Bijlage 5 Resultaat sprokkelfase Tilburg in 2050

Veel mensen denken dat technologie onvermijdelijk is om de druk op de zorg te verlichten, maar dit moet, vindt men, niet ten koste gaan van menselijk contact. Daarnaast wordt het versterken van de sociale samenhang als belangrijke remedie genoemd. Meer zorg voor elkaar, omzien naar elkaar, ontlast eveneens de professionele zorg. Veelgehoorde kanttekening is wel dat die zorg naast werken, gezinsleven, sporten, vrije tijd et cetera komt. Veel mensen ervaren dat het leven nu al druk is. Tilburgers vinden dat de gemeente vol op dit thema moet inzetten: informeren over een gezonde levensstijl, een gezonde levensstijl betaalbaar houden (sport, voeding, zorg toegankelijk houden), en de buitenruimte inrichten om sporten, bewegen en buitenspelen te faciliteren

Samenleven Veel Tilburgers verwachten dat de samenleving in de toekomst verder individualiseert, maar dromen van een meer collectieve samenleving, waarin mensen elkaar ontmoeten en omzien naar elkaar. Door levensdrukte, polarisatie en verminderd sociaal kapitaal (door digitalisering?) denkt men dat we ver af staan van een samenleving waarin het collectief voorop staat. Tegelijkertijd verwachten veel mensen in de toekomst informele zorg te verlenen of te ontvangen, bijvoorbeeld om eenzaamheid te verminderen. Vrije tijd Veel Tilburgers denken in de toekomst meer vrije tijd te hebben, door pensionering, automatisering of het kiezen voor een andere levensstijl (in privé-werkbalans). Tilburgers vinden dat er op het gebied van vrije tijd genoeg te doen is: kunst, cultuur, winkels, evenementen, verenigingen. De kunst is om die infrastructuur betaalbaar te houden. In veel gesprekken worden de LocHal en het Spoorpark aangehaald als plekken waar inwoners vrijblijvend kunnen ontspannen en elkaar kunnen ontmoeten. Typisch Tilburg: tips en tops van Tilburg Bij Tilburg denken mensen met name aan de creativiteit, de kermis en carnaval en de vrolijkheid en gezelligheid. Mensen zijn met name trots op de reuring: er zijn veel activiteiten en er is veel te doen, waarbij met name de kermis en carnaval genoemd worden.

Ook ‘de mensen’ (“aanpakkers”, “creatief en vindingrijk”, “sociaal”) zijn reden tot trots. Tenslotte worden beeldbepalende gebiedsontwikkelingen, zoals de Spoorzone en Piushaven, genoemd als geweldige transformaties die maken dat Tilburgers weer trots worden op hun stad. Ook zien inwoners verbeterpunten voor Tilburg: meer groen in de stad, meer ruimte om te sporten en voor kunst en cultuur, en het meer omzien naar elkaar en tussen verschillende bevolkingsgroepen.

Naast de fysieke straatgesprekken, hebben we ook een digitaal platform ingericht: denkmee.tilburg.nl/2050. Zo is voor alle Tilburgers informatie over de visie Tilburg 2050 direct beschikbaar. Daarnaast is het voor alle Tilburgers een laagdrempelige (want: tijd- en locatieonafhankelijke) manier om mee te denken en hun toekomstdroom met ons te delen. Bovendien was het mogelijk om het platform te laten vertalen naar het Engels, zodat de informatie ook toegankelijk is voor anderstaligen. Ruim 8000 Tilburgers hebben tot nu toe denkmee.tilburg.nl/2050 bezocht om zich te laten informeren over de visie of om hun toekomstdroom achter te laten. Via het platform hebben we circa 120 toekomstdromen opgehaald.

Informatieve poot van het platform Op het digitale platform hebben we alle relevante informatie over de visie Tilburg 2050 gedeeld, zowel qua inhoud als qua programma en proces. Zo is uitgelegd wat het doel van de visie is, hoe de tijdlijn en het programma eruitziet, en welke mogelijkheden er zijn om mee te denken of mee te doen. Bovendien is op het online platform alle informatie te vinden over de stadsgesprekken over brede welvaart en het Fotoalbum van de stad. Tenslotte konden mensen zich registeren voor het ontvangen van een nieuwsbrief, waardoor mensen actief op de hoogte werden gehouden.

Meedenk-poot van het platform Op het platform was het ook mogelijk voor inwoners om hun toekomstdroom te delen en elkaars toekomstdromen te waarderen. Daarvoor hebben we hen uitgenodigd via onze social media-kanalen, maar ook tijdens en na afloop van fysieke bijeenkomsten, zoals de stadsgeprekken over brede welvaart of tijdens de Career Week. Tot nu toe zijn ruim 120 toekomstdromen gedeeld. Die dromen vallen uiteen in de categorieën wonen, werken, leren, leven, vrije tijd en overig (zie: opbrengst van het digitale platform).

"Plant je toekomst!" & het platform In december 2024 is aan alle huisnummers 13 van de gemeente “toekomstpost” verstuurd. Met de oproep “Plant je toekomst!” hebben we inwoners uitgenodigd om hun toekomstdroom via het digitaal platform te delen. Naar aanleiding van de post nam het aantal bezoekers van het platform enorm toe: ruim 1500 Tilburgers hebben in december het platform bezocht. De aandacht voor- en de attentiewaarde van Tilburg 2050 is daardoor toegenomen. Ook hebben veel Tilburgers daadwerkelijk rondgekeken op het platform (en zich dus laten informeren). Ondanks dat veel Tilburgers het platform hebben bezocht, heeft slechts een beperkt aantal Tilburgers daadwerkelijk zijn/haar toekomstdroom gedeeld (circa 20). Die toekomstdromen zijn in de onderstaande paragraaf ’opbrengst van het digitale platform’ verwerkt.

Wonen (43 dromen) Mensen dromen vooral van meer, meer diverse (bv. voor senioren) en meer betaalbare woningen. Hoogbouw is daarbij onderdeel van de oplossing. Een “Rotterdamse” skyline zou Tilburg niet misstaan, vinden sommigen. Maar er zijn ook andere oplossingen. Bijvoorbeeld door leegstand om te zetten naar woningen en samenwonen makkelijker te maken (hospitaverhuur, lotgenoten (zoals gescheiden mensen) in wooneenheden met collectieve ruimten, mantelzorg aan huis makkelijker maken, leeftijdsbestendige woongroepen, woningsplitsing). Verloedering en verkrotting moet sowieso worden tegengegaan. Er is ook veel aandacht voor de woonomgeving. Mensen hechten vooral aan een groene woonomgeving, want natuur verrijkt de stad, maakt de stad klimaatbestendiger en heeft een positief effect op onze gezondheid. Daarbij doen mensen suggesties als smalle bomen in smalle straten, groene gevels, stadstuinen/groen op daken, groene klimmers tegen lantaarnpalen. Kanttekening is dat het groen dan ook goed onderhouden moet worden. Ook wordt veel gedroomd van een kindvriendelijke omgeving, met ruimte om te spelen, schoon en (verkeers)veilig. Want wat kindvriendelijk is, is mensvriendelijk. Er is ook veel aandacht voor “behouden”. Zo vinden Tilburgers het belangrijk om met name de identiteit van dorpen en volksbuurten te behouden.

