RKT_Onderzoeksrapport_Ondernemings en vestigingsklimaat def

•

De gemeente verwijst ook naar het stimuleringsfonds arbeidsmarkt: Subsidieregeling Stimuleringsfonds Arbeidsmarkt Midden-Brabant | Lokale wet- en regelgeving

•

Vanuit het Ondernemersadvies van de gemeente56 wordt gewezen op Qredits; (micro)financiering voor het MKB. Kleine bedrijven en startende ondernemers in de regio kunnen voor knelpunten bij de aanvraag van financiering terecht bij de gemeente. Qredits is bedoeld voor kansrijke starters en gevestigde ondernemers uit het MKB (zzp'ers en ondernemers met personeel) met een financieringsvraag. Als extra ondersteuning combineert de gemeente dit met een individueel begeleidingstraject vanuit Ondernemersadvies. In combinatie met een financieel adviseur zorgt de gemeente voor een grondige analyse aan de voorkant en hoeft de ondernemer geen aanvraagkosten te betalen aan Qredits. Ook wordt gewezen op de mogelijkheid om contact op te nemen met de gemeente voor hulp bij de aflossing van Tozo bedrijfskapitaal 57.

2.1.9 Kennisinfrastructuur (nr. 9)

54 Tilburg Ontwikkelt Zich Tot Slimme En Duurzame Maakstad 2 | Brabant in Business 55 Gemeente Tilburg (oktober 2020). Koersdocument ‘Tilburg circulair 2021-2025’. 56 https://www.tilburg.nl/ondernemers/ondernemersadvies/.

57 De Tozo kent twee voorzieningen, aanvullende inkomensondersteuning en een lening voor bedrijfskapitaal. De

tijdelijke regeling is afgeleid van de bijstand voor zelfstandigen (Bbz). Zelfstandigen met een huishoudinkomen onder het sociaal minimum kunnen binnen de huidige regeling aanspraak maken op financiële bijstand voor levensonderhoud. De nieuwe regeling kijkt daarnaast ook beperkt naar de financiële middelen van de zelfstandige, zoals bank- en spaarsaldi en aandelen. Zelfstandigen met beschikbare geldmiddelen niet hoger dan €46.520 komen in aanmerking voor inkomensondersteuning. Ander vermogen, zoals uit een eigen woning, afgeschermd pensioen, bedrijfspand, machines, zakelijke apparatuur en voorraden, wordt buiten beschouwing gelaten. Bron: Tozo-uitkering voor zelfstandig ondernemers tot 1 juli 2021 verlengd | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl. 36

Het gaat over: Universiteiten/hogescholen, (regionale) ecosystemen, samenwerking tussen bedrijven/overheden/kennisinstellingen e.d. •

In de economisch-ruimtelijke visie ‘de binnenstad van Tilburg is klaar voor de 21ste eeuw’58 (uit 2017), is een van de ambities talent en ontwikkeling kenniseconomie. Het bedrijfsleven, het hoger onderwijs en het bestaande en nieuwe ondernemerschap vormen samen de motor voor economische dynamiek in de binnenstad. Tilburgs talent blijft in de stad en is verbonden aan de Tilburgse bedrijven. Er zijn vestigingsplaatsen waar starters, kleinschalige bedrijven en (middel)grote bedrijven, al dan niet met elkaar samenwerkend, een plek vinden.

Bron: Gemeente Tilburg (juli 2017). Economisch-ruimtelijke visie ‘de binnenstad van Tilburg is klaar voor de 21ste eeuw’.

•

•

•

De Beleidsnota (uitvoeringsnota) Versnelling ‘Next Economy’ 2020-202159 gaat in op de twee innovatie hotspots waar kennisinstellingen en bedrijfsleven elkaar steeds beter vinden: de Spoorzone en de Campus TiU. Hier ontwikkelt de gemeente initiatieven zoals MindLabs, die belangrijke 'katalysators' worden voor de nieuwe economie en het omgevingsprogramma Kenniskwartier/Kennis-as Tilburg. Verbonden met elkaar (via de kennis-as) en met de concentraties van economische dynamiek - waaronder MakerSpace, diverse platforms en de 'Huizen van Midpoint Brabant' - kan het geheel uitgroeien tot een echt innovatiedistrict, zo benoemt de gemeente. In het Koersdocument ‘Tilburg circulair 2021-2025’60 wordt benoemd dat Tilburg in 2045 een circulaire stad wil zijn. Er wordt in het Koersdocument onder andere ingezet op het opzetten van een CE-innovatietraject binnen de triple helix (kennisinstellingen, MKB en de gemeente). Middels een koppelingstraject ‘Tilburg Circulair’ kunnen MKB met duurzaamheidsambities gekoppeld worden aan onderwijsinstellingen en onderzoekstrajecten, om zo innovatie te bevorderen. De gemeente kan hierbij een waardevolle rol spelen om de verschillende relevante (MKB en kennisinstellingen) bijeen te brengen.

In het Akkoord61 wordt benoemd dat de komende jaren de realisatie van Wijkevoort (aan de zuidwest kant van Tilburg aan de A58) als toonaangevende innovatiecampus prioriteit heeft. Het dient een groene, hoogwaardige omgeving voor kennisintensieve bedrijven in de maakeconomie (slimme en schone logistiek) te worden. Op de campus gaan bedrijven, onderwijs- en onderzoeksinstellingen samen innoveren en medewerkers opleiden. Het bestemmingsplan Wijkevoort ligt momenteel voor bij de Raad van State.

58 Gemeente Tilburg (juli 2017). Economisch-ruimtelijke visie ‘de binnenstad van Tilburg is klaar voor de 21ste eeuw’. 59 Gemeente Tilburg (19 maart 2020). Uitvoeringsnota versnelling ‘Next Economy’ – Voor een concurrerende, slimme

en duurzame economie. 60 Gemeente Tilburg (oktober 2020). Koersdocument ‘Tilburg circulair 2021-2025’. 61 Gemeente Tilburg. Meer voor elkaar – Akkoord gemeente Tilburg 2022-2026. 37

•

Bij het ontwikkelen en implementeren van technologie werkt de gemeente nauw samen met het onderwijs. Midden-Brabant is een kennisintensieve regio met een universiteit, twee hbo’s, drie mbo’s en organisaties als JADS en BrabantKennis. Tilburg University kent een traditie in mens- en maatschappijwetenschappen. Van daaruit is er veel kennis en kunde in (het onderzoeken van) maatschappelijke toepassingen van technologische ontwikkelingen. De hbo’s (Fontys, Avans) en

mbo’s (ROC, De Rooi Pannen, Helicon) richten zich met name op praktijkonderwijsAls multi helix organisatie stimuleert Midpoint Brabant de regionale samenwerking tussen onderwijs, ondernemingen en overheden.62 2.1.10 Energie-infrastructuur (nr. 10) De gemeente kent een programma Energietransitie; onderdeel daarvan is energie op bedrijventerreinen.

Het gaat over: Duurzame energiebronnen, energieprijzen, capaciteit elektriciteits- en gasnet e.d. •

•

•

In het Koersdocument ‘Tilburg circulair 2021-2025’63 wordt benoemd dat Tilburg in 2045 een circulaire stad wil zijn. Er wordt in het Koersdocument onder andere ingezet op het stimuleren van circulaire chemie (innovatie & industriële symbiose). De chemische sector is onderhevig aan veel regulatie met betrekking tot reststromen, en functioneert vaak op een supra-lokale schaal. De sector is echter ook sterk vervuilend, en grotendeels afhankelijk van petro chemicaliën. Er ligt potentie voor chemische bedrijven om meer biobased producten te gebruiken en ontwikkelen. Ook op bedrijventerreinniveau kan middels industriële symbiose worden gewerkt aan verduurzaming van de chemische sector in Tilburg. Voorbeelden daarvan zijn energie-uitwisseling, wateruitwisseling, of gebruik/verwerking van lokale reststromen. Het is daarbij belangrijk dat de chemische industrie in contact komt met MKB-bedrijven die de circulaire chemische producten als grondstof willen inzetten. De kennis over circulaire kansen van deze MKB-bedrijven kan de chemische industrie helpen haar producten nog circulairder te maken. Daarnaast wordt ook vanuit MidPoint met het Parksharing model al ingezet op circulaire bedrijventerreinen. De gemeente kan waar nodig hier een ondersteunende of aanjagende rol innemen, zo meent zij.

