % | zeer klein | klein (10% - | gemiddeld | groot (60% - | zeer groot (> (<10%) | 30%) | (30% - 60%) | 80%) | 80%) Schadebedrag | € 20.478.000 Kans x risico > € 2.500.000 € 1.250.000 - € 2.500.000 € 500.000 - € 1.250.000 € 100.000 - € 500.000 < € 100.000 | 8 Kans % | zeer klein |

klein (10% - | gemiddeld | groot (60% - | zeer groot (> (<10%) | 30%) | (30% - 60%) | 80%) | 80%) STAND VAN ZAKEN Effect op weerstandsvermogen - bruto risico | € 6.729.000 | (exclusief beheersmaatregelen) 167 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 168 SPECIFICATIE PER PROGRAMMA 0. Bestuur en ondersteuning Algemene uitkering uit het gemeentefonds Structureel? Soort risico ● Maatschappelijk, politiek, bestuurlijk ● Fraude, misbruik, oneigenlijk gebruik ● Fiscaal, financieel Privacy, digitale veiligheid Rechtmatig, juridisch Technisch, fysiek Schadebedrag € 1.000.000 Beïnvloedbaar ja Kans van optreden Financieel risico excl. beheersmaatregel 50% [gemiddeld (30% - 60%)] Bruto risico € 500.000 STAND VAN ZAKEN Status maatregel Bestaand plan Beheersmaatregel Ontwikkelingen nauwlettend volgen Berichtgeving betreffende ontwikkelingen algemene uitkering uit het gemeentefonds blijven wij nauwlettend volgen. Zodra meer zekerheid wordt geboden zullen wij een nieuwe berekening confronteren met de berekende algemene uitkering in de begroting. Eventuele verschillen inbrengen via reguliere planning- en controlcyclus en daar waar nodig de raad vooraf informeren. Oorzaak Onvoldoende duidelijkheid meerjarenperspectief vanuit Rijk Voor het meerjarenperspectief wordt in de circulaires van het Rijk onvoldoende aangegeven waar de gemeenten rekening mee kunnen houden.

Gevolg Risico op fluctuaties algemene uitkering In die zin blijft de algemene uitkering als belangrijkste inkomstenbron voor de gemeente een risico. Strategie Verminderen Berichtgeving betreffende ontwikkelingen algemene uitkering uit het gemeentefonds nauwlettend volgen. Zodra meer zekerheid wordt geboden zullen wij een nieuwe berekening confronteren met de berekende algemene uitkering in de begroting. Eventuele verschillen inbrengen via reguliere planning- en controlcyclus en daar waar nodig de raad vooraf informeren.

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 169 BVO-ICT Structureel? Soort risico ● Maatschappelijk, politiek, bestuurlijk Fraude, misbruik, oneigenlijk gebruik ● Fiscaal, financieel Privacy, digitale veiligheid ● Rechtmatig, juridisch ● Technisch, fysiek Schadebedrag € 1.000.000 Beïnvloedbaar ja Kans van optreden Financieel risico excl. beheersmaatregel 50% [gemiddeld (30% - 60%)] Bruto risico € 500.000 STAND VAN ZAKEN Status maatregel Bestaand plan Beheersmaatregel Monitoring en rapportage van het ontvlechtingsproces BVO-ICT Proces van de verdere ontvlechting van de werkmaatschappij (BVO-ICT) goed monitoren en via de P&C cyclus de raad op de hoogte houden van de ontwikkelingen en plannen. Oorzaak Besluit tot ontvlechting van de samenwerking Op 22 juni 2023 hebben de raden van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel aangegeven dat ze kiezen voor ontvlechting van de samenwerking. In 2024 is gewerkt aan de ontvlechting per 31-12-2024. Gevolg Financiële impact van ontvlechting BVO-ICT Alleen de werkzaamheden voor ICT worden nog vanuit de werkmaatschappij (BVO-ICT) bediend voor de jaren 2025, 2026 en 2027. De ontvlechting van BVO-ICT gaat naar verwachting structureel meer geld kosten. Strategie Verminderen Proces van de verdere ontvlechting van de werkmaatschappij (BVO-ICT) goed monitoren en via de P&C cyclus de raad op de hoogte houden van de ontwikkelingen en plannen.

Cyberdreigingen Structureel? Soort risico ● Maatschappelijk, politiek, bestuurlijk ● Fraude, misbruik, oneigenlijk gebruik ● Fiscaal, financieel ● Privacy, digitale veiligheid ● Rechtmatig, juridisch ● Technisch, fysiek

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 170 Schadebedrag € 3.000.000 Beïnvloedbaar ja Kans van optreden Financieel risico excl. beheersmaatregel 25% [klein (<10% - 30%)] Bruto risico € 750.000 STAND VAN ZAKEN Status maatregel Bestaand plan Beheersmaatregel De gemeente zal zich verder doorontwikkelen om risico's met betrekking tot cyber te beheersen. Daarnaast blijft de gemeente actief ontwikkelingen in cyberdreigingen volgen en stemt risicobeheersing hierop af. Oorzaak Toenemende dreiging Volgens het Dreigingsbeleid 2025/2026 van de Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten (IBD) is sprake van een toenemende dreiging van cyberaanvallen met een steeds grotere impact. Gevolg Continuïteit dienstverlening loopt gevaar De gemeente loopt het risico dat de continuïteit van haar dienstverlening in gevaar komt, bijvoorbeeld door tijdelijke uitval van systemen, verlies van toegang tot gegevens of het lekken van privacygevoelige informatie. Mogelijke gevolgen zijn verstoring van de dienstverlening, schade aan bedrijfsvoering en reputatie. Ook zou er sprake kunnen zijn van financiële schade door herstelkosten, boetes, schadeclaims, vervangingskosten. Strategie Verminderen De gemeente zal zich verder doorontwikkelen om risico's met betrekking tot cyber te beheersen. Daarnaast blijft de gemeente actief ontwikkelingen in cyberdreigingen volgen en stemt risicobeheersing hierop af.