Er wordt gevreesd dat door het vele bijbouwen die identiteit onder druk komt te staan. Ook moeten karakteristieke gebouwen en monumenten behouden blijven (Het Blauwe Gebouw en de Katterug). Tegelijkertijd zijn woningen hard nodig, juist om ‘onze jeugd’, maar ook het talent van de universiteit “te behouden”. Er wordt ook gedroomd over een ‘rechtvaardigere’ verdeling van de ruimte: veel ruimte voor auto's, weinig voor fietsers en voetgangers; brede straten met bomen en tuinen voor mensen met geld, smalle straten met weinig groen voor de rest. Tenslotte wordt er veel gedroomd over een autoluwe stad met een prominente rol voor het OV, ook voor mensen met een smalle portemonnee en voor mensen die minder mobiel zijn. Mensen ervaren namelijk (geluids)overlast en een gevoel van (verkeers)onveiligheid door het autoverkeer. Dat betekent wel dat het OV bereikbaar en betaalbaar zijn. Je ziet nauwelijks meer ‘blik’ in de straten, want het aantal auto's is afgenomen en het parkeren is ‘op verschillende niveaus’ georganiseerd, waardoor er meer ruimte is voor groen. -

Werken (9 dromen) Met name studenten, die we hebben aangesproken tijdens de Career Week hebben hierop gereageerd. Zij geven aan dat Tilburg weinig grote, internationale bedrijven heeft. Daardoor verwachten zij na hun studie naar de Randstad te vertrekken. Ook dromen sommigen van een landschap met minder logistieke dozen Leren (1 droom) Volgens de indiener van deze droom heeft Tilburg veel mogelijkheden om te blijven leren en ontwikkelen (binnen het onderwijs, maar ook via stages bij bedrijven). Dat moeten we voor de toekomst vasthouden. Leven (39 dromen) Ook binnen dit thema wordt volop gedroomd over het vergroenen van Tilburg. Bijvoorbeeld groen om in te spelen, te bewegen en te recreëren, maar ook ten behoeve van de biodiversiteit en klimaatbestendigheid. Vergroenen heeft bovendien een positief effect op de luchtkwaliteit en de gezondheid. Groen is bovendien een kans om gezond te leven/te eten: denk aan picknickplaatsen, stadsmoestuinen, gezamenlijke pluktuinen met fruitbomen, moestuintjes met groente en fruit op scholen (ook educatief element). Dat alles is bovendien duurzaam, vanwege het zelfvoorzienend-zijn en de korte voedselketens. Verder dromen mensen over het versterken van de ‘sociale’, ‘begripvolle’ de ‘liefdevolle’ stad. Werken aan sociale cohesie en sociaal contact tussen inwoners vindt men van belang.

We willen een stad zijn waarin mensen elkaar helpen en ondersteunen. Beter nog is om op wijk- of buurtniveau de ondersteuning te krijgen die je nodig hebt (bijvoorbeeld om ouder of ‘weer’ gezond te worden), bijvoorbeeld van buurtgenoten of sociaal-maatschappelijke organisaties/stichtingen. Ook wordt er gedroomd over de levendigheid in de stad. De evenementen in de stad worden gewaardeerd, net als de ruimte voor creativiteit en kunst, 013, het Spoorpark, en het winkel- en voorzieningenaanbod in het centrum. Tenslotte is er aandacht voor mobiliteit en bereikbaarheid. Mensen vinden het belangrijk dat voorzieningen in het centrum bereikbaar blijven, maar pleiten wel voor minder auto's, meer fietsen, elektrisch vervoer en verbeterd OV (een trambaan voor Tilburg?). Vrije tijd (18 dromen) Ook binnen dit thema werd er veel gedroomd over vergroening van de stad. Daarbij droomden mensen over het toevoegen van nieuw groen in het straatbeeld en het centrum (in de vorm van geveltuintjes, bomen, hanging baskets), nieuw groen aan de rand van de stad (in de vorm van natuur, moestuintjes, recreatief zwemwater), als het beter benutten van bestaand groen, en dan met name: het Spoorpark. Veel mensen zien verblijfsgroen als plek om elkaar te ontmoeten en om te bewegen.

Hoewel mensen zich over het algemeen tevreden uitlaten over het centrum, dromen sommigen toch van nog meer gezelligheid en een nog mooier centrum, waar nog meer te doen is. Tegelijkertijd wordt de oproep gedaan om niet alleen naar het centrum te kijken: ook in de woonwijken moet aandacht zijn voor vergroening, gezelligheid en (verkeers)veiligheid. Tilburg wordt gezien als Sportstad en Muziekstad, dat zijn (recreatieve en economische) pijlers voor de stad, en dragen bij aan het imago van de stad. Overig (12 dromen) Mensen dromen van een verbeterde bereikbaarheid van de stad en de dorpen. Zo wordt er – naar voorbeeld van Utrecht – gedroomd van een Bus Rapid Transit, een busverbinding met minder kleine haltes, maar die bijvoorbeeld het centrum, Stappegoor, de universiteit, het Wagnerplein en de Reeshof met elkaar verbindt, en die ook kan doorrijden naar de dorpen, de Efteling, Belgische steden of Eindhoven Airport. Ook wordt er gedroomd van voldoende parkeerplekken en transfermogelijkheden in het centrum. Mensen wensen daarnaast dat Tilburg blijft aanpakken (en doorbouwen!), en zorgzaam en creatief blijft.

We blijven denkmee.tilburg.nl/2050 gebruiken als platform waarop alle informatie over dit visietraject te vinden is. Ook willen we, nu de ‘Sprokkelfase’ is afgerond, inwoners bevragen op de dilemma's die we in beeld hebben gebracht, bijvoorbeeld aan de hand van stellingen. We willen dit nóg makkelijker maken / laagdrempeliger inrichten dan het delen van een toekomstdroom in de Sprokkelfase, zodat we nog meer inwoners digitaal kunnen betrekken.

In onze aanpak heeft de raad extra aandacht gevraagd voor het betrekken van jongeren bij de visie. Daarom hebben we ons extra ingespannen om die doelgroep te betrekken. Dat hebben we gedaan door jongeren bij ons op het gemeentehuis uit te nodigen, en door hen op te zoeken. Door met jongeren in gesprek te gaan over hun toekomstdromen, geven we invulling aan de invalshoek ‘persoonlijk en nabij'. De gerichte gesprekken bestonden uit twee onderdelen:

Klassenbezoeken aan het gemeentehuis We hebben in april en mei 2024 zeven schoolklassen (vier middelbare schoolklassen (onderbouw), drie MBO-klassen) in de raadzaal ontvangen, om hen meer te vertellen over Tilburg 2050. Voordat we ongeveer vijfentwintig jaar vooruit wilden blikken, keken we eerst vijfentwintigjaar jaar terug in de tijd. Op die manier kregen de jongeren gevoel bij hoe veel er de afgelopen vijfentwintig jaar is veranderd in de samenleving, op technologisch vlak en in Tilburg zelf. Vervolgens hebben we de jongeren verteld over trends en ontwikkelingen, zoals de verwachte demografische groei, de versnelde digitalisering, en de schaarste in ruimte, en de klimaatopgave. Tenslotte hebben we hen uitgedaagd om vijfentwintig jaar vooruit te kijken: welke dromen hebben zij voor de stad? Ongeveer 200 jongeren hebben hun toekomstdroom met ons gedeeld.

Deelname Career Week van Tilburg University Eind april hebben we vanuit Tilburg 2050 deelgenomen aan de Career Week van Tilburg University. Dit was niet alleen een mooie kans om de gemeente als werkgever op de kaart te zetten, maar ook om (internationale) studenten te bevragen op hoe zij naar de toekomst kijken. In een uitnodigende setting hebben we met studenten gesproken over hoe zij naar hun eigen toekomst, en naar de toekomst van de gemeente kijken. Hun toekomstbeelden hebben we vervolgens gebruikt om - met behulp van AI - een visuele weergave van de stad te maken. Tijdens de Career Week hebben we circa 150 studenten gesproken.

Klassenbezoeken aan het gemeentehuis Wonen Wonen is voor de scholieren geen urgent thema. Wel wordt regelmatig aangegeven dat het belangrijk is om meer hoge (maar wel mooie) en betaalbare flats neer te zetten. Dat is nodig zodat er meer mensen kunnen wonen, met name voor jongeren. En dan houd je ook nog ruimte voor andere dingen, zoals groen. Tegelijkertijd wordt regelmatig opgemerkt dat we ervoor moeten zorgen dat er minder mensen in Tilburg bij komen. Anders wordt de stad te druk en te vol. De oude gebouwen in de stad worden door de scholieren gewaardeerd, zeker de LocHal is een aansprekend voorbeeld. Tenslotte wordt er veel gezegd over de verschillen tussen het centrum enerzijds, en de woonwijken anderzijds. Er mag meer aandacht komen voor wijken als Tilburg-Noord, zodat die net zo fraai worden als het centrum.

Werken Werken is bij de scholieren nauwelijks ter sprake gekomen. Alleen in een MBO-klas verpleegkunde is kort gesproken over de toekomst van de zorg. De studenten gaven aan dat de toekomst van de zorg wel moest veranderen, omdat er anders veel te weinig handjes zijn. Digitalisering en robotisering wordt belangrijker. Tegelijkertijd is voor de studenten het menselijke aspect en de persoonlijke aandacht de belangrijkste drijfveer om in de zorg te gaan werken. Leren Leren is voor scholieren ook geen urgent thema. Leven Mobiliteit is een vaak terugkerend thema onder de scholieren. De mening over de bereikbaarheid van de stad loopt uiteen. Het ene deel van de scholieren vindt dat - doordat Tilburg niet erg groot is - je met de fiets overal wel kan komen en alles wel bereikbaar is. Maar het merendeel van de scholieren is erg kritisch over de bereikbaarheid van de stad. Zo vinden veel scholieren dat er betere fietspaden moeten komen, er minder auto's door de binnenstad moeten rijden, er minder wegwerkzaamheden moeten zijn, en de busverbindingen naar de woonwijken en de dorpen beter moeten, en dan het liefst ook in de nacht. En er is een deel van de scholieren die óók de bereikbaarheid van de stad willen verbeteren, maar de oplossing daarvoor zien zij in het opnieuw tweebaans maken van de cityring en het beter handhaven van verkeersregels.

