CConstaterende datTwenterand
Koppel je AI →
Document · PDF

Programmabegroting 2024

Raadsvergadering 7 november 2023, gemeente TwenterandBij agendapunt: Programmabegroting 202437.470 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 5

72

naar de mogelijkheden voor het aanstellen van een Centrummanager voor Den Ham. Voor het genereren van meer middelen verkennen wij de mogelijkheden voor het inzetten van de gemeentelijk fondsenwerver, als ook via de Regiodeal Twente voor het versterken van de lokale economie. Doelenboom Sport De gemeente heeft verschillende sportaccommodaties en sportvoorzieningen. Dit zijn de basissportvoorzieningen binnen onze gemeente. Op basis van de nieuwe Nota Sportaccommodatiebeleid Twenterand 2024 - 2032 willen we inzetten op meer en beter (multi)functioneel en inclusief gebruik van sportaccommodaties. Daarnaast zetten we in op duurzaamheid en zelfwerkzaamheid. De nieuwe sport- en beweegvisie 2023 - 2026 Twenterand - Sportakkoord II heeft tot doel om 75% van de inwoners te kunnen laten voldoen aan de beweegrichtlijnen. Binnen deze sport- en beweegvisie / sportakkoord II staat niemand buiten spel, zien we in sport ook de rol als middel en richten we ons op de volgende speerpunten en ambities: * Sport- en beweegstimulering, iedereen doet mee * Veilige en integere sport * Vitale en sterke sport- en beweegaanbieders * Duurzame sport en beweegvriendelijke omgeving * Trots op de sport in Twenterand

73

Doelenboom Cultuur en Recreatie & Toerisme Doelenboom

Beoogd maatschappelijk effect De leefbaarheid en individuele ontmoeting, ontwikkeling en ontplooiing is toegenomen

Doel: Inwoners hebben toegang tot cultuur, kennis en informatie Hieronder wordt verstaan fysieke ontmoetingsplekken zoals CCK2, De Klaampe, Het Punt en dergelijke, maar ook digitale ontmoetingsplekken.

Doel: Inwoners en bezoekers hebben kennis van het lokaal erfgoed en de lokale geschiedenis Doel: Ontmoetingsplekken voor verbinding, ontmoeting en educatie zijn aanwezig Doel: Er is een aantrekkelijk en variërend recreatief en toeristisch aanbod Recreatief en toeristisch aanbod bevat verblijfsrecreatie maar ook de dagrecreatieve voorzieningen. Gastvrij Twenterand werkt voor en met de recreatieve ondernemers in Twenterand. Marketing Oost verzorgt de promotie van Twente.

Subdoel: Iedere inwoner kan zijn creatieve vaardigheden ontwikkelen Activiteiten  Wijziging ten opzichte van de Kadernota 2024: Een passend en veelzijdig cultuuraanbod voor alle inwoners & verbreden maatschappelijke rol culturele verenigingen en organisaties Omschrijving Het is de bedoeling om in 2024 een extra impuls te geven aan cultuur. De besteding hiervan is nog onderwerp van gesprek. Voorstel

i/s

Financiën

v/n

74

Extra impuls cultuur 2024

i

€ 25.000

tlv ARR

Beleidsdocumenten Cultuuropdracht 2021-2024 Cultuureducatieplan basisonderwijs Twenterand 2021-2024 Convenant Erfgoededucatie

75

Doelenboom Economie en werkgelegenheid Doelenboom

Beoogd maatschappelijk effect Een economische structuur die ondernemerschap, werkgelegenheid , bestaanszekerheid en daarmee de leefbaarheid versterkt.

Doel: Stimuleren van duurzame werkgelegenheid Samen met sociaal domein de werkgelegenheid in Twenterand stimuleren en nog meer de verbinding zoeken tussen economie, een inclusieve arbeidsmarkt en arbeidsparticipatie en onderwijs.

Doel: Een stimulerend ondernemersklimaat voor alle economische entiteiten passend bij de gemeente is gerealiseerd Economische entiteiten betreffen alle ondernemersvormen, zowel commerciële als niet-commerciële bedrijven, zowel in de kernen , op de bedrijventerreinen, als in het buitengebied. Met passend bij de gemeente wordt bedoeld dat het past bij de wensen die de ondernemer in Twenterand heeft.

Doel: De gemeente werkt ondernemersgericht Dit betekent actief informatie/kennis/ervaringen en dergelijke ophalen bij en delen met ondernemers ten behoeve van (beleids)ontwikkeling.

Beleidsdocumenten Verder wordt uitvoering gegeven aan het Uitgiftebeleid en aan de uitbreiding van bedrijventerreinen (o.a. vervolgfasen Oosterweilanden). Als onderdeel van de verdere uitvoering van de Detailhandelstructuurvisie wordt naast de uitbreiding van ruimte ook gekeken naar de verbetering van bestaande panden en locaties.

76

Doelenboom Sport Doelenboom

Beoogd maatschappelijk effect Inwoners zijn lichamelijk, geestelijk en sociaal gezond

Doel: 75% van de inwoners sport en beweegt Hoe vitaler iemand is, hoe groter de kans dat diegene kan deelnemen in de maatschappij en zelfstandig thuis kan blijven wonen. De overheid wil dat 75% van de Nederlandse bevolking in 2040 aan de Beweegrichtlijnen voldoet. Dit verkleint de kans op lichamelijke en mentale gezondheidsproblemen. Dat staat in het Nationaal Preventieakkoord. De gemeente Twenterand onderschrijft deze ambitie op weg naar een samenleving waarin minimaal 75% van de Twenteranders uit alle lagen van de bevolking voldoet aan de landelijk vastgestelde beweegrichtlijnen. We zetten hierbij sport in als middel in samenwerking met aanpalende domeinen zoals onderwijs, zorg en welzijn en het overkoepelende plan "Gezond en Actief Leven Aanpak". De onderzoeken naar sport- en beweeggedrag waar we als gemeente Twenterand gebruik van maken worden uitgevoerd door de CBS/RIVM-VWS, GGD, het Kenniscentrum Sport & Bewegen en NOC*NSF. De metingen uit 2022 laten landelijk gezien het volgende beeld zien: Sportdeelname 1x of vaker per week (*1)

Beweegrichtlijnen (*2)

4 - 11 jaar

58%

57%

12 - 17 jaar

72%

33%

18 - 64 jaar

54%

46%

65+

39%

38%

*1 = Cijfers en feiten sport en bewegen | Loketgezondleven.nl *2 = Beweegrichtlijnen | Sport en bewegen in cijfers

77

Noot: Betreffende onderzoeksorganisaties willen we betrekken om toekomstgericht ook de cijfers lokaal voor de gemeente Twenterand weer te geven.

Subdoel: Sport- en beweegstimulering, iedereen doet mee Door goede samenwerking tussen maatschappelijke organisaties en sport- en beweegaanbieders is er altijd een match te maken tussen de wensen en behoeften van (inactieve) inwoners en sport- en beweegaanbod. Sportaanbieders verleiden we hun aanbod zoveel mogelijk open te stellen en af te stemmen op de behoeften van de inwoners. Waardoor meer inwoners sporten en bewegen (verhoging sportdeelname). Hiermee bevorderen wij gezondheid, participatie en integratie en bieden we meer en betere kansen voor motorisch, veelzijdig bewegen.

Subdoel: Veilige en integere sport Gemeente Twenterand besteedt structureel aandacht aan veilige en integere sport en stimuleert haar sport- en beweegaanbieders prioriteit te maken van een veilige sportomgeving.

Subdoel: Er zijn vitalere sportverenigingen Sport- en beweegaanbieders zijn vitaal en toekomstbestendig met voldoende vrijwilligers. Dit voor wat betreft organisatiekracht (leden, accommodatie, kader, beleid en financiën) en maatschappelijke oriëntatie.

Subdoel: Duurzame sport- en beweegvriendelijke omgeving Om een leven lang te sporten en bewegen is een functionele en duurzame sport- en beweeginfrastructuur nodig. Onze sportaccommodaties moeten open, toegankelijk, duurzaam, betaalbaar en multifunctioneel zijn. Het gaat niet alleen om sportvelden, sporthallen en clubhuizen, maar ook de openbare ruimte die uitnodigt om te bewegen. Overal waar men beweegt en sport zijn de voorzieningen op orde.

