RKT_Onderzoeksrapport_Ondernemings en vestigingsklimaat def

U constateert dat er op dit moment geen specifiek door ons of door de gemeenteraad vastgestelde (overkoepelende en integraal samenhangende) visie dan wel een overkoepelend beleid op het ondernemings- en vestigingsklimaat is. Het beleid is nu opgenomen in verschillende beleidsterreinen, waar het in een andere ook passende samenhang is opgesteld. Wij leggen een nieuwe economische strategie voor ter besluitvorming aan de gemeenteraad. De aanleiding voor deze strategie ligt onder meer besloten in uw observaties. Wij hebben in onze ogen deze aanbeveling daarmee opgevolgd. Aanbeveling 3 - Creëer ruimte voor bedrijven (in samenhang met conclusie 5) Wij herkennen de signalen van ondernemers over de ruimtevraag van het bedrijfsleven, hebben daar aandacht voor en spelen daar binnen onze mogelijkheden ook op in. Behoudens de ontwikkeling van Wijkevoort, waartegen beroep is ingesteld bij de Raad van State, zijn in Tilburg geen nieuwe ontwikkelingen van bedrijventerreinen voorzien, mede ook een gevolg van eerder gemaakt bestuurlijke keuzes. Wij hebben de afgelopen tijd, voortvloeiend uit het 'Akkoord meer voor elkaar' en met instemming van de gemeenteraad, daarom volop ingezet op het revitaliseren van bestaande bedrijventerreinen, en zullen dat ook blijven doen.

Dit is een proces van lange adem waarin we naast de ruimtevraag, ook andere maatschappelijke transities zoals de energietransitie, klimaat en circulariteit meenemen. Wij zijn van mening dat ruimte gevonden kan worden in het beter benutten van de bestaande werklocaties. Dat betekent inzetten op het 'juiste bedrijf op de juiste plek' voor bijvoorbeeld watergebonden kavels en bedrijven met een lage milieucategorie (1 en 2). Of door de bebouwingsmogelijkheden van een kavel te optimaliseren. Dit vraagt ook om juridische verankering in het Omgevingsplan. De aanbeveling ligt in het verlengde van het vigerend beleid en zien wij als zodanig als een aanmoediging om door te gaan met het beleid. Op dit moment hebben wij (gemiddeld genomen) een kwantitatieve ruimtebehoefte van zo'n 140ha aan werklocaties. Deze opgave benaderen wij op dit moment met de realisatie van Wijkevoort (40 tot 80ha) en het revitaliseren van onze bestaande bedrijventerreinen (inzet 60ha). Ook zien wij kansen voor binnenstedelijke verdichting van gemengde woon- en werkgebieden zoals de Kanaalzone en de Kennis-as. Op dit moment hebben wij naast het vastgestelde bestemmingsplan Werklandschap Wijkevoort, in totaal voor circa 35ha ontwikkelingen in beeld met het programma revitaliseren bedrijventerreinen.

Ook werken wij aan ruim de toevoeging en vernieuwing van zo'n 8ha ruimte voor bedrijvigheid in binnenstedelijke gebiedsontwikkeling. Dit zijn indicatieve cijfers en de status van verschillende ontwikkelingen loopt daarbij sterk uiteen. Verder werken we aan gemengd woon- en werkgebieden waarmee ruimte wordt gemaakt voor werk binnen de bestaande stad en dorpen. Een voorbeeld hiervan is de gebiedsontwikkeling Kenniskwartier. Aanbeveling 5 - Informatievoorziening aan de gemeenteraad (in samenhang met conclusie 3) U geeft aan dat meerdere raadsfracties aangeven dat de informatievoorziening aan de raad over het thema ondernemings- en vestigingsklimaat onvoldoende is, en dat de raad hier weinig vragen over stelt. Wij zijn in tegenstelling tot de RKT van mening dat de raad, gevraagd en ongevraagd, regelmatig geïnformeerd wordt over het ondernemings- en vestigingsklimaat. Naast de informatie die wij verstrekken in het kader van de 20

beleid- en begrotingscyclus, informeren we de gemeenteraad verder via informatiebrieven, informatiedebatten en de openbare 'economische monitor' over diverse onderwerpen die het vestigingsen ondernemersklimaat betreffen. Bijvoorbeeld over ontwikkelingen over evenementen(beleid), ontwikkelingen binnen de detailhandel & Binnenstad, over het programma Revitalisering bedrijventerreinen en in het kader van de economische strategie (in wording). Een overzicht van raadsbrieven en raadsbijeenkomsten ter zake is als bijlagen bij deze brief gevoegd. Wij lezen uw conclusie 3 zodanig, dat de door u gesproken vijf fracties uit de gemeenteraad van Tilburg aangeven graag meer en/of andere informatie wensen te ontvangen over het vestigings- en ondernemingsklimaat in Tilburg. Wij nemen uw aanbeveling hierin over. De vraag hoe de raad betrokken wil worden bij de economische strategie zullen wij bij de behandeling van de strategie in de raad op tafel leggen. Op basis van dat antwoord zullen wij in de volgende periode informatievoorziening naar de raad waar nodig en gewenst opnieuw inrichten en stroomlijnen.

Aanbeveling 6 - Open houding richting Tilburgse bedrijven Wij zijn blij met de constatering van de Rekenkamercommissie dat Tilburgse bedrijven en ondernemingsverenigingen over het algemeen de opstelling van de gemeente waarderen; dat het gemakkelijk is om te overleggen, dat de gemeente luistert, meedenkt, goed communiceert en men tevreden is over de samenwerking met ons, met ambtenaren en met de gemeenteraad. Dit zien wij ook terug in de ondernemerspeiling die wij periodiek uitvoeren. Ook de waardering voor de rol van accountmanagers en het team ondernemersadvies van de gemeente zien we daarin terug. • Met het programma revitaliseren loopt Tilburg landelijk voorop. Een open houding, samenwerking en 'out of the box denken' zijn nodig om van dit programma een succes te maken en kenmerken onze werkwijze. Hier dagen wij ondernemers ook toe uit. Wij onderschrijven de meerwaarde van out-of-the-box denken en streven waar mogelijk en toegestaan naar 'ja mits' in plaats van 'nee tenzij1. We proberen onze dienstverlening zo laagdrempelig en eenvoudig als mogelijk in te richten; • Voor de ontwikkeling van binnenstedelijke werkmilieus zoals de Kanaalzone en het Beneluxterrein en het innovatiedistrict Spoorzone-Kenniskwartier (Kennis-as) voeren wij gesprekken met ondernemers, bedrijven en onderwijs- en kennisinstellingen.

Dit zullen wij de komende periode intensiveren; • De samenwerking met het georganiseerde bedrijfsleven in onze regio verloopt goed. Wij zijn blij met de hoge organisatiegraad op onze bedrijventerreinen (via vitaal verenigingen, TOF en het BORT) en in de stedelijke omgeving (via onder meer ondernemersverenigingen, de BIZ- samenwerkingen en BMT). Midpoint Brabant speelt strategisch en uitvoerend een belangrijke rol, Mindlabs vormt een vliegwiel voor innovatie. Met de economische strategie zijn wij voornemens om deze en andere samenwerkingsverbanden effectiever te benutten voor innovatie, talentontwikkeling en R&D. Wij nemen uw aanbeveling over om onze open houding naar bedrijven vast te houden en zullen aandacht blijven houden voor mogelijke vermindering van administratieve lasten en het meedenken en aandragen van 'out- of-the-box'-oplossingen. Aanbeveling 7 - Integraal overzicht samenwerkingspartners Tilburg werkt al jaren als netwerkstad, dicht bij haar bedrijven en inwoners en wil voorop blijven lopen met een actieve, anticiperende, stimulerende en samenwerkende houding. Samen met gemeenten in de regio Hart van Brabant en Midpoint Brabant Services werken we aan één integraal platform waar iedere ondernemer in iedere fase van zijn onderneming met elke vraag terecht kan: De Onderneming Centraal.