Ombuigingen Structureel? Soort risico ● Maatschappelijk, politiek, bestuurlijk Fraude, misbruik, oneigenlijk gebruik ● Fiscaal, financieel Privacy, digitale veiligheid Rechtmatig, juridisch Technisch, fysiek Schadebedrag € 698.000 Beïnvloedbaar ja Kans van optreden Financieel risico

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 171 excl. beheersmaatregel 50% [gemiddeld (30% - 60%)] Bruto risico € 349.000 STAND VAN ZAKEN Status maatregel Bestaand plan Beheersmaatregel Monitoring en bijsturing via de planning- en controlcyclus Continue monitoring via de P&C cyclus zodat eventueel tijdig kan worden ingespeeld op het niet of niet geheel realiseren van de ombuigingen en/of taakstellingen. Oorzaak Bezuinigingsopgaven In de Kadernota 2021 en Begroting 2021 zijn ombuigingen meegenomen. Deze ombuigingen schetsen de te realiseren bezuinigingen en benodigde incidentele investeringen om structurele bezuinigingen mogelijk te maken. Gevolg Het al dan niet realiseren van de begrote ombuigingen Het risico is aanwezig dat de begrote bezuinigingsbedragen niet of niet geheel worden gerealiseerd in het betreffende jaar waarin deze bedragen zijn begroot. De meeste ombuigingen zijn nu geëffectueerd, of via de begroting afgevoerd. Er staat nu nog één ombuigingen open, te weten extra indexering van de OZB tarieven voor de jaren 2026 tot en met 2028. Strategie Verminderen Continue monitoring via de P&C cyclus zodat eventueel tijdig kan worden ingespeeld op het niet of niet geheel realiseren van de ombuigingen en/of taakstellingen. 4.

Onderwijs Integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP) Structureel? Soort risico ● Maatschappelijk, politiek, bestuurlijk Fraude, misbruik, oneigenlijk gebruik ● Fiscaal, financieel Privacy, digitale veiligheid ● Rechtmatig, juridisch ● Technisch, fysiek Schadebedrag € 1.280.000 Beïnvloedbaar ja Kans van optreden Financieel risico excl. beheersmaatregel 50% [gemiddeld (30% - 60%)] Bruto risico € 640.000 STAND VAN ZAKEN Status maatregel Bestaand plan

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 172 Beheersmaatregel Bij totstandkoming en uitvoering ontwikkelingen monitoren Bij de totstandkoming en uitvoering van de investeringen de ontwikkelingen hierin monitoren zodat in voorkomende gevallen van afwijkingen hierop tijdig geacteerd kan worden in de P&C cyclus. Oorzaak Benodigde investeringen onderwijs In de nabije toekomst staat de gemeente de nodige investeringen te wachten op onderwijsgebied in diverse dorpen. Gevolg Mogelijke substantiële beslaglegging op beschikbare middelen Afhankelijk van keuzes die gemaakt zullen worden op het gebied van multifunctionaliteit kan dit een substantieel beslag gaan leggen op beschikbare middelen in de exploitatie. Qua investering wordt gedacht aan een bandbreedte tussen de € 16.000.000 en € 32.000.000. Voor de exploitatie betekent dit op basis van afschrijving 40 jaar en rente 1,5% tussen € 640.000 en € 1.280.000 op jaarbasis. Strategie Verminderen Bij de totstandkoming en uitvoering van de investeringen de ontwikkelingen hierin monitoren zodat in voorkomende gevallen van afwijkingen hierop tijdig geacteerd kan worden in de P&C cyclus. 6.

Sociaal domein Jeugdzorg - Jeugdhulp Friesland Structureel? Soort risico ● Maatschappelijk, politiek, bestuurlijk Fraude, misbruik, oneigenlijk gebruik ● Fiscaal, financieel Privacy, digitale veiligheid ● Rechtmatig, juridisch Technisch, fysiek Schadebedrag € 5.000.000 Beïnvloedbaar ja Kans van optreden Financieel risico excl. beheersmaatregel 50% [gemiddeld (30% - 60%)] Bruto risico € 2.500.000 STAND VAN ZAKEN Status maatregel Bestaand plan Beheersmaatregel Ontwikkelingen van aantal cliënten en kosten worden gemonitord

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 173 Maandelijks worden er prognoses gemaakt van de Jeugd en Wmo maatwerkvoorzieningen. Hierbij wordt de ontwikkeling van het aantal cliënten en de kosten daarvan gemonitord. Indien noodzakelijk zal de raad via de planning en control documenten worden geïnformeerd over de afwijkingen ten opzichte van de begroting. Oorzaak Verbonden partij Jeugdhulp Fryslân in financieel zwaar weer We zijn aan verschillende partijen verbonden (Verbonden Partijen). Afhankelijk van de partij heeft de gemeente hier meer of minder financieel aandeel in. In het algemeen geldt dat er een risico is dat wanneer een van de Verbonden Partijen fuseert of failliet gaat, hier financiële gevolgen voor de gemeente aan verbonden zijn. Eén van deze verbonden partijen zit in financieel zwaar weer, betreffende Jeugdhulp Fryslân (JHF). Gevolg Voorschotfinanciering wordt mogelijk niet terugbetaald en zorg dient elders ondergebracht te worden Specifiek voor Jeugdhulp Fryslân (JHF) geldt dat er een financieel risico is dat de voorschotfinanciering van € 2.5 miljoen door de 18 Friese gemeenten, niet terugbetaald kan worden. Het aandeel van Tytsjerksteradiel is ongeveer 4,77%. Dat maakt dat er een risico van € 100.000 ontstaat.