In het Akkoord64 wordt benoemd dat de gemeente inzet op revitalisering van Tilburgse bedrijventerreinen. Daarmee wordt bijgedragen aan het doel van verduurzamen, vergroenen en vernieuwen van de werkomgeving. Dit raakt onder andere thema’s als klimaatadaptatie en biodiversiteit, meer robuuste energiesystemen operationeel, circulaire economie. Met de revitalisering draagt de gemeente bij aan een economisch aantrekkelijk vestigingsklimaat en versterkt de gemeente de omgevingskwaliteit van de werkomgeving van Tilburgers, zo benoemt de gemeente65. In de collegenota ‘subsidieregeling collectieve energiehubs 2024-2026 Tilburg’ 66 waar de gemeenteraad op 17 september 2024 over is geïnformeerd 67 wordt benoemd dat netcongestie een fors probleem is op bedrijventerreinen. Het staat verduurzaming van bedrijven in de weg en belemmert een gezond vestigingsklimaat op bedrijventerreinen. Bedrijven krijgen geen nieuwe aansluiting/uitbreiding meer op het elektriciteitsnet, en/of kunnen hun duurzaam opgewekte stroom niet terug leveren aan het net. Dit stagneert de uitbreiding, vernieuwing of verduurzaming van bedrijven. Het realiseren van collectieve energiehubs biedt een uitweg voor netcongestieproblematiek. In een collectieve energiehub werkt een groep bedrijven samen om onderling energiegebruik, -opwek, -opslag en/of -conversie op elkaar af te stemmen.

De gemeente steunt het proces om collectieve energiehubs van de grond te krijgen met onderzoek naar mogelijke kansen en werkt samen met Publiek Ontwikkelbedrijf Regionale Energie- en Klimaatstrategie (POB-REKS) om bedrijven te ondersteunen in het ontwikkelproces. Het college van Burgemeester & Wethouders (vanaf nu: college van B&W) wil daar de subsidieregeling ‘collectieve energiehubs 2024-2026’ aan toe voegen. Met een subsidie hoopt het college van B&W de risico's te verminderen en het realisatieproces van collectieve energiehubs te versnellen. Met deze regeling kan de gemeente minimaal vier energiehubs van de grond krijgen. Elke energiehub

62 Tilburg Ontwikkelt Zich Tot Slimme En Duurzame Maakstad 2 | Brabant in Business . 63 Gemeente Tilburg (oktober 2020). Koersdocument ‘Tilburg circulair 2021-2025’. 64 Gemeente Tilburg. Meer voor elkaar – Akkoord gemeente Tilburg 2022-2026. 65 Gemeente Tilburg (27 februari 2024). Raadsbrief ‘Programma aanpak revitalisering’. 66 Gemeente Tilburg (17 september 2024). Collegenota ‘Subsidieregeling collectieve energiehubs 2024-2026 Tilburg’. 67 Gemeente Tilburg (17 september 2024). Raadsbrief ‘Subsidieregeling collectieve energiehubs’.

38

•

•

•

bestaat uit minimaal drie partijen. Hiermee wordt invulling gegeven aan de motie van de gemeenteraad van 9 november 202368 om van netcongestie topprioriteit te maken. Hierin werd het college van B&W verzocht actief de samenwerking tussen bedrijven te stimuleren en samen de ‘smart grid’-oplossingen, zoals in het Akkoord opgenomen, uit te voeren. In de raadsbrief ‘motie duurzaamheidbeleid MKB’ 69 van 5 november 2024 wordt benoemd dat het lokale stimulerende energiebeleid met name heeft plaatsgevonden op Tilburgse bedrijventerreinen. De bedrijven op de grootste Tilburgse bedrijventerrein (Vossenberg, Kraaiven, Loven, Kanaalzone) hebben in de afgelopen jaren via Green Deals70 een laagdrempelig en uitgebreid aanbod gehad van ondersteuning bij de energiebesparingsopgave. Recent is de Green Deal op Loven-Kanaalzone afgerond. Daaraan hebben 101 bedrijven deelgenomen. De gemeente neemt ook deel aan het Provinciale Grote Oogst aanpak van de Provincie Noord-Brabant. Dat is een aanpak om 12 bedrijventerreinen in de Provincie te verduurzamen. In Tilburg zijn er twee Grote Oogst bedrijventerreinen (Vossenberg & Kraaiven en Loven). Vanuit die aanpak ondersteunt de gemeente actief onder andere de ontwikkeling van energiehubs door onderzoek te doen naar kansen, met het regelen van steun in de ontwikkelfase en met een subsidieregeling voor de realisatie van energiehubs.

Het ondersteuningsaanbod van Green Deals en Ontwikkeling Energiehubs breidt de gemeente de komende jaren uit naar de meeste van de resterende bedrijventerreinen. Veel kleine bedrijven zijn niet gevestigd op bedrijventerreinen. De gemeente richt zich sinds eind 2023 op het hart van de motie van de gemeenteraad: het toegankelijk maken van duurzaamheidsbeleid voor de kleine ondernemer. De verkenning is samen met het Binnenstad Management Tilburg opgezet en uitgevoerd. Uit de verkenning kwam het volgende naar voren: Verduurzaming heeft niet bij alle ondernemers een hoge prioriteit. Ondernemers zijn vooral bezig met dagelijkse bedrijfsvoering, schuldenproblematieken en personeelstekorten. Daarnaast zijn veel van de panden van ondernemers gehuurd. Vastgoedeigenaren nemen niet altijd het voortouw in verduurzaming. Er is bij ondernemers behoefte aan laagdrempelig advies en ontzorging. Ze zien graag begeleiding direct gerelateerd aan een concrete vraag. Ook zijn zij op zoek naar mogelijkheden om verhuurders aan te zetten tot verduurzaaming. De gemeente zet in op onderstaande instrumenten: verbreding ondersteuning bedrijventerreinen, inzet duurzaamheidsmakelaar, one-stop-shop (een loket waar inwoners en op termijn kleine ondernemers terecht kunnen met hun (bedrijf)specifieke vragen over energie(besparing) en verwarmen.

Dit loket vormt de startplek voor ondersteuning bij energievraagstukken van ondernemers) samen met de communicatiestrategie over de lokale MKB-energiescan én het MKB ontzorgingsloket dat de Provincie Noord-Brabant recent geopend heeft. Beide bieden ondernemers tegen sterk gereduceerd tarief een energiescan, waarmee zij een advies krijgen over de mogelijkheden om te verduurzamen. Via het ondernemersadvies van de gemeente71 is het mogelijk om financieel ondersteund te worden bij verduurzaming en besparing op het energieverbruik van het MKB. Een bedrijf kan een energiescan aanvragen bij de gemeente. Met een energiescan wordt in kaart gebracht hoe het bedrijf energie kan besparen. Een expert geeft aan welke besparingsmaatregelen op dit moment de meeste impact hebben voor het bedrijf. De eigen bijdrage is € 175,- (normale kosten € 2.000,-). De gemeente heeft uitgesproken om in 2045 100% circulair te zijn, met 2030 als tussenstation: 50% circulair. Deze ambitie heeft grote invloed op de maakindustrie. Productketens en productieprocessen zullen anders ingericht moeten worden. Op regionale schaal wordt door Midpoint Brabant gewerkt aan een circulair economieprogramma. Onder de naam Up New komen er diverse circulaire innovatie-, leer- en maakcentra in Tilburg en omgeving, waaronder voor

68 Gemeente Tilburg (9 november 2023). Motie ‘Maak van netcongestie topprioriteit’. 69 Gemeente Tilburg (5 november 2023). Raadsbrief ‘Motie duurzaamheidbeleid MKB’. 70 Green Deals is lokaal beleid waarin duurzaamheid in brede zin gestimuleerd wordt. Denk aan energiebesparing, -

opwek of -uitwisseling, het aanpassen van het terrein aan het veranderende klimaat en/of circulair ondernemen. In een green deal spreken ondernemers en partners samen af welke klimaatmaatregelen ze in een tijdsbestek van twee jaar oppakken en realiseren. De green deal bestaat uit individuele en collectieve maatregelen. Green Deals hebben betrekking op bedrijventerreinen Kraaiven-Vossenberg (2018-2020), Loven/Kanaalzone (2022-2024), en vanaf begin 2025 Tradepark 58 (T58), Katsbogten en Het Laar. Bronnen: Gemeente Tilburg (5 november 2024). Raadsbrief ‘Motie duurzaamheidbeleid MKB’, Bijlage 1 ‘Ondersteuningsaanbod Energie Bedrijven’; Gemeente Tilburg (17 december 2024). Collegenota ‘Green Deal T58 Katsbogten en Het Laar’. 71 https://www.tilburg.nl/ondernemers/ondernemersadvies/.