Uw aanbeveling om meer integraal verbindingen tussen samenwerkingspartners te leggen nemen wij mee in de ontwikkeling van dit concept. Ondernemers kunnen hier met ondernemersdeskundigen een breed georiënteerd toekomstgesprek voeren en worden vraag- en opgavegericht geholpen en/of doorverwezen naar de juiste specialisten. Vanaf 2026 implementeren we dit concept stapsgewijs. Het platform is zowel bedoeld voor ondernemers die een volgende stap willen zetten, als voor ondernemers die tegen een probleem aanlopen. We werken aan het realiseren van één platform voor ondernemersondersteuning: De Onderneming Centraal. Daardoor hoeft een ondernemer niet te weten welke samenwerkingspartner, wat doet. Hij of zij kan op één plek terecht met elke vraag die leeft. 21

Uw aanbeveling ten aanzien van de samenwerking met Marketing Tilburg zullen wij in onze overleggen met hen bespreken en verder oppakken. Aanbeveling 8 - Behoud van talent De stedelijke en regionale economische ontwikkeling wordt voor een belangrijk deel bepaald door de mate waarin bedrijven, onderwijsinstellingen en overheden erin slagen om talent aan te trekken, te binden/behouden. Het benutten en ontwikkelen van talent is, mede gezien de krappe arbeidsmarkt, cruciaal voor een veerkrachtige economie en voor brede welvaart. In 2023 hebben wij dit al erkend en in regionaal verband een 'agenda talentbehoud' vastgesteld (collegebesluit 4 juli 2023, nr. 17). Met kennisinstellingen en MKB-bedrijven hebben wij, aanvullend op het reguliere HR-instrumentarium ingezet op een betere communicatie over vacatures, het instellen van traineeships, en inzet op matching op skills, naast diploma's en kwalificaties. Ook hebben wij in samenwerking met MindLabs en Midpoint programma's opgezet zoals 'startups for society' om talent te binden aan stad en regio. Wij zien uw aanbeveling als aanmoediging om onze aanpak van 'Talent in Beeld' voort te zetten. Tot slot Wij kijken er naar uit om samen met de gemeenteraad de komende periode aan de slag te gaan met de aanbevelingen en stappen te zetten in een beter ondernemers- en vestigingsklimaat, binnen de context van brede welvaart.

Met vriendelijke groet, Het college,

mr. A. van Berckel, MBA gemeentesecretaris

drs. Th.L.N. Weterings burgemeester

Bijlage: 1. Concept-rapport Rekenkamer 'Tilburg onderneemt!' (d.d. juni 2025) 2. Overzicht raadsbijeenkomsten economie, vestigings- en ondernemingsklimaat juni 2023-2025 3. Overzicht raadsinformatiebrieven economie, vestigings- en ondernemingsklimaat juni 2023-2025

22

DEEL 3 NOTA VAN BEVINDINGEN

23

1. Visie en definitie Tilburgse ondernemings- en vestigingsklimaat Paragrafen 1.1 t/m 1.6 uit hoofdstuk 1 beschrijven: • Of en welke visie de gemeente hanteert ten aanzien van het ondernemings- en vestigingsklimaat (deelvraag 1). • Hoe de visie tot stand is gekomen (deelvraag 2). • Of er specifieke groepen ondernemers en organisaties benoemd zijn waar de gemeente (extra) op inzet (deelvraag 5).

1.1 Tilburg als slimme en duurzame maakstad Tilburg staat van oudsher bekend om haar maakindustrie. De stad heeft zich de afgelopen decennia voortdurend opnieuw uitgevonden. Van voorheen textielstad naar moderne industriestad (logistiek en detailhandel), naar Tilburg als slimme en duurzame maakstad. Met de komst van nieuwe technieken, zoals robotisering en kunstmatige intelligentie en de bijbehorende nieuwe economie (‘Next Economy’), dient zich immers een digitale, datagedreven economische structuur aan, zo benoemt de gemeente in het (Bestuurs)akkoord ‘Meer voor elkaar’ 2022-2026 (vanaf nu: Akkoord)13. Bij een slimme en duurzame stad van makers gaat het om het duurzaam verslimmen van producten, diensten en processen door middel van ontwikkeling en toepassing van productie-, simulatie- en data- en communicatietechnologieën. 14 De Tilburgse maakindustrie is overigens zeer divers. De bouw-, metaalproducten-, meubel-, voedingsmiddelen, chemische en grafische industrieën zijn bovengemiddeld aanwezig.15 Het MKB (met 2-250 werknemers) is daarin relatief sterk vertegenwoordigd. Binnen die groep is het aantal bedrijven dat 10 of minder medewerkers heeft het grootst: namelijk 23.723 bedrijven. We noemen dat ook wel het micro-MKB. Hieronder vallen 19.763 bedrijven met 1 werkzaam persoon (ZZP). De groep die tussen de 10 en 250 medewerkers heeft is 1.245 bedrijven groot.

In de raadsbrief ‘Motie duurzaamheidbeleid MKB’16 van 5 november 2024 wordt benoemd dat 98% van de ondernemers in Tilburg tot het MKB behoort. Hieruit blijkt ook dat de gemeente niet (extra) inzet op het aantrekken en/of behouden van specifieke sectoren of groepen ondernemers of organisaties. Uit het Akkoord blijkt verder dat de gemeente een slimme en duurzame maakstad wil waarmaken door in te zetten op (het faciliteren van) digitalisering, circulaire economie17, energietransitie en talentontwikkeling.

1.2 Drie opgaven centraal in het Akkoord De gemeente benoemt in het Akkoord (pg. 5 en 11): “… het verhaal van de stad en wat ons te doen staat maken we samen. Daarom zijn we al bij de totstandkoming van het Akkoord het gesprek aangegaan met alle partijen in de raad. En dat blijven we doen. Steeds zoeken we de balans tussen onderwerpen die al meteen duidelijk moeten zijn voor iedereen en onderwerpen waar we samen met anderen willen bepalen wat nodig is… Om de stad ook naar de toekomst toe een aantrekkelijke en fijne stad te laten zijn, zien we

13 Gemeente Tilburg. Meer voor elkaar – Akkoord gemeente Tilburg 2022-2026. 14 Tilburg Ontwikkelt Zich Tot Slimme En Duurzame Maakstad 2 | Brabant in Business 15 Tilburg Ontwikkelt Zich Tot Slimme En Duurzame Maakstad 2 | Brabant in Business 16 Gemeente Tilburg (5 november 2023). Raadsbrief ‘Motie duurzaamheidbeleid MKB’.

17 D.w.z. lokale productieketens met lokale verwerking en verwaarding van grondstoffen

24

drie opgaven als cruciaal. Deze opgaven pakken we samen met de inwoners, (maatschappelijke) organisaties en ondernemers op. Ze hebben een gezonde balans van sociaal, economie en ecologie. En ze hebben zowel betrekking op de bestaande stad (beheeropgave) als op de toekomstige stad (ontwikkelopgave).” Het gaat dan om de opgaven: Tilburg Kansrijk, Tilburg Groen en Duurzaam, Tilburg Groeit, Bloeit en Bruist. Deze opgaven staan centraal in de bestuursperiode 2022-2026.

1.3 Opgave ‘Tilburg groeit, bloeit en bruist’ in relatie tot het Tilburgse ondernemingsen vestigingsklimaat Met name de onderdelen uit de opgave ‘Tilburg groeit, bloeit en bruist’ raken ondernemers en het ondernemings- en vestigingsklimaat, zo blijkt uit de beschrijving van deze onderdelen waarbij er een relatie wordt gelegd met het ondernemings- en vestigingsklimaat. Denk bijvoorbeeld aan: • De beweging naar de Next Economy waarbij digitalisering, circulaire economie en talentontwikkeling centraal staat; • Het herontwikkelen van bedrijventerreinen (op innovatieve wijze ruimte creëren gezien de beperkte ruimte die momenteel beschikbaar is) en het herstructureren van bedrijventerreinen (verduurzaming en vergroening); • De realisatie van bedrijventerrein Wijkevoort als innovatiecampus (waarbij bedrijfsleven en onderwijs worden samengebracht); • Het stimuleren van sport, kunst, evenementen, cultuur en natuur. Zie tevens bijlage 2 voor een gedetailleerde beschrijving. De gemeente hanteert echter geen definitie van wat het ondernemings- en vestigingsklimaat inhoudt, zo blijkt uit het Akkoord en uit de overige beleidsanalyse door de RKT. Om helder te krijgen wat onder het ondernemings- en vestigingsklimaat wordt verstaan, baseert de RKT zich op de definitie uit de Monitor Ondernemingsklimaat 2024 (pg.

8)18: “Het ondernemingsklimaat verwijst naar de omstandigheden en factoren waarmee bedrijven worden geconfronteerd bij het oprichten, laten groeien en exploiteren van hun activiteiten (zie, o.a., World Bank, 2022). Het vestigingsklimaat wordt beschouwd als onderdeel van het ondernemingsklimaat, toegespitst op de aantrekkelijkheid van een land of regio voor internationaal opererende bedrijven.”