Ook de natuur is een belangrijk thema voor jongeren. Jongeren vinden dat er volop mag worden ingezet op vergroening, meer natuur, tegengaan van klimaatverandering, terugdringen van CO2uitstoot, verduurzaming. Tegelijkertijd zien veel jongeren dat er al een grote verbetering heeft plaatsgevonden in de afgelopen jaren. Veel jongeren zijn al trots op de vergroening van de stad. Maar dat mag nog méér! Verder is er ook aandacht voor een schoner Tilburg. Er wordt met name gedroomd over het terugdringen van zwerfafval (en dus meer prullenbakken plaatsen), maar ook het terugbrengen van plekken waar gerookt mag worden, het inzetten op schone energie en duurzame merken (geen fast fashion meer). Scholieren dromen tenslotte van een veiliger Tilburg. Het bestrijden van criminaliteit, handhaven van verkeersregels en aanpakken van seksisme worden regelmatig genoemd. Ook een socialer Tilburg komt zo nu en dan terug: het aanpakken van dakloosheid en meer aandacht voor de ‘armere wijken’. Vrije Tijd De gezellige sfeer in het centrum wordt alom geprezen. Er zijn veel en veel diverse winkels, leuke activiteiten en festivals, gezellige horeca in o.a. de Korte Heuvel en de Emmapassage, Willem II, de kermis, carnaval, goede voorzieningen en een bloeiend (sport)verenigingsleven.

Tegelijkertijd dromen jongeren – niet geheel verrassend – voor meer activiteiten (zoals festivals) voor jongeren onder de 18. De scholieren hebben het gevoel dat ze, qua activiteiten, een beetje tussen wal en schip vallen.

Career Week bij Tilburg University Wonen Wonen is voor veel studenten een belangrijk thema. Ze geven aan zich zorgen te maken over of er in de toekomst wel een zelfstandige, betaalbare woning voor hen beschikbaar is. Zeker vanuit het perspectief van mogelijke gezinsuitbreiding (wat veel studenten binnen in 2050 wel hopen te hebben) is huisvesting belangrijk, maar studenten maken zich zorgen over wanneer ze die stap kunnen zetten. Daarbij drukt ook het gewicht van de studieschuld op hun schouders. Studenten die in- of rondom Tilburg zijn geboren en getogen maken zich veel zorgen over het vinden van een woning: zij hebben vaker ook de wens om hier te blijven wonen. Ook internationale studenten schatten hun kansen op de Tilburgse woningmarkt laag in. Werken Opvallend veel (internationale) studenten denken slechts tijdelijk in Tilburg te blijven. Veel van hen hebben we de wens om voor grotere, internationale bedrijven te werken. Die denken zij eerder in de Randstad te vinden dan in Tilburg. Ze hebben dan ook vaak de wens om in de Randstad te gaan wonen, ook al zijn woningen daar nog minder betaalbaar dan in Tilburg.

-

De gesprekken gaan ook vaak over het ‘binden en behouden’ van talent. Vrijwel iedereen noemt dat een belangrijke opgave voor de stad. Het meest belangrijk is dat er een passend aanbod qua werkgelegenheid is. Maar ook het ‘verliefd’ worden op de stad / de aantrekkelijkheid van de stad, en het opdoen en behouden van vriendschappen in de stad is belangrijk. Als Tilburg het tweede Rotterdam wordt, zien veel studenten zich hier wel blijven.

Leren Er zijn veel studiemogelijkheden in Tilburg. Dat wordt door veel (internationale) studenten onderstreept. Dat wordt ook belangrijk gevonden: het samenbrengen van kennis zorgt voor innovatie. Tilburg wordt ook gezien als plek waar je kunt blijven leren en ontwikkelen. Dat is een kracht van de stad. Leven Studenten beschouwen zichzelf als een kracht of een drijvende motor in de stad. Het zijn van een studentenstad brengt reuring, gezelligheid en geld (studenten doen veel uitgaven!) met zich mee. Tilburg wordt ook gezien als een sociale stad, waarin diversiteit wordt omarmd en gevierd. Dat vinden studenten belangrijk en moet Tilburg nadrukkelijk blijven doen. Veiligheid is daarentegen een zorgenkindje: zowel in het uitgaansleven, maar ook in de wijken. Over de bereikbaarheid van Tilburg wordt wisselend gedacht. De campus is goed bereikbaar, en de stad is, zeker vanuit de Randstad, ook per trein goed te bereiken. Bovendien zorgt de relatieve kleinschaligheid dat het meeste met de fiets ook wel te bereiken is. Daarbij doet het autoverkeer (ook in fietsstraten) en de beperkte verlichting af aan het veiligheidsgevoel. Een ander deel van Tilburg juist matig bereikbaar. Zeker de OV-verbinding tussen centrum en omliggende wijken (bv. Noord, Stappegoor) en dorpen zijn niet optimaal. Ook de OV-verbindingen in de avond- en nachtelijke uren vinden studenten te beperkt.

Vrije Tijd Veel studenten vinden de campus prettig. Dat komt door de goede bereikbaarheid van de campus en door de ligging in het groen. Tilburg wordt door de ene helft van de gesprekspartners gezien als een fijne stad om te zijn, dankzij de vele evenementen, festivals en de gezellige binnenstad. Ook de relatieve kleinschaligheid, maar wel met voldoende booming plekken (zoals Spoorzone, Dwaalgebied, Spoorpark, Emmapassage en Piushaven), wordt gewaardeerd. Het urban karakter van Tilburg spreekt ook aan. De andere helft vindt juist dat Tilburg maar beperkt bruist, levendig is. De stad maakt een wat grauwe en rommelige uitstraling, met te weinig groen, ongezellige pleintjes, lelijke gebouwen en veel afval.

In de eerste fase van de gerichte gesprekken stond het ‘Sprokkelen’ centraal. We haalden bij scholieren en studenten hun toekomstdromen op. Daarbij zoomden we in op de thema's Wonen, Werken & Leren, Leven en Vrije Tijd. Door deze gesprekken te voeren, bereikten we veel jongeren, één van de doelgroepen waarvoor de raad extra aandacht had gevraagd. Vanaf december 2024 voerden we een nieuwe reeks gerichte gesprekken. Het doel daarvan was niet zozeer om nieuwe toekomstdromen te ‘sprokkelen’, maar met name te verdiepen op hetgeen we hadden opgehaald. Dat deden we wederom met de doelgroepen waarvoor de raad aandacht heeft gevraagd: jongeren en anderstaligen. Op die manier gaven we invulling aan de invalshoek ‘persoonlijk en nabij'.

De Home Alone Diner Show vanuit WeSpeak Vlak voor kerst waren we vanuit Tilburg 2050 aanwezig bij de Home Alone Diner Show, georganiseerd door de jongeren van WeSpeak. Tijdens het kerstdiner gingen de jongeren van WeSpeak met de circa 100 aanwezigen in gesprek over wat zij belangrijk vonden, voor nu en voor de toekomst. Vanuit Tilburg 2050 hebben we niet actief deelgenomen aan het gesprek, maar hebben we wel goed ons oor te luister gelegd, om zo te horen wat de aanwezigen bezig hield, zoals de wens voor een nieuw sportcomplex in West en betaalbare woningen.

Taalclub bij Wijkcentrum De Poorten In januari zijn we langsgegaan bij de taalclub van Wijkcentrum De Poorten in Oud-Noord. Bij de Taalclub zijn mensen welkom die beter Nederlands willen spreken of schrijven. Met de circa 25 aanwezige deelnemers hebben we gesproken over een aantal stellingen. De stellingen gingen enerzijds over het ‘thuis voelen in Tilburg’ en anderzijds over hoe ze hun woning en woonomgeving waarderen.