Subdoel: Trots op de sport in Twenterand We willen de inspirerende en maatschappelijke waarde en kracht van top- en wedstrijdsport versterken. Daarmee creëren we meer maatschappelijke impact én wordt het aantrekkelijker om (als individu, overheid, sportaanbieder, school of bedrijfsleven) te investeren. We zetten in op top- en wedstrijdsport die lokaal inspireert. Enerzijds door zoveel mogelijk inwoners in de gelegenheid te stellen ernaar te kunnen kijken, genieten en gefascineerd te raken. Anderzijds door ze aan te zetten ook zelf in beweging te komen en sport- en beweegactiviteiten uit te proberen.

Beleidsdocumenten Sport- en Beweegvisie 2023 - 2026 / Sportakkoord II Subsidieregeling waarderingssubsidie sport en/of gezonde leefstijlinterventies Twenterand 2023

78

Wat mag het kosten programma Economie en vrijetijdsbesteding Overzicht van baten en lasten 2024

2025

2026

2027

Cultuur en recreatie en toerisme

3.240.184

2.946.815

2.716.965

2.780.838

Economie en werkgelegenheid

1.238.835

1.136.185

811.183

825.729

Sport

3.283.363

3.072.244

3.422.721

3.317.353

Totaal programma lasten

7.762.382

7.155.244

6.950.868

6.923.920

Cultuur en recreatie en toerisme

251.611

257.901

263.059

268.321

Economie en werkgelegenheid

6.622

6.700

6.764

6.829

Sport

736.964

752.698

765.600

778.760

Totaal programma baten

995.197

1.017.299

1.035.423

1.053.909

Totaal saldo van baten en lasten

-6.767.185

-6.137.945

-5.915.445

-5.870.011

Mutaties reserves

1.785.980

924.573

700.900

562.206

Geraamd resultaat

-4.981.205

-5.213.372

-5.214.545

-5.307.805

Lasten per doelenboom

Baten per doelenboom

79

Bedrijfsvoering Inleiding Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering gaat over de werking van onze gemeente, toegelicht op drie gebieden: 1. Onze dienstverlening aan inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties, 2. Onze bedrijfsvoering bestaand uit het verzorgen van randvoorwaardelijke zaken, van informatie en van advies. 3. Onze griffie die de raad ondersteunt en adviseert ten behoeve van een hoogwaardige kwaliteit van bestuurlijke besluitvorming. Dienstverlening en Griffie worden hieronder toegelicht. Bedrijfsvoering is toegelicht in de Paragraaf Bedrijfsvoering en de Paragraaf Openbaarheid Woo.

Dienstverlening Betrouwbaar, betrokken en toegankelijk, zo willen we onze dienstverlening aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties vormgeven. We streven hierbij naar ‘goed’ als beoordeling en willen dit de komende jaren terugzien in de inwonerstevredenheidmonitor. Aan betrouwbaar werken we door helder te zijn in wat er van ons verwacht mag worden en door die verwachtingen waar te maken. Betrokken geven we invulling door te handelen vanuit echte interesse. Toegankelijk gaat om laagdrempelig en zo eenvoudig mogelijk. Synergie tussen de centrale toegangskanalen telefonie, post, receptie, website en Social Media en consistentie van de dienstverlening over de kanalen heen zijn hierbij van belang. Op 6 juni 2024 vinden verkiezingen voor het Europese Parlement plaats. En ook zal het verzorgen van publieksdiensten voor de gemeente Ommen worden gecontinueerd, ervan uitgaand dat de evaluatie hiervan over 2023 positief uitvalt.

Griffie Maatschappelijk effect De griffie richt zich op een hoogwaardige kwaliteit van bestuurlijke besluitvorming. De griffie ondersteunt en adviseert hierbij de raad, het bestuursorgaan dat besluiten neemt. De raad doet dat vanuit haar volksvertegenwoordigende, kaderstellende en controlerende rol. Een hoogwaardige kwaliteit van bestuurlijke besluitvorming is van belang voor het goed functioneren van de democratie. Dit beoogde maatschappelijk effect is geen stip aan de horizon, maar een vrij constant gegeven waar voortdurend aan gewerkt moet worden. De ambitie ligt met name in de term “hoogwaardige”, waarbij het van belang is om continu aan te sluiten bij en te anticiperen op de (veranderende) vraag uit de raad en de samenleving. Ontwikkelingen 2024 Na twee corona jaren en ziekte op de griffie zal 2024 hopelijk weer een normaal jaar worden met een nieuwe griffier, de basis op orde en voldoende middelen om de uitdagingen voor 2024 en daarna aan te gaan.

Overigens staan er geen grote ontwikkelingen op stapel, maar in de afgelopen jaren zijn door ziekte en corona wel werkzaamheden blijven liggen, zoals de aanbesteding van de rekenkameronderzoeken, de inrichting van het zaaksysteem voor de griffie, de verdere implementatie van IBabs, de digitale ondertekening, het project Democracity, de evaluatie van de vergaderorde, de aanpassing van het Reglement van Orde en een inhaalslag van de ondertiteling van de videotulen. Daarnaast zien we dat de reguliere activiteiten de laatste jaren ook uitgebreid zijn, met bijvoorbeeld de archivering van de videotulen, het onderhoud van het raadsinformatiesysteem, meer benodigde controle op stukken, meer vragen vanuit de organisatie en een toenemende urgentie om handen en voeten te geven aan ‘inwonersbetrokkenheid’. Middelen Bovenstaande heeft geleid tot een geringe uitbreiding van de formatie van de griffie met 8 uur.

80

Wat mag het kosten Bedrijfsvoering Overzicht van baten en lasten 2024

2025

2026

2027

Lasten per doelenboom Dienstverlening en klantcontact

1.247.694

1.271.287

1.322.188

1.331.595

Bedrijfsvoering

13.529.927

14.448.272

14.847.979

15.080.503

Totaal programma lasten

14.777.621

15.719.560

16.170.167

16.412.098

Dienstverlening en klantcontact

839.320

859.376

879.320

896.172

Bedrijfsvoering

139.679

141.188

142.131

143.094

Totaal programma baten

978.998

1.000.564

1.021.452

1.039.266

Totaal saldo van baten en lasten

-13.798.622

-14.718.996

-15.148.716

-15.372.832

Mutaties reserves

-2.645.255

-3.231.599

-596.299

-796.872

Geraamd resultaat

-16.443.878

-17.950.595

-15.745.014

-16.169.705

Baten per doelenboom

Opgenomen investeringen bestaand beleid 2024 Verv.meubilair/bureaus

Investering 2024 10.000

81

Beleidsindicatoren Beleidsindicatoren Via onderstaande link vindt u de beleidsindicatoren: www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/dashboard/besluit-begroting-en-verantwoording

82

Paragrafen

83

Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Doel van deze paragraaf is weergeven hoe solide de positie van de gemeente is en in hoeverre financiële tegenvallers kunnen worden opgevangen. Daarvoor worden weerstandsvermogen en risicobeheersing geschetst en kengetallen over de financiële weerbaarheid en wendbaarheid gepresenteerd. De coronapandemie en de oorlog in Oekraïne hebben de afgelopen jaren laten zien dat er snel ernstige verstoringen kunnen optreden, op grote schaal en met een forse impact, voor vrijwel iedereen. De gevolgen ervan zien we in de vorm van ongekend hoge inflatie en hebben we ook ervaren als gemeente, vrijwel alle beleidsterreinen zijn er door geraakt. Ook de nabije toekomst is behoorlijk onzeker. De oorlog, de opgaven vanuit het Rijk (met niet altijd voldoende middelen), gebrek aan menskracht en materialen, de op de loer liggende recessie, de weer aantrekkende problematiek bij jeugd en de nieuwe financieringssytematiek voor gemeenten vormen daarmee risico’s op korte / middellange termijn. Dit vraagt om continue bewustwording, om monitoren en acteren en dat is wat we doen.