1.4 Kadernota economie, cultuur en evenementen en Kadernota ruimte voor wonen, werken en mobiliteit Het Akkoord hangt op het vlak van het ondernemings- en vestigingsklimaat samen met twee Kadernota’s. In de Kadernota economie, cultuur en evenementen uit mei 2021 19 wordt door de gemeente (direct of indirect) een relatie naar het ondernemings- en vestigingsklimaat gelegd via de ambities: • Een stevige en vitale basis: Werk- en leefomgeving dient vitaal en aantrekkelijk te blijven. Een stevige en vitale economische basis blijft voorwaarde. De Tilburgse economie moet op basis van ondernemerschap en innovatie tijden van economische tegenspoed het hoofd kunnen bieden en kunnen inspelen op de ontwikkelingen en nieuwe kansen die zich voordoen. Dit leidt niet alleen tot inkomenszekerheid voor de Tilburgers, maar ook tot actieve deelname aan onze maatschappij en tot het ontwikkelen en benutten van ieders talenten. • Onze economische topstrategie: Verzilveren kansen Next Economy. Voor een vitaal Tilburg en een vitale regio werkt de gemeente aan een slimme en circulaire economie die op volle toeren draait en die weerbaar en wendbaar is naar de toekomst. Een economie waarin iedere Tilburger zijn/haar talent kan ontplooien, met werk dat bij hem/haar past.

De kansen die de nieuwe digitale en circulaire economie biedt worden in Tilburg en de regio verzilverd met een focus op de ’mens en maatschappij’-kant van innovatie en de digitale economie. • Cultuur draagt naast haar intrinsieke waarde samen met evenementen bij aan een dynamisch en inspirerend ondernemings- en vestigingsklimaat: Cultuur en evenementen zijn belangrijke onderdelen van het Tilburgse ondernemings- en vestigingsklimaat. Een levendig en inspirerend leefklimaat zorgt voor een boeiende stadsdynamiek en biedt de nodige brandstof voor innovatie, 18 De gemeente Tilburg hanteert zelf geen definitie. Daarom baseert de RKT zich op de definitie uit: Monitor

Ondernemingsklimaat 2024 | Rapport | Rijksoverheid.nl. 19 Gemeente Tilburg (mei 2021). Kadernota economie, cultuur en evenementen. 25

•

moderne ambachtelijkheid en de creatieve industrie. Het bevordert bovendien de Tilburgse aantrekkingskracht voor talent en voor innovatieve bedrijven om in de stad te blijven of er zich te vestigen. Streven in Tilburg daarom naar een divers en kwalitatief hoogwaardig aanbod van evenementen en naar een bruisende (binnen)stad. De ambitie om Tilburg in Nederland te onderscheiden als innovatieve cultuur- en makerstad met een grote diversiteit aan makers, culturele broedplaatsen, podia en festivals. Een stad waar economie en cultuur elkaar versterken. Bijdragen aan brede welvaart: Een overkoepelende ambitie (die verder reikt dan alleen het veld Economie, Cultuur en Evenementen) is een evenwichtige ontwikkeling van Tilburgs economische, sociaal-culturele en ecologische kapitaal (brede welvaart). De gemeente streeft in de komende jaren een verbetering na van de duurzaamheidsscore en een top 100 positie op de ranglijst van Nederlandse gemeenten.

In de Kadernota ruimte voor wonen, werken en mobiliteit uit mei 202120 blijkt ook de relatie naar het ondernemings- en vestigingsklimaat: Tilburg dient aantrekkelijk, bereikbaar en concurrerend te zijn, als functioneel onderdeel van een groter stedelijk netwerk; met een herkenbare identiteit, meer groen en water en leefbare wijken. Deze ambitie vraagt om ruimte voor wonen, werken en mobiliteit, en vertaalt zich in een levendige en veerkrachtige stad met een economie die op volle toeren draait. Een stad die inspeelt op de ontwikkelingen van nu en zich robuust ontwikkelt naar de toekomst. Daarmee draagt de gemeente bij aan de basisvoorwaarden voor brede welvaart en is er ruimte voor een passende woning, opleiding en werk voor elke Tilburger. Een stad waar bedrijvigheid op verschillende typen werklocaties in de stad een plek vindt en waar we ons op een slimme, veilige en gezonde manier kunnen verplaatsen.

“We investeren bijvoorbeeld in de binnenstad van de 21e eeuw en de voorgenomen ontwikkeling van Wijkevoort. We stemmen ons bereikbaarheidsnetwerk op onze ambities af en maken geld vrij voor het continueren van ruimtelijke verkenningen… Er is in toenemende mate behoefte aan innovatie-hotspots waar naast bedrijvigheid ook onderwijs een plek vindt. Hotspots waar open innovatie plaatsvindt en waar faciliteiten worden gedeeld. Denk hierbij aan incubators, testomgevingen (fieldlabs) proeftuinen (living labs) en andere campusachtige ontwikkelingen. In onze binnenwijkse bedrijventerreinen zullen we een goede mix van wonen en werken moeten behouden. Ook op de grotere bedrijventerreinen bestaat soms behoefte aan een mate van menging, maar dan vooral van ondersteunende functies… Bij het creëren van brede welvaart zijn voldoende werkgelegenheid in een circulaire en slimme economie belangrijke bouwstenen. Het ontwikkelen van het innovatiedistrict Spoorzone (met onder andere Mindlabs, Station 88 en de LocHal) als brandpunt van ondernemerschap in de stedelijke kenniseconomie en de ambities met betrekking tot de kennis-as Tilburg University campus–Spoorzone passen in de transitie naar deze nieuwe economie. De Spoorzone fungeert door deze ontwikkeling als een aanjager van vernieuwing van de gehele economie van Tilburg en omstreken.

… Het vestigingsklimaat versterken we verder ook door ontwikkeling van onze landschapsparken. Mobiliteit is geen op zichzelf staande opgave, maar is wel bepalend en randvoorwaardelijk voor de haalbaarheid en maakbaarheid van onze stedelijke ambities. Vrijwel alle ruimtelijke claims voor wonen en werken hangen direct samen met de opbouw van ons mobiliteitsnetwerk. Het gaat om het gebruiken van bestaande ’ruimte’ binnen dit netwerk. Of het gaat juist om extra (verblijfs-) ruimte maken en dus investeren… … De mobiliteitsagenda013 vormt daarnaast de multimodale basis voor verdere doorontwikkeling van de stad. We geven hiermee aan hoe we gaan sturen op het verminderen van het autobezit in de binnenstad, hoe we stedelijke snelfietsroutes kunnen inzetten voor de verdichting en voor de bereikbaarheid van bedrijventerreinen. Daarnaast sturen we ook op een toegankelijk systeem voor iedereen met oog voor deelmobiliteit en extra aandacht voor lopen. En we zetten nadrukkelijk in op het verbeteren van de verkeersveiligheid in onze woonwijken en rondom scholen. Maar ook hoe we het toekomstig openbaar vervoer met een nieuw station, met nieuwe technieken (‘Mobility as a Service’) en met duidelijkere ’dikke’ openbaar vervoersassen in de stad kunnen sturen op verdere verstedelijking.

20 Gemeente Tilburg (mei 2021). Kadernota ruimte voor wonen, werken en mobiliteit.

26

Hierbij speelt ook het Wilhelminakanaal een belangrijke rol om invulling te geven aan een trimodale ontsluiting van onze bedrijventerreinen en aan het versterken van het goederenvervoer over water.” Bron: Gemeente Tilburg (mei 2021). Kadernota ruimte voor wonen, werken en mobiliteit.

1.5 Beleidsnota’s Toekomstig werklocatiebeleid, Versnelling Next Economy en Koersdocument Tilburg circulair Het Akkoord hangt op het vlak van het ondernemings- en vestigingsklimaat samen met meerdere Beleidsnota’s; met name met de Beleidsnota’s Toekomstig werklocatiebeleid 21, de Versnelling Next Economy22 en Koersdocument Tilburg circulair23. Beleidsnota Toekomstig werklocatiebeleid De ontwikkeling en dynamiek in de Tilburgse economie vraagt om een meer kwalitatieve visie op de Tilburgse werklocaties. Enerzijds omdat de beschikbare ruimte veel beperkter is en meer onder druk staat. Anderzijds omdat de vestigingscriteria aan het veranderen zijn onder invloed van de verduurzamingsopgaven, de transitie naar een circulaire economie, verslimming door digitalisering en robotisering en de ontwikkeling van nieuwe sectoren zoals smart industries, smart logistics en smart services (Next Economy). De Beleidsnota ‘Toekomstbestendige werklocaties’ 2020-2025 uit maart 2020 komt daaraan tegemoet. De Beleidsnota geeft richting aan hoe de gemeente met de huidige en toekomstige ruimte voor bedrijvigheid om wil gaan.