De deelnemers gaven vrijwel allemaal aan zich thuis te voelen in Tilburg. Dat komt met name doordat ze hun omgeving typeren als ‘vriendelijk, behulpzaam en aardig'. Ook hebben zij contact met hun buren, of met buurtgenoten, die ze tegenkomen in het buurthuis, op de school van hun kinderen of in de supermarkt. Ook benadrukken ze dat het samenleven met verschillende nationaliteiten prettig is. Een enkeling geeft aan dat het – vanwege de taalbarrière - moeilijk is om betekenisvol contact te leggen met de sociale omgeving. De deelnemers geven verder aan dat ze veelal in een rustige omgeving wonen. Dat vinden zij prettig. Het merendeel voelt zich dan ook veilig in hun omgeving. Wel neemt het veiligheidsgevoel ‘s avonds af en zijn er een aantal plekken in de wijk (Goirkestraat, AH XL, Wilhelminapark en rondom coffeeshop) die minder veilig voelen, dan wel vanwege (hardrijdend) verkeer dan wel vanwege drank- en drugsgebruikers. Vrijwel iedereen geeft aan dat de woonomgeving aantrekkelijker, gezelliger, klimaatbestendiger en gezonder wordt door meer bomen, bloemen en planten. Tenslotte zijn de deelnemers verdeeld over hoe tevreden ze zijn met hun huizen. Een aantal deelnemers is er blij mee, omdat het huis in een fijne buurt staat en veilig voelt; een aantal is niet tevreden, omdat de huizen oud (en niet goed onderhouden), vochtig en best klein zijn.

Een aantal deelnemers verwijst daarbij ook naar het moeizame contact met woningcorporatie of huisbaas.

In gesprek met de debatclub van De Nieuwste School In januari zijn we in gesprek geweest met de debatclub van De Nieuwste School. Met de circa 10 leerlingen (15en 16-jarigen) hebben we gesproken over een aantal stellingen. De stellingen gingen enerzijds over het ‘thuis voelen in Tilburg’ en anderzijds over hoe ze hun woonomgeving – en Tilburg als stad – waarderen.

De leerlingen gaven aan dat ‘het thuis voelen’ de optelsom is van het huis waarin je woont, de woonomgeving waarin je opgroeit, de (leef)omstandigheden waarmee je te maken hebt, hoezeer je ‘gewend’ bent geraakt aan je situatie, en tenslotte de sociale omgeving/mensen om je heen. In Tilburg wordt met name dat laatste als waardevol ervaren: de sociale omgeving voelt als ‘een gemeenschap’, ook omdat er veel activiteiten zijn.

Verder discussieerden we met leerlingen over de stelling of een fijne woonomgeving óf een groot huis belangrijk was. De leerlingen benadrukten het belang van een fijne woonomgeving, juist ook omdat er te weinig ruimte is om alleen maar grote huizen te bouwen. Als we voor veel mensen een woning wensen, zullen we ook kleiner en betaalbaarder moeten bouwen. Toch gaven de leerlingen aan dat het óók goed is om grote(re) huizen te bouwen. Want in een te klein, te vol huis, is het ook lastig om je echt thuis te voelen. Als het dan gaat over hoe die woonomgeving eruit moet zien, geven de leerlingen aan dat het onder andere belangrijk is om efficiënte vervoersmogelijkheden te hebben. Als er meer ruimte komt voor OV, en minder voor de auto, dan ontstaat er ook meer ruimte voor groen, parken, plekken om samen te komen, speel- en sportplekken en ontspanning.

In gesprek met de schakelopleiding van Yonder Eind januari zijn we met de schakelopleiding van Yonder in gesprek gegaan. We hebben twee klassen, met circa 25 leerlingen met verschillende nationaliteiten van circa 15 jaar oud, gesproken over het ‘thuis voelen in Tilburg’, maar ook over hun ideale woonomgeving en over hoe zij denken dat er over 25 jaar geleerd en gewerkt wordt.

De leerlingen geven vooral aan dat de mensen in je omgeving en de sfeer bepalend zijn voor of je je thuis voelt. In Tilburg voelt dat goed: vooral omdat er vrienden en bekenden wonen, maar ook omdat mensen over het algemeen vriendelijk zijn, en elkaar groeten op straat. Ook de fysieke omgeving is van belang. Deze bestaat idealiter uit fijne (buiten)plekken (voor jongeren) om gezellig samen te komen (volgens de meisjes) en om te sporten (volgens de jongens), die schoon, veilig en groen zijn, en waarbij je voorzieningen in de buurt hebt. Ook al is het niet erg om de fiets of het OV te pakken om ergens te komen. Over de toekomst van ‘leren en werken’ zijn de jongeren eensgezind: ze verwachten dat enerzijds robotisering en AI een hoge vlucht nemen, terwijl aan de andere kant het belangrijk blijft om samen te werken en sociaal contact te blijven hebben. Zo kun je elkaar motiveren, van elkaar leren en het gezellig hebben met elkaar. Dat betekent ook dat mensen niet alleen maar ‘thuis kunnen werken'. Je moet ook op locatie, met collega's, kunnen werken: dat is vanwege gezelligheid (en daarmee: gezondheid) van belang. Belangrijk om daar een balans in te hebben.

Tilburg in 2050: het klinkt nog ver weg. Maar de komende jaren verandert er al veel, zeker in de binnenstad. Daarom organiseren we rondwandelingen in de binnenstad, die worden verzorgd door onze eigen omgevingsmanager en/of stedenbouwkundige. Tijdens de rondwandeling praten we deelnemers bij over wat er de afgelopen jaren is veranderd en wat er de komende tijd nog gaat veranderen. Bovendien grijpen we het

moment aan om in gesprek te gaan: wat vinden deelnemers belangrijk voor de toekomst? Met de wandelingen organiseren we op een plezierige en visuele manier het inhoudelijke gesprek over de toekomst. Naast de binnenstadwandelingen hebben we ook input opgehaald tijdens de informatiemarkt voor de binnenstad eind mei 2024. Tijdens deze informatiemarkt konden bezoekers zich laten informeren over de toekomstige ontwikkelingen in de binnenstad. Vanuit Tilburg in 2050 werden de bezoekers uitgedaagd om met hulp van kunstmatige intelligentie in gesprek te gaan over wat voor stad willen én kunnen we zijn in 2050? Dit leverde tal van interessante gesprekken en beelden op.

We hebben de afgelopen periode (vanaf april) vijf rondleidingen verzorgd. Telkens was er plek voor circa 20 deelnemers. De komende periode staan er nog twee rondleidingen op de planning. Tijdens de binnenstadmarkt in mei hebben circa 150 bezoekers meegedacht over Tilburg in 2050.

Wonen De huidige ontwikkelingen in de binnenstad worden gewaardeerd, met name de Spoorzone, het Spoorpark, de Piushaven en het gebied bij de AaBe-fabriek worden genoemd. Zeker in vergelijking met (tientallen) jaren geleden, is Tilburg-centrum nu een heerlijke plek om doorheen te dwalen. De ontwikkelingen van de laatste jaren zeggen ook iets over het ‘karakter’ van Tilburg. We durven grootstedelijk te denken, maar zorgen ook voor kleinschaligheid: een stad met een dorps community gevoel. Dat moeten we behouden. Het laat ook zien dat initiatief in Tilburg wordt gewaardeerd, dat Tilburg zich heeft herontdekt, en dat we in Tilburg samen “bouwen”. Daardoor heeft de stad “smoel” gekregen en is in de centrumgebieden voor iedereen wat wils. Tilburgers zijn weer trots. Tilburg is geen “oude stad”, als Breda of ‘s-Hertogenbosch. Dat moeten we ook niet willen zijn. Tegelijkertijd vindt men het belangrijk om de oude gebouwen en monumenten die we wel hebben zorgvuldig te bewaren. Wel wordt er, ondanks of misschien: juist vanwege de geschiedenis waarin verschillende dorpen aaneengegroeid zijn tot één stad, gewaarschuwd voor het “samensmelten” van Tilburg-centrum, de wijken en de omliggende dorpen. Belangrijk om de gemoedelijkheid, de eigenheid en het eigen karakter van de wijken en dorpen te behouden.