Daarnaast bestaat het risico van het wegvallen van deze zorg bij JHF waardoor zorgtrajecten moeten worden ondergebracht bij andere zorgaanbieders.Hiermee is rekening gehouden in het verwachte financiële risico. Strategie Verminderen Maandelijks worden er prognoses gemaakt van de Jeugd en Wmo maatwerkvoorzieningen. Hierbij wordt de ontwikkeling van het aantal cliënten en de kosten daarvan gemonitord. Indien noodzakelijk zal de raad via de planning en control documenten worden geïnformeerd over de afwijkingen ten opzichte van de begroting. Sociaal domein - Jeugdzorg en Wmo Structureel? Soort risico ● Maatschappelijk, politiek, bestuurlijk Fraude, misbruik, oneigenlijk gebruik ● Fiscaal, financieel Privacy, digitale veiligheid Rechtmatig, juridisch Technisch, fysiek Schadebedrag € 1.600.000 Beïnvloedbaar ja Kans van optreden Financieel risico excl. beheersmaatregel 50% [gemiddeld (30% - 60%)] Bruto risico € 800.000

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 174 STAND VAN ZAKEN Status maatregel Bestaand plan Beheersmaatregel Ontwikkelingen nauwlettend volgen en tijdig ingrijpen Maandelijks worden er prognoses gemaakt van de Jeugd en Wmo maatwerkvoorzieningen. Hierbij wordt de ontwikkeling van het aantal cliënten en de kosten daarvan gemonitord. Indien noodzakelijk zal de raad via de planning- en controlcyclus documenten worden geïnformeerd over de afwijkingen ten opzichte van de begroting. Oorzaak Open-einde regeling De maatwerkvoorzieningen binnen de Jeugdzorg en de Wmo (inclusief Beschermd Wonen) zijn open-einde regelingen. In de afgelopen jaren hebben we steeds meer data en kennis verkregen om de kosten in de Jeugdzorg en de Wmo te voorspellen en te volgen. Deze prognose is ook opgenomen in de meerjarige begroting. Gevolg Bijstellen begroting door schommeling cliëntenaantallen Ondanks dat blijft het risico bestaan dat de groei van het aantal cliënten hoger is dan verwacht. Zeker voor de cliënten die hoog-specialistische zorg ontvangen kan een stijging (of een daling) leiden tot een forse financiële bijstelling. In de begroting houden we namelijk rekening met een gemiddeld aantal cliënten die hoogspecialistische zorg ontvangen. Strategie Verminderen Maandelijks worden er prognoses gemaakt van de Jeugd en Wmo maatwerkvoorzieningen.

Hierbij wordt de ontwikkeling van het aantal cliënten en de kosten daarvan gemonitord. Indien noodzakelijk zal de raad via de planning- en controlcyclus documenten worden Geïnformeerd over de afwijkingen ten opzichte van de begroting. 7. Volksgezondheid en milieu Skûlenboarch Structureel? Soort risico ● Maatschappelijk, politiek, bestuurlijk Fraude, misbruik, oneigenlijk gebruik ● Fiscaal, financieel Privacy, digitale veiligheid ● Rechtmatig, juridisch ● Technisch, fysiek Schadebedrag € 6.900.000 Beïnvloedbaar ja Kans van optreden Financieel risico excl. beheersmaatregel 10% [klein (<10% - 30%)] Bruto risico € 690.000

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 175 STAND VAN ZAKEN Status maatregel Bestaand plan Beheersmaatregel De ontwikkelingen dienen continue gemonitord te worden. Oorzaak Besluit tot investeren in zonnepark Er is besloten om te investeren in een drijvend zonnepark. Gevolg Onzekerheid rond behalen financiële rendement Het risico bestaat dat het verwachte financiële rendement niet wordt behaald en daardoor een minder (positief) effect hebben op de financiële meerjarenbegroting. Strategie De ontwikkelingen dienen continue gemonitord te worden. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 Zonder financieel effect Mogelijke schade (zónder beheersmaatregelen) > € 2.500.000 € 1.250.000 - € 2.500.000 € 500.000 - € 1.250.000 € 100.000 - € 500.000 < € 100.000 | 4 | 1 Kans % | zeer klein | klein (10% - | gemiddeld | groot (60% - | zeer groot (> (<10%) | 30%) | (30% - 60%) | 80%) | 80%) Schadebedrag | € 000 Kans x risico > € 2.500.000 € 1.250.000 - € 2.500.000 € 500.000 - € 1.250.000 € 100.000 - € 500.000 < € 100.000 | 5 Kans % | zeer klein | klein (10% - | gemiddeld | groot (60% - | zeer groot (> (<10%) | 30%) | (30% - 60%) | 80%) | 80%) STAND VAN ZAKEN Effect op weerstandsvermogen - bruto risico | € 0 | (exclusief beheersmaatregelen) SPECIFICATIE PER PROGRAMMA 0.