Dit betekent met name werklocaties voorbereiden op de toekomst door te zorgen dat de basis op orde is, werklocaties goed bereikbaar laten zijn en voldoen aan de eisen die de Next Economy stelt, beschikbare ruimte voor bedrijven behouden, versterken en slim benutten (zie voor verdere detaillering hieronder) en inspelen op veranderende behoeften van bedrijven en talenten door het op kansrijke locaties faciliteren van nieuwe, moderne, gemixte werkgebieden.

Doelstellingen en acties binnen beschikbare ruimte voor bedrijven behouden, versterken en slim benutten (pg. 1 en 2): “• De bedrijventerreinen voor moderne industrie en logistiek behouden ter versterking van ons “Smart” of “slimme” sectoren. We spreken in deze nota over smart industry, smart logistics en smart services. Deze sectoren hebben zoals de naam doet vermoeden een sterke link met de industrie, logistiek en dienstverlening, met als belangrijkste verschil dat deze “slimme” of “smart” sectoren gebruik maken van een verregaande digitalisering en verweving van apparaten, productiemiddelen en organisaties. Zo ontstaan er nieuwe businessmodellen en manieren van produceren. De kennis die deze sectoren ‘produceren’ kan vervolgens weer toegepast worden in meer ‘traditionele’ bedrijven. • We kijken kritisch naar nieuwe uitgifte en wegen dit af aan de hand van de maatschappelijke en economische toegevoegde waarde voor Tilburg. • Ruimte houden voor het lokale midden- en kleinbedrijf (MKB) om zich te vestigen en door te groeien en waar nodig en kansrijk daarvoor ruimte creëren, met aandacht voor bedrijvigheid met een specifiek profiel (zoals smart logistics en smart services, starters en bedrijven met hogere milieucategorieën). • Langs havens en Wilhelminakanaal watergebonden bedrijvigheid stimuleren. • Ruimte die binnenwijkse terreinen bieden voor bedrijvigheid, per saldo behouden.

21 Gemeente Tilburg (maart 2020). Beleidsnota ‘Toekomstbestendige werklocaties – Tilburgse werklandschappen klaar

voor de Next Economy’ 2020-2025. 22 Gemeente Tilburg (19 maart 2020). Uitvoeringsnota ‘Versnelling ‘Next Economy’ – Voor een concurrerende, slimme en duurzame Tilburgse economie’ 2020-2021. 23 Gemeente Tilburg (oktober 2020). Koersdocument ‘Tilburg circulair 2021-2025’. 27

• Behoud van onze sterke kantoorlocaties, op andere plekken juist transformatie naar andere functies zoals mkbwerkplaatsen en/of wonen faciliteren.” Bron: Gemeente Tilburg (maart 2020). Raadsvoorstel Beleidsnota ‘Toekomstbestendige werklocaties 2020-2025’.

Beleidsnota Versnelling Next Economy De Beleidsnota (Uitvoeringsnota) ‘Versnelling Next Economy’ uit maart 2020 is bedoeld om het aanpassingsvermogen en de vernieuwingskracht van bedrijven te laten toenemen, de economie te verduurzamen en circulair te maken en talentontwikkeling. Er staan dan ook drie thema’s centraal: digitalisering, duurzaamheid en talent. Het document beschrijft de manier waarop de gemeente haar inzet gaat versterken, om daarmee een aantal ontwikkelingen te versnellen.

“Met de Uitvoeringsagenda Versnelling 'Next Economy' zet de gemeente enerzijds in op het toekomstbestendig en weerbaar maken van de bestaande bedrijvigheid en werkgelegenheid. Dit om ervoor te zorgen dat ondernemers de toekomst van hun bedrijf veilig kunnen stellen in een tijdperk waarin ontwikkelingen steeds sneller, onvoorspelbaarder en disruptiever gaan. Anderzijds zet de gemeente in op het versterken en verder uitbouwen van een nieuwe economie. Talentontwikkeling vormt de ruggengraat voor de inzet op meer veerkracht en wendbaarheid van de mensen die onze economie maken. Om de gewenste versnellingen te stimuleren richten we ons niet alleen op de bedrijven zelf. Het gaat ook om incubators, testomgevingen (fieldlabs), proeftuinen (living labs) en het ontsluiten en openstellen van dit soort locaties bij onderwijsinstellingen en (grote) bedrijven voor meerdere partijen. Open innovatie en gedeelde faciliteiten leiden immers tot meer startups en spin-offs en hebben een magneetwerking naar (jong) talent en nieuwe bedrijvigheid. Het versnellen van de nieuwe economie is niet alleen van belang voor het toekomstbestendig maken van het bedrijfsleven en onze werkgelegenheid op zich. Bedrijven in de nieuwe economie hebben met reden diversiteit en duurzaamheid hoog in het vaandel staan.

Hun innovatiekracht kan worden toegepast op allerlei maatschappelijke vraagstukken, zoals de energietransitie, gezondheid en zorg (zoals het zorgproject VIBE van MindLabs nu al laat zien). Verduurzaming van economische activiteiten zoals de logistieke keten zorgt er bovendien voor dat we beter kunnen blijven voldoen aan stikstofeisen, belangrijk voor onze kwetsbare Natura2000-gebieden. Het benutten van alle talenten voor de arbeidsmarkt levert inwoners niet alleen perspectief op meer bestaanszekerheid en zelfredzaamheid, maar draagt ook breder bij aan het verbeteren van sociale vraagstukken als leefbaarheid en leven lang ontwikkelen. Vice versa is een vitale, duurzame en inclusieve stad een belangrijke vestigingsvoorwaarde voor bedrijven in de nieuwe economie. Zo versterkt een buitengebied met kwalitatief hoogwaardige natuurgebieden het internationale vestigingsklimaat.” Bron: Gemeente Tilburg (19 maart 2020). Uitvoeringsnota versnelling ‘Next Economy’ – Voor een concurrerende, slimme en duurzame Tilburgse economie.

Voor het thema digitalisering zet de gemeente in op de ontwikkeling van MindLabs (van startup naar scaleup), de samenwerking aan één Brabants AI-initiatief en een regionaal digitaliseringsprogramma. Voor het thema duurzaamheid zet de gemeente in op de ontwikkeling van MakerSpace Brabant en andere innovatiehubs en het versneld verduurzamen van werklocaties. Voor het thema talent zet de gemeente in op een impuls voor hoogopgeleid talent, het bouwen van een rangeerterrein Talent waarbij de experimenten voor praktijk assessmentcentra (PAC) Logistiek en Techniek het vertrekpunt vormen, Human Capital Agenda’s (maatregelen die bijdragen aan het op het juiste moment in de juiste hoeveelheden beschikbaar krijgen van het juiste talent) en een MBO-agenda.

MakerSpace Brabant (pg. 10): “Was de aanpak voor de transitie naar een circulaire economie afgelopen jaren met name gericht op learning by doing, nu willen we deze transitie gaan versnellen. Daarvoor hanteren we drie verschillende benaderingen: 1) De netwerkbenadering waarin we ketens organiseren en samen laten komen, 2) de gebiedsgerichte benadering waarin we op bedrijventerreinenniveau stappen zetten door onder meer kansen voor circulariteit op werklocaties in beeld te brengen en 3) de individuele benadering om grote partijen te stimuleren circulaire stappen te zetten. Voor deze brede transitie naar circulaire economie gebruiken wij MakerSpace Brabant als facilitator: dé ontmoetingsplek waar talenten, startups, onderwijs en bedrijven (groot en MKB) zich kunnen laten inspireren op het gebied van innovatie, Smart Services en human capital. We zetten ons dan ook in om MakerSpace Brabant verder te ontwikkelen.” 28

Bron: Gemeente Tilburg (19 maart 2020). Uitvoeringsnota versnelling ‘Next Economy’ – Voor een concurrerende, slimme en duurzame Tilburgse economie.