39

textiel, leder, bouw, food, onderwijs en recycling. Startups en MKB-ondernemingen die stappen willen nemen in het circulair maken van hun producten kunnen ondersteuning krijgen van Midpoint Brabant.72 2.1.11 Beschikbaarheid fysieke ruimte (nr. 11) Het gaat over: Locaties voor ondernemers, verkrijgbaarheid milieuvergunningen e.d. • Op 21 september 2020 heeft de gemeenteraad ingestemd met de ‘Beleidsnota Toekomstbestendige werklocaties 2020-2025’73. Daarin wordt een meer kwalitatieve visie op de Tilburgse werklocaties geopperd. Enerzijds omdat de beschikbare ruimte beperkt is en meer onder druk staat. Anderzijds omdat de vestigingscriteria aan het veranderen zijn onder invloed van de verduurzamingsopgaven, de transitie naar een circulaire economie, verslimming door digitalisering en robotisering en de ontwikkeling van nieuwe sectoren zoals smart industries, smart logistics en smart services (Next Economy). De volgende ambities en doelstellingen ziet de gemeente als nodig om het vestigingsklimaat te verbeteren: 1.

Werklocaties voorbereiden op de toekomst: Bedrijventerreinen zijn blijvend schoon, heel en veilig, zijn ook in de toekomst goed bereikbaar, beleid op bestaande werklocaties wordt toegespitst op de eisen van moderne bedrijvigheid, werklocaties worden voorbereid op klimaatverandering (klimaatadaptief), werklocaties zijn voorbereid op de circulaire economie, er wordt gezorgd voor een betrouwbare, betaalbare en hernieuwbare energievoorziening (combinatie van energiebesparing, -opwek en -opslag), werklocaties worden als een integraal onderdeel van het (stads)landschap gezien en de verbinding met de stad door een goede landschappelijke inpassing wordt gelegd. 2. Beschikbare ruimte voor bedrijven behouden, versterken en slim benutten: Het logistieke profiel wordt behouden en versterkt (smart logistics, smart industry en smart services), er wordt ruimte gehouden voor het MKB om zicht te vestigen en door te groeien, er wordt ruimte gehouden voor bedrijvigheid met een specifiek profiel (hogere milieucategorieën, smart logistics, smart services, starters) en er wordt daarvoor ruimte gecreëerd waar nodig, de ruimte die binnenwijkse terreinen bieden voor bedrijvigheid wordt behouden en de terreinen waar nodig en kansrijk beter inpassen in de omgeving en ruimtelijk op niveau brengen, de sterke kantoorlocaties worden behouden en op andere plekken wordt juist transformatie gefaciliteerd. 3.

Inspelen op veranderende behoeften van bedrijven en talenten: Zzp’ers in de wijken optimaal faciliteren, op geschikte plekken mogelijk maken om kleinschalige bedrijfsruimten (vraaggericht) te realiseren, zoals kantoren en productieruimten voor niet-overlastgevende bedrijven (bijv. Spoorzone en binnenstad), innovatie ideeën en initiatieven laten landen in de stad. Werklocaties voorbereiden op de toekomst

•

Beschikbare ruimte voor bedrijven behouden, versterken en slim benutten

Inspelen op veranderende behoeften van bedrijven en talenten middels:

In het Akkoord74 wordt benoemd dat de komende jaren de realisatie van Wijkevoort (aan de zuidwest kant van Tilburg aan de A58) als toonaangevende innovatiecampus prioriteit heeft. Het

72 Tilburg Ontwikkelt Zich Tot Slimme En Duurzame Maakstad 2 | Brabant in Business 73 Gemeente Tilburg (maart 2020). Beleidsnota ‘Toekomstbestendige werklocaties 2020-2025 – Tilburgse

werklandschappen klaar voor de Next Economy’. 74 Gemeente Tilburg. Meer voor elkaar – Akkoord gemeente Tilburg 2022-2026. 40

•

dient een groene, hoogwaardige omgeving voor kennisintensieve bedrijven in de maakeconomie (slimme en schone logistiek) te worden. Op de campus gaan bedrijven, onderwijs- en onderzoeksinstellingen samen innoveren en medewerkers opleiden. Het bestemmingsplan Wijkevoort ligt momenteel voor bij de Raad van State. In het Akkoord75 wordt ook benoemd dat de gemeente inzet op revitalisering van Tilburgse bedrijventerreinen. Hiervoor is het programma Revitalisering Bedrijventerreinen ingesteld door het college. De raad is daarover en over de voortgang op verschillende momenten per brief en in bijeenkomsten over geïnformeerd. Een van de doelen is om ruimte te creëren voor bedrijven door

verdichting en het efficiënter benutten van ruimte op de terreinen. Dit raakt onder andere thema’s als het beter benutten van kavels, het juiste bedrijf op de juiste plek, typologische opgaven en gestapeld bouwen, goederenvervoer en parkeren. Met de revitalisering draagt de gemeente bij aan een economisch aantrekkelijk vestigingsklimaat en versterkt de gemeente de omgevingskwaliteit van de werkomgeving van Tilburgers, zo benoemt de gemeente 76. 2.1.12 Sentiment over bedrijfsleven (nr. 12) Het gaat over: Samenwerking werkgevers-werknemers, publiek/politiek sentiment e.d. •

•

In opdracht van het ministerie van EZK heeft Motivaction International B.V. een flitspeiling 77 uitgevoerd naar het publieke sentiment over het Nederlandse bedrijfsleven. Belangrijkste conclusies zijn: o De houding van Nederlanders tegenover bedrijven is overwegend positief, het meest positief tegenover het MKB en start-ups: Werkgelegenheid en economie zijn belangrijkste genoemde redenen voor een positieve houding tegenover verschillende typen Nederlandse bedrijven. Genoemde redenen voor de minder positieve houding tegenover (met name buitenlandse) multinationals zijn vaak een geringere maatschappelijke betrokkenheid, onvoldoende belastingbetalingen en politieke invloed van multinationals. Nederlanders vinden dat de overheid zich vooral meer moet inspannen voor het MKB en start-ups en in mindere mate voor het grootbedrijf, Nederlandse multinationals en buitenlandse multinationals. o Twee derde van de Nederlanders denkt dat Nederland aantrekkelijk is voor bedrijven: Zij zien als aantrekkelijke factoren vooral de goede infrastructuur, het aantrekkelijke belastingklimaat, de hoogopgeleide beroepsbevolking en de hoogwaardige kennis en innovatie. Wel denkt een derde van alle Nederlanders dat Europa en de overheid ondernemerschap met regelgeving bemoeilijken.

Het ondernemings- en vestigingsklimaat worden door ruim vier op de tien positief beoordeeld, het investeringsklimaat door circa een derde. Nederlanders denken overwegend dat de economische klimaten de afgelopen jaren gelijk zijn gebleven, een vijfde ziet verslechtering en een tiende verbetering. o Nederlanders waarderen de bijdrage van het bedrijfsleven aan de economie, maar staan kritisch tegenover de bijdrage aan belastingen en aan het behalen van klimaatdoelen. Nederlanders vinden vaak dat bedrijven de welvaart van Nederland dienen en een belangrijke bijdrage leveren aan innovatie. Aan de andere kant vinden vier op de tien Nederlanders dat bedrijven te weinig belasting betalen en slechts een kwart dat ze een belangrijke bijdragen leveren aan het behalen van klimaatdoelstellingen. Dit geldt ook specifiek voor multinationals en het grootbedrijf. Ook het politieke sentiment over het Tilburgse bedrijfsleven is gericht op een faciliterende rol. Zoals de burgemeester Weterings verwoord78: “Ons beleid is bij uitstek servicegericht op het bedrijfsleven.” Tegelijk stipt hij aan dat ondernemers zelf actie moeten nemen. “We moeten elkaar helpen: ondernemers onderling en wij als gemeente. Sommige ondernemers hanteren zo lang een methode totdat die mislukt en kijken dan pas om zich heen voor hulp. Alleen kunnen wij pas echt helpen op het moment dat je die vraag daadwerkelijk stelt.