Om het woningtekort op te lossen, vinden mensen het vooral belangrijk om (betaalbaar) bij te bouwen, leegstand te verminderen en de doorstroommogelijkheden voor senioren te vergroten. Zo komen jongeren eerder aan een woning. Tenslotte vragen mensen aandacht voor de transformatie van een woonomgeving naar een leefomgeving: een groene omgeving, met ruimte om te ontmoeten en een sterke sociale samenhang. Werken Tilburg wordt gezien als stad waarbij er veel bereidheid is om samen te werken, we zijn niet vies van hard werken en doen i.p.v. blijven praten. Dat past goed bij ons verleden: een bruisende stad met

-

klassieke industrieën en een textielverleden. Die ambachten en maakindustrie, nog uitgeoefend door lokale bedrijfjes, maken Tilburg uniek. Dat moet behouden blijven. Een andere drager van ‘werken’ is de creatieve sector. De kunst- en cultuursector, waaronder ook de evenementenindustrie, dragen niet alleen bij aan het verdienmodel van Tilburg, maar helpen ook bij het identiteitsbesef. Datzelfde geldt voor het MKB: een belangrijke economische pijler, maar tegelijkertijd essentieel voor het dragen van maatschappelijke voorzieningen, zoals door de sponsoring van verenigingen. Belangrijk om dat te blijven behouden en stimuleren.

Leren Tilburg wordt zeker gezien als studentenstad, dat brengt een prettige dynamiek en veel reuring met zich mee. Er wordt aandacht gevraagd voor het verbinden van MBO- en HBO-onderwijs met het lokale bedrijfsleven: welk onderwijs is hier nodig? Op die manier verbinden we studenten aan onze stad, onze maatschappelijke organisaties en ons bedrijfsleven, en vergroten we het sociale bewustzijn. Daar zit ook een zorg: we zien nu dat studenten vaak na hun studie naar andere steden vertrekken voor betekenisvol werk bij een aantrekkelijke werkgever. Die uitstroom moeten we stoppen, zodat we talent – op alle opleidingsniveaus – voor de stad behouden. Leven Tilburgers ervaren een sterk saamhorigheidsgevoel in de stad. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het bloeiende verenigingsleven en de vele lokale initiatieven en activiteiten ter bevordering van de sociale cohesie en leefbaarheid. Onze verbondenheid en gezelligheid, dat zit in ons DNA. Maar daar zit ook ruimte voor verbetering: wat is de gemeentelijke visie op dat verbinden? Hoe geeft de gemeente dat vorm, welke rol ziet ze daarin voor zichzelf? Hoe kan de gemeente (ruimtelijk) ontmoeting en verbinding faciliteren? - Het versterken van de sociale samenhang is een belangrijke opgave.

Inwoners vinden het belangrijk dat we meer naar elkaar omzien, eenzaamheid verminderen, en de aandacht versterken op de groepen inwoners die de “grote transities” niet/moeilijk mee kunnen maken. Er is namelijk een behoorlijke groep inwoners die “tussen wal en schip” valt maar wel veel kwaliteiten hebben: hen helpen om (weer) mee te doen, is belangrijk. Belangrijk om ook community werk of vrijwilligerswerk te waarderen. Mobiliteit en bereikbaarheid is een belangrijk thema. Er wordt met name aandacht gevraagd voor het verbeteren van het OV in en naar de stad. Zo moet het OV vanuit de omliggende dorpen verbeterd worden (station in Berkel-Enschot), kunnen transferhubs aan de rand van het centrum gerealiseerd worden, kan het centrum autovrij en fietsvriendelijk gemaakt worden, kan er worden ingezet op deelmobiliteit, en kan een snelbus (of tramnetwerk) langs de stadshotspots gerealiseerd worden. Ook vergroening is een terugkerend thema. Mensen hameren op het belang van groen: in het centrum, maar ook in de woonwijken zelf. Groen is aantrekkelijk (mits onderhouden), nodigt uit tot ontmoeten en bewegen, en is belangrijk tegen klimaatverandering. Bovendien helpt groen bij het versterken van biodiversiteit en helpen ‘groene longen’ (van Wilhelminapark tot Piushaven?) bij het verbeteren van de luchtkwaliteit. Vrije tijd Tilburg wordt gezien als creatieve muziek- en evenementenstad.

Ook het imago van Tilburg als sportstad komt regelmatig terug. De deelnemers aan de wandelingen zien het winkel-, voorzieningen-, en horeca-aanbod in de Tilburgse binnenstad als voldoende, en voldoende divers. Ook zijn zij tevreden met de aard/het aantal activiteiten en evenementen in de binnenstad. Tegelijkertijd levert dat spanning op: met name binnenstadbewoners waarschuwen voor de “verpretparkisering”, en daarmee de afnemende leefbaarheid, van de binnenstad. Zijn er grenzen aan de reuring? Ook vragen de deelnemers aandacht voor de kwaliteit van het onderhoud en voor de aanpak van leegstand. Dat laatste kan aangepakt worden door bijvoorbeeld pop-up-winkeltjes te vestigen, ruimte te bieden aan creatievelingen en kunstenaars, koffie- en ontmoetingsplekken te realiseren of te verbouwen naar woningen.

In onze aanpak zetten we ook in op creativiteit: een verrassende manier om over de toekomst na te denken kan leiden tot verrassende inzichten of tot een verrassend gesprek. Daarom hebben we, zoals bij de Career Week en bij de straatgesprekken, bijvoorbeeld veel gebruik gemaakt van AI-beelden. Die verbeelding helpt om de toekomst tastbaar(der) te maken, en maakt het gemakkelijker om over zoiets abstracts het gesprek te voeren.

We hebben ‘Maak de toekomst’ vooralsnog op drie manieren invulling gegeven: 1.

Stadsgedicht ‘Tilburgse grond’ & Expo Fixeer-tbg We hebben onze stadsdichter Fredrike Luijten gevraagd een gedicht te maken over Tilburg. Het gedicht ‘Tilburgse grond’ diende als inspiratiebron en vertrekpunt om met elkaar het gesprek te voeren over Tilburg in 2050. We hebben het gedicht tijdens verschillende bijeenkomsten laten horen. Ook zijn we aangehaakt bij de fotowedstrijd 2024 van Fixeer-tbg. Het thema van de wedstrijd was een combinatie van ‘(Samen)leven’ en ’democratie’. Deelnemers kunnen foto's inzenden die gaan over wonen, werken, leren, leven en vrije tijd in Tilburg. Tijdens de Week van de Democratie werden de foto's op verschillende plekken in Tilburg getoond, en uiteindelijk werden eind oktober de foto's geëxposeerd in het Paleis-Raadhuis. Geïnspireerd door de foto's werden de bezoekers vervolgens uitgenodigd om mee te denken over de toekomst van Tilburg tijdens het werkatelier.

2.

Knip- en kleurplaten met basisschoolleerlingen We hebben voor twee basisschoolklassen (groep 7 en 8) van basisschool De Sleutel in Tilburg-Noord een gastles over Tilburg in 2050 verzorgd. Daarin vertelden we de leerlingen over wat er de afgelopen

vijfentwintig jaar (nog voordat zij waren geboren!) is veranderd, en welke trends en ontwikkelingen er op ons af komen. Vervolgens daagden we hen uit om hun ideale toekomst te verbeelden. Met kleurpotloden en knipsels uit tijdschriften gingen de leerlingen aan de slag. 3.

Podcastproject met middelbare schoolleerlingen Vanuit het Koning Willem II-college hebben vijftien mavo-3-leerlingen meegedaan aan een podcastproject. Ter voorbereiding hebben we een gastles over Tilburg in 2050 verzorgd. Daarin vertelden we de leerlingen over wat er de afgelopen vijfentwintig jaar (nog voordat zij waren geboren!) is veranderd, en welke trends en ontwikkelingen er op ons af komen. Vervolgens daagden we hen uit om in hun podcast te bespreken hoe zij de toekomst van Tilburg voor zich zien.

De producten (het gedicht, de knip- en kleurplaten, en de podcasts) kunnen we tijdens een mogelijke expositie over Tilburg in 2050 tentoonstellen.

Wonen De basisschoolleerlingen vinden het belangrijk dat er meer huizen en flats worden gebouwd. Ze vinden het belangrijk dat iedereen een goede woning heeft (en dat kinderen kunnen opgroeien in een goede woning). Een goed huis hebben, zorgt ervoor dat je ook beter voor jezelf kan zorgen. Voorzieningen die zij belangrijk vinden om in de buurt te hebben zijn supermarkten, scholen, geloofshuizen, en ziekenhuizen. Ook andere winkels, zoals een drogisterij en kledingwinkels, vinden de leerlingen fijn om in de buurt te hebben. De Piushaven wordt vaker als goed voorbeeld van wonen/voorzieningen genoemd. De basisschoolleerlingen zien ook veel kansen om daken beter te benutten, bijvoorbeeld voor zonnepanelen, groen/parken, maar ook voor sport en spel. De basisschoolleerlingen dromen verder over een groene woonomgeving, met gras, bomen, bloemen en water. Daar worden mensen namelijk blij van. De fiets is voor de leerlingen – niet verrassend – het favoriete vervoersmiddel. Werken Dit thema houdt de basisschoolleerlingen niet bezig. Leren Dit thema houdt de basisschoolleerlingen nauwelijks bezig. Een enkeling geeft aan dat het belangrijk is om veel over technologie en robots te leren, omdat steeds meer digitaal of met robots gaat.