Beleidsnota Koersdocument Tilburg circulair De Beleidsnota ‘Koersdocument Tilburg Circulair’ 2021-2025 uit oktober 2020 bestaat uit 29 interventies om concreet toe te werken naar circulaire economie in de stad en regio, binnen zes thema’s: circulaire gemeentelijke organisatie, circulaire bouw & infrastructuur, biomass & voedsel, maakindustrie & textiel, circulaire logistiek, innovatie- & vestigingsbeleid. Door in te zetten op projecten binnen deze thema’s kan de gemeente de circulaire economie dichterbij brengen en de transitie verder inzetten. De gemeente kan hierin verschillende rollen aannemen, van aanhaker en aanjager tot regisseur, initiatiefnemer en trekker.

1.6 (Doorontwikkeling van) de economische strategie Sinds de Programmabegroting (vanaf nu: begroting) 202424 en de startnotitie ‘Economische strategie Tilburg’ uit 202425 zet de gemeente zich in voor de (doorontwikkeling van de) economische strategie, voortkomend uit de Kadernota economie, cultuur en evenementen en de Beleidsnota’s Toekomstige werklocaties, Versnelling Next Economy en Koersdocument Tilburg circulair. Deze doorontwikkeling is nodig omdat26: ''De Tilburgse economie zit in een transitiefase. Alle sectoren worden uitgedaagd om versneld te verduurzamen, innoveren en digitaliseren. Een structureel krappe arbeidsmarkt en toenemende mondiale instabiliteit versterken de urgentie om te werken aan een strategische economische langere termijnagenda.” De gemeente heeft dan ook behoefte aan doorontwikkeling, scherpstelling en een integrerend kader, aansluitend bij andere beleidsdomeinen en gemeente-brede thema’s. De gemeente ontwikkelt een economische strategie langs de lijnen van brede welvaart27 en de maatschappelijke opgaven voor een duurzame, gezonde en inclusieve samenleving, met oog voor economische en maatschappelijke impact. Op 14 oktober 2024 is een informatiebijeenkomst voor de gemeenteraad28 (vanaf nu: raad) gehouden. Daar zijn zes ‘vensters’ gepresenteerd voor een toekomstbestendige economie.

Zie bijlage 3 voor een meer gedetailleerde beschrijving van deze vensters. Ook is op 7 april 2025 in een expertmeeting met prof. dr. Raspe en prof. dr. Wilthagen29 van de Universiteit van Tilburg met de raad het thema brede welvaart30 in relatie tot de economie besproken. Deze inzichten worden door de gemeente momenteel betrokken bij de verdere uitwerking van de economische strategie welke in het najaar 2025 aan de raad wordt voorgelegd.

24 Gemeente Tilburg. Programmabegroting 2024. 25 Gemeente Tilburg (1 juli 2024). Raadsvoorstel ‘startnotitie economische strategie Tilburg’. 26 Gemeente Tilburg. Programmabegroting 2024.

27 Brede welvaart betreft de kwaliteit van leven hier en nu en de mate waarin deze ten koste gaat van de brede

welvaart van latere generaties of van die van mensen elders in de wereld. Brede welvaart ‘hier en nu’ betreft de persoonlijke kenmerken van mensen en de kwaliteit van de omgeving waarin zij leven; meer in het algemeen hun materiële welvaart en welzijn, en hun beleving daarvan. Brede welvaart ‘later’ betreft de hulpbronnen die volgende generaties nodig hebben om een zelfde niveau van welvaart te kunnen bereiken als de huidige generatie. Brede welvaart ‘elders’ betreft de effecten van de keuzes die Nederlanders maken op banen, inkomens, (niet-hernieuwbare) hulpbronnen en het milieu in andere landen. Bron: Brede welvaart | CBS. 28 Gemeente Tilburg (14 oktober 2024). Informatiebijeenkomst presentatie ‘Economische strategie. 29 Gemeente Tilburg (7 april 2025). Expertmeeting economische weg naar brede welvaart. 30 Brede welvaart gaat over het ‘hier en nu’, over de kwaliteit van leven van de mensen die nu in Nederland wonen, over hun welzijn, gezondheid, leefomgeving andere aspecten van hun leven en brede welvaart gaat over ‘later’, over de volgende generaties die hulpbronnen nodig hebben om tenminste net zo welvarend te worden als wij nu zijn.

29

2. Beleid Tilburgse ondernemings- en vestigingsklimaat Paragrafen 2.1 t/m 2.2 uit hoofdstuk 2 beschrijven: • Welk beleid de gemeente voert om de visie te realiseren (deelvraag 3). • Of er een duidelijke koppeling bestaat tussen visie en beleid (deelvraag 4).

2.1 Beleid ten aanzien van het ondernemings- en vestigingsklimaat In de analyse van het beleid van de gemeente voor het ondernemings- en vestigingsklimaat, baseert de RKT zich op de Monitor Ondernemingsklimaat 202431 waarin 14 factoren benoemd worden die het ondernemings- en vestigingsklimaat beïnvloeden. Deze factoren zijn: 1. 2. 3.

Aanwezigheid van talent Belastingklimaat Faciliterende wetgeving

4. 5. 6. 7. 8. 9.

Fysieke infrastructuur Digitale infrastructuur Kwaliteit van leven Nabijheid van belanghebbenden Financieringsmogelijkheden Kennisinfrastructuur

10

Energie-infrastructuur

11. 12. 13.

Beschikbaarheid fysieke ruimte Sentiment over bedrijfsleven Stabiliteit en voorspelbaarheid beleid Kwaliteit overheidsdienstverlening

14.

Geschikte/geschoolde arbeidskrachten, hoogte van personeelskosten e.d. Hoogte en stabiliteit van belastingen, fiscale regelingen e.d. Begrijpelijkheid en uitvoerbaarheid van regelgeving en gedragscodes, ontvankelijkheid overheid op behoeften bedrijfsleven e.d. Kwaliteit van wegen, spoornet, luchtvaartnetwerk e.d. IT- en communicatienetwerken, technologische dienstverlening e.d. Kosten van levensonderhoud, criminaliteitscijfers, groen e.d. Aanwezigheid van toeleveranciers, distributeurs, partners, afnemers, e.d. Toegang tot banksysteem, durfkapitaal, subsidies e.d. Universiteiten/hogescholen, (regionale) ecosystemen, samenwerking tussen bedrijven/overheden/kennisinstellingen e.d. Duurzame energiebronnen, energieprijzen, capaciteit elektriciteits- en gasnet e.d. Locaties voor ondernemers, verkrijgbaarheid milieuvergunningen e.d. Samenwerking werkgevers-werknemers, publiek/politiek sentiment e.d. Duidelijke transitiepaden en langetermijndoelen, eenduidig toezicht en handhaving e.d. Toegankelijkheid, vindbaarheid en snelheid van overheidsdienstverlening zoals uitgevoerd door bijv. de Kamer van Koophandel, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen e.d.

Figuur 3: Factoren die het ondernemings- en vestigingsklimaat beïnvloeden uit de Monitor Ondernemingsklimaat 2024

De gemeente heeft voor ieder van deze factoren beleid ontwikkeld of zet hierop in via de uitvoering van wet- en regelgeving. Zie hiervoor de paragrafen 2.1.1 t/m 2.1.14. Van belang hierbij is aan te geven dat niet alle factoren (volledig) binnen de invloedsfeer van de gemeente liggen, denk aan de regeldruk vanuit het Rijk, de problemen rondom de netcongestie en de stikstofproblematiek. 2.1.1 Aanwezigheid van talent (nr. 1) Het gaat over: Geschikte/geschoolde arbeidskrachten, hoogte van personeelskosten e.d. •

In de Beleidsnota (uitvoeringsnota) Versnelling ‘Next Economy’ 2020-202132 wordt de aantrekkingskracht voor hoogopgeleid talent onvoldoende sterk bevonden. Uit onderzoek blijkt dat van alle studenten die op HBO-niveau zijn opgeleid in Tilburg, circa twee derde in Brabant blijft wonen en werken, terwijl dat dit voor WO-studenten ongeveer een derde is. De keuze om Brabant te verlaten na het behalen van een diploma, maken afgestudeerden met name op basis van beschikbare banen. Bekend is dat in de Tilburgse regio geen overvloedig aanbod is van banen voor hoogopgeleid talent. Dit zorgt voor een extra kwetsbaarheid van de economie, omdat hoopopgeleiden sterk bijdragen aan kennisontwikkeling en innovatie en vaak specialistische functies vervullen. Juist gezien de ambitie om de Spoorzone te ontwikkelen tot een kennis-as met