En dan investeren we ook

75 Gemeente Tilburg. Meer voor elkaar – Akkoord gemeente Tilburg 2022-2026. 76 Gemeente Tilburg (27 februari 2024). Raadsbrief ‘Programma aanpak revitalisering’. 77 Motivaction International B.V. (25 maart 2022). Rapportage ‘Flitspeiling publieke sentiment over Nederlands

bedrijfsleven’. 78 “We moeten elkaar helpen: ondernemers onderling en wij als gemeente” | Groeien met Grenzen Dialoog - VNO-NCW Brabant Zeeland. 41

behoorlijk wat tijd in helpen. Kijkend naar de cijfers die ondernemend Tilburg momenteel geeft voor de dienstverlening van onze gemeente ten opzichte van een decennium geleden, dan zien we een stijgende lijn.” 2.1.13 Stabiliteit en voorspelbaarheid beleid (nr. 13) Het gaat over: Duidelijke transitiepaden en langetermijndoelen, eenduidig toezicht en handhaving e.d. •

•

Met name het Akkoord 79 en documenten als de Kadernota ‘Economie, cultuur en evenementen’ uit 2021, het collegebesluit ‘Versterkingsagenda Next Economy’ uit 2022, de Beleidsnota ‘Toekomstbestendige werklocaties 2020-2025’, het Koersdocument ‘Tilburg circulair 2021-2025’ en het Evenementenbeleid ‘Evenementen maken de stad 2023-2026’, geven de lange termijn doelen aan die de gemeente heeft met betrekking tot factoren die het ondernemings- en vestigingsklimaat beïnvloeden. In juni 2024 heeft de raad een startnotitie besproken gericht op een economische strategie. Naar de toekomst toe wordt er eveneens gewerkt aan zicht op lange termijn doelen. In het raadsvoorstel startnotitie ‘Tilburg in 2050’ uit maart 2023 80 wordt “Het verhaal Tilburg 2050” en het actualiseren van de “Omgevingsvisie Tilburg 2040” als belangrijke opgaven benoemd. De twee trajecten stellen dezelfde vragen: hoe ziet de Tilburgse samenleving er in 2050 uit en wat moeten we nu doen om dat te bereiken? Via een gezamenlijk proces worden de twee opgaven opgepakt en uitgevoerd. In november 2024 is het resultaat van de sprokkelfase gepresenteerd.81 Het resultaat beschrijft de gemeente in een brede toekomstvisie Tilburg in 2050. De ruimtelijke vertaling van deze visie legt de gemeente vast in de Omgevingsvisie Tilburg in 2050.

Er wordt geconcludeerd dat de regio Midden-Brabant – met een relatieve voorsprong ten aanzien van de nieuwe economie – kansen heeft de voorsprong vanuit het perspectief van brede welvaart te verzilveren en daarmee de transitie naar de nieuwe economie op gang te houden. Vanuit de overheid (gemeenten) vraagt dit om een standvastige koers en regelgeving, oog voor de ongelijke verdeling van brede welvaart bij de mensen en het verkleinen van de tweedeling tussen grote en kleinere bedrijven als het gaat om het inhaken op de nieuwe economie. Volgens hoogleraar Otto Raspe zijn er acht opgaven.voor Midden-Brabant. Deze zijn er op gericht dat de regio zijn economische potentie beter benut en zorgt ervoor dat de regio de transitie naar de nieuwe economie kan realiseren, zo benoemt de startnotitie.

2.1.14 Kwaliteit overheidsdienstverlening (nr. 14) Het gaat over: Toegankelijkheid, vindbaarheid en snelheid van overheidsdienstverlening zoals uitgevoerd door bijv. de Kamer van Koophandel, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen e.d.

79 Gemeente Tilburg. Meer voor elkaar – Akkoord gemeente Tilburg 2022-2026. 80 Gemeente Tilburg (14 maart 2023). Raadsvoorstel ‘Startnotitie ‘Tilburg in 2050’’. 81 Gemeente Tilburg (november 2024). Resultaat sprokkelfase Tilburg in 2050.

42

•

De analyse hiervan valt buiten de analyse van gemeentelijke documenten, deze factor is daarom in dit onderzoek buiten beschouwing gelaten.

2.2 Koppeling visie en beleid De visie Tilburg als slimme en duurzame maakstad realiseert de gemeente met de inzet op digitalisering, circulaire economie, energietransitie en talentontwikkeling, zo wordt benoemd in het Akkoord. Digitalisering, circulaire economie, energietransitie en talentontwikkeling komen op hun beurt terug in de opgaven die de gemeente heeft gesteld, met name in de opgave ‘Tilburg groeit, bloeit en bruist’. Deze opgave heeft een relatie met het Tilburgse ondernemings- en vestigingsklimaat. En deze opgave, met daarin digitalisering, circulaire economie, energietransitie en talentontwikkeling centraal, is vertaald naar beleid, zo wordt duidelijk in bovenstaande analyse. De RKT constateert verder dat er ook andere factoren zijn dan de aanwezigheid van talent, de digitale infrastructuur, de kennisinfrastructuur en de energie-infrastructuur die het ondernemings- en vestigingsklimaat beïnvloeden (zie de overige tien factoren uit paragraaf 2.1). Ook voor deze tien factoren heeft de gemeente beleid ontwikkelt, zo blijkt uit bovenstaande analyse.

43

3. Meten van het succes van het ondernemings- en vestigingsklimaat Paragraaf 3.1 t/m 3.2 uit hoofdstuk 3 beschrijven hoe het succes van het ondernemings- en vestigingsklimaat wordt gemeten (deelvraag 6).

3.1 Doelen ondernemings- en vestigingsklimaat vertaald naar indicatoren en streefwaarden In de laatste jaren (2022 e.v.) wordt in de begrotingen benoemd wat de gemeente op het vlak van het ondernemings- en vestigingsklimaat wenst te bereiken (doelen) en hoe dat gemeten wordt (indicatoren en streefwaarden). De meest recente begroting uit 2025 82 benoemt binnen het programma Vitale stad de volgende doelen, subdoelen en indicatoren: Economie, cultuur en evenementen • Doel is dat bedrijven in de stad de ruimte en ondersteuning vinden om zich toekomstbestendig te ontwikkelen. Dit wordt gemeten met de indicatoren: o ‘Het rapportcijfer in het bedrijvenpanel voor het vestigingsklimaat in Tilburg’ 83 (streefwaarde: 7,2). o ‘Gevestigde bedrijven bevelen Tilburg als vestigingsplaats aan’ (streefwaarde: het aantal ondernemers dat hoger dan 7 geeft voor de mate van verbondenheid blijft gelijk of stijgt ten opzichte van 2023 (0-meting)). o ‘Aanbod-opname ratio bedrijventerreinen’ (streefwaarde: 1,5). • Doel is dat de gemeente zorgt voor een dynamisch en inspirerend ondernemings- en vestigingsklimaat. Onder dit doel zijn subdoelen opgenomen met eigen indicatoren. Dit doel en deze subdoelen en indicatoren volgen uit de kadernota ‘Economie, cultuur en evenementen’ van mei 202184 (die momenteel nog steeds van kracht is). 1.

We creëren een dynamische binnenstad, met een toename van combinatiebezoek winkelen, horeca en cultuur en een langere verblijfstijd. Indicatoren zijn: waardering aanbod binnenstad (rapportcijfer), combinatiebezoek en verblijfsduur binnenstad, net promotor score binnenstad. Streefwaarden: verbetering of groei t.o.v. vorig jaar. 2. We ontwikkelen een innovatiedistrict als regionaal brandpunt voor innovatie en creativiteit. Indicatoren zijn: partners en leden van onze innovatie communities (o.a. MindLabs), aantal kennisintensieve starters en groeiers (scale ups). In de loop van 2021 worden verdere indicatoren ontwikkeld m.b.t het innovatiedistrict als broedplaats van nieuwe bedrijvigheid. Streefwaarden: verbetering t.o.v. vorig jaar. 3. Tilburg is in Brabant een broedplaats en showcase van toonaangevende en innovatieve cultuur en evenementen. We ontwikkelen Tilburg verder als cultuurstad, incl. een krachtige profilering als stad van makers, het aantal/aandeel onderscheidende en innovatieve cultuurproducties en evenementen neemt toe, de waardering van inwoners en bezoekers voor onze cultuur en evenementen neemt toe, evenals de aantrekkingskracht voor bezoekers, zowel nationaal als internationaal.

