Bijlage 2 Oer in Ontwikkeling Omgevingsvisie Tilburg 2050

21

Datum: 12 november 2025 - Internal

OMGEVINGSEFFECTRAPPORT IN ONTWIKKELING OMGEVINGSVISIE DEEL A GEMEENTE TILBURG

Aantrekkelijk en toegankelijk landschap voor recreanten Deze ambitie richt zich op het creëren van een aantrekkelijk en toegankelijk landschap, waarin een samenhangend groen netwerk zorgt voor zowel ecologische meerwaarde als een prettige omgeving voor recreanten. Beoordeling: Het herinrichten van grotere groengebieden met beperkte kwaliteit en het aanleggen van meerdere kleine, verbonden tuinen dragen direct bij aan de beleving en toegankelijkheid van het landschap, zowel binnen de stad als aan de randen. Regionale fietsroutes en investeringen in de kwaliteit van fiets- en wandelroutes vergroten de bereikbaarheid van het landschap voor recreanten en stimuleren actief gebruik. Meer groen in de straten en de aanwezigheid van groene verblijfsgebieden op korte afstand versterken de aantrekkelijkheid en toegankelijkheid, doordat bewoners en bezoekers overal eenvoudig toegang hebben tot groene plekken voor ontspanning en ontmoeting. Een belangrijke maatregel is dat bij ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied met invloed op het landschap, en die niet vanzelf tot landschappelijke verbetering leiden, de gemeente een landschappelijke tegenprestatie vraagt die bijdraagt aan de instandhouding of verbetering van het buitengebied.

Dit zorgt ervoor dat nieuwe ontwikkelingen in het buitengebied ook bijdragen aan het versterken van de landschappelijke kwaliteit en het recreatief potentieel. Tegelijk zijn er ook enkele belemmeringen. De barrièrefunctie van ringwegen rondom de stad kan de toegankelijkheid en aantrekkelijkheid van het landschap verminderen wanneer oversteken lastig of onaantrekkelijk zijn. Er zijn mitigerende maatregelen genoemd om de barrièrefunctie tegen te gaan, maar deze zijn nog niet verder uitgewerkt. Ook kan het verbreden van de landbouw, wanneer dit leidt tot grootschaliger agrarisch gebruik, de openstelling en landschappelijke kwaliteit voor recreanten verminderen. Daarnaast betekent het wegnemen van recreatiedruk in kwetsbare natuurgebieden dat recreatiemogelijkheden daar worden beperkt, waardoor het totale aanbod aan toegankelijke groene ruimte voor recreanten kan afnemen. Samengevat biedt deze aanpak sterke kansen voor een aantrekkelijk, toegankelijk en samenhangend recreatielandschap, mits de verbindingen tussen stad en ommeland voldoende worden gewaarborgd, landschappelijke tegenprestaties daadwerkelijk worden gerealiseerd en infrastructuur geen onnodige barrières opwerpt. Beoordeling: + Concluderend De keuze voor landschappelijke versterking is in hoofdlijn positief.

Door water en bodem leidend te maken in ruimtelijke keuzes, en tegelijk te investeren in natuurontwikkeling, biodiversiteit, structurele waterberging en toegankelijke groene recreatie ontstaat een robuust, klimaatbestendig landschap dat de verwevenheid tussen stad en land zichtbaar vergroot. De inzet op multifunctionele en natuurinclusieve landbouw biedt daarbij een toekomstbestendig verdienmodel voor boeren en versterkt ecologische waarden als bodemkwaliteit, biodiversiteit en het regionale watersysteem. Zo ontstaat een samenhangend groenblauw netwerk dat ecologische kwaliteit, recreatieve beleving en klimaatadaptatie combineert. Deze koers vraagt wel om zorgvuldige mitigatie van negatieve effecten door verkeer, bedrijvigheid en stedelijke verdichting. Barrières van infrastructuur, extra verharding en recreatiedruk op kwetsbare natuur kunnen de beoogde kwaliteitswinst beperken als ze niet actief worden gecompenseerd. Het tegengaan van dalende grondwaterstanden vergt consequent ontharden, vergroenen en het toevoegen van waterbergende capaciteit, vooral in stedelijke gebieden en overgangszones. Daarmee worden sponswerking en infiltratie versterkt en blijft het landschap veerkrachtig bij extreme neerslag en droogte.

Het succes staat of valt met het stelselmatig prioriteren van water en bodem, het continueren van groene-blauwe verbindingen (corridors, stapstenen, faunapassages), het zoneren van landbouw rond kwetsbare natuur en het faciliteren van natuurinclusieve teelten (zoals agrobosbouw en voedselbossen). Recreatie moet worden ingericht met kwaliteit: aantrekkelijke routes en voorzieningen waar het kan, gecombineerd met bezoekersmanagement en rustzones waar de natuur dit vraagt. Infrastructuur verdient landschappelijke inpassing met stille wegdekken, buffers en ecologische overbruggingen of onderdoorgangen, zodat hinder en barrières beperkt blijven.