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Risicobeheersing is het expliciet en systematisch omgaan met en beheersen van risico’s. Een risico is een onzekere gebeurtenis met – beleidsmatige en/of financiële – gevolgen. Bij het weerstandsvermogen ligt de focus op de financiële gevolgen van risico’s. Het geeft aan in hoeverre de gemeente in staat is om de gevolgen van risico’s op te vangen zonder dat beleid en uitvoering in gevaar komen. Weerstandsvermogen is de beschikbare gedeeld door de benodigde weerstandscapaciteit. De beschikbare weerstandscapaciteit is samengevat in de volgende tabel. Ultimo 2024 bedraagt de geraamde weerstandscapaciteit € 14.384.5855. De benodigde weerstandscapaciteit is afhankelijk van de risico’s die worden gelopen. Daarvoor doen we aan risicomanagement. Doelen hiervan zijn het bevorderen van risicobewustzijn en het expliciet maken en beheersen van risico’s. Het is een continu proces gericht op: • Het identificeren van risico’s: waar lopen we welke risico’s? • Het classificeren van risico’s: hoe groot is de kans, de impact en het financiële effect? • Het treffen van beheersmaatregelen We doen dit door tweemaal per jaar risicosessies te houden met inhoudelijk en financieel betrokkenen. Daarbij worden risico’s benoemd en waarbij per risico de kans op optreden en de gevolgen (impact) ervan worden bepaald.

Gevolgen in financiële zin – incidenteel of structureel (i/s in de onderstaande tabel) - en voor doelstelling en imago (in de vorm van een rapportcijfer, waarbij een hoger cijfer staat voor een groter gevolg). Zo actualiseren we het overzicht van risico’s, als basis voor beheersmaatregelen, gericht op verminderen van kans op optreden en/of op beperken van gevolgen. Hierbij wordt opgemerkt dat het soms lastig is om de risico’s te kwantificeren. De belangrijkste risico’s zijn samengevat in de tabel Risico’s en worden toegelicht. Daarmee zijn niet alle risico’s benoemd. Zo zit de gemeente sterk in de Twenterandse samenleving en heeft veel relaties met bijv. sportverenigingen en culturele organisaties. Het kan dan gaan om private/maatschappelijke organisaties met een grote betekenis voor de Twenterandse samenleving. Deze kan zo groot zijn dat, wanneer zich bijv. bedrijfsvoering risico’s voordoen bij die organisaties, de gemeente als vangnet kan optreden, bestuurlijk dan wel financieel, afhankelijk van bestuurlijke afweging. Deze scenario’s zijn slecht op voorhand te bepalen omdat de gemeente veelal geen statutaire verantwoordelijkheid draagt. Ook benoemen we dat verenigingen soms een beroep doen op garantstellingen door onze gemeente, ook dat is een risico.

De relatie met genoemde organisaties brengt ook met zich mee dat er risico’s zijn van een incident van grensoverschrijdend gedrag en dat kan uitstralen op de gemeente. Ook zijn er tal van ontwikkelingen van uiteenlopende aard die invloed kunnen hebben. We volstaan met enkele voorbeelden. Een ontwikkeling als energieschaarste kan gevolgen hebben voor de groei ambities van onze gemeente, uitstel van aanpassing N36 kan het vestigingsklimaat beïnvloeden en de klimaatverandering kan zich manifesteren in wateroverlast, droogte en/of hitte. Dit zijn evenzeer risico’s. Specifiek noemen we nog een aantal risico's: de omgang met systemen, inkoop, contractbeheer, Kanaal Almelo de Haandrik, grenzen op gebied van nutsvoorzieningen, actiever grondbeleid, terugbetaling Coronasteun, bouw van het nieuwe zwembad en verbouwing en herhuisvesting van gemeentehuis.

84

De toenemende digitalisering biedt veel voordelen, maar vraagt ook de nodige aanpassingen en inspanningen van medewerkers en burgers. Dit kan leiden tot onjuist gebruik van systemen met mogelijk fouten en/of verspilling als gevolg. En dat kan resulteren in foutieve analyses of informatieverstrekking aan de burger. Daarom werken we voortdurend aan digivaardigheden onder andere t.b.v. informatiebeveiliging en zaakgericht werken. Ook is de werking van koppelingen cruciaal voor de overdracht van data. Waar voorheen keuzen per losse applicatie werden gemaakt (qua systeem, leverancier, kosten) is nu de koers om meer vanuit procesmatig werken en gebruikersgemak te focussen en daarbij op het gebied van architectuur het gehele applicatielandschap te onderzoeken bij vervangingen, waarbij de cloud het nieuwe uitgangspunt is. Bij inkoop bestaat de kans dat niet alle inkoopbehoeften in beeld zijn dan wel dat hierbij niet de juiste procedure is gevolgd. Risico hiervan kan bijv. zijn dat een marktpartij ontbinding van de overeenkomst vordert op straffe van een dwangsom. Daarnaast is er het risico van onrechtmatig handelen, met als gevolg een jaarrekening zonder goedkeurende verklaring. Het proces inkoop en aanbesteding is met het oog hierop in 2023 onder handen genomen gericht op verbetering en borging.

Als contracten niet goed beheerd en gemanaged worden bestaat het risico dat rechtmatig afgesloten contracten onrechtmatig worden. Goed contractbeheer en -management met ondersteuning van een contractbeheersysteem is noodzakelijk. Op basis van het plan van aanpak ‘Professionaliseren van de inkoopfunctie’ worden hierop verdere acties ondernomen. Verbeteringen worden opgepakt bij de aanpak van het proces inkoop en aanbesteding. Bij het Kanaal Almelo de Haandrik speelt dat de gemeente mogelijk door de eigenaren (deels) aansprakelijk wordt gesteld voor de schade die aan hun woningen of bedrijfspanden is opgetreden. Of door netwerkbeheerders wanneer de door hen aangevraagde vergunning of instemming wordt geweigerd, omdat de gemeente schade, die mogelijk door hun werkzaamheden zou kunnen optreden, wil voorkomen. Daarnaast leidt de gemeente zelf aanzienlijke schade aan de eigen infrastructuur, omdat deze buiten de schaderegeling van de provincie valt en dit vraagt op termijn forse investeringen en mogelijk voor onze rekening. Zo neemt de schade aan de Noorderweg momenteel snel toe. We nemen maatregelen als dat vanuit de verkeersveiligheid noodzakelijk is. Bij grenzen op gebied van nutsvoorzieningen gaat het om elektriciteit en drinkwater.

Onlangs heeft netbeheerder Enexis een vooraankondiging bij de gemeente gedaan van dreigende netcongestie voor afname van elektriciteit voor het elektriciteitsstation Vroomshoop. Dat betekent dat grootzakelijke klanten in het verzorgingsgebied van dit station nu nog een nieuwe of zwaardere aansluiting met transportcapaciteit kunnen krijgen, maar dat de beschikbare capaciteit bijna vergeven is. De verwachting is dat er op zeker moment geen nieuwe elektriciteitsaansluiting of uitbreiding van bestaande aansluitingen voor grootverbruikers mogelijk zal zijn. Het risico voor de gemeente ligt er dan in dat de gronduitgifte van bedrijventerreinen vertraging kan ondervinden. Voor drinkwater geldt iets vergelijkbaars: Vitens heeft gemeld, dat er niet altijd meer voldoende drinkwater beschikbaar is voor het aansluiten van nieuwe grootverbruikers (industrie/bedrijven/grote uitbreidingswijken met woningen) in Twente. Er wordt gewerkt aan enerzijds uitbreiding van de wincapaciteit en anderzijds aan besparing op het gebruik van drinkwater. In de afgelopen periode zijn al meerdere aanvragen geweigerd. Het risico voor de gemeente ligt ook hier in de uitgifte van bedrijventerreinen en bouwgrond ten behoeve van woningen. Met de instemming op 18 juli van uw raad voeren we een actiever grondbeleid zal voeren. Dit houdt in dat de gemeente actief gronden zal gaan verwerven.