Indicatoren zijn: aantal ondersteunde projecten vanuit het Makerfonds (streefwaarde 20), score vernieuwing evenementen (stad wordt betrokken bij het bepalen van indicatoren hiervoor), citymarketing: trots op Tilburg neemt toe (streefwaarde: Netpromotorscore 25-30 in 2022). 4. Economie, cultuur en evenementen versterken in verbinding met elkaar de Tilburgse economische en culturele vitaliteit. Cultuur en economie versterken elkaar in bijzondere stadsmilieus (ook: benutten

82 Gemeente Tilburg. Programmabegroting 2025. 83 Gemeente Tilburg (15 april 2024). E-mail ‘Bedrijvenpanel – Resultaten enquête over vestigingsklimaat Tilburg

(april/mei 2023)’. 84 Gemeente Tilburg (mei 2021). Kadernota ‘Economie, cultuur en evenementen’. 44

erfgoed), ondernemerschap in het culturele domein wordt gestimuleerd, we koppelen talentontwikkeling aan cultuur en evenementen: podium voor talent. Indicatoren: functiemenging bijzondere stadsmilieus.

Wonen, werken en mobiliteit • Doel is dat er voldoende ruimte voor economische ontwikkeling en werken is. Dit wordt gemeten met de indicatoren logistieke hotspot vanuit de website logistiek.nl85, rapportcijfer van het bedrijvenpanel voor het vestigingsklimaat in de gemeente Tilburg (streefwaarde: 7,2) en aanbodopnameratio bedrijfsruimtemarkt (streefwaarde 1,5).

3.2 Resultaten uit de Jaarstukken 2023 Dezelfde doelen, indicatoren en streefwaarden zoals genoemd in de begroting 2025 zijn gehanteerd in de begroting 2023. De Jaarstukken 202386 zijn het meest recent (mei 2025) en benoemen de volgende resultaten in relatie tot de doelen, indicatoren en streefwaarden: Economie, cultuur en evenementen • Doel: Dat bedrijven in de stad de ruimte en ondersteuning vinden om zich toekomstbestendig te ontwikkelen: o Het rapportcijfer in het bedrijvenpanel voor het vestigingsklimaat in Tilburg: In april 2023 hebben 496 bedrijven deelgenomen aan de enquête van de gemeente om het vestigingsklimaat te meten. De deelnemers scoren het vestigingsklimaat gemiddeld op een 7,1 (wat onder de streefwaarde 7,2 ligt). In het bedrijvenpanel zitten slechts enkele grote ondernemers (> 100 werknemers). Daarom heeft de gemeente extra inzet gepleegd via het Bedrijven Overleg Regio Tilburg (BORT) op het betrekken van grotere (MKB)bedrijven. Tijdens de uitvraag onder grotere bedrijven (> 100 werknemers) eind 2023 namen nog eens 10 bedrijven deel. Zij beoordelen het vestigingsklimaat in Tilburg met een 7,6. Opgaven die de gemeente benoemt liggen op het gebied van duurzaam ruimtegebruik, energietransitie, bereikbaarheid en de arbeidsmarkt 87.

o Gevestigde bedrijven bevelen Tilburg als vestigingsplaats aan: Voor 2023 is gemeten dat 65% van de gevestigde bedrijven een 7 of hoger geeft voor de mate van verbondenheid aan Tilburg. o Aanbod-opname ratio bedrijventerreinen: Brabant atlas en Dynamis publiceren deze data sinds 2023 niet langer. Bij de tussentijdse evaluatie van het werklocatiebeleid zijn geen andere bruikbare indicatoren naar voren gekomen. In 2022 lag het resultaat op 1,07. • Doel: Dat de gemeente zorgt voor een dynamisch en inspirerend ondernemings- en vestigingsklimaat. o We creëren een dynamische binnenstad, met een toename van combinatiebezoek winkelen, horeca en cultuur en een langere verblijfstijd:

85 Midden-Brabant (Tilburg-Waalwijk) scoort in 2024 voor de vijfde keer in zes jaar het predikaat Logistieke Hotspot van

Nederland.85 De regio scoort op vrijwel alle onderdelen van de verkiezing goed; een unieke mix van een sterke infrastructuur (gunstige strategische ligging en beschikbaarheid van logistieke panden), voldoende personeel op alle niveaus en innovatiekracht die de regio aantrekkelijk maakt voor logistieke investeringen. Ook bestaat er een actieve samenwerking tussen bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen, overheden en maatschappelijke organisaties. Bron: Regio Tilburg-Waalwijk koestert rol als logistieke hotspot. 86 Gemeente Tilburg (19 april 2024). Jaarstukken 2023. 87 Gemeente Tilburg (15 april 2024). E-mail ‘Bedrijvenpanel – Resultaten enquête over vestigingsklimaat Tilburg (april/mei 2023)’. 45

o

We ontwikkelen een innovatiedistrict als regionaal brandpunt voor innovatie en creativiteit:

o

Tilburg is in Brabant een broedplaats en showcase van toonaangevende en innovatieve cultuur en evenementen. We ontwikkelen Tilburg verder als cultuurstad, incl. een krachtige profilering als stad van makers, het aantal/aandeel onderscheidende en innovatieve cultuurproducties en evenementen neemt toe, de waardering van inwoners en bezoekers voor onze cultuur en evenementen neemt toe, evenals de aantrekkingskracht voor bezoekers, zowel nationaal als internationaal:

o

Economie, cultuur en evenementen versterken in verbinding met elkaar de Tilburgse economische en culturele vitaliteit. Cultuur en economie versterken elkaar in bijzondere stadsmilieus (ook: benutten erfgoed), ondernemerschap in het culturele domein wordt gestimuleerd, we koppelen talentontwikkeling aan cultuur en evenementen: podium voor talent:

46

Wonen, werken en mobiliteit • Doel: Dat er voldoende ruimte voor economische ontwikkeling en werken is. o Logistieke hotspot vanuit de website logistiek.nl 88: Midden-Brabant (TilburgWaalwijk) scoort in 2024 voor de vijfde keer in zes jaar het predikaat Logistieke Hotspot van Nederland.1 De regio scoort op vrijwel alle onderdelen van de verkiezing goed; een unieke mix van een sterke infrastructuur (gunstige strategische ligging en beschikbaarheid van logistieke panden), voldoende personeel op alle niveaus en innovatiekracht die de regio aantrekkelijk maakt voor logistieke investeringen. Ook bestaat er een actieve samenwerking tussen bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen, overheden en maatschappelijke organisaties. o Rapportcijfer van het bedrijvenpanel voor het vestigingsklimaat in de gemeente Tilburg: Zie de uitwerking onder economie, cultuur en evenementen in deze paragraaf. o ‘Aanbod-opnameratio bedrijfsruimtemarkt’: Zie de uitwerking onder economie, cultuur en evenementen in deze paragraaf.

88 Regio Tilburg-Waalwijk koestert rol als logistieke hotspot.

47

4. Beeld en suggesties geïnterviewden voor het ondernemings- en vestigingsklimaat De paragrafen 4.1 t/m 4.4 uit hoofdstuk 4 beschrijven hoe het college van B&W, betrokken ambtenaren, de gemeenteraad, bedrijven, ondernemingsverenigingen en samenwerkingspartners van de gemeente het succes van de visie, het beleid en de uitvoering waarderen (deelvraag 7 en 8).

4.1 Beeld van geïnterviewden over de visie De RKT heeft verantwoordelijk wethouders, ambtelijk betrokkenen, (burger)raadsleden vanuit verschillende fracties, ondernemers, organisaties, ondernemingsverenigingen en samenwerkingspartners van de gemeente gesproken over de visie van de gemeente ten aanzien van het ondernemings- en vestigingsklimaat. Daaruit komt het volgende beeld: Heldere visie vanuit de wethouders op het ondernemings- en vestigingsklimaat De visie van de wethouder economie op het ondernemings- en vestigingsklimaat is helder: “De inzet is een economie met meer toegevoegde waarde (c.q. brede welvaart). Dit is een heel bewuste keuzes in relatie tot de ambities op het gebied van bestaanszekerheid. Ook is de economie is een belangrijke randvoorwaarde voor het sociaal domein in bredere zin.” De wethouder benoemt een viertal lijnen in relatie tot de visie: • 1e lijn: Werken aan een economisch profiel en clusterkracht organiseren. Tilburg heeft nu min of meer een 'van alles wat' profiel. Dat heeft als nadeel dat Tilburg minder aantrekkingskracht heeft en is het niet duidelijk waarom een bedrijf in een bepaalde sector zich juist in Tilburg zou moeten vestigen. Om deze reden is de strategische inzet gericht op een scherper economisch profiel zodat duidelijk is waar Tilburg voor gaat en waar zij zich op concentreert.