Bestuur en ondersteuning Borgstelling geldleningen aan woningbouwcorporaties | Structureel? Soort risico ● | Maatschappelijk, politiek, bestuurlijk | Fraude, misbruik, oneigenlijk gebruik ● | Fiscaal, financieel | Privacy, digitale veiligheid ● | Rechtmatig, juridisch | Technisch, fysiek 176 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 177 Schadebedrag Beïnvloedbaar ja Kans van optreden Financieel risico excl. beheersmaatregel 50% [gemiddeld (30% - 60%)] Bruto risico STAND VAN ZAKEN Status maatregel Bestaand plan Beheersmaatregel WSW als waarborg WSW is onze waarborg voor het goed volgen van mogelijke risico's. Het WSW stelt eisen aan de kredietwaardigheid van de woningbouwcorporaties. Oorzaak Grote investeringsbehoefte woningbouwcorporaties De investeringsbehoeften bij woningcorporaties zijn groot: Nieuwbouw, verduurzaming onderhoud, sociale opgaven. Gevolg Borgstelling geldleningen aan woningbouwcorporaties Onze gemeente staat per 1-1-2024 borg voor een bedrag van € 83 miljoen waarvan € 72 miljoen betrekking heeft op woningcorporatie WoonFriesland. Het totale bedrag aan borgstellingen is overgedragen aan het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) waarbij de gemeente samen met het rijk als tertiaire achtervanger optreedt.

Dit betekent in de praktijk, dat de corporatie in eerste wordt aangesproken (primair), daarna het WSW (secundair) en dan pas de gemeente en het rijk (tertiair, elk voor 50%). Strategie Verminderen WSW is onze waarborg voor het goed volgen van mogelijke risico's. Het WSW stelt eisen aan de kredietwaardigheid van de woningbouwcorporaties. 7. Volksgezondheid en milieu Duurzaamheid Structureel? Soort risico ● Maatschappelijk, politiek, bestuurlijk Fraude, misbruik, oneigenlijk gebruik ● Fiscaal, financieel Privacy, digitale veiligheid Rechtmatig, juridisch Technisch, fysiek Schadebedrag Beïnvloedbaar Kans van optreden Financieel risico

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 178 excl. beheersmaatregel Bruto risico STAND VAN ZAKEN Status maatregel Bestaand plan Beheersmaatregel Monitoren ontwikkelingen De ontwikkelingen dienen continue gemonitord te worden. Oorzaak Keuzes gemeentelijke Duurzaamheidsagenda In de gemeentelijke Duurzaamheidsagenda is een aantal keuzes opgenomen die in meer of mindere mate van invloed kunnen zijn op het weerstandsvermogen. Gevolg Extra inzet en extra kosten Met name de energietransitie op basis van het klimaatakkoord zal veel extra inzet, en dus kosten, met zich meebrengen. Uit een eerste ruwe uitkomst van het onderzoek van de Raad voor het openbaar bestuur blijkt dat de benodigde inzet, om invulling te kunnen geven aan het klimaatakkoord, in de periode 2022-2030 fors is. Het is nog niet duidelijk of hier ook structureel Rijksmiddelen tegenover staan. Op basis van de laatste berichten is het zeer aannemelijk dat deze middelen structureel beschikbaar worden gesteld door het Rijk. Gezien het ontbreken van de formalisering hiervan wordt dit risico in deze paragraaf genoemd. Strategie De ontwikkelingen dienen continue gemonitord te worden. 8.

Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Bouwgrondexploitatie Structureel? Soort risico ● Maatschappelijk, politiek, bestuurlijk Fraude, misbruik, oneigenlijk gebruik ● Fiscaal, financieel Privacy, digitale veiligheid ● Rechtmatig, juridisch ● Technisch, fysiek Schadebedrag Beïnvloedbaar Kans van optreden Financieel risico excl. beheersmaatregel Bruto risico

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 179 STAND VAN ZAKEN Status maatregel Bestaand plan Beheersmaatregel Continue monitoring van recente ontwikkelingen Door het jaarlijks opstellen van geactualiseerde berekeningen op basis van de meest recente ontwikkelingen kunnen wij de raad tijdig informeren via de reguliere P&C-cyclus. Oorzaak De aanwezigheid van bouwgrondexploitatie Bij de gemeente Tytsjerksteradiel is bouwgrondexploitatie aanwezig. Gevolg Financiële risico's Het hebben van een bouwgrondexploitatie brengt financiële risico’s met zich mee. In de paragraaf Grondbeleid worden de financiële risico’s van de bouwgrondexploitatie toegelicht. Strategie Verminderen Door het jaarlijks opstellen van geactualiseerde berekeningen op basis van de meest recente ontwikkelingen kunnen wij de raad tijdig informeren via de reguliere P&C-cyclus. Omgevingswet Structureel? Soort risico ● Maatschappelijk, politiek, bestuurlijk Fraude, misbruik, oneigenlijk gebruik ● Fiscaal, financieel Privacy, digitale veiligheid ● Rechtmatig, juridisch ● Technisch, fysiek Schadebedrag Beïnvloedbaar Kans van optreden Financieel risico excl. beheersmaatregel Bruto risico STAND VAN ZAKEN Status maatregel Bestaand plan Beheersmaatregel Continue monitoring voortgang van ontwikkelingen Continue monitoring voortgang van de verder ontwikkelingen van landelijke kaders en standaarden, zoals DSO.