31 Monitor Ondernemingsklimaat 2024 | Rapport | Rijksoverheid.nl. 32 Gemeente Tilburg (19 maart 2020). Uitvoeringsnota versnelling ‘Next Economy’ – Voor een concurrerende, slimme

en duurzame economie. 30

•

•

•

•

de campus van Tilburg University, vindt de gemeente het van belang en tevens een voorwaarde om een impuls te geven aan het binden van hoogopgeleid talent. In de Beleidsnota (uitvoeringsnota) Versnelling ‘Next Economy’ 2020-202133 wordt de permanente leerwerkcultuur als onvoldoende aanwezig gezien. Het MKB levert in Midden-Brabant meer dan 70% van de werkgelegenheid, zo wordt benoemd. In algemene zin heeft het MKB de afgelopen jaren nog weinig geïnvesteerd in modern personeelsbeleid. Werkgevers investeren in werknemers voor zover dat nodig is voor het huidige functioneren. Talent- en loopbaanontwikkeling krijgen minimale aandacht van MKB-ondernemers. Gezien de potentiële kwetsbaarheid van de bestaande bedrijvigheid in de transitie naar een duurzame en digitale economie, is het noodzakelijk dat ondernemers zich nog scherper bewust worden dat de wereld om hen heen in een hoog tempo verandert en hun bedrijf zich snel moet kunnen aanpassen, zo benoemt de gemeente. In de Kadernota ‘economie, cultuur en evenementen’ van mei 2021 34 wordt benoemd dat de kansen die de nieuwe digitale en circulaire economie biedt, in Tilburg en de regio worden verzilverd met een focus op de ’mens en maatschappij’ kant van innovatie en de digitale economie.

In het Akkoord35 wordt benoemd dat met de komst van nieuwe technieken, zoals robotisering en kunstmatige intelligentie, en de bijbehorende nieuwe economie (‘Next Economy’), een digitale, datagedreven economische structuur zich aandient. Deze nieuwe structuur heeft effect op het banenaanbod in de stad en de regio en het verandert het huidige onderwijsaanbod. Er bestaat al een grote krimp in de werkgelegenheid als het gaat om basislogistiek en detailhandel. En een groeiende arbeidsvraag in de segmenten data, online detailhandel en duurzaamheidstechniek. Dit vraagt om andere banen en opleidingen. De gemeente trekt hierin samen op met de onderwijsinstellingen en het MKB.36 In het Akkoord37 wordt benoemd dat de komende jaren de realisatie van Wijkevoort als toonaangevende innovatiecampus prioriteit heeft. Het dient een groene, hoogwaardige omgeving voor kennisintensieve bedrijven in de maakeconomie (slimme en schone logistiek) te worden. Op de campus gaan bedrijven, onderwijs- en onderzoeksinstellingen samen innoveren en medewerkers opleiden. Het door de raad vastgestelde bestemmingsplan Wijkevoort ligt momenteel voor bij de Raad van State.

2.1.2 Belastingklimaat (nr. 2) Het gaat over: Hoogte en stabiliteit van belastingen, fiscale regelingen e.d. Ondernemers hebben in Tilburg te maken met verschillende gemeentelijke belastingen en heffingen 38: • Waardering onroerende zaken (WOZ): De gemeente stelt de WOZ-waarde jaarlijks vast door te kijken naar huur- en verkoopprijzen van vergelijkbare bedrijfspanden. Dit wordt vertaald in een aanslag gemeentelijke belastingen voor een eigen pand van een ondernemer of organisatie. • Onroerendzaakbelasting (OZB): De hoogte van de OZB is gebaseerd op de WOZ-waarde. De aanslag OZB betaalt diegene die op 1 januari eigenaar of gebruiker van een pand is, voor het hele jaar. Ook als de eigenaar verhuist of het pand verkoopt. • Toeristenbelasting: Toeristen en anderen die tijdelijk verblijven in de gemeente, maken gebruik van gemeentelijke voorzieningen en faciliteiten. Dit zijn kosten om bijvoorbeeld straten schoon te maken en wegen te onderhouden. Daarom heft de gemeente toeristenbelasting. Toeristen betalen 3,5% belasting over de overnachtingskosten. Hotels, B&B's, campings en verhuurders via Airbnb moeten zich bij de gemeente aanmelden en jaarlijks aangifte doen. • BIZ-bijdrage: Veel pandeigenaren en ondernemers in winkelgebieden ontvangen jaarlijks van de gemeente een belastingaanslag BIZ-bijdrage (BIZT). BIZ staat voor bedrijveninvesteringszone.

De opbrengst ontvangt de ondernemersstichting om te investeren in hun eigen gebied. Daarbij zijn

33 Gemeente Tilburg (19 maart 2020). Uitvoeringsnota versnelling ‘Next Economy’ – Voor een concurrerende, slimme

en duurzame economie. 34 Gemeente Tilburg (mei 2021). Kadernota ‘Economie, cultuur en evenementen’. 35 Gemeente Tilburg. Meer voor elkaar – Akkoord gemeente Tilburg 2022-2026. 36 Gemeente Tilburg. Meer voor elkaar – Akkoord gemeente Tilburg 2022-2026. 37 Gemeente Tilburg. Meer voor elkaar – Akkoord gemeente Tilburg 2022-2026. 38 Belastingen ondernemers - Gemeente Tilburg. 31

•

vaak een gezond vastgoedrendement en het verbeteren van de verhuurbaarheid belangrijke doelstellingen. Precario- en reclamebelasting: Precariobelasting moet een ondernemer of organisatie betalen als er voorwerpen op, boven of onder gemeentegrond worden plaatst. Denk hierbij aan terrassen, uitstallingen en stoepborden. Het geldt ook voor voorwerpen die aan een pand zijn bevestigd en zo ver uitsteken dat zij openbare grond innemen. De gemeente heft reclamebelasting over reclame-uitingen die zichtbaar zijn vanaf de openbare weg.

2.1.3 Faciliterende wetgeving (nr. 3) Het gaat over: Begrijpelijkheid en uitvoerbaarheid van regelgeving en gedragscodes, ontvankelijkheid overheid op behoeften bedrijfsleven e.d. Via het Ondernemersadviesloket van de gemeente worden verschillende wettelijke regelingen voor ondernemers beschreven39: •

Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz): Bestemd voor 1. startende ondernemers / mensen die een onderneming beginnen vanuit de Participatiewet; 2. gevestigde zelfstandigen met een levensvatbare onderneming/concept die tijdelijk financiële ondersteuning behoeven; 3. zelfstandigen die met de onderneming willen stoppen en behoefte hebben aan een afbouwfase; 4. oudere zelfstandigen geboren voor 1 januari 1960 met een niet-levensvatbare onderneming.

•

Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ): Uitkering voor zelfstandigen van 55 jaar of ouder die gestopt zijn met hun onderneming. De IOAZ is een regeling die het inkomen aanvult tot bijstandsniveau.

2.1.4 Fysieke infrastructuur (nr. 4) Het gaat over: Kwaliteit van wegen, spoornet, luchtvaartnetwerk e.d. •

•

De economisch-ruimtelijke visie ‘De binnenstad van Tilburg is klaar voor de 21ste eeuw’ (uit 2017), waarbij de ambitie voor het vestigings- en ondernemingsklimaat in de binnenstad is: Tilburg compact en compleet. Een compacte en complete binnenstad als magneet voor bewoners, bezoekers en ondernemers; compleet in retail en voorzieningen met ruimtelijke kwaliteit, inclusief aandacht voor groen, verblijfskwaliteit en minder stenige openbare ruimten. Menging met horeca, leisure, cultuur en evenementen. De basis is op orde zodat de lokale en regionale koopkracht in de stad blijft. In de Beleidsnota ‘Toekomstbestendige werklocaties 2020-202540 gaat het onder andere over de fysieke infrastructuur rondom bedrijventerreinen in Tilburg. Algemene beleidsuitgangspunten ten aanzien van de fysieke infrastructuur zijn: infrastructuur zoals water, weg en spoor zo goed mogelijk benutten, bij nieuwe werklocaties en herontwikkeling vroegtijdig aandacht hebben voor de draagkracht van het Tilburgse verkeer- en vervoersnetwerk, het op orde brengen en houden van bereikbaarheid (collectief vervoer en / of versterking OV op de bedrijventerreinen en kantoorlocaties, fietsbereikbaarheid en -veiligheid op de bedrijventerreinen en kantoorlocaties).