Dit focust zich momenteel op de zoekgebieden in Vriezenveen Noord en Vriezenveen Zuid waar recent al gronden zijn verworven om in de toekomst woningbouw te realiseren. Er bestaat een planologisch risico voor het verkrijgen van de juiste bestemming. De huidige bestemming is agrarisch en moet worden omgezet naar wonen. Deze bestemmingswijziging zorgt ervoor dat de grond ook de waarderingsgrondslag krijgt die behoort bij de bestemming wonen. Momenteel worden er gesprekken gevoerd met de provincie om het programma wonen te mogen ontwikkelen. Daarnaast bestaat er ook het algemene marktrisico dat de vraag naar woningen afneemt. Dit maakt het lastiger om de gronden in de toekomst weer te verkopen. Het marktrisico is gezien de huidige woningnood nog laag, maar moet niet over het hoofd gezien worden. Om op deze mogelijke risico's in te spelen, kan het beste snel gehandeld worden zolang de markt goed is. Dit zorgt voor meer zekerheid dat de investering terug wordt verdiend. Het MKB en overige bedrijven moeten coronasteun terugbetalen en bij sommige organisaties kan blijken dat dit niet haalbaar is, ondanks de mogelijkheden van betalingsregelingen. Dat kan zich vertalen in overnames en faillissementen. In Twenterand kan dit risico zich voordoen bij bijv. horeca,

85

detailhandel en kleine bouwbedrijven met een beperkt aantal medewerkers. En zo de ambitie om sterke kernen te behouden beïnvloeden. Op 11 juli 2023 heeft de raad aanvullend krediet verstrekt voor de realisatie van nieuwbouw zwembad De Stamper. Dit krediet was onder andere nodig voor het opvangen van de extreme stijging van bouwkosten als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Inmiddels is het zwembad opgeleverd en wordt de laatste hand gelegd aan de inrichting, wegbewijzering en terreininrichting. Het zwembad wordt op 16 oktober 2023 in gebruik genomen en zal dan overgaan naar de beheersorganisatie. Inmiddels zijn de voorbereidende werkzaamheden voor de ontmanteling van de oude Stamper gestart. De verwachting is dat het project binnen het daarvoor beschikbare budget kan worden afgerond. De sloop van de oude Stamper en het autonoom maken van de oude Stamper moeten nog worden ingekocht. Hiervoor zijn bedragen gereserveerd, maar die geven nog geen financiële zekerheid vanwege de nog te doorlopen aanbestedingsprocedures. Ook bestaat er nog een risico dat de SPUK-regeling (BTW) niet geheel wordt toegekend. De verbouw en herinrichting van het gemeentehuis is een project gericht op drie doelen: verduurzaming van de achtergevel, vervanging en verduurzaming van installaties en creëren van toekomstbestendige inrichting van het pand.

Onder dit laatste valt ook de omvorming van het gemeentehuis tot ‘huis van ontmoeting’ waarbij andere organisaties toetreden en delen van het pand huren en waarbij de huuropbrengsten inkomsten vormen voor de exploitatie van het gemeentehuis. Bij een dergelijk groot en complex project spelen doorgaans risico’s, liggend op het gebied van financiën, tijd en kwaliteit en deze zijn ook aanwezig in dit project. Door sterk gestegen prijzen (bouwkosten, energiekosten, bouwkundig en technisch personeel, etc.) en uitbreiding scope (ICT bekabeling) was het oorspronkelijk beschikbaar gestelde krediet niet langer toereikend. En daarom heeft de raad op 26 september 2023 ingestemd met het beschikbaar stellen van een aanvullend krediet en daarmee is het financiële risico gemitigeerd. Ook vraagt de governance aandacht i.v.m. mogelijke gevolgen voor inkoop en aanbesteding en overige rechtmatigheid. Omschrijving

Algemene Risico Reserve

Stand 31-12-2022

Stand 31-12-2023

Stand 31-12-2024

rekening

begroot, vóór wijzinging

begroot € 7.517.274

€ 9.069.846

€ 7.240.149

Reserve minimabeleid

€ 67.272

€ 59.113

€ 67.272

Reserve Sociaal Domein

€ 6.169.199

€ 3.541.372

€ 6.037.733

€ 749.535

€ 677.718

€ 749.535

€ 16.055.852

€ 11.518.352

€ 14.371.814

Reserve risico's grondbedrijf Totaal

86

Tabel risico's

Tabel Risico's impact

kans

vereist weerstandsvermogen

€ 1.000.000

i/s doel imago Risico's

in euro's

1 Het onvoldoende realiseren van transformatie en bijsturingsmaatregelen

€ s 1.000.000

7

7 50%

2 Huishoudelijke ondersteuning

€ 250.000 s

6

6 50%

€ 250.000

3 Open einde' regelingen

€ s 1.750.000

7

7 50%

€ 1.750.000

4 Twentse visie op vervoer

€ 200.000 s

7

7 25%

€ 100.000

5 Optreden majeure procesfout of incident

€ 500.000 i

7

9 20%

€ 100.000

6 Samenwerkingsaspecten

€ 500.000 i

5

8 35%

€ 175.000

7 Wijzigingen in wetgeving en verdeelmodellen

€ 500.000 s

5

5 40%

€ 400.000

8 Kwetsbaarheid informatiesystemen

€ 250.000 i

9

8 25%

€ 62.500

9 Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed

€ 400.000 i

5

7 35%

€ 140.000

10 Uitvoeringsprogramma VTH

€ i 1.000.000

3

8 15%

€ 150.000

11 Bodem

€ 400.000 i

3

3 20%

€ 80.000

12 Ruimtelijke ontwikkelingen

€ 300.000 i

3

6 20%

€ 60.000

13 Niet voldoen aan BIO / AVG

€ 250.000 i

4

8

5%

€ 12.500

14 Hack

€ i 2.000.000

6

10

5%

€ 100.000

15 Regelgeving, BBV en gemeentefonds

€ 500.000 i

2

2 25%

€ 125.000

16 Opduiken van onbekende afspraken met gevolgen

€ 500.000 i

2

8 20%

€ 100.000

17 Personeel gerelateerde risico's

€ 500.000 i

8

7 75%

€ 375.000

18 Humanitaire ontwikkelingen

€ i 1.000.000

8

8 75%

€ 750.000

Totaal

€ 5.730.000

Weerstandsvermogen is 'impact in euro's' maal 'kans' waarbij structurele risico's dubbel tellen

Toelichting risico's 1. Het onvoldoende realiseren van transformatie en bijsturingsmaatregelen. De decentralisaties betekenen voor het sociaal domein nog steeds een grote uitdaging. Van de gemeente wordt verwacht dat er zorg en ondersteuning wordt georganiseerd en daarvoor zijn te weinig middelen beschikbaar. Daar is een hervormingsagenda voor Jeugd aan gehangen, met een financieel akkoord tussen gemeenten en Rijk waarin zowel bezuinigingen als investeringen staan. Uit de hervormingsagenda volgt dat een verschuiving nodig is van geïndiceerde zorg naar vrij toegankelijke voorzieningen. Het is echter nog niet gezegd dat dit altijd goedkoper is. Afspraken tussen Rijk en GI’s over caseloadverlaging en het toewerken naar een landelijk tarief leiden tot een sterke kostentoename, waarvoor gemeenten maar deels worden gecompenseerd. Ook van alle betrokken zorgaanbieders wordt een transformatie verwacht, bijvoorbeeld meer ambulantisering van hulp en ombouw naar kleinschalige woonvoorzieningen. Deze ombouw naar kleinschaligheid leidt tot hogere kosten. Daarnaast is onzeker of het alle zorgaanbieders voldoende lukt om te transformeren en om tot benodigde samenwerking te komen. We pakken de transformatie zowel lokaal met onze

87

voorveldpartners als regionaal in de Samenwerkingsagenda Jeugdhulp Twente op. Daarbij merken wij op dat de samenleving niet maakbaar is en externe effecten ook van invloed kunnen zijn. 2. Huishoudelijke ondersteuning. In 2023 is er een nieuwe aanbesteding geweest van de Huishoudelijke ondersteuning. De Huishoudelijke ondersteuning blijft een open einde risico en bestaat het risico dat nieuwe regelingen op dit terrein (zoals abonnementstarief eigen bijdrage en CAO-kosten) onvoldoende financieel worden gecompenseerd. Vanaf 2019 zien we hogere kosten op de maatwerkvoorziening huishoudelijke ondersteuning. Dit komt enerzijds door een hogere indexatie door reële tarieven en anderzijds doordat het abonnementstarief en vergrijzing een aanzuigende werking heeft op de vraag naar Wmo voorzieningen. Het risico bestaat dat er onvoldoende wordt gecompenseerd door het Rijk met betrekking tot de volumestijgingen die het gevolg zijn van vergrijzing. De inkomensafhankelijke bijdrage vanaf 2026 ligt nog in het verschiet. 3. ‘Open einde’ regelingen. Binnen het sociaal domein zijn er verschillende gebieden waarbij sprake is van zogenaamde ‘open einde’ regelingen. Dit betekent dat in situaties waarin een aanvraag voor een voorziening niet afgewezen kan worden, de gemeente moet leveren.