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 180 Oorzaak Invoering omgevingswet De Omgevingswet bundelt en moderniseert de wetten voor de leefomgeving. Hierbij gaat het onder meer om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. De Omgevingswet staat voor een goed evenwicht tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving. Invoering van de Omgevingswet is per 1 januari 2024. Landelijk zijn er kaders en standaarden vastgesteld, zoals de verplichte digitale ondersteuning via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Gevolg Benodigde aanpassingen in organisatie Het vraagt van de organisatie aanpassingen in o.a. werkprocessen, ICT en dienstverlening. De invoering van de Omgevingswet is de grootste stelselwijziging binnen het fysieke domein. Het DSO is nog in ontwikkeling. Hierdoor is er nog onzekerheid over alle effecten en benodigdheden voor de implementatie. Strategie Continue monitoring voortgang verder ontwikkeling van landelijke kaders en standaarden, zoals DSO. Stikstofdossier Structureel? Soort risico ● Maatschappelijk, politiek, bestuurlijk Fraude, misbruik, oneigenlijk gebruik ● Fiscaal, financieel Privacy, digitale veiligheid ● Rechtmatig, juridisch ● Technisch, fysiek Schadebedrag Beïnvloedbaar Kans van optreden Financieel risico excl.

beheersmaatregel Bruto risico STAND VAN ZAKEN Status maatregel Bestaand plan Beheersmaatregel Continue monitoring ontwikkelingen De ontwikkelingen dienen continue gemonitord te worden. Oorzaak Richtinggevende emissiereductiedoelen voor stikstof opgesteld door het Rijk

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 De depositie van stikstof (ammoniak en stikstofoxiden) is schadelijk voor de natuur. Het Rijk en de provincies hebben de taak ervoor te zorgen dat de stikstofdepositie wordt teruggedrongen en de natuur herstelt. Op 10 juni 2022 is de Startnotitie Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) aangeboden aan de Tweede Kamer. In deze startnotitie zijn richtinggevende emissiereductiedoelen voor stikstof opgenomen. De richtinggevende doelen zijn door de provincies in 2023 nader uitgewerkt in gebiedsplannen. Gevolg | Onzekerheid rond stikstofregelgeving De Raad van State dient nog in een verscheidenheid aan zaken rond het thema stikstof een uitspraak te doen. Deze uitspraken kunnen van grote invloed zijn op de huidige regelgeving. Stikstof blijft een issue en kan belemmerend zijn voor nieuwe plannen van zowel derden als van de gemeente zelf. Het is uiterst onzeker in hoeverre de huidige stikstofregels standhouden. Strategie De ontwikkelingen dienen continue gemonitord te worden. Kengetallen Kengetallen zijn verplicht | want | ze vertellen iets over de financiële gezondheid van de gemeente. Hieronder staan de cijfers vanaf 2022. LEGENDA ontwikkeling t.o.v.

vorige meting | prognose mjb 2026 - 2028 Kengetal | O | Begroting | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening P | 2025 | 2025 | 2024 | 2023 | 2022 Belastingcapaciteit | 94,86 | 94,77 | 92,05 | 99,67 | 98,73 t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie toelichting Grondexploitatie | 0,90 | 0,40 | 0,80 | 1,30 | 0,92 t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie toelichting Netto schuldquote in % | 19,90 | 8,90 | 7,20 | 0,30 | 4,30 t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie toelichting Netto schuldquote, gecorrigeerd | 18,40 | 7,70 | 5,60 | -1,20 | 2,30 voor alle verstrekte leningen in % 181 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 182 t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie toelichting Solvabiliteitsratio 43,96 51,01 49,27 47,73 48,84 t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie toelichting Structurele exploitatieruimte -0,95 3,22 3,54 4,51 4,01 t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie toelichting Toelichting begrippen Grondexploitatie Dit kengetal laat zien hoeveel de waarde van de grond die we gebruiken om te bouwen opbrengt in vergelijking met al het geld dat we hebben verdiend. We rekenen daarbij niet het veranderen van onze reserves mee in het afgelopen jaar. Netto schuldquote in % De netto schuldquote laat zien hoeveel schulden de gemeente heeft in vergelijking met het geld dat ze zelf hebben.

Om de schuldquote te verbeteren, kan de gemeente ervoor zorgen dat ze minder schulden hebben, meer bezittingen hebben of meer geld verdienen. Netto schuldquote, gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen in % De netto schuldquote laat zien hoeveel schuld de gemeente heeft in verhouding tot het geld dat ze zelf hebben. Om de schuldquote te verbeteren kan de gemeente de schulden verlagen, meer bezittingen krijgen of meer geld verdienen. Om te zien of de gemeente geld heeft doorgeleend, wordt de netto schuldquote ook berekend zonder dat geleende geld. Ook dan kan de schuldquote verbeterd worden door minder te lenen, meer bezittingen te krijgen of meer geld te verdienen. Solvabiliteitsratio Dit getal laat zien hoe goed de gemeente haar financiële verplichtingen kan nakomen. Een hoger getal betekent dat de gemeente beter in staat is om te gaan met financiële problemen. Het getal hangt af van hoe de gemeente haar bezittingen waardeert. Dit verschilt per gemeente. De solvabiliteit kan verbeterd worden door meer eigen geld te hebben (bijvoorbeeld door aandelen te verkopen) of minder geld te lenen. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal kijkt naar het geld dat binnenkomt en het geld dat uitgaat, en hoe dit zich verhoudt tot het totale geld dat binnenkomt. Als het getal positief is, betekent dit dat er genoeg geld binnenkomt om alle uitgaven te betalen.