De vorming van clusters van bedrijven die elkaar onderling kunnen versterken is onderdeel van deze strategie. • 2e lijn: Specifieke kennis organiseren en nabijheid bij ondernemers via accountmanagers creëren. Afhankelijk van de fase van de ontwikkeling van een bedrijf hebben ondernemers behoefte aan kennis en informatie, en ook aan begeleiding als het bijvoorbeeld gaat over procedures en vergunningen. Tilburg werkt met accountmanagers die ondernemers actief helpen en bijstaan met dergelijke zaken. • 3e lijn: Er wordt gebiedsgericht geïnvesteerd, zoals bijvoorbeeld de herstructurering van bedrijventerreinen, de ontwikkeling van de Spoorzone en het revitaliseren van de wijkwinkelcentra. Ook de verdere ontwikkeling van binnenstedelijke dienstverlening hoort hier bij. Gekoppeld aan MindLab wordt het Kenniskwartier verder ontwikkeld met ruimte voor circa 70.000 m2 aan economische activiteiten. En het bedrijventerrein Wijkevoort wordt als campus ontwikkeld; een groene en hoogwaardige omgeving voor kennisintensieve bedrijven in de maakeconomie, gericht op slim en schoon. Er wordt gewerkt aan een New Energy Kansenkaart. Op bedrijventerrein Loven wordt geïnvesteerd in circulaire economie en duurzame logistiek, en investeringen in Sluis II leiden tot betere en nieuwe gebruiksmogelijkheden. • 4e lijn: Het steviger positioneren van Tilburg in de regio en internationaal.

In de regio wordt daarbij vooral opgetrokken met Breda en (inter)nationaal wordt vooral ingespeeld op het ecosysteem Brainport Eindhoven. Ook de wethouder Citymarketing ondersteunt de visie. Hij benoemt verder: “Ondernemers en organisaties zorgen voor werkgelegenheid en voor een levendige en bruisende stad. Wij zijn een stad van makers, met ondernemers en organisaties die bouwen aan het Tilburg voor morgen. Tilburg is sociaal, experimenteel en creatief, we doen het samen en met lef. Vanuit Citymarketing zetten we Tilburg neer als een unieke stad, waarbij het vestigingsklimaat hoog is, het woonmilieu goed is,

48

cultuur belangrijk is en er veel groen is. Er wordt ingezet op evenementen met een zo groot mogelijke economische spin off.” Vanuit ondernemingsverenigingen wordt benoemd dat de wethouders een duidelijke visie hanteren op het ondernemings- en vestigingsklimaat: “Er bestaat een heldere en duidelijke visie vanuit de wethouders die tevens te danken is aan voorgaande wethouders. Dit is; inzetten op ondernemers laten ondernemen, op werkgelegenheid, op Tilburg als verblijfstad, op Tilburgers trotser maken dat ze Tilburger zijn. Tilburgers zijn rauw, doeners en stropen de mouwen op.” Vertaling visie wethouders naar de ambtelijke organisatie en de uitvoering weerbarstiger De vertaling van visie naar de praktijk (de uitvoering) blijkt echter weerbarstiger. Betrokken ambtenaren herkennen over het algemeen niet dat er een eenduidige en integrale visie vanuit de gemeente bestaat, dan wel dat er vanuit de gemeente een stip op de horizon voor het ondernemings- en vestigingsklimaat is gezet. Sommige fracties duiden het ondernemings- en vestigingsklimaat zelfs aan als ‘wispelturig en inconsequent’. En een aantal ondernemingsverenigingen herkent zelfs geen enkele visie vanuit de gemeente.

Tilburg mist een eenduidig en scherp (economisch) profiel Ook kent Tilburg geen eenduidig en scherp profiel zo wordt veelvuldig benoemd; verschillende profielen worden door elkaar gebruikt en het is lastig te benoemen wat Tilburg nu echt onderscheidend maakt. Tilburg wordt gezien als logistieke hotspot, stad van makers, circulaire stad en onderwijsstad, en woorden als creatief en rauw zijn van toepassing. Maar wie zijn we nu eigenlijk en wat voor stad willen we zijn, is een veel gehoorde vraag vanuit fracties. En: “De gemeente weet niet welke bedrijven zij wil aantrekken of juist wil afhouden.” In de doorontwikkeling van de economische strategie dient de gemeente daarom te gaan bepalen waar op in te zetten, zo vinden zij. “We willen naar een breder profiel dan nu.” Thema’s als digitalisering, circulariteit en onderwijs lijken daarbij nog steeds breed gedragen door fracties. Enkele ondernemingsverenigingen refereren in dit kader naar andere regio’s als Eindhoven waar er wel een duidelijk profiel is en een lange termijn visie: “In Tilburg is het meer van alles wat. In Eindhoven rennen ze dezelfde kant op, in ‘s-Hertogenbosch rennen ze in een vierkant, in Tilburg rennen we alle kanten op.

Ook de keuzes die worden gemaakt voor de langere termijn zijn in Tilburg niet duidelijk, evenals de vertaling hiervan naar wat concreet te doen voor ondernemers en organisaties.” Een ondernemingsvereniging benoemd: “Er is momenteel geen sterk/scherp economisch profiel in Tilburg. Dat is geen zwakte, want hierdoor kan Tilburg alle kanten op en daardoor is Tilburg minder kwetsbaar. Echter, de ontwikkeling naar een profiel is wel nodig. De maakcomponent blijft belangrijk. Er komt bij innovatie; de intelligentie van diensten en producten neemt toe. Tilburg dient daarin mee te bewegen met bedrijven die zich op nieuwe markten richten, dit mag meer zichtbaar worden en een podium krijgen. De herformulering vraagt wel om een strategische insteek, een stad die aantrekkelijk is met name voor jongeren om hier te studeren, en zich te vestigen en te ontplooien, aangezien er nu sprake is van een uitstroom van arbeid.” Een samenwerkingspartner van de gemeente benoemt: “Tilburg mist onderscheidende factoren voor bedrijven om zich hier te vestigen. De gemeente moet de keuze maken voor een duidelijker profiel, denk aan Brainport in Eindhoven. Voor de binnenstad zou met name de samenwerking tussen alle betrokken partijen benadrukt moeten worden als kracht, dit hebben andere steden niet. In Tilburg doen we het samen, we verbinden, we gunnen het elkaar, we kijken vanuit de menselijke kant.”

49

4.2 Beeld van geïnterviewden over het beleid en de uitvoering De RKT heeft verantwoordelijk wethouders, ambtelijk betrokkenen, (burger)raadsleden vanuit verschillende fracties, ondernemers, organisaties, ondernemingsverenigingen en samenwerkingspartners van de gemeente gesproken over het beleid ten aanzien van het ondernemings- en vestigingsklimaat, en de uitvoering van dat beleid. Daaruit komt het volgende beeld: Er wordt vanuit verschillende beleidsterreinen ingezet op een aantrekkelijk ondernemings- en vestigingsklimaat Tilburg doet veel voor een aantrekkelijk ondernemings- en vestigingsklimaat, zo benoemen verschillende fracties. Denk daarbij aan de herstructurering (verduurzaming en vergroening) van bedrijventerreinen, de inzet op de ontwikkeling van Wijkevoort, de introductie van energiehubs op bedrijventerreinen in de aanpak van problemen rondom netcongestie, de ontwikkeling van een kennisas als de Spoorzone, een verbeterde aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven en de aanpak van de leegstand in de binnenstad. De wethouders benoemen dat er vanuit het college van B&W portefeuille-overstijgend wordt gewerkt en dat ook de ambtelijke organisatie afdelingsoverstijgend werkt, met name vanuit de afdelingen Economie & Arbeidsmarkt en Ruimte, met als randvoorwaarden de energie(transitie), mobiliteit en groen (verduurzaming).