De hieruit voortvloeiende kosten zijn voor rekening van de gemeente, ook wanneer als gevolg hiervan het beschikbare budget wordt overschreden. Onder- en overschrijdingen worden in eerste instantie vanuit een reserve opgevangen. Dit risico speelt sterk in het sociaal domein. De beheersing richt zich o.a. op het voorliggend maatschappelijke veld, waar toenemend gebruik wordt gesignaleerd. Tenslotte is er in algemene zin binnen het Sociaal Domein sprake van forse stijgingen van de indexatie (gemiddeld circa 10 tot 15%) als gevolg van kostenstijgingen. Denk hierbij naast de generieke stijgingen bijvoorbeeld aan een toename in de kosten van leerlingenvervoer (o.a. toename brandstofkosten) en hulpmiddelen (o.a. toename kosten materialen). 4. Twentse visie op vervoer. In samenwerking met andere Twentse gemeenten is er sinds 2017 gewerkt aan een integrale oplossing voor de huidige situatie van verschillende vervoersstromen. Omdat in juli 2023 de vervoerscontracten afliepen is het vervoer opnieuw aanbesteed. De kaders/randvoorwaarden van de aanbesteding hebben door een gewijzigde tariefsopbouw financiële impact op de kosten van het leerlingenvervoer (omslag van vast naar kilometertarief). Deze worden echter weer deels gecompenseerd door het effect van een gunstig offertetarief voor het structurele vervoer (vervoer naar dagbesteding en jeugdhulplocaties).

Er blijft risico gezien de crisis, brandstof (NEA-indexeringen), open einden en personeelstekorten (chauffeurs). Door juridische procedures is er nu een tijdelijk tussenjaar contract. De overgang naar het reguliere contract in 2024 vergt aandacht. 5. Optreden van een majeure procesfout of incident. Dit risico betreft het optreden van een procesfout of incident leidend tot een grote verstoring van het proces of in de dienstverlening. Uiteraard kunnen procesfouten en incidenten altijd plaatsvinden, maar bij dit risico gaat het om een grote verstoring. Aanleiding hiervoor kan zijn: een gebrek aan casusregie waardoor de juiste zorg niet of niet tijdig is verleend; het onvoldoende op orde zijn van het administratieve proces met de programmatuur en het juiste gebruik daarvan; het verlenen van andere zorg dan bedoeld of het verlenen van te dure of te langdurige zorg door rolonduidelijkheid of gebrek aan kennis bij de medewerkers. Ten gevolge van het optreden van incidenten kan de koersvastheid onder druk komen te staan. Het bestaan van onvoldoende plaatsingsmogelijkheden voor participatie, hulp en ondersteuning dan wel onvoldoende doorstroming (bijv. vanuit crisisopvang) kan leiden tot extra kosten. Er kan een toename optreden van het aantal bezwaarschriften met gevolgen voor imago en kosten.

Van belang is dat indien wachttijden oplopen het risico toeneemt, daarom vindt monitoring van wachttijden plaats. Wachttijden in de toegang en in de rest van de keten vragen bijzondere aandacht. Landelijk heeft dit ook aandacht en regionaal wordt dit ook verder opgepakt 6. Samenwerkingsaspecten. In het sociaal domein wordt met veel partijen samengewerkt. Daar spelen ook risico’s. Dat kan gaan over een verschil van inzicht over de kwaliteit van dienstverlening, hetgeen tot aansprakelijkheidskwesties kan leiden. Er zijn verschillende coalities in Twente wat invloed heeft op slagkracht, duidelijkheid en efficiency, ook richting externe partijen. Voor transformatie van de jeugdzorg is samenwerking tussen de 14 gemeenten nodig, maar ook met de partijen in het gedongen kader, zorgaanbieders en onderwijs. Deze samenwerking staat onder druk door beperkte capaciteit, beperkende wetgeving en verschillende culturen. Verder kunnen door de grote toename van kosten in de afgelopen periode en de tekorten op de arbeidsmarkt problemen ontstaan bij partijen, bijv. liquiditeitsproblemen, waardoor afspraken niet worden nagekomen en er bijvoorbeeld niet “wordt

88

geleverd”. Ook kan het leiden tot faillissement waardoor frictiekosten kunnen ontstaan en er aanvullende maatregelen moeten worden getroffen om dienstverlening gecontinueerd te krijgen, bijvoorbeeld Early warning. Early warning betreft vroegsignalering bij problemen bij zorgaanbieders. Om problemen voor te zijn wordt er toenemend strakker aan de voorkant gescreend (barrièremodel). Het werken conform de privacywetgeving kan gevolgen hebben voor de beoogde integrale werkwijze en kan integraal maatwerk beperken. De samenwerking op het gebied van inkoop kan moeizaam verlopen waardoor beoogde inkoopvoordelen niet gehaald worden. De verlengingen van de huidige inkoop voor het Twents Model zijn geregeld en de nieuwe inkoop voor het Twents Model in 2025 lopen volop voor zowel jeugd als Wmo. Zowel binnen de Wmo en Jeugdzorg is er sprake van arbeidsmarktkrapte, wat een mogelijk risico kan gaan vormen voor toekomstige zorgdienstverlening aan inwoners. Op het gebied van jeugd een discussie gaande over het al dan niet verhogen van de tarieven en zijn er personeelstekorten. Een mogelijke impact kan zijn dat tarieven buitenregulier worden verhoogd waardoor de kosten voor jeugdzorg toenemen. De personeelstekorten kunnen zijn ook een mogelijk risico voor het tijdig kunnen bieden van zorg en kunnen een negatieve invloed hebben op de dienstverlening.

Tenslotte bestaat er in algemene zin een potentieel risico op zorgfraude. In samenwerking met partners zoals het OZJT, RIEC (Regionale Informatie- en Expertise Centra) en de SRT (Sociale Recherche Twente) worden risico’s op het gebied van zorgfraude teruggebracht. Daarnaast wordt door de contractmanagers van gemeente Twenterand aandacht gevraagd tijdens (account)gesprekken met zorgaanbieders voor de managementrapportages, waarbij stil wordt gestaan bij de financiële verantwoording en de accountantsverklaring. Hierbij worden vragen gesteld over doelen rechtmatigheid van de ingezette ondersteuning en wordt bij (potentiële) onregelmatigheden (denk bijv. aan een hoge verzilveringsgraad) hier nader op doorgevraagd. Op het moment van schrijven is er ook sprake van bezwaarschriften c.q. claims op het gebied van het jongerenwerk. Dit kan tot extra kosten leiden. 7. Wijzigingen in wetgeving en verdeelmodellen. Er is een nieuw verdeelmodel voor de herverdeling van het gemeentefonds aangeboden. Hierop is door het Raad voor het Openbaar Bestuur een reactie gegeven dat het nieuwe verdeelmodel aanpassingen behoeft. Inmiddels is er een resolutie aangenomen waarbij het onduidelijk is wanneer er een nieuw verdeelmodel ingevoerd gaat worden. 8. Kwetsbaarheid informatiesystemen De afhankelijkheid van de bij het Sociaal Domein gebruikte informatiesystemen is groot.

Per 1 januari 2022 is overgegaan naar een ander regiesysteem binnen het Sociaal Domein, waardoor gebruik kan worden gemaakt van 2 softwarepakketten van dezelfde softwareleverancier voor het gehele Sociaal Domein. Hiermee is het risico hieromtrent verkleind. Op het gebied van continuïteit zijn er risico’s van uitval met stagnerende dienstverlening, niet tijdige betalingen en extra inzet/ bypasses als gevolg. De informatie uit het systeem kan tekortschieten voor goede sturing en geeft risico’s in financiële grip (tijdigheid) en de export uit het systeem heeft een omvang die tot vervolgrisico’s kan leiden. De komende periode zullen nieuwe ontwikkelingen m.b.t. IT in het Sociaal Domein een rol gaan spelen. Hierbij moet o.a. worden gedacht aan verdere doorontwikkeling van stuurinformatie (oplevering van een real-time dashboard voor Jeugd en Wmo en deelname/lokaal uitrollen van het regionale Jeugd en Wmo-voorspelmodel), de implementatie van een nieuw document management systeem voor het sociaal domein en de implementatie van een nieuw zorg-veiligheidssysteem (i.v.m. uitkomst regionale aanbesteding). 9. Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed. Verschillende soorten risico’s kunnen zich voordoen. Die zijn gerelateerd aan: • De leegstand van gebouwen; • De staat van onderhoud; • De bouwkundige staat; • De exploitatie van gebouwen.