Nu zijn het nog elektrische auto's, maar misschien hebben we over vijfentwintig jaar vliegende robotauto's? Leven De basisschoolleerlingen hebben veel aandacht voor het thema gezond-zijn in een gezonde wereld. Ze vinden het belangrijk dat gezond eten gestimuleerd wordt en betaalbaar(der) wordt gemaakt. En het is goed om te weten waar je eten vandaan komt of het zelf te verbouwen (zelfvoorzienend). Ook vinden ze een gezonde wereld belangrijk: door goed voor de natuur (en de dieren daarin) te zorgen, zorgen we ook goed voor onszelf. Voor een gezonde wereld is duurzaamheid belangrijk. De basisschoolleerlingen verwachten meer zonnepanelen, meer windmolens, meer elektrische auto's, duurzame huizen en een groene leefomgeving. Vrije Tijd Vrije tijd/tijd om te relaxen is belangrijk en gezond. Dus we moeten genoeg vrije tijd overhouden. De basisschoolleerlingen vinden het belangrijk om minder te consumeren (schoonheidsproducten en fashion). Maar ze geven tegelijkertijd aan dat ze het ook leuk vinden om te winkelen en kleding te kopen.

De afgelopen maanden hebben we in het Werkatelier Tilburg 2050 samen met inwoners gesproken over de toekomst van Tilburg. Het werkatelier, gevestigd in de raadszaal op de eerste verdieping van het Paleis, was van juni tot oktober 2024 op verschillende momenten open voor het publiek. Vanuit het verleden en het heden keken we gezamenlijk vooruit naar de toekomst. Met behulp van kaartmateriaal, AI en de tussentijdse

resultaten van het sprokkelen brainstormden we over hoe Tilburg er in de toekomst uit zou kunnen zien. Het werkatelier was open op woensdagmiddagen en vrijdagochtenden. Daarnaast was het werkatelier open tijdens de landelijke verkiezingen, de Nationale Archeologiedagen, Boeken rond het Paleis, Open dag Stadhuis, Open Monumentendag, opening Stadsforum en tijdens de foto-expositie van Fixeer-tbg.

Op al deze momenten hebben in totaal ruim 500 bezoekers het werkatelier bezocht, waarvan 200 bezoekers hun ideeën, zorgen en dromen voor de toekomst met ons hebben gedeeld. De groep van bezoekers en meedenkers was divers: studenten van de Crossoverlabs van Fontys, jonge gezinnetjes tijdens Boeken rond het Paleis, senioren tijdens de Archeologiedagen, en kinderen die meededen aan het kindercollege tijdens Open Monumentendag.

Wonen Inwoners geven aan over het algemeen tevreden te zijn met de buurten waarin ze wonen. Het dorpse gevoel van de stad, ondanks de omvang, is voor vele inwoners een mooi kenmerk van Tilburg. Daarbij zijn onze inwoners trots op de ontwikkelingen die Tilburg in de afgelopen decennia heeft doorgebracht. De modernisering, vergroening en het cultuurbehoud brengt positieve gedachte naar boven. Hierbij worden vaak de Piushaven, Spoorzone en het Spoorpark als voorbeelden van verbetering genoemd. De goede ontwikkelingen van de stad betekent echter niet dat de stad af is. We moeten de stad zien vanuit het perspectief van kathedralenbouwers. Een langdurig proces, verdeeld over meerdere generaties, wat na de uiteindelijke voltooiing onderhoudt vergt. Zo zijn er voor Tilburg nog verschillende opgaves die de inwoners richting 2050 graag zien verbeteren. Het hoofdthema, dat door vele inwoners benoemd wordt is de verdere vergroening van de binnenstad en het behoud van natuur buiten de stad. Het plaatsen van meer bomen, struiken en wildgroei wordt vaak genoemd, hierbij gaat het om groen dat blijft en beklijft. Tevens is er vraag naar een schonere woonomgeving, er ligt momenteel nog te veel afval op de straten. Op het gebied van wonen wordt voornamelijk de beschikbaarheid, betaalbaarheid en doorstroming aangekaart.

Inwoners zien hierbij in dat door het ruimte- en woningtekort er noodzaak is voor hoogbouw en kleinere woonruimtes. Echter, sluit dit niet aan bij de persoonlijke voorkeur. Tilburgers wonen toch liever in ruime woningen met een eigen tuin. Binnen het ruim wonen is bij de oudere bevolking een kentering te zien. Veel oudere inwoners stromen graag door naar een kleinere, levensloopbestendige en betaalbare woning. Echter, het doorstromen naar levensloopbestendige woningen is voor ouderen vaak financieel nog te onaantrekkelijk. Werken Het thema werken is binnen het werkatelier een minder voorkomend thema geweest. Er wordt op het gebied van werken veelal gesproken over de werkcultuur binnen Tilburg. De werkcultuur wordt als ondernemend en creatief beschreven, gekenmerkt door kleine bedrijven en een breed aanbod. Het behoud van deze werkcultuur en het brede aanbod is van groot belang volgens de Tilburgers. Leren Tilburg identificeert zichzelf als een echte studentenstad. Het bruisende studentenleven en de verschillende onderwijsvormen worden als typerend voor Tilburg gezien. De inwoners zien graag dat we meer van elkaar en samen gaan leren. Het delen en behouden van kennis is van groot belang voor

de stad. Momenteel is er voor iedereen een bijpassende opleiding in Tilburg, dit moet behouden worden. De vaardigheden die hierbij aangeleerd worden moeten toekomstbestendig zijn. Leven Veel inwoners beschrijven Tilburg als een fijne en gezellige stad om te leven. Om het leven in Tilburg naar een hoger niveau te tillen zien inwoners verschillende verbeterpunten. Zo moet ten eerste de veiligheid op straat en in het verkeer verbeterd worden. Veel verkeerspunten worden als onveilig ervaren en de fietser moet meer voorrang krijgen in het verkeer, hier maakt Tilburg al wel stappen in. Op het gebied van de veiligheid op straat moet er meer zichtbare handhaving zijn, bij veel inwoners heerst er een gevoel van onveiligheid. Ten tweede moet de mobiliteit in de stad veranderen. Het centrum moet autoluw worden, maar wel toegankelijk blijven voor iedereen. Hiervoor zien de inwoners een transferium als gepaste oplossing. Op het gebied van mobiliteit moet ook het fietsverkeer en het openbaar vervoer verbeteren. Het OV wordt beschreven als te weinig en te druk. Zo zien inwoners graag meer ov-lijnen richting de dorpen en verschillende stadsdelen. Tot slot moet er in Tilburg meer naar elkaar omgekeken worden, te veel Tilburgers leven in eenzaamheid. Vrije tijd Het winkel-, evenementen-, en voorzieningenaanbod wordt in Tilburg als zeer goed ervaren.

Tilburg is rijk aan vele evenementen en er is aanbod voor iedereen. Daarbij komen met name de Tilburgse kermis en Carnaval als favorieten uit de bus. Hetzelfde geldt voor de winkels en voorzieningen, deze zijn dichtbij en in grote getalen aanwezig: met name de Spoorzone, de Piushaven, Koningsoord en het Dwaalgebied worden vaak genoemd. Tevens zijn de Tilburgers trots op de ’oude, monumentale gebouwen’, zoals de LocHal en het Paleis-Raadhuis, en de historie (van herdgangen tot textiel).

-

Tilburgers zijn ook tevreden met het musea-aanbod, ook al wordt een écht stadsmuseum gemist. Dit om de sterke identiteit van de Tilburger en haar geschiedenis een mooie plek te geven. De identiteit waar veel inwoners trots op zijn. Tenslotte zijn Tilburgers blij met de natuur in- en om de stad. Met name Moerenburg, het Spoorpark en het Wandelbos worden genoemd. De uitdaging is om dat groen steeds meer de ’stad in te trekken', zodat alle wijken van Tilburg groen zijn.