De gemeente zet zich dan ook in voor werklocaties die goed bereikbaar zijn; onder andere het voorzien in andere vormen van bereikbaarheid (fiets, (elektrisch) openbaar vervoer) en meer aandacht voor de kwaliteit van de buitenruimte. De gemeente streeft naar win-winsituaties door bijvoorbeeld met dezelfde infrastructuur meer te doen (betere bereikbaarheid, minder onnodige uitgaven aan nieuwe infrastructuur) en met klimaatadaptieve maatregelen tegelijkertijd de buitenruimte te verbeteren (meer groen is minder hittestress en wateroverlast maar ook een prettiger werkmilieu). Ook wordt benoemd dat Tilburg logistieke hotspot nummer 1 is. Op het gebied van logistiek beschikt de gemeente over goede infrastructuur (multimodaal) en een goed ecosysteem (aanwezigheid maakindustrie en toeleverende, ondersteunende bedrijven) voor

39 https://www.tilburg.nl/ondernemers/ondernemersadvies/. 40 Gemeente Tilburg (maart 2020). Beleidsnota ‘Toekomstbestendige werklocaties 2020-2025 – Tilburgse

werklandschappen klaar voor de Next Economy’. 32

•

•

logistiek. De investeringen die worden gedaan in het Wilhelminakanaal en de terminalvoorzieningen op Loven versterken de multimodale bereikbaarheid. Gebruik van deze voorzieningen kan via de bestaande voorzieningen of via eigen kades aan het water. Dit draagt enerzijds bij aan het realiseren van de doelstelling op het gebied van modal shift (goederen van de weg naar het water en spoor), maar zorgt er ook voor dat de toenemende goederenstromen geaccommodeerd kunnen worden. In het Koersdocument ‘samen maken we de ruimte!’41 wordt de toekomstvisie voor de ontwikkeling van de dorpen Berkel-Enschot, Biezenmortel, Haaren, Heukelom, Moergestel, Oisterwijk en Udenhout en het landelijke gebied hiertussen beschreven. In dit gebied (de Oostflank genoemd) willen de gemeenten Oisterwijk en Tilburg in de periode tot 2040 onder andere de bereikbaarheid verbeteren. Ook zijn er plannen voor een gezamenlijk circulair centrum en een nieuw treinstation in Udenhout. Eenmaal vastgesteld door beide raden, vormt het koersdocument Oostflank de basis voor plannen, projecten en samenwerkingen die al deze ambities in de komende jaren gaan uitwerken. De gemeente investeert in verkeersmaatregelen om de bereikbaarheid te verbeteren, bijv. voor de ontwerpfase van een nieuw kruispunt op de Kempenbaan-Oost en een fietsbrug wat het toekomstige distributiecentrum aan de Koningshoeven beter bereikbaar moet maken.

42

2.1.5 Digitale infrastructuur (nr. 5) Het gaat over: IT- en communicatienetwerken, technologische dienstverlening e.d. •

•

In de Beleidsnota (uitvoeringsnota) Versnelling ‘Next Economy’ 2020-202143 wordt aangegeven dat het MKB de komende jaren ingrijpende veranderingen doormaakt, waaronder digitalisering en dataficering (de vierde industriële revolutie). Het overgrote deel van het Brabantse MKB is nog niet of niet voldoende in staat om de kansen van digitalisering goed te benutten, zo benoemt de gemeente. Om digitalisering werkelijk te laten bijdragen aan productiviteitsgroei, moet het MKB versnellen met het adopteren en inzetten van digitalisering/dataficering om werkprocessen en businessmodellen te vernieuwen. Met de Uitvoeringsagenda zet de gemeente enerzijds in op het toekomstbestendig en weerbaar maken van de bestaande bedrijvigheid en werkgelegenheid, anderzijds op het versterken en verder uitbouwen van een nieuwe economie. De gemeente beschouwt de nieuwe economie als een sector op zich, waarbij nieuwe bedrijven hun businessmodel baseren op nieuwe kennis, technieken en technologieën (zoals Artificial Intelligence).

Met het collegebesluit ‘Versterkingsagenda Next Economy’44 van 19 juli 2022, is het Uitvoeringsplan ‘Versterking Next Economy’ vastgesteld; het vergroten van de weerbaarheid en wendbaarheid van de economie en de arbeidsmarkt via de onderdelen het versterken van (1) het economisch systeem, (2) ondernemersondersteuning, (3) stedelijke economie, (4) economische monitoring en (5) talentontwikkeling. Hierin zitten raakvlakken met digitalisering. Onder 1 is dit MindLabs en Digitalisering (MKB Deal). MindLabs heeft als missie de ontwikkeling van mens en maatschappij door kennis en toepassing van interactieve technologie te verbinden met ondernemerschap. Hierbij staat de interactie tussen mens en technologie centraal. Mindlabs is een belangrijk vlaggenschip voor de nieuwe digitale economie in Tilburg. Digitalisering (MKB Deal): Het Ministerie van EZK heeft voor de digitalisering van het MKB (en andere voor het MKB belangrijke ontwikkelingen) een MKB-Actieplan opgesteld. Tilburg heeft zich aangemeld voor de MKB-deal 'digitalisering en inspiratie voor en door MKB’; voor de periode 2021-2024 wordt een bedrag van € 100.000 beschikbaar gesteld. Onder 3 is dit Digitalisering detailhandel Binnenstad Management Tilburg.

In samenwerking met stichting Binnenstad Management Tilburg (BMT) verstrekt de gemeente subsidie aan ondernemers met als doel om digitalisering structureel in de bedrijfsvoering op te nemen om zo de omzet te vergroten en/of kosten te reduceren.

41 Gemeente Tilburg (mei 2024). Koersdocument ‘Samen maken we de ruimte! Een integraal toekomstperspectief voor

de dorpen en landschappen van de Oostflank’. 42 Raadswerk (1 maart 2025). Nieuwe verkeersmaatregelen Kempenbaan-Oost in voorbereiding – Gemeente trekt geld uit voor ontwerpfase. 43 Gemeente Tilburg (19 maart 2020). Uitvoeringsnota versnelling ‘Next Economy’ – Voor een concurrerende, slimme en duurzame economie. 44 Gemeente Tilburg (19 juli 2022). Collegebesluit ‘Versterkingsagenda Next Economy’. 33

•

Met het Smart MKB programma van Midpoint Brabant, gemeente Tilburg, onderwijsinstellingen en diverse partners krijgen MKB-ondernemingen in Midden-Brabant ondersteuning bij het digitaliseren en dataficeren van hun business en bedrijfsprocessen.45 2.1.6 Kwaliteit van leven (nr. 6) Het gaat over: Kosten van levensonderhoud, criminaliteitscijfers, groen e.d. •

•

•

•

•

•

In het Bestuursakkoord ‘gezond en gelukkig in Tilburg’ 2018-202246 wordt nadrukkelijk een lijn uitgezet waarin niet enkel gekeken wordt naar het faciliteren van materiële welvaart en welzijn, maar naar een brede welvaart, waarin ook de kwaliteit van leven en de leefomgeving wordt meegenomen. In de Kadernota ‘economie, cultuur en evenementen’ van mei 2021 47 zijn de ambities onder andere een stevige en vitale economische en culture basis. Cultuur en evenementen dragen bij aan een dynamisch en inspirerend ondernemings- en vestigingsklimaat en de economie, cultuur en evenementen dragen bij aan brede welvaart (d.w.z. het economische, sociaal-culturele en ecologische kapitaal). Een levendig en inspirerend leefklimaat zorgt voor een boeiende stadsdynamiek en biedt de nodige brandstof voor innovatie, moderne ambachtelijkheid en de creatieve industrie. Het bevordert bovendien de Tilburgse aantrekkingskracht voor talent en voor innovatieve bedrijven om in onze stad te blijven of er zich te vestigen. De gemeente streeft daarom naar een divers en kwalitatief hoogwaardig aanbod van – deels landelijk toonaangevende – evenementen, zoals Roadburn en de kermis, en naar een bruisende (binnen)stad. Bovendien wil de gemeente zich onderscheiden als innovatieve cultuur- en makerstad met een grote diversiteit aan makers, culturele broedplaatsen, podia en festivals.