Gemeentelijk vastgoed is vastgoed waarvan de gemeente eigenaar is. Ook is er maatschappelijk vastgoed, in eigendom en/of in gebruik bij maatschappelijke organisaties, zoals verenigingen en stichtingen. Wanneer er zich (financiële) problemen voordoen, zal de gemeente al snel worden aangesproken. Als Twenterand zien we grote maatschappelijke opgaven op ons afkomen, zoals de energietransitie en de klimaatadaptatie met bijv. de uitdaging om het (gemeentelijk) vastgoed te verduurzamen. Verder is nodig in beeld te krijgen welk vastgoed de gemeente wil (blijven) inzetten voor de realisatie van doelen en het werken aan maatschappelijke opgaven. Ook is het goed om in het licht van de maatschappelijke opgaven het in eigendom hebben van het vastgoed te bekijken. Daarnaast kan de financiële situatie aanleiding zijn om het in bezit hebben van een deel van het vastgoed te

89

heroverwegen. Vastgoed in gemeentelijk eigendom draagt bij aan de maatschappelijke doelen van de gemeente Twenterand. Leegstaand of commercieel vastgoed zonder bijdrage aan de maatschappelijke doelen wordt afgestoten, in beginsel door verkoop. Het belang hiervan wordt onderstreept door de sterk oplopende energiekosten. Capaciteitsbeperkingen vormen hier een risico, maar met de komst van een assetmanager wordt gestart met exploitatiegericht werken en sturen op risicobeperking. In 2019 is beleidskader voor gemeentelijk vastgoed Twenterand vastgesteld, waarbij het vastgoed in kaart is gebracht, met hierbij de relatie met de doelenbomen. Ook zijn uitgangspunten geformuleerd die de richting bepalen, waarmee de afwegingen per gebouw of categorie kunnen worden gemaakt. De bouwkundige staat en de staat van onderhoud wordt 3-jaarlijks door een deskundig bureau geïnspecteerd en verwerkt in een meerjarenonderhoudsplanning (MJOP). Hiermee wordt dit risico afgedekt. 10. Uitvoeringsprogramma VTH (Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving). Het niet (kunnen) voldoen aan controles en frequenties in het uitvoeringsprogramma van evenementen-, bouw- en milieuvergunningen, als gevolg waarvan er ongewenste situaties kunnen ontstaan of optreden. Bijv. verkeerde opslag van gevaarlijke stoffen (milieu), of ten onrechte afgeven van een evenementenvergunning.

Een ander risico is dat omgevingsvergunningen niet tijdig verleend of dat deze van rechtswege verleend worden, wat ongewenste maatschappelijke, juridische en economische effecten kan hebben. Deze risico’s kunnen forse gevolgen hebben voor imago/doelrealisatie en ook financieel. De milieu-inspecties en vergunningen zijn vanaf 2019 bij de Omgevingsdienst Twente (ODT) ondergebracht. De overige uitvoering van het Uitvoeringsplan ligt bij het team Omgeving. Wanneer dit plan wordt uitgevoerd blijven we binnen de aanvaardbaar geachte bestaande risico’s. Dat de ODT een deel van de uitvoering verzorgt is van beperkte invloed op dit risico. De gemeente blijft verantwoordelijk. Dit geldt ook voor de verhaalbaarheid van kosten van verwijdering van drugsafval bij grondeigenaren. De beheersing van dit risico staat onder druk door de krapte op de arbeidsmarkt, het lukt onvoldoende om gekwalificeerd personeel aan te trekken en ook via inhuur/detachering lukt het niet. 11. Bodem. Naar aanleiding van incidenten of wijzigingen (bijv. nieuwbouw) kan het gebeuren dat bij controles zaken naar boven komen die niet in orde zijn. Bijv. een (dreigende) verontreiniging, zo is onlangs PFAS aangetroffen. In die gevallen worden er maatregelen (opdracht tot sanering) genomen, al dan niet ondersteund door een dwangsom en met een termijn, een en ander ten laste van de organisatie die het betreft.

Daarbij zijn situaties denkbaar waarbij de gemeente zelf bepaalde (delen van de) saneringen moet uitvoeren en de kosten ervan ook voor een deel draagt. Gedragslijn is hierbij dat aansprakelijkheid altijd direct bij de eigenaar wordt gelegd. Deze handhavingstaken zijn per 2019 overgegaan naar de ODT. Onder de Omgevingswet komen bodemtaken van de Provincie over naar de gemeente. We onderzoeken nog of deze taken eveneens bij de ODT kunnen worden ondergebracht. Qua beheersing speelt de digitalisering van het bodemsysteem, waarbij bekende verontreinigingen zoveel mogelijk in kaart worden gebracht. Voor wat betreft de aanwezigheid of het aantreffen van asbest in de bodem is het Bureau Asbest Sanering (BAS) opgericht. Dit bureau werkt voor 7 Twentse gemeenten en neemt de onderzoeken en de sanering geheel voor haar rekening. De middelen hiervoor worden als subsidie ontvangen van de Provincie. 12. Ruimtelijke ontwikkelingen – Invoering Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging Bouw De (nieuwe) Omgevingswet wordt ingevoerd per 1 januari 2024 en brengt risico’s met zich mee t.a.v. meerdere aspecten: niet tijdig klaar zijn van onze bedrijfsprocessen, digitaliseringsproblemen (functioneel of financieel), tekortschietend omgevingsinstrumentarium (omgevingsplan / omgevingsvisie). De wettelijke grondslag wijzigt dusdanig dat we onze bedrijfsprocessen ingrijpend moeten aanpassen.

Landelijk heeft dat voor problemen gezorgd (en meerdere keren uitstel van invoering van de wet), waardoor we niet tot weinig mogelijkheden hebben om te oefenen en te checken of alles tijdig klaar zal zijn. Een optimale dienstverlening kunnen we daarom bij invoering van de wet niet garanderen. Op 1 januari 2024 treedt ook de Wet Kwaliteitsborging Bouw (WKB) in werking. Met de WKB worden taken van gemeenten overgedragen aan externe markspartijen. Welke risico’s deze overdracht met zich meebrengt in het geval van calamiteiten en bij verantwoordelijkheidsvraagstukken is nog onduidelijk, maar zijn wel aanwezig. Deze risico’s zijn op dit moment niet goed in te schatten. De Omgevingswet en de WKB vragen ook een aanpassing van de leges. In hoeverre dit leidt tot een wijziging en aanpassing van de inkomsten zal blijken in 2024.

90

13. Niet voldoen aan BIO/ AVG en Wpg Dit risico bestaat eruit dat niet wordt voldaan aan vereisten uit de Baseline Informatiebeveiliging Overheden (BIO) uit de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en uit de Wet politiegegevens (Wpg). We voldoen aan de minimum vereisten vanuit de BIO en AVG. Voor de Wpg geldt dit nog niet, er is een verbeterplan waarmee wordt gestuurd op het alsnog voldoen aan de vereisten. De beheersing van dit risico bestaat uit periodiek evalueren en acteren op de uitkomsten hiervan. Vanwege de cruciale rol die bewustzijn hier speelt wordt hieraan voortdurend aandacht besteed. Daarnaast speelt bij de beheersing de uitvoering van het geactualiseerde beveiligingsplan met organisatiebrede toepassing van tweefactor authenticatie. Per 1 januari 2023 is de cyberverzekering opgezegd. De gemeente heeft vorig jaar de markt voor een cyberverzekering verkend. Slechts één van de gevraagde verzekeraars bracht een offerte uit. De polisvoorwaarden waren ongunstig met een aanzienlijk eigen risico. Als Twenterand hebben we gekozen voor een Incident Respons Retainer contract die veel servicecomponenten bevat bij NFIR. Het doel van het IR Retainer contract is om de organisatie zo snel en efficiënt mogelijk bij te staan in het geval van een cyberincident. Het contract biedt geen financiële schadevergoeding.

In het algemeen is preventie de beste verzekering dat er niets misgaat. 14. Hack Dit is het risico dat onbevoegden zoals bijv. criminelen toegang krijgen tot (delen van) onze systemen waardoor systemen niet meer werken, bijvoorbeeld door data te versleutelen. Ondanks alle beveiligingsmaatregelen (zie ook risico 13) kan dit niet worden uitgesloten. 15. BBV, gemeentefonds en overige financiële regelgeving. Het dossier gemeentefonds is door het huidige demissionaire kabinet controversieel verklaard. Daarmee blijven onderwerpen als verruiming belastinggebied en nieuwe financieringssystematiek voorlopig ongemoeid. Na het aantreden van een nieuw kabinet vormen deze onderwerpen een behoorlijk risico. Naast deze onderwerpen bestaat ook onzekerheid over de omvang van het gemeentefonds vanaf 2026, de zogenaamde ravijnjaren. Op advies van de VNG wordt een niet sluitende begroting aangeboden. Dit geeft risico’s voor een solide financieel beleid. Het veelvuldig financieren van grote maatschappelijke opgaven via een SPUK (specifieke uitkering) geeft risico’s in de bedrijfsvoering. Gemeenten moeten personeel in dienst nemen, terwijl de rijksbijdrage incidenteel is toegezegd. Bovendien gaan SPUK’s gepaard met hoge verantwoordingslasten. 16. Opduiken van onbekende afspraken met gevolgen.