Wonen: we moeten méér ‘het thuis van iemand’ bouwen Volgens veel Tilburgers is ‘wonen’ één van de meest belangrijke thema’s voor de toekomst. Veel van onze gesprekspartners kennen iemand die een woning zoekt of ze zoeken zelf een (nieuwe) woning. Denk aan jonge ouders die gezinsuitbreiding verwachten of jonge stellen die hun gezin graag willen uitbreiden, pas afgestudeerden die uit hun ‘studentenhuis’ zijn gegroeid of niet meer bij hun ouders willen wonen, mensen die recent gescheiden zijn, nieuwkomers in Nederland of senioren die graag kleiner willen wonen. Zoveel mensen, zoveel behoeften, zoveel levensfasen en zoveel wensen. Maar de gemene deler: iedereen wil een fijn thuis. We herkennen een paar ‘rode draden’: • Betaalbaarheid is een centraal thema. Mensen willen een woning met aanvaardbare woonlasten. Zodat mensen ook ruimte in de portemonnee overhouden om een nieuwe wasmachine te kopen, de kinderen te laten sporten, of om op vakantie te kunnen gaan. In de praktijk lijkt dit te betekenen dat mensen vooral op zoek zijn naar woningen in het sociale- en middensegment. • Mensen herkennen het woningtekort en vinden het belangrijk dat er nieuwe woningen worden gebouwd, met name zodat “onze” jongeren (zeker in de dorpen) hier kunnen blijven wonen.

Maar er is ook veel aandacht voor het ombouwen van leegstand, het mogelijk maken van nieuwe (collectieve) woonconcepten met gedeelde ruimten, het makkelijker (en financieel aantrekkelijk) maken van doorstroming, het makkelijker maken van woningsplitsing, mantelzorg-aan-huis en hospitaverhuur. • Hoogbouw zien mensen, vanwege het woningtekort en de beperkte vierkante meters, als noodzakelijk. Tegelijkertijd is er weinig enthousiasme bij onze gesprekspartners om zelf in een flat te wonen (“als het niet anders kan”). • Ook verdichting is noodzakelijk, maar daarbij waarschuwen onze gesprekspartners ons ook: zorg dat de voorzieningen de bevolkingsgroei bijbenen en doe “de identiteit” van een gebied niet teveel geweld aan. • Een ‘thuis’ is meer dan een woning: ook een fijne woonomgeving (of: leefomgeving) is voor mensen superbelangrijk. Daarbij geven de meeste mensen aan dat ze een groene en schone leefomgeving wensen, waarin ruimte is om elkaar te ontmoeten, te spelen en te bewegen. “Kindvriendelijk is mensvriendelijk”. • Je ergens ‘thuis’ voelen gaat makkelijker als je voorzieningen in de buurt hebt. Mensen hebben met name graag (huisartsen)zorg, scholen en een supermarkt in de buurt. Andere voorzieningen, zoals winkels en horeca, mogen wat verder weg zijn.

• Tenslotte vragen Tilburgers aandacht voor het ‘mixen’ van wijken en dorpen: wijken en dorpen waarin verschillende leeftijden, nationaliteiten en inkomensniveaus samenwonen. Dat heeft consequenties voor het type huizen in iedere wijk. En het is ook niet makkelijk, want we zijn heel ‘gewoon’ om mensen op te zoeken die op ons lijken. • En écht tenslotte: Tilburgers vinden de Piushaven en de Spoorzone geweldige locaties waarin wonen, werken en voorzieningen in een sfeervolle omgeving bij elkaar zijn gebracht. “Was die aandacht er ook maar voor mijn wijk", wordt regelmatig verzucht. Zijn we de ‘gewone’ woonwijken te veel vergeten?

Werken en leren: terug naar de ‘kleine makers’ en ‘leren om te doen’? Werken en leren zijn voor Tilburgers minder relevant thema's. Natuurlijk, de meeste Tilburgers werken graag of gaan graag naar school. Maar het nadenken over het toekomstige ‘werk- en leerprofiel’ van de gemeente Tilburg is behoorlijk complex. Toch doen we een aantal observaties: • De meeste Tilburgers zien Tilburg als een stad van makers, ook vanuit het textielverleden en de NSwerkplaatsen. We zijn goed in nieuwe dingen bedenken, en vervolgens “de handen uit de mouwen te steken”, onze bedenksels (samen) te maken. Innovatie, experiment en creativiteit zijn de succesingrediënten van de Tilburgse economie. • Het lokale MKB, de vakmensen, de lokale ambachten, de creatieve makers en de entertainmentsector, en de maakindustrie zijn volgens Tilburgers onmisbaar. Niet alleen vanwege de economische waarde,

•

•

•

maar ook omdat ze een fundamenteel onderdeel zijn van de Tilburgse identiteit én omdat ze vaak maatschappelijke dragers zijn voor bijvoorbeeld het verenigingsleven. Tegelijkertijd constateren Tilburgers ook een spanning, deels ingegeven door de ‘kennispoot’ van Tilburg met o.a. Tilburg University. Mensen geven namelijk ook aan dat het belangrijk is om universitair talent en hun denkkracht te binden aan- en te behouden voor de stad. Maar datzelfde talent geeft vaak aan Tilburg te willen verruilen voor de Randstad: daar zitten immers de grote internationale bedrijven met spannende carrièrekansen. Daarin lijkt de grote opdracht voor Tilburg te zitten: hoe brengen we de denkers en de doeners samen? Waarin kunnen de denkers de doeners versterken, en vice versa? En hoe zorgen we ervoor dat onderwijs en arbeidsmarkt elkaar versterken? Wat betreft leren en onderwijs doen Tilburgers een aantal observaties: o Tilburgers verwachten dat techniek en digitalisering een enorme impact op de samenleving gaat hebben. Het is belangrijk dat mensen de (technische) vaardigheden ontwikkelen om mee te kunnen/te profiteren van de digital age, maar ook om om te gaan met de risico's (doorgronden van fake news). o Tilburgers verwachten dat – ondanks/juist vanwege de digitale trend – er ook meer aandacht moet zijn voor sociale vaardigheden en ‘mensenwerk’.

o Passend bij het ‘profiel’ van Tilburg moeten we niet alleen nieuwe, digitale vaardigheden aanleren, maar ook zorgen dat we onze ambachten en maakindustrie niet verleren. o Dit alles maakt dat Tilburg moet blijven inzetten op een leven lang leren en ontwikkelen, en daarbij extra aandacht moet hebben voor de mensen voor wie dat niet vanzelfsprekend is. Leren en werken, ook onbetaald (maar wél gewaardeerd), zoals vrijwilligerswerk, is de bron van zingeving en je onderdeel voelen van de maatschappij.

Leven: ‘met elkaar, voor elkaar of zonder elkaar?’ Samenleven is voor Tilburgers een ontzettend belangrijk thema. Dat blijkt uit het feit dat veel Tilburgers zich zorgen maken over hoe we in de toekomst samenleven. Bij geen ander thema loopt de droom en de verwachting zover uit elkaar. Dat vraagt om nadere verdieping en vermoedelijk tot actie! Tilburgers doen een aantal observaties: • Tilburgers verwachten, vanwege digitalisering (“in je bubbel blijven”), polarisatie (“kijk maar naar de landelijke en internationale politiek”) en “levensdrukte”, dat de toekomst steeds individualistischer wordt. Tegelijkertijd dromen Tilburgers van een meer collectieve samenleving, waarin we naar elkaar omzien, voor elkaar zorgen en voor elkaar klaarstaan (om de ‘formele’ zorg te ontlasten). Hoe versterken we de sociale cohesie, het saamhorigheidsgevoel, de verbondenheid en het collectiviteitsgevoel? • Ook gezondheid is voor Tilburgers een belangrijk thema. Vrijwel iedereen hecht veel belang aan een gezonde levensstijl, met o.a. voldoende bewegen en gezond eten. Door meer in te zetten op preventie wordt de zorg (die al onder druk staat) ontlast. Tilburgers zien een aantal taken voor de gemeente, zoals het inrichten van een ‘gezonde buitenruimte’ met voldoende mogelijkheden tot spelen, sporten en bewegen, waarin ‘ongezond eten’ minder prominent in het straatbeeld aanwezig is.