Dit cijfer kan verbeteren door meer geld binnen te krijgen of minder geld uit te geven. Belastingcapaciteit Dit kengetal geeft aan hoeveel geld de gemeente heeft om financiële tegenvallers op te vangen of om nieuw beleid te maken. Hierbij wordt er rekening gehouden met de kosten voor wonen en de belastingen die de gemeente kan vragen. Dit wordt vergeleken met het gemiddelde van heel Nederland van vorig jaar. Zo kan er gekeken worden hoeveel ruimte er is en of er genoeg geld is.

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 183 C - Onderhoud kapitaalgoederen Tytsjerksteradiel beheert een groot gebied met openbare ruimte waar mensen wonen, werken en recreëren. Om dit mogelijk te maken, zijn er verschillende dingen nodig, zoals wegen, riolering, water, groen, verlichting en gebouwen. Dit noemen we kapitaalgoeder en. Het is belangrijk dat deze kapitaalgoederen goed worden onderhouden, omdat dit invloed heeft op de kwaliteit van de voorzieningen en de kosten die hiermee gemoeid zijn. Om de kapitaalgoederen te kunnen gebruiken, moeten er investeringen worden gedaan. Het is echter net zo belangrijk om bestaande kapitaalgoederen goed te onderhouden, zodat ze blijven werken voor huidige en toekomstige generaties. De gemeente wil dit op een duurzame manier doen, waarbij zowel bovengrondse als ondergrondse voorzieningen worden meegenomen. Het onderhoud moet ervoor zorgen dat de gebouwen en voorzieningen veilig, schoon en heel blijven, met zo min mogelijk kosten. In deze paragraaf wordt hier verder op ingegaan. Wegen en bruggen Op 20 juni 2024 is het Kwaliteitsplan Wegen vastgesteld. Hierin zijn de kwaliteitsniveaus vastgelegd welke als kader hebben gediend voor de uitwerking van een nieuw en geactualiseerd beheerplan.

Dit beheerplan is op 19 december 2024 door de gemeenteraad vastgesteld, en daarmee is vastgelegd welke benodigde beheersmaatregelen op korte en middellange termijn worden uitgevoerd en welke financiële vertaling dit krijgt in de meerjaren begroting. Vervolgens is op basis van de jaarlijkse kwaliteitsinspecties en de daarna volgende maatregeltoets het daadwerkelijk onderhoud voor 2025 vastgesteld. In 2025 zijn de volgende bedragen uitgegeven aan onderhoud: • Incidenteel klein onderhoud € 294.000 • Groot onderhoud via de voorziening wegen € 1.564.000 Totaal € 1.858.000. Groen In 2025 is het Groenbeleidsplan 2025 vastgesteld. Hiermee zijn nieuwe ontwikkelingen en inzichten opgenomen in het groenbeleid. Daarnaast is het biodiversiteitsbeleid met betrekking tot de openbaar groen integraal opgenomen in het groenbeleidsplan. Tegeli jkertijd is door Cyber Adviseurs getoetst of het budget voor het onderhoud van het kapitaalgoed openbaar groen voldoende is om het openbaar groen te onderhouden op het gekozen ambitieniveau. Omdat de beschikbare middelen onvoldoende bleken te zijn heeft de gemeenteraad dat aangevuld tot het bedrag dat op basis van de landelijke kengetallen en onderhoudsnormen nodig is. Het ambitieniveau blijft hierbij op het huidige niveau. Verder is het openbaar groen in 2025 onderhouden binnen de beschikbare budgetten.

Om dit te realiseren zijn hier en daar concessies gedaan aan het gekozen ambitieniveau. Bijvoorbeeld door de grasvelden minder vaak te maaien. Daarnaast kent het openbaar gro en enige mate van achterstallig onderhoud en slijtage door het uitblijven van vervanging van versleten groen. Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 184 Gebouwen De essentie van een beheerplan voor gemeentelijke gebouwen is de instandhouding van het gebouw nadat het gerealiseerd is tot aan het moment dat het ofwel een kapitaalinjectie behoeft (functioneel niet meer te gebruiken, een andere functie moet krijgen, nie t meer aan de geldende eisen voldoet), ofwel wordt afgestoten of gesloopt. Het beheerplan voorziet dus in het in een goede staat houden van de gemeentelijke gebouwen in de gebruiksfase. De werkzaamheden die daaruit voortvloeien worden bepaald door wettelij ke eisen waaraan voldaan moet worden, zoals legionella, en veiligheid en normen voor elektrische installaties. De onderhoudssituatie van de gemeentelijke gebouwen is op orde en de beschikbare middelen zijn toereikend om hierin te blijven voorzien. Wel is e r besloten om meerdere vervangingsinvesteringen in gemeentelijke gebouwen uit te stellen in verband met onzekerheden over het blijven gebruiken van deze gebouwen.

De discussie hierover hangt samen met brede (strategische) keuzes die nog gemaakt moeten word en in het kader van maatschappelijk vastgoed. Riolering Under de Omjouwingswet is in vGRP net langer ferplichte mar de gemeente hat noch altyd in soarchplicht foar de gemeentlike wettertaken en ek is der in gedegen (behear)plan noadich om de egalisaasjefoarsjenning en rioelheffing te ferantwurdzjen. Dêrom is der foar keazen om in Wetter - en riolearingsprogramma (Wrp) op te stellen. Yn dit Wrp is beskreaun hoe't wy ynfolling jouwe oan ús wetlike soarchtaken foar ôffalwetter, himelwetter en grûnwetter. Dêrneist beskriuwt it programma de soarch foar it oerflaktewet ter en de ynfloed fan klimaatferoaring op de wetterketen, en hoe't we dêrmei omgean wolle (klimaatadaptaasje). It nije Wrp biedt dêrmei in útfieringsynstrumint foar de gemeentlike wettertaken. Yn it Wrp wurdt in beliedsramt jûn foar de perioade fan 2026 -2031, en dêryn bin ambysjes útwurke wêryn omtinken yn is foar it klimaat robúst ynrjochtsjen fan de iepenbiere romte, ynset op advys en foarljochting oan boargers op it mêd fan fergriening, ôfkeppeling, en klimaat robúst hannelje. It Wrp is feststeld troch it kolleezje (maart 2026) en de finansjele paragraaf hat ús ried yn april 2026 fêststeld. It fêststelde Wrp 'WETTERSOARCH' sil it beliedskader foarmje foar de perioade 2026-2031.