Er is en wordt veel tijd gestoken in het compleet krijgen van dossiers zodat er een actueel overzicht bestaat van alle gemaakte afspraken en mogelijke verplichtingen (op basis van boetebedingen, etc.). Desalniettemin blijft de kans bestaan dat er nog iets opduikt wat gevolgen kan hebben. De financiële implicaties hiervan kunnen fors zijn. 17. Personeel gerelateerde risico’s. Twenterand beschikt over een krap personeelsbestand voor de uitvoering van alle taken. In dit verband speelt een aantal risico’s. Er komen regelmatig opgaven/taken bij zonder dat de daarvoor benodigde middelen in voldoende mate beschikbaar worden gesteld. Naast hogere uitstroom door vrijwillig ontslag zullen de komende 10 jaar ruim 70 medewerkers uitstromen i.v.m. pensionering. De krappe arbeidsmarkt maakt het lastig om snel voldoende nieuwe medewerkers aan te trekken waardoor invulling van reguliere en tijdelijke functies stagneert wat leidt tot werkdruk en meer verloop en hogere kosten wanneer overgegaan wordt tot inhuur. Ook op de inhuurmarkt is sprake van krapte voor een aantal cruciale functies. Dit geheel kan leiden tot spanning tussen beschikbare en benodigde formatie/inzet, achterblijvende realisatie van (uitvoering van) beleid en doelen, te hoge werkdruk/verstoorde balans met mogelijk (langdurige) uitval.

Ook kan het functiehuis een risico vormen, leidend tot een slechtere concurrentiepositie met verdere uitstroom tot gevolg. Het afscheid nemen van personeel kan aanleiding zijn tot het sluiten van zogenaamde vaststellingsovereenkomsten met financiële verplichtingen. De reorganisatie en de organisatieontwikkeling vragen veel inzet op gebied van P&O en ook hier is het op orde krijgen van de bezetting een risico. 18. Humanitaire ontwikkelingen. De inval in Oekraïne door Rusland heeft grote impact. Naast economische gevolgen zijn er ook humanitaire gevolgen waarbij een groot beroep wordt gedaan op ons gemeentelijk en maatschappelijk vermogen om vluchtelingen uit Oekraïne op te vangen, voor een periode van ongewisse duur. Op grond van bestaande regelgeving is het Rijk verantwoordelijk voor de financiering van de kosten die dit voor gemeenten met zich meebrengt. De financieringsregeling, die van toepassing is tot 31 december 2023, is kostendekkend en de aanname is dat dit ook zo blijft wanneer de huidige status van deze groep vluchtelingen wijzigt. Gemeenten moeten vanaf 1 januari 2024 verantwoording afleggen over de werkelijk gemaakte kosten die uitgegeven zijn aan de opvang van ontheemden

91

Oekraïne en uitsluitend werkelijke kosten worden door het Rijk vergoed. Een andere ontwikkeling die speelt is dat het Rijk werkt aan wetgeving waarbij dwang gebruikt wordt om gemeenten te bewegen meer te doen om asielzoekers op te vangen en statushouders te huisvesten. Dat laatste tekent zich al concreet af en daarbij wordt gesproken over een verdubbeling van het aantal te vestigen statushouders, waarvan de kosten voor een deel voor rekening van de gemeente komen.

Conclusie Het vereiste weerstandsvermogen bedraagt € 5.730.000 en de beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 14.384.585. De dekkingsratio bedraagt hiermee 2,5 en ligt ver boven de norm van 1.

Kengetallen M.i.v. 2016 is een aantal kengetallen voorgeschreven om de inzichtelijkheid en de transparantie van de jaarstukken te vergroten. Deze kengetallen beogen inzicht te geven in hoe solide de financiële positie van de gemeente is. De kengetallen drukken de verhouding uit tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en worden onderstaand toegelicht en geduid. Bij de duiding wordt gebruik gemaakt van het GTK 2020 (Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader), opgesteld door de twaalf provincies. De kengetallen zijn weergegeven in bijgaande tabel. Netto schuldquote en netto schuldquote, gecorrigeerd voor verstrekte leningen De netto schuldquote bestaat uit de schuldenlast van de gemeente gedeeld door de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Bij de netto schuldquote, gecorrigeerd voor verstrekte leningen gaat het om schulden exclusief doorgeleende gelden (aan bijv. een woningbouwcorporatie die jaarlijks aflost). De netto schuldquote bedraagt 45,75% en daarmee valt Twenterand in de categorie minst risicovol, op basis van (de signaleringswaarden van) het GTK 2020.

Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft het eigen vermogen weer als percentage van het totale vermogen en hierbij geldt hoe hoger dit percentage, hoe beter de gemeente in staat is haar verplichtingen op de lange termijn te voldoen. De solvabiliteitsratio bedraagt 37,54% en daarmee valt Twenterand in de categorie neutraal, op basis van het GTK 2020. Grondexploitatie Grondexploitatie geeft de grondpositie (waarde van de grond) weer als percentage van de totale geraamde baten. Voor deze ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie bedraagt 2,82% en daarmee valt Twenterand in de categorie minst risicovol, op basis van het GTK 2020. Structurele exploitatieruimte Structurele exploitatieruimte geeft het verschil tussen baten en lasten als percentage van de totale baten. En schetst welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke stijging van baten of structurele daling van lasten daarvoor nodig is. Het beeld van deze structurele exploitatieruimte is voor 2024 1,53% en daarmee valt Twenterand in de minst risicovolle categorie, op basis van het GTK 2020. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft de hoogte van de van de woonlasten van een gezin weer als percentage van de landelijk gemiddelde woonlasten van een gezin.

Dit percentage bedraagt 102,22% en daarmee valt Twenterand in de categorie neutraal, op basis van het GTK 2020. Kengetallen

Jaarrekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2022

2023

2024

2025

2026

2027

Netto schuldquote

23,98%

63,41%

45,75%

41,59%

38,46%

34,42%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

12,64%

48,09%

32,31%

28,24%

24,51%

20,55%

Solvabiliteitsratio

42,13%

21,55%

37,54%

38,78%

41,38%

42,69%

Structurele exploitatieruimte

2,27%

2,24%

1,53%

3,43%

-2,05%

-3,63%

Grondexploitatie

2,72%

1,37%

2,82%

2,18%

2,07%

0,94%

Belastingcapaciteit

105,85%

95,17%

102,22%

102,92%

103,14%

103,39%

92

Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen Inleiding De kapitaalgoederen vormen het gemeentelijk kapitaal waar zorgvuldig mee moet worden omgegaan. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard voor de (jaarlijkse) lasten. Het is van belang, dat voor de openbare voorzieningen en gebouwen goede onderhoudsplanningen aanwezig zijn. Beleid De gemeentelijke kapitaalgoederen bestaan uit veel uiteenlopende onderdelen, zoals groenvoorzieningen, speelvoorzieningen, gebouwen, wegen, riolering en dergelijke. Voor deze onderdelen wordt op basis van beheerssystemen, die zijn vastgesteld door de raad, de onderhoudsbehoefte bepaald. Daarnaast worden door de betrokken medewerkers op basis van visuele waarnemingen de nodige correcties hierop aangebracht.