Ook kan de gemeente inwoners actiever informeren over een gezonde levensstijl. En last, but not least: ervoor helpen zorgen dat een gezonde levensstijl ook voor inwoners voor wie dat niet vanzelfsprekend is (omdat ze het minder ‘gewoon’ zijn of niet kunnen betalen) ook binnen handbereik komt. Het is superbelangrijk om de ‘gezondheidskloof’ te dichten. • Tilburgers zien, misschien sterker dan voorheen, diepe breuklijnen door de stad, tussen mensen die het goed gaat, wiens kinderen alle kansen hebben, die zich geen financiële zorgen maken en die zich een comfortabele, gezonde levensstijl kunnen veroorloven. En mensen met wie het minder goed gaat, die hun kinderen niet alle kansen kunnen bieden, die financieel in een lastig parket zitten, en die (mede) daardoor stress en gezondheidsklachten ervaren. Die breuklijnen worden dieper, mensen betalen als het ware rente over hun zorgen, waardoor ze verzwaren. Die breuklijnen zien mensen ook geografisch terug in de stad: in de welgestelde wijken zijn er ruime straten, met veel groen en grote tuinen, terwijl in de ‘mindere’ wijken het veelal smalle straatjes zijn met weinig groen. Mede daarom klinkt de roep om de focus van de parels van Tilburg (Spoorzone, Piushaven) te verleggen naar de woonwijken, waar een integrale aanpak nodig is om het leven van mensen fijner te maken.

•

•

•

•

Tilburgers denken dat gezond leven het beste kan in een gezonde en groene wereld. Daarom is er veel aandacht voor vergroening in- en rondom de stad, maar ook voor het tegengaan van klimaatverandering. Grootschalige energieopwek (zonnepanelen en windmolens) wordt, met name door kinderen en jongeren, belangrijk gevonden. Maar ook het beschermen van de biodiversiteit en verduurzaming vinden de meeste Tilburgers belangrijk. Zorgen maken Tilburgers zich met name over mobiliteit en bereikbaarheid. Hoewel de autoluwe binnenstad door een substantieel deel van de Tilburgers wordt gewaardeerd (en door het andere deel wordt gehekeld), is de bereikbaarheid van het centrum, zeker voor minder mobiele doelgroepen, een issue. De Tilburgers maken zich nóg meer zorgen over de OV-bereikbaarheid van de woonwijken en de dorpen: die wordt als onvoldoende ervaren, zeker in de avonduren. Tilburgers vragen echt nadrukkelijk aandacht voor het verbeteren van de OV-verbindingen. Tilburgers doen ook andere suggesties om de bereikbaarheid te verbeteren: meer aandacht voor transferia en mobiliteitshubs, het realiseren van een snelbus (of een tramnetwerk) langs de stedelijke hotspots (Stappegoor, Wagnerplein, Heyhoef, maar allicht ook: de Efteling) en de dorpen, deelmobiliteit, een station in Berkel-Enschot, en het verbeteren en veiliger maken van de fietsverbindingen in Tilburg.

Zolang dat soort maatregelen niet getroffen zijn, blijven Tilburgers de auto als belangrijkste (of minstens: top #3) vervoersmiddel zien. Ook al maken Tilburgers zich zorgen over ‘het collectief’, de onderlinge verbondenheid en saamhorigheid, Tilburg wordt toch gezien als een sociale gemeente, met een traditie van sociaal beleid, en waarin men het toch ‘gewoon’ is om samen te werken, naar elkaar om te kijken en verschillende culturen en nationaliteiten welkom zijn (diversiteit wordt gevierd in Tilburg). Maar allicht staat die traditie onder druk? Tilburgers maken zich ook zorgen, ook al wordt het minder vaak genoemd, over de veiligheid in de stad. Met name verkeersveiligheid is een terugkerend thema: mensen maken zich zorgen over gevaarlijke oversteken en kruispunten, slechte verlichting, auto's en fietsers die elkaar in de weg zitten, gebrek aan handhaving van verkeersregels. Maar ook het tegengaan van criminaliteit, zonder dat verder te specificeren overigens, en drugsgebruik, met name in het uitgaansleven, wordt als aandachtspunt genoemd.

Vrije Tijd: ‘eindeloos bruisen of begrenzen?’ Vrije tijd is een belangrijk thema voor veel Tilburgers. Niet alleen raakt het aan het privédomein van mensen, maar het gaat ook over de aantrekkelijkheid van de (binnen)stad en de identiteit/het imago van onze gemeente. Hoewel Tilburgers veel ‘drukte’ ervaren, zijn ze over het algemeen vrij tevreden over wat er allemaal te doen is in de stad, zowel qua voorzieningen, evenementen en activiteiten, als qua nietgeorganiseerde ontspanning. Maar... kun je teveel bruisen? We herkennen een aantal ‘rode draden’: • Tilburg wordt door veel mensen gezien als een bruisende, creatieve, muziek- en evenementenstad, met bovendien een groeiend sportief imago. Veel Tilburgers vinden dat positief en zijn trots op de vrolijkheid, de gezelligheid, de vindingrijkheid, de saamhorigheid en de creativiteit in de stad. • De dynamiek, die deels ook toe te schrijven is aan het zijn van een studentenstad, wordt breed gewaardeerd. Jong en oud vindt dat er veel leuks in Tilburg te beleven is. • Ook over de binnenstad bestaat breed enthousiasme, zeker nu de Spoorzone, Emmapassage, Piushaven en Spoorpark zijn gerealiseerd. Zeker die gebiedsontwikkelingen zijn aanjagers van de Tilburgse trots.

Ook de ‘oude gebouwen’ en monumenten zijn reden tot trots: inwoners vinden het belangrijk om dergelijke erfgoed te behouden (al dan niet door het een nieuwe bestemming te geven die het monument eer aan doet, zoals bij de LocHal is gebeurd). • De winkels en de horeca in de binnenstad worden door de meesten als voldoende en voldoende divers beoordeeld. Toch is er ook wat gemopper over leegstand, zwerfafval, gevoelens van onveiligheid (tijdens het uitgaan), het te minimale activiteitenaanbod voor jongeren (volgens jongeren) en de bereikbaarheid (volgens autogebruikers). • Tegelijkertijd roepen, met name de binnenstadbewoners, de vraag op of er niet ook een grens zit aan de ‘verpretparkisering’ van de binnenstad. Is het niet beter om activiteiten ook naar andere wijken te verplaatsen, zodat het daar ook (meer) gaat bruisen? • Hoewel het aanlokkelijk is om ‘je vrije tijd’ in te vullen met activiteiten en festivals, worden juist de dagdagelijkse invullingen van de vrije het belangrijkst gevonden. Elkaar ontmoeten in de openbare

•

•

ruimte, een rondje wandelen in de prachtige natuur rondom Tilburg (versterken, graag!) of sporten of creatief bezig zijn bij die ene vereniging. En juist dat laatste lijkt in toenemende mate meer onder druk te staan: werken, gezinsleven, het huishouden, sociale verplichtingen, mantelzorg, vrijwilligerswerk, je inzetten voor je wijk, sporten. Veel Tilburgers ervaren in toenemende mate ‘drukte’, er wordt gewoon ontzettend veel van je verwacht. Zeker voor mensen met financiële problemen, stress en gezondheidsklachten is dat allemaal best overweldigend. Terwijl juist die tijd om ‘te niksen’ superbelangrijk is: ontprikkelen en ‘niksen’ is, denken Tilburgers, ontzettend belangrijk voor je gezondheid. De hoop is dat robotisering en automatisering ervoor gaat zorgen dat mensen minder hoeven te werken en dus meer vrije tijd overhouden.

Onze partners in de stad en de regio (ruim 300 ondernemers en organisaties) hebben we gevraagd te reflecteren op de resultaten van de Sprokkelfase zoals weergegeven in de voorgaande hoofdstukken. Op 22 november hebben we met ruim 100 aanwezigen in de zogeheten Ketenpartnersessie de bevindingen uit de Sprokkelfase gedeeld en zijn we groepsgewijs in gesprek gegaan over de volgende vragen: • Herken je de ontwikkelingen en dilemma’s? • Wat zijn volgens jou de belangrijkste ontwikkelingen? • Welke zou je nog toe willen voegen? • Welke rol pak zie je voor jezelf en voor de andere partners? De partners herkennen de zes geschetste ontwikkelingen in de Samenvatting (1. sociaal evenwicht, 2. kennis, innovatie en toepassing, 3. leefstijl en gezondheid, 4. groen, water en natuur, 5. wonen en 6. Veiligheid). Deze uitdagingen van de stad en de regio zijn niet nieuw, maar wel weerbarstig. Tegelijkertijd bieden deze ontwikkelingen ook kansen. De partners voelen de noodzaak en verantwoordelijkheid om zelf maatschappelijk bij te dragen en willen dit ook nadrukkelijk samen met andere partners uit de stad en regio doen. De partners geven de volgende aandachtspunten en aanvullingen mee.