Sportaccommodaties Conform het in 2022 geactualiseerde beheerplan sportvelden wordt invulling gegeven aan de instandhouding van kwalitatief goede sportvelden waarop veilig gesport kan worden. Onderhoud kapitaalgoederen De beheerplannen geven inzicht in de werkzaamheden en kosten die nodig zijn om de goederen in goede staat te houden. De actualiteit van de onderhoudsplannen en de daarbij behorende voorzieningen is van belang. Zo moet er voor de onderbouwing van elke voorziening een onderhoudsplan zijn dat is vastgesteld door de raad en niet ouder is dan vijf jaar. Onderstaand geven we een overzicht van de bestaande beheerplannen met looptijd en de hiervoor in de jaarrekening voor het jaar 2025 gerealiseerde bedragen.

Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 Lasten | Bedrag | Achter- Vast- | Looptijd | verwerkt | (x € | stallig Beheerplan | gesteld | van | in de | 1.000) | onder- | Zo ja, in de | t/m | jaarrekening? | houd? (J/N) hoeveel? raad | (J/N) bedragen x € 1.000 Wegen | 20.06.2024 2025 | 2029 | J | 1.858 | N | - Openbare verlichting | 11.07.2022 | 2022 | 2026 | J | 142 | N | - Wateren (baggeren) | 16.05.2019 | 2019 | 2034 | J | 168 | N | - Groen (hekkelen) | 27.11.2025 | 2025 | 2040 | J | 218 | N | - Groen (overig) | 27.11.2025 | 2025 | 2040 | J | 984 | N | - Bruggen en kades | 23.01.2020 | 2019 | 2023 | J | 30 | N | - Riolering | 28.05.2020 | 2020 | 2025 | J | 296 | N | - Woningen en | 18.12.2025 | 2026 | 2030 | J | 12 | N | - gebouwen Gebouwen | 18.12.2025 | 2026 | 2030 | J | 63 | N | - buitendienst Haven Earnewâld | 18.12.2025 | 2026 | 2030 | J | 52 | N | - Sportgebouwen | 18.12.2025 | 2026 | 2030 | J | 315 | N | - Sportvelden | 27.02.2020 | 2022 | 2027 | J | 221 | N | - Welzijnsgebouwen | 18.12.2025 | 2026 | 2030 | J | 105 | N | - Gemeentehuis | 18.12.2025 | 2026 | 2030 | J | 221 | N | - Totaal | 4.685 | - 185 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 186 D - Financiering Bij het beheer van het geld binnen de gemeente, ook wel financiering of treasury genoemd, is het belangrijk om ervoor te zorgen dat er altijd genoeg geld beschikbaar is om de rekeningen te betalen.

Als er niet genoeg geld is, moet de gemeente geld lenen. A ls er juist te veel geld is, kan dit tijdelijk worden opgeslagen bij de overheid. Het Rijk heeft regels opgesteld hoe gemeenten hun geld moeten beheren. Deze regels staan in de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido). De wet bepaalt ook dat gemeenten een treasurystatuut moeten hebben. Hierin staat hoe de gemeente geld mag lenen of uitlenen. Treasurybeleid De wet stelt verplichtingen op het gebied van treasury . We hebben daarnaast ook zelf verplichtingen vastgelegd in het Treasurystatuut. De wet Fido stelt dit verplicht. Er staat in waarvoor we verantwoordelijk zijn: • de treasuryfunctie • de uitvoering van de treasury • het risicobeheer Het statuut is in 2025 niet gewijzigd en de treasuryfunctie is binnen de regels van het statuut uitgevoerd. Schatkistbankieren Vanaf december 2013 moeten gemeenten hun extra geld op een speciale bankrekening bij de overheid bewaren. Dit heet "schatkistbankieren" en het helpt om de schulden van Nederland te verminderen (EMU-schuld). We mogen een klein bedrag nog wel buiten deze bankrekening houden, omdat dat handiger is. In 2025 is er een drempelbedrag van toepassing. Als het begrotingstotaal onder de 500 miljoen blijft, is de drempel 2%.