In het Akkoord48 worden kunst en cultuur, (sport)evenementen, horeca en verenigingen benoemd als factoren die een onmisbare bijdrage leveren aan een dynamisch en inspirerend ondernemingsen vestigingsklimaat en van Tilburg een aantrekkelijke woon-, werk- en leefgemeente maken. Het is juist deze vitale mix die Tilburg steeds aantrekkelijker maakt voor nieuwe inwoners en ondernemers, zo benoemt de gemeente . In het Evenementenbeleid ‘evenementen maken de stad’ 2023-202649 wordt benoemd dat evenementen zorgen voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor ondernemers. Een van de doelen van het evenementenbeleid is het realiseren van economische impact. Wat betreft horecaondernemers en detailhandel; evenementen dienen ten minste bij te dragen aan de economische spin-off voor ondernemers nabij de evenementenlocatie. Wat betreft een bijdrage aan het (toekomstig) functioneren van een gebied; evenementen voegen levendigheid en beleving toe aan winkelgebieden als de binnenstad. Ook dragen ze bij aan (her)ontwikkelingsgebieden zoals het Museumkwartier, de culturele as tussen binnenstad en Museumkwartier en het Van Gogh Nationaal Park. Bestaande gebieden kunnen met passende evenementen meer bekendheid verkrijgen. Denk aan de binnenstad en de wijk- en dorpscentra. In 2025 wordt ingezet op kleinschalige evenementen in wijken en dorpen en stadsbrede evenementen.

In het Citymarketingbeleid 2023-202750 is één van de beoogde resultaten het etaleren van vestigingskwaliteiten. Toonaangevende culturele instellingen, bijzondere evenementen, onderscheidende horeca- en detailhandelsconcepten en het groen in en om de stad dragen bij aan een goed woonmilieu en een aantrekkelijke stad voor studenten, bedrijven, makers, instellingen en hun (toekomstige) medewerkers. Een van de samenwerkingspartners is stichting Marketing Tilburg. In 2015 is de stichting opgericht om de stad, in nauwe samenwerking met de partners in Tilburg, te vermarkten en te promoten. Sinds mei 2024 verzorgt de stichting ook de regie op toeristisch informatiemanagement. Het doel is om de aantrekkelijkheid en het vestigingsklimaat van Tilburg te versterken, talent aan te trekken en te behouden en daarmee de stedelijke economie te vergroten en versterken. De stichting draagt bij aan de doelstellingen op het gebied van werkgelegenheid, aantal en bestedingen van

45 Tilburg Ontwikkelt Zich Tot Slimme En Duurzame Maakstad 2 | Brabant in Business 46 Gemeente Tilburg. Bestuursakkoord ‘Gezond en Gelukkig in Tilburg’ 2018-2022. 47 Gemeente Tilburg (mei 2021). Kadernota ‘Economie, cultuur en evenementen’. 48 Gemeente Tilburg. Meer voor elkaar – Akkoord gemeente Tilburg 2022-2026. 49 Gemeente Tilburg. Evenementenbeleid ‘Evenementen maken de stad’ 2023-2026. 50 Gemeente Tilburg. Citymarketingbeleid 2023-2027.

34

bezoekers, binnenstad, Next Economy, bedrijventerreinen en ook sport, evenementen, cultuur. In de aanpak van de stichting staat de DNA-formule Sociaal x Experimenteel = creatie centraal. 2.1.7 Nabijheid van belanghebbenden (nr. 7) Het gaat over: Aanwezigheid van toeleveranciers, distributeurs, partners, afnemers, e.d. •

In de economisch-ruimtelijke visie ‘de binnenstad van Tilburg is klaar voor de 21ste eeuw’51 (uit 2017), is een van de ambities cultureel en creatief ondernemerschap. Uitgegroeid tot een economische sector met gestaag groeiend ondernemerschap, biedt Tilburg een bijzondere cultuursector die zorgt voor een belangrijke en onderscheidende stadse atmosfeer. Met de unieke infrastructuur aan kunst- en muziekopleidingen (Fontys), 013, podia zoals Schouwburg/ Concertzaal en de musea enerzijds en anderzijds bedrijvigheid in sectoren als muziek, musical, theater en circus/variété is in Tilburg altijd iets bijzonders te beleven zijn. De bruisende binnenstad is cruciaal voor het binden van nieuwe bedrijvigheid. Velen werken direct of indirect in de creatieve economie en cross-overs met het brede bedrijfsleven (zoals zakelijke en financiële dienstverlening). Nieuwe media (inclusief journalistiek) vormen belangrijke clusters van activiteiten, en er is ook veel werkgelegenheid in de audiovisuele sector (film, animatie, fotografie), design, reclame, de grafische sector, en ingenieursdiensten & architectuur.

Bron: Gemeente Tilburg (juli 2017). Economisch-ruimtelijke visie ‘de binnenstad van Tilburg is klaar voor de 21ste eeuw’.

•

•

In de Beleidsnota (uitvoeringsnota) Versnelling ‘Next Economy’ 2020-202152 worden innovatienetwerken als onvoldoende sterk en zichtbaar beoordeeld. Veel MKB’s in Brabant zijn vooral bezig het eigen concurrentievermogen op peil te houden, er wordt weinig gedaan met verduurzamings- en/of innovatievraagstukken. Er blijkt dat er nog te weinig sprake is van een samenhangend netwerk van bedrijven en kennisinstellingen die door middel van samenwerking en kennisdeling technologieën ontwikkelen en toepassen. Ondanks het grote belang van de logistiek en de industrie voor de Tilburgse economie is hierdoor sprake van potentiële economische kwetsbaarheid en verlies van werkgelegenheid. Via het Ondernemersadvies van de gemeente53 wordt gewezen op Midpoint Brabant en accountmanagers van de gemeente. Ondernemers kunnen terecht bij Midpoint Brabant voor een variërend programma, zoals bijvoorbeeld toeleiding naar meer dan 35 sparringpartners en relevante workshops. En bij vragen over gemeentezaken, bedrijventerreinen,

51 Gemeente Tilburg (juli 2017). Economisch-ruimtelijke visie ‘de binnenstad van Tilburg is klaar voor de 21 ste eeuw’. 52 Gemeente Tilburg (19 maart 2020). Uitvoeringsnota versnelling ‘Next Economy’ – Voor een concurrerende, slimme

en duurzame economie. 53 https://www.tilburg.nl/ondernemers/ondernemersadvies/. 35

•

vergunningen, beschikbaarheid van grond of locatiekeuze, wordt verwezen naar accountmanagers. Voor elk bedrijventerrein in Tilburg is er een eigen accountmanager. Hiervoor is een digitale kaart beschikbaar voor ondernemers. Vanuit haar centrale plek in Midden-Brabant werkt Tilburg eveneens intensief samen met WestBrabant. Dit komt onder meer tot uiting in het Regio Deal programma Makes & Moves waarin de maakindustrie en de toonaangevende logistieke sector samen optrekken als één sterke keten. Ook in het programma SmartwayZ liggen verbindingen tussen deze sectoren, op het gebied van smart mobility. Er ontstaan steeds vaker cross-overs, waardoor bedrijfsactiviteiten en economische sectoren met elkaar verweven raken. Dit leidt tot nieuwe, geïntegreerde economische clusters, ketens of netwerken. Een gevolg is dat de grenzen verdwijnen tussen productie, onderhoud, logistiek, leisure, duurzaamheid, digitale dienstverlening en onderwijs. Hierdoor ontstaan nieuwe economische clusters, zoals bij de Spoorzone, het Mommerskwartier en de diverse bedrijventerreinen.54

2.1.8 Financieringsmogelijkheden (nr. 8) Het gaat over: Toegang tot banksysteem, durfkapitaal, subsidies e.d. •

In het Koersdocument ‘Tilburg circulair 2021-2025’55 wordt benoemd dat Tilburg in 2045 een circulaire stad wil zijn. Er wordt in het Koersdocument onder andere ingezet op het breed uitzetten van financiering. De gemeente werkt nauw samen met MidPoint Brabant om circulaire initiatieven van de grond te krijgen. De gemeente kan hierin bijstaan door circulaire innovatie te stimuleren, en mogelijk financieel te ondersteunen vanuit het Klimaatfonds of middels cofinanciering met banken. Een onderdeel hiervan is het stimuleren van MVO in de regio Tilburg, met als stimulans goedkopere financiering. Midpoint Brabant Circulair en de gemeente kunnen in samenwerking met banken eventuele risico’s dekken in de financiering van projecten met potentie. Ook de financieringstafel van Midpoint (met Rabobank; Ing-bank; ABN/Amro; BOM, RVO, gemeente, Braventure) is een methode om na een risicoafweging circulaire initiatieven te helpen financieren. Midpoint Brabant Circulair, de provincie Noord-Brabant, HvB en/of de gemeente kan de inzet van externe adviesbureaus co-financieren, die door middel van een bedrijfsscan inzichtelijk maken op welke punten grondstoffen, materialen en energie bespaard kunnen worden en welke mogelijkheden er zijn om met afval en reststromen om te gaan.