Zo benoemt de wethouder: “De basis is een sterk sectoraal beleid vanuit verschillende disciplines. Integraal door dwarsverbanden te leggen, waarbij er oog is voor de doorwerking op andere sectoren en er integrale programma’s bestaan.” Dit wordt ondersteund door het beeld vanuit de ambtelijke organisatie. Zij werkt vanuit verschillende afdelingen aan de opgaven: “Feitelijk vormt het een matrix; afdelingen hebben doelen, opgaven en daaraan gekoppeld zijn programma’s, denk bijvoorbeeld aan de herstructurering van bedrijventerreinen.” Ambtenaren benoemen dat het beleid omtrent het ondernemings- en vestigingsklimaat zich met name richt op het samenbrengen van het bedrijfsleven en het onderwijs, het verzinnen van oplossingen voor het gebrek aan ruimte voor bedrijven en het met meer snelheid ontwikkelen van de circulaire economie: • Wat betreft het samenbrengen van het bedrijfsleven en het onderwijs wordt gewezen op het feit dat veel studenten na hun studie weggaan uit Tilburg (momenteel zo’n 80%), deze studenten moet Tilburg zien te behouden. • Voor oplossingen voor het gebrek aan ruimte voor bedrijven wordt wat betreft kleinere bedrijventerreinen gekeken naar hoe wonen en werken slim te combineren, voor grotere bedrijventerreinen is de herstructurering gaande (waaronder bestaande terreinen beter benutten, het juist bedrijf op de juiste plek).

revitalisering van de bestaande bedrijventerreinen, ze toekomstbestendig maken en zorgen dat de ruimte optimaal wordt benut, is een opgave om voldoende ruimte voor ondernemen te creëren. Daarnaast is de ruimte van Wijkevoort nodig om verder te ontwikkelen. Indien

Wijkevoort doorgang vindt, dan komt er wel ruimte vrij voor bedrijven. Ondernemingsverenigingen hekelen overigens het probleem met het gebrek aan ruimte: “Het probleem met het gebrek aan ruimte noopt ondernemers en organisaties om buiten de gemeentegrenzen te kijken, ondanks de wens om in Tilburg door te groeien.” • Er wordt ingezet op duurzame economie, circulariteit, energietransitie en klimaatadaptatie. Beleid verschilt richting MKB en grote(re) bedrijven Ambtenaren benoemen het verschil tussen het beleid gericht op het MKB en beleid gericht op (grotere) organisaties: “De gemeente richt zich van nature op het MKB en zzp’ers via Station88 en Midpoint Brabant Services.” Een van de fracties benoemd: “Het beleid gericht op de binnenstad is gericht op verblijf en minder op consumptie. Het vestigingsklimaat wordt hierdoor aantrekkelijker. De vermenging van de functies wonen, werken, horeca is beter geworden.” Wat betreft de grote(re) bedrijven heeft de gemeente een rol in het ontwikkelen van een toekomstbestendige economische strategie en bijpassend beleid, zo wordt benoemd, waarbij brede welvaart het uitgangspunt moet vormen. Ook ondernemingsverenigingen

50

erkennen het belang van brede welvaart en ziet daartoe kansen gezien de veelheid aan bedrijven in het MKB in Tilburg.

Het beleid wordt positief ervaren, maar de uitvoering soms als omslachtig en kent regeldruk Over het algemeen bestuurt de gemeente goed, zo wordt benoemd door ondernemingsverenigingen en samenwerkingspartners van de gemeente. Er is ruimte voor verschillende soorten ondernemers en organisaties, erkennen zij. Sommige fracties noemen het beleid echter omslachtig, bijvoorbeeld met vergunningsaanvragen voor evenementen. De regeldruk zou verminderd moeten worden. “Met name kleinere ondernemers zijn aan het worstelen met betrekking tot de grote regeldruk.” De samenwerking met de gemeente en de rol van accountmanagers worden gewaardeerd Ondernemers, organisaties, ondernemingsverenigingen en samenwerkingspartners van de gemeente waarderen de samenwerking met de gemeente en de rol van accountmanagers van de gemeente. Zij benoemen dat de samenwerking goed is; het is gemakkelijk om te overleggen, de gemeente denkt mee, communiceert goed en men is tevreden over de samenwerking met het college van B&W, ambtenaren en de gemeenteraad.

Ook wordt goed naar ondernemers geluisterd: “De gemeente en ondernemingsverenigingen kunnen elkaar goed vinden, de gemeente zet zich in voor ondernemers en organisaties, bij vragen vanuit ondernemers luistert de gemeente met een open houding en een nee vanuit de gemeente is dan ook prima.” Dit beeld heerst ook bij fracties: “De gemeente voert gesprekken met ondernemers, probeert problemen op te lossen, denkt mee met ondernemers. Ondernemers lijken tevreden met de rol van de gemeente en begrijpen dat de gemeente ook niet alles op kan lossen.” Ook de rol van de accountmanagers van de gemeente wordt door ondernemingsverenigingen en samenwerkingspartners van de gemeente meermaals genoemd: “De accountmanagers van de gemeente zijn toppers, zij zijn aanspreekpunt en zijn bezig met het laten landen van bedrijven en het creëren van crossovers tussen bedrijventerreinen en de binnenstad.” Informatievoorziening over het ondernemings- en vestigingsklimaat richting gemeenteraad onvoldoende Sommige fracties noemen het beleid omtrent het ondernemings- en vestigingsklimaat een papieren werkelijkheid; er is weinig echt over bekend en er komt weinig informatie over naar de gemeenteraad. De gemeenteraad hoort bijvoorbeeld weinig terug over de inzet en resultaten van Citymarketing op het gebied van vestigings- en ondernemersklimaat.

Ook wordt benoemd dat: “Het college geneigd is de raad te vertellen wat er allemaal goed gaat, maar de raad wil ook weten waar het niet goed gaat en waar het beter kan en moet, eventueel met hulp vanuit de raad ten aanzien van budgetten, regelingen, faciliteiten, middelen, etc.”

4.3 Suggesties vanuit de gemeente Tilburg Geïnterviewde wethouders, betrokkenen vanuit de ambtelijke organisatie en (burger)raadsleden benoemen diverse zaken ter verbetering in relatie tot het ondernemings- en vestigingsklimaat. De verbetersuggesties die zijn genoemd heeft de RKT ingedeeld onder de factoren uit de Monitor Ondernemingsklimaat 202489: 1. 2. 3.

Aanwezigheid van talent Belastingklimaat Faciliterende wetgeving

Geschikte/geschoolde arbeidskrachten, hoogte van personeelskosten e.d. Hoogte en stabiliteit van belastingen, fiscale regelingen e.d. Begrijpelijkheid en uitvoerbaarheid van regelgeving en gedragscodes, ontvankelijkheid overheid op behoeften bedrijfsleven e.d.

89 Monitor Ondernemingsklimaat 2024 | Rapport | Rijksoverheid.nl.

51

4. 5. 6. 7. 8. 9.

Fysieke infrastructuur Digitale infrastructuur Kwaliteit van leven Nabijheid van belanghebbenden Financieringsmogelijkheden Kennisinfrastructuur

10

Energie-infrastructuur

11. 12. 13.

Beschikbaarheid fysieke ruimte Sentiment over bedrijfsleven Stabiliteit en voorspelbaarheid beleid Kwaliteit overheidsdienstverlening

14.

Kwaliteit van wegen, spoornet, luchtvaartnetwerk e.d. IT- en communicatienetwerken, technologische dienstverlening e.d. Kosten van levensonderhoud, criminaliteitscijfers, groen e.d. Aanwezigheid van toeleveranciers, distributeurs, partners, afnemers, e.d. Toegang tot banksysteem, durfkapitaal, subsidies e.d. Universiteiten/hogescholen, (regionale) ecosystemen, samenwerking tussen bedrijven/overheden/kennisinstellingen e.d. Duurzame energiebronnen, energieprijzen, capaciteit elektriciteits- en gasnet e.d. Locaties voor ondernemers, verkrijgbaarheid milieuvergunningen e.d. Samenwerking werkgevers-werknemers, publiek/politiek sentiment e.d. Duidelijke transitiepaden en langetermijndoelen, eenduidig toezicht en handhaving e.d. Toegankelijkheid, vindbaarheid en snelheid van overheidsdienstverlening zoals uitgevoerd door bijv. de Kamer van Koophandel, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen e.d.

Figuur 3: Factoren die het ondernemings- en vestigingsklimaat beïnvloeden uit de Monitor Ondernemingsklimaat 2024

College van B&W Geïnterviewde wethouders benoemen de volgende zaken ter verbetering in relatie tot het ondernemingsen vestigingsklimaat: • Beschikbaarheid fysieke ruimte: Er is te lang gewacht met investeringen in wijkwinkelcentra, zoals bijvoorbeeld het Koningsplein. Het aanvragen voor vergunningen voor evenementen dient gemakkelijker te worden. En evenementen worden soms te groot voor Tilburg waardoor organisatoren over de gemeentegrenzen heen kijken, dit geeft wel weer ruimte voor nieuwe initiatieven overigens. • Stabiliteit en voorspelbaarheid beleid: De versterking van de strategische positionering had eerder dienen te starten. Doordat de economische strategie nog niet gereed is, is het overkoepelende overleg daarover nog niet op vlieghoogte, dit kan beter. Ambtelijke organisatie Geïnterviewde ambtenaren benoemen de volgende zaken ter verbetering in relatie tot het ondernemingsen vestigingsklimaat: • Nabijheid van belanghebbenden: Een betere samenwerking tussen ondernemers en organisaties onderling om samen te werken aan vernieuwing en een nieuw verdienvermogen is nodig. Evenals netwerkvorming tussen ondernemers en organisaties. Tilburg is een MKB stad, er bestaat een grote diversiteit in sectoren. Krachten bundelen is daardoor lastiger, er is weinig tijd voor netwerkvorming binnen het MKB.