Als het begrotingstotaal hoger is dan 500 miljoen, is het drempelbedrag € 10.000.000, vermeerderd met 0,2% van het deel van het begrotin gstotaal dat de 500 miljoen te boven gaat. Voor Tytsjerksteradiel is het drempelbedrag in 2025 vastgesteld op € 2.187.000. Benutting drempelbedrag SKB Bedragen (x € 1.000) 2025 Kwartaal 1 290 Kwartaal 2 267 Kwartaal 3 280 Kwartaal 4 234 Gemiddeld 268 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 Berekening benutting drempelbedrag schatkistbankieren (bedragen x € 1000) Verslagjaar (1) | Drempelbedrag | 2.187 | 2.187 | 2.187 | 2.187 Kwartaal 1 | Kwartaal 2 | Kwartaal 3 | Kwartaal 4 (2) | Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's | 290 | 267 | 280 | 234 Rijks schatkist aangehouden middelen (3a) = (1) > (2) | Ruimte onder het drempelbedrag | 1.897 | 1.920 | 1.907 | 1.953 (3b) = (2) > (1) | Overschrijding van het drempelbedrag | 0 | 0 | 0 | 0 (1) Berekening drempelbedrag Verslagjaar (4a) | Begrotingstotaal verslagjaar | 109.345 (4b) | Het deel van het begrotingstotaal dat | 109.345 kleiner of gelijk is aan € 500 miljoen (4c) | Het deel van het begrotingstotaal dat | - de € 500 miljoen te boven gaat (1) = (4b)*0,02 + (4c)*0,002 met een minimum van €1.000.000 als het begrotingstotaal kleiner of gelijk is aan 500 mln.

En als begrotingstotaal groter dan € 500 miljoen is is het | Drempelbedrag | 2.187 drempelbedrag gelijk aan € 10 miljoen, vermeerderd met 0,2% van het deel van het begrotingstotaal dat de € 500 miljoen te boven gaat. 187 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 (2) Berekening kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen Kwartaal 1 | Kwartaal 2 | Kwartaal 3 | Kwartaal 4 Som van de per dag buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen (5a) | (negatieve bedragen tellen als nihil) | 26.119 | 24.304 | 25.770 | 21.532 (5b) | Dagen in het kwartaal | 90 | 91 | 92 | 92 Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's (2) - (5a) / (5b) | Rijks schatkist aangehouden middelen | 290 | 267 | 280 | 234 188 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 Renterisico Als de rente voor leningen erg verandert, kan het zijn dat de gemeente ook veel meer of minder rente moet betalen aan de bank. Daarom bepaalt de wet Fido dat gemeenten aan de kasgeldlimiet en de renterisiconorm moeten voldoen. Kasgeldlimiet Om tijdelijke tekorten op de lopende rekening aan te vullen trekt de gemeente kortlopende geldleningen aan. Het voordeel van dit type leningen is dat het rentepercentage zeer laag is. Dit mag tot aan een bepaald maximum, de kasgeldlimiet. Deze limiet beperkt dus het renterisico op financieringen voor de korte termijn.

(1) | Saldo vlottende schuld | - | - | - | - (2) | Saldo vlottende middelen | 12.753 | 12.641 | 22.166 | 27.078 (3) | Saldo vlottende schuld - vlottende middelen | -12.753 | -12.641 | -22.166 | -27.078 Resultaat onderzoek kasgeldlimiet (5) | Kasgeldlimiet | 9.294 | 9.294 | 9.294 | 9.294 (3) | Saldo vlottende schulden - vlottende middelen | -12.753 | -12.641 | -22.166 | -27.078 (6) | Ruimte onder de kasgeldlimiet | 22.047 | 21.935 | 31.460 | 36.372 Kasgeldlimiet (7) | Begrotingstotaal | 109.345 (8) | Percentage regeling | 8,50% (5) = (7) x (8) Kasgeldlimiet | 9.294 Voor 2025 is de kasgeldlimiet vastgesteld op 8,5% van het totale bedrag dat voor dat jaar is begroot. Dit betekent dat de organisatie niet meer dan € 9.294.000 mocht lenen voor korte tijd. In alle vier kwartalen van 2025 heeft de gemeente zich aan de kasgeldlimiet gehouden en deze niet overschreden. Renterisiconorm De renterisiconorm zorgt ervoor dat we niet te veel risico nemen met leningen voor de lange termijn. We mogen elk jaar niet meer dan 20% van ons budget besteden aan aflossingen en renteveranderingen. Hieronder staat wat de norm is voor 2025.

Renterisiconorm | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 ∙ begrotingstotaal per 1 januari | 109.345 | 105.966 | 104.882 | 104.182 ∙ vastgesteld percentage (wet FIDO) | 20,0% | 20,0% | 20,0% | 20,0% ∙ renterisiconorm | 21.869 | 21.193 | 20.976 | 20.836 189 Jaarstukken Tytsjerksteradiel 2025 ∙ aflossingen | 1.640 | 1.640 | 1.640 | 1.640 ∙ ruimte onder renterisiconorm | 20.229 | 19.553 | 19.336 | 19.196 Renteschema We zijn verplicht om een schema te maken waarin we uitleggen hoeveel rentekosten we hebben en hoe we deze verdelen. Voor 2025 ziet het er als volgt uit. Renteschema rekeningjaar 2025 (bedragen x € 1.000) Externe rentelasten lange financiering | 608 Externe rentelasten korte financiering | - Externe rentebaten (WoonFriesland) | - Externe rentebaten hypotheken | 22- Externe rentebaten korte financiering | 389- Saldo externe rentelasten | 197 Rente toe te rekenen aan de bouwgrondexploitatie | - Rente toe te rekenen wegens projectfinanciering | - Rentebaten van doorverstrekte leningen projectfinanciering | - Aan taakvelden toe te rekenen externe rente | - TOTAAL aan taakvelden toe te rekenen externe rente | 197 Rente eigen vermogen | - Rente over voorzieningen (gewaardeerd tegen contante waarde) | - Aan taakvelden (incl. taakveld overhead) toe te rekenen rente | 197 Boekwaarde vaste activa per 01-01-2025 (excl.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://tytsjerksteradiel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/9c985ecc-3c03-4a68-950f-b55d674d488a?agendaItemId=9deefee5-7c09-4cdb-8f4d-bf1ff7e3a2de