Wegen De gemeente Twenterand heeft de volgende lengte wegen en oppervlakte verharding in onderhoud en beheer: Wegen / verharding

Areaal

Lengte wegen

436 km

Oppervlakte verharding

237 ha

Door de CROW (landelijk kennisplatform voor de openbare ruimte) is een standaard ontwikkeld om de kwaliteit van de openbare ruimte te bepalen. Middels deze systematiek worden de wegen geïnspecteerd en wordt de onderhoudsbehoefte bepaald op basis van de kwaliteit. In 2023 is een nieuw beheerplan vastgesteld voor Wegen. De benodigde onderhoudsmaatregelen zijn afhankelijk van de vastgestelde (technische) staat en de feitelijk optredende slijtage van een bepaalde weg door het gebruik of weersinvloeden. Dit onderhoud wordt planmatig uitgevoerd, waarbij het doel is om binnen de beschikbare financiële middelen door tijdig en juist ingrijpen de technische levensduur en het goed functioneren van een weg zoveel mogelijk te verlengen. Daarom wordt gedurende de levensduur regelmatig de toestand van de wegen geïnspecteerd, zodat de noodzakelijke onderhoudsmaatregelen kunnen worden bepaald. Onder wegen worden alle verhardingen zoals rijbanen, trottoirs, fietspaden en parkeerplaatsen verstaan. De begroting voor het onderhoud van wegen wordt gemaakt aan de hand van ingevoerde inspectiewaarden in het beheersysteem Obsurv. In dit systeem worden per weggedeelte ca. elke twee jaar inspectiewaarden ingevoerd. Deze waarden komen voort uit een inspectieronde, waarbij de staat van het wegdek op diverse punten beoordeeld wordt.

Aan de hand van de ingevoerde inspectiewaarden en diverse instellingen worden de benodigde maatregelen bepaald en de begroting gegenereerd. Afgevlakte planning: De begroting voor het onderhoud wordt per jaar berekend. Hierdoor kan het zijn dat er in één jaar een laag bedrag benodigd is, terwijl het volgend jaar een hoog bedrag benodigd is. Omdat dat minder praktisch en werkbaar is, wordt een afgevlakte planning gemaakt. Hierin wordt (waar mogelijk) geschoven met onderhoudsjaren zodat per jaar een min of meer gelijk bedrag benodigd is. Aan de hand van de meest recente inspectiewaarden in het beheersysteem worden de begrotingscijfers bepaald. Aan onderhoud asfaltwegen wordt in eerste instantie voorrang gegeven om zoveel mogelijk kapitaalvernietiging te voorkomen. Wanneer namelijk asfaltwegen niet tijdig worden onderhouden zet het schadebeeld zich door in de fundering. waardoor de kosten van herstel fors toenemen. In de post onderhoud wegen worden ook de aanleg en het onderhoud van grasbetonstenen en bermbeton meegenomen. Indien er budget beschikbaar komt voor het verbeteren van landbouwroutes zullen deze worden uitgevoerd in bermbeton.

93

Financieel overzicht: Wegen Omschrijving Onderhoud Afschrijvingen Totaal

R2022

B2023

B2024

B2025

B2026

B2027

1.101.359

1.224.850

1.153.162

1.185.741

1.212.456

1.236.705

190.054

486.079

498.614

512.342

525.920

539.348

1.291.412

1.710.929

1.651.776

1.698.083

1.738.376

1.776.053

Openbare verlichting Het areaal van de openbare verlichting is geïnventariseerd en op basis van deze inventarisatie vindt de jaarlijkse vervanging plaats van armaturen en masten. Openbare Verlichting

Areaal

Lichtmasten/armaturen

7.320 stuks

De inventarisatie wordt periodiek bijgewerkt en actueel gehouden. In de investeringslijst is jaarlijks een bedrag opgenomen voor vervanging van lichtmasten en armaturen. Daarbij wordt niet uitgegaan van de theoretische afschrijving van respectievelijk 40 en 20 jaren, maar van de daadwerkelijke onderhoudstoestand. In het beleidsplan Openbare Verlichting, dat op 2 juli 2013 door de gemeenteraad is vastgesteld, is aangegeven dat het de verwachting is dat het bedrag per jaar op de investeringslijst voldoende is, aangezien in de praktijk blijkt dat de levensduur vaak enige jaren langer is. Momenteel (najaar 2023) wordt gewerkt aan nieuw beleids- en beheerplan Openbare verlichting. Daarbij wordt ook beoordeeld of de beschikbare financiële middelen in de pas lopen met de kosten voor onderhoud en vervanging. Financieel overzicht: Openbare verlichting Omschrijving

R2022

B2023

B2024

B2025

B2026

B2027

Onderhoud

94.452

95.067

101.146

103.674

105.748

107.863

Afschrijvingen

47.983

79.636

79.435

86.764

94.025

101.218

Totaal

142.435

174.703

180.581

190.438

199.773

209.081

Gebouwen en civieltechnische kunstwerken Er vindt driejaarlijks een herinspectie plaats van alle gemeentelijke gebouwen en zesjaarlijks van alle civieltechnische kunstwerken gelegen binnen de gemeente Twenterand (gebruik gemaakt wordt van van de systemen voor rationeel gebouwenbeheer en rationeel kunstwerkenbeheer van Antea). Het grootschalig onderhoud voor instandhouding van bestaande gebouwen en civieltechnische kunstwerken is voor de komende 10 jaren geregeld. In het Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) wordt voor 10 jaar de toekomstige onderhoudsbehoefte aangegeven. Wanneer een gebouw of gebouwonderdeel of een civieltechnisch kunstwerk onderhoud vergt, worden de gewenste activiteit en de onderhoudscyclus vermeld, inclusief de daarbij behorende kosten. In de meerjarenbegroting is voor de storting in het onderhoudsfonds betreffende de gemeentelijke gebouwen ieder jaar een verhoging van €45.000,- en voor de kunstwerken ieder jaar een verhoging van €6.000,- opgenomen. Uit de inspecties blijkt dat indien men bovengenoemde jaarlijkse verhoging handhaaft, er voor de komende 10 jaar voldoende dekking aanwezig is om het noodzakelijke onderhoud uit te kunnen voeren. De gemeente heeft de volgende aantallen accommodaties/gebouwen en civieltechnische kunstwerken in beheer: Accommodaties/gebouwen

Areaal

aantal accommodaties/gebouwen

52

Civieltechnische kunstwerken

Areaal

aantal kunstwerken

57

94

Financieel overzicht: Gebouwen Omschrijving

R2022

B2023

B2024

B2025

B2026

B2027

Onderhoud

353.185

294.184

315.767

463.473

330.071

336.673

Mutatie reserve/voorziening groot onderhoud

547.884

901.190

1.332.345

616.597

650.832

619.269

Kapitaallasten

1.057.976

1.184.813

1.847.129

2.014.108

1.997.171

1.978.874

Totaal

1.959.044

2.380.187

3.495.241

3.094.179

2.978.074

2.934.816

Financieel overzicht: Bruggen en kunstwerken Omschrijving

R2022

B2023

B2024

B2025

B2026

B2027

Onderhoud

844

17.157

18.254

18.711

19.085

19.466

Mutatie reserve/voorziening groot onderhoud

200

38.482

86.132

64.881

63.627

46.234

Afschrijvingen

14.895

14.779

14.664

14.548

14.432

14.316

Totaal

15.939

70.418

119.050

98.139

97.144

80.016

Groen Door de CROW (kennisplatform voor de openbare ruimte) is een landelijke standaard ontwikkeld om de kwaliteit van de openbare ruimte te bepalen. Op basis van die standaard is in 2023 een beheerplan opgesteld voor Groen . Voor openbaar groen is een aantal kwaliteitsniveaus doorgerekend. Middels het pakket rationeel groenbeheer van Sweco zijn deze onderhoudsniveaus vertaald in de werkpakketten (technisch en financieel). De onderhoudsbudgetten staan onder druk vanwege enkele ontwikkelingen, die kosten verhogend werken (wijziging regelgeving, verbod op gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen op verhardingen, areaaluitbreiding en prijsindexatie). Geprobeerd wordt de vastgelegde onderhoudsniveaus zoveel mogelijk te handhaven. Daarbij kan het voorkomen, dat die onderhoudsniveaus niet in de volle breedte worden gehaald b.v. in een warm en nat jaar. Mutaties in het areaal worden op structurele wijze bijgehouden en verwerkt. Dat areaal bestaat uit: Openbaar groen

Areaal

Bomen

25.271 stuks

Hagen

16,5 km

Oppervlakte openbaar groen

156 ha

Financieel overzicht: Openbaar groen Omschrijving Onderhoud Afschrijvingen Totaal

R2022

B2023

B2024

B2025

B2026

B2027

1.816.160

1.686.473

1.746.958

1.793.609

1.811.366

1.829.474

12.169

10.174

19.251

19.071

18.891

18.710

1.828.329

1.696.647

1.766.209

1.812.680

1.830.256

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Twenterand&id=809be765-f575-4a95-8ec4-0e47b8c827fd