22

Datum: 12 november 2025 - Internal

OMGEVINGSEFFECTRAPPORT IN ONTWIKKELING OMGEVINGSVISIE DEEL A GEMEENTE TILBURG

Aanbevolen wordt om gebiedszonering expliciet vast te leggen, van kernnatuur via natuur met beperkte recreatie tot belevingsnatuur en productielandschap, met heldere spelregels per zone. Daarnaast zijn meetbare indicatoren nodig voor biodiversiteit, waterberging (in kubieke meters), infiltratie en ontharding (percentage onverhard) en de continuïteit van ecologische verbindingen. Verplichte water- en bodemparagrafen bij (her)ontwikkelingen, met minimale bergingsopgaven en bodemverbetering als randvoorwaarde. Werk gebiedsgericht met boeren en terreinbeheerders aan de transitie naar natuurinclusieve landbouw, inclusief financiering, kennis en fasering. Beperk recreatiedruk in kwetsbare natuur met slimme routing en seizoensgebonden regulering, en compenseer stedelijke verharding structureel door ontharding, vergroening en het toevoegen van groenblauwe elementen. Tabel 3-2 Beoordeling ambities Landschappelijke versterking.

Ambities Behoud van de verwevenheid van stad en landschap Investeren in duurzame landbouw Investeren in natuurontwikkeling Investeren in wateropvang Investeren in recreatievoorzieningen Water en bodem sturend Tegengaan daling van het grondwater Ruimte creëren voor waterberging Versterken van biodiversiteit Stimuleren van natuur inclusieve landbouw Aantrekkelijk en toegankelijk landschap voor recreanten

Toelichting Het beleid biedt goede kansen om stad en landschap te verbinden via groene netwerken en inpassing, maar negatieve effecten van verkeer, bedrijvigheid en verdichting vragen om zorgvuldige mitigatie. Ruimte voor multifunctionele en innovatieve landbouw versterkt het landschap, verbetert het verdienmodel van boeren en draagt bij aan ecologische doelen zoals klimaatadaptatie en biodiversiteit. Een breed pakket aan maatregelen, zoals vergroening en herstel van bodem en water, versterkt natuur en biodiversiteit in stad en land, mits negatieve effecten van infrastructuur worden gemitigeerd. Door water en bodem leidend te maken en de sponswerking te verbeteren, wordt wateroverlast beperkt en grondwater aangevuld, wat de klimaatbestendigheid van het landschap direct versterkt. Aantrekkelijke, toegankelijke groene recreatievoorzieningen in stad en land verhogen welzijn en leefbaarheid, mits er voldoende alternatieven zijn waar recreatie in kwetsbare natuurgebieden wordt beperkt. Het centraal stellen van water en bodem in ruimtelijke keuzes zorgt voor een robuust, duurzaam en klimaatbestendig landschap, mits bescherming van deze natuurlijke systemen wordt geborgd. Vergroening, ontharden en waterbewust beleid beperken de daling van het grondwater, maar negatieve effecten van verharding en verdichting moeten actief worden gecompenseerd.

Een structurele inzet op waterberging, via bodemverbetering en opvang bij nieuwbouw, vergroot de veerkracht tegen extreme neerslag en draagt bij aan een robuust watersysteem. Meer groen, betere bodem- en waterkwaliteit en groene netwerken bieden sterke kansen voor biodiversiteit, mits verstorende effecten van infrastructuur goed worden gecompenseerd. Bevordering van natuurinclusieve landbouw en multifunctioneel gebruik vergroot de biodiversiteit, verweeft landbouw en natuur, en zorgt voor een toekomstbestendig landschap. Groene netwerken, aantrekkelijke routes en verbeterde toegankelijkheid versterken de beleving van het landschap, mits barrières door infrastructuur en landbouw worden beperkt.

Score +/+ + + + + +/+ + + +

Gezonde en weerbare leefomgeving Schonere lucht Deze ambitie richt zich op het verbeteren van de luchtkwaliteit. Tilburg heeft zich aangesloten bij het Schone Lucht Akkoord (SLA): samen met Rijk, provincies en gemeenten streeft de gemeente naar minimaal 50% gezondheidswinst in 2030 ten opzichte van 2016. Beoordeling: Investeringen in snelfietsroutes, hoogwaardig openbaar vervoer en betere bereikbaarheid van het OV zorgen ervoor dat er minder autoverkeer is, waardoor de uitstoot van schadelijke stoffen afneemt. Het hanteren