Terwijl een gezamenlijke agenda van ondernemers en organisaties en gezamenlijke lobby-activiteiten en dergelijke nuttig kan zijn. • Kennisinfrastructuur: Een betere samenwerking tussen overheid, ondernemers en organisaties en kennis-/onderwijsinstellingen is nodig. • Energie-infrastructuur: Voor de inzet op de taakvelden duurzame economie met circulariteit, energietransitie en klimaatadaptatie'moet er meer uitvoeringskracht komen. Gemeenteraad Geïnterviewde (burger)raadsleden benoemen de volgende zaken ter verbetering in relatie tot het ondernemings- en vestigingsklimaat: • Faciliterende wetgeving: De gemeente kan pro-actiever communiceren over wat er mogelijk is aan ondersteuning voor ondernemers en organisaties. Ook dient de gemeente bureaucratie en regeldruk te verminderen. En kan de gemeente beter meedenken in het belang van de ondernemer en organisaties, bijvoorbeeld wanneer wegen moeten worden afgesloten moet dit tijdig gecommuniceerd worden aan ondernemers en organisaties. • Fysieke infrastructuur: Een betere bereikbaarheid van ondernemers en organisaties bewerkstelligen. • Kwaliteit van leven: Balans bewaren tussen economische ontwikkeling en leefbaarheid, waaronder bijvoorbeeld rekening houden met zorgen van omwonenden van Wijkevoort. Ook arbeidsmigranten blijven nodig, op een menswaardigere manier werken en wonen blijven combineren. 52

• •

• •

•

Kennisinfrastructuur: Aansluiting MBO/HBO/Universitair onderwijs naar het bedrijfsleven verbeteren. Leid op voor waar vraag naar is binnen Tilburg. Energie-infrastructuur: Meer aandacht nodig voor de versnelling van de circulaire economie, energietransitieen vergroening. De gemeente moet soms ook vaker afdwingen; handhaven op basisafspraken die nodig zijn voor verduurzaming en het moeilijke gesprek met ondernemers en organisaties niet ontwijken. Voor de herstructurering van bedrijventerreinen zijn niet alleen lange lijnen, maar ook lef en actie op de korte termijn nodig. En een gezamenlijke aanpak vanuit Green Deals waarbij bedrijven beter met elkaar af gaan stemmen wat er nodig is aan stroom. Beschikbaarheid fysieke ruimte: Leegstand verder aanpakken (met name in de binnenstad). Stabiliteit en voorspelbaarheid beleid: Scherper benoemen wat het profiel van Tilburg is, hierin keuzes maken; het profiel van een stad van makers en het rauwe randje kenmerken Tilburg. En zorg als gemeente dat ondernemers en organisaties zich vestigen, dit lukt onvoldoende. Denk als gemeente in mogelijkheden, ga flexibeler met kansen die out-of-the-box zijn om. Als gemeenteraad tijdige en duidelijke beslissingen nemen ten behoeve van ondernemers en organisaties.

Kwaliteit overheidsdienstverlening: De gemeente werkt samen met samenwerkingspartners die ondernemers en organisaties ondersteunen, bijvoorbeeld Midpoint Brabant (Services) en MindLabs. De vraag leeft hoe alle partijen gezamenlijk het beleid kunnen doorzetten. Ook als gemeente druk (blijven) zetten voor een uitspraak over Wijkevoort bij de Raad van State.

4.4 Suggesties vanuit Tilburgse bedrijven, ondernemingsverenigingen en samenwerkingspartners gemeente Geïnterviewde Tilburgse ondernemers, organisaties, ondernemingsverenigingen en samenwerkingspartners van de gemeente, benoemen diverse zaken ter verbetering in relatie tot het ondernemings- en vestigingsklimaat. De verbetersuggesties die zijn genoemd heeft de RKT ingedeeld onder de factoren uit de Monitor Ondernemingsklimaat 2024 (zie hoofdstuk 2) 90: • Aanwezigheid van talent: Studenten op MBO/HBO/Universitair niveau in Tilburg zien te behouden. Studenten zien de waarde van het MKB onvoldoende. • Faciliterende wetgeving: Ondernemers en organisaties kunnen zelf actiever zoeken naar relevante gemeentelijke regelingen. Ook kan de gemeente verder inzetten op betere ondersteuning van ondernemers en organisaties en duidelijkheid over wat ondernemers en organisaties van de gemeente kunnen verwachten. Hiervoor moeten de gemeente en ondernemers en organisaties beter gaan samenwerken. • Kwaliteit van leven: De overlast van dak- en thuislozen en verwarde personen neemt toe, het gevoel van veiligheid en leefbaarheid staat onder druk bij ondernemers, organisaties en inwoners. • Nabijheid van belanghebbenden: De drempel voor sommige ondernemers om de gemeente te benaderen voor gemeentelijke regelingen is vaak hoog.

Samenwerkingspartners van de gemeente moeten hier een actieve rol in (blijven) spelen door gemeentelijke regelingen zelf te verstrekken (in samenwerking met de gemeente). Ook dienen gemeentelijke regelingen meer op maat te zijn. • Beschikbaarheid fysieke ruimte: Het gebrek aan ruimte zorgt dat bedrijven niet kunnen uitbreiden en daardoor vertrekken. De binnenstad van Tilburg staat niet op de landelijke kaart bij grotere organisaties, onder andere door een gebrek aan ruimte voor grotere organisaties en een minder aantrekkelijke historische uitstraling van de binnenstad in vergelijking met steden als Breda en ‘sHertogenbosch. • Stabiliteit en voorspelbaarheid beleid: Scherper benoemen wat het profiel van Tilburg is, hierin keuzes maken; profiel gericht op: we doen het samen, we verbinden. Ook wordt aangegeven dat in Tilburg ondernemers en organisaties goed in staat worden gesteld om nieuwe dingen te starten, maar dat Tilburg minder gericht is op het kunnen doorgroeien. Ook het verder ontwikkelen van trots zijn op Tilburg en de mentaliteit van ‘we gaan het doen’ is nodig. En Citymarketing dient met samenwerkingspartners van de gemeente beter te gaan samenwerken en de ondernemer beter weten te bereiken; onder andere laten zien wat er te doen is in de stad en een grotere rol spelen in het promoten van Tilburg als vestigingsplaats.

Verder wordt benoemd dat de verbindingen tussen verschillende gebieden in Tilburg verbeterd kunnen worden door een betere synergie 90 Monitor Ondernemingsklimaat 2024 | Rapport | Rijksoverheid.nl.

53

tussen ondernemingsverenigingen, samenwerkingspartners van de gemeente en de gemeente zelf (denk aan VNO-NCW, BORT, Midpoint Brabant (Services), BMT, Citymarketing en het Ondernemingsadvies van de gemeente). Sommige ondernemers zien ook graag dat zij duidelijke aanspreekpunten hebben binnen de gemeente die snel reageren en oplossingen aandragen. En een gemeente die kansen aanpakt en buiten de lijntjes durft te kleuren. In lijn hiermee volgt hieronder een illustratieve quote van een ondernemer: “Het verplicht verduurzamen raakt mij als ondernemer hard. Naast de financiële investering die ik moet doen, moet een en ander ook mogelijk zijn in relatie tot de netcongestieproblematiek, wat niet het geval is. Omdat uitbreiding op het stroomnet niet mogelijk is, kan ik niet voldoen aan de verplichtingen rondom verduurzamen, hoe graag ik dat ook zou willen. Ook in mijn zoektocht naar uitbreidingsmogelijkheden ervaar ik dat de gemeente niet meewerkt; er worden vanuit de gemeente geen alternatieven geboden voor locaties, er volgt weinig communicatie over de mogelijkheden en er heerst weinig betrokkenheid vanuit de gemeente richting mij als ondernemer. Ik wil Tilburg liever niet verlaten na al tientallen jaren hier gevestigd te zijn, maar ik voel mij inmiddels genoodzaakt over de gemeentelijke grenzen heen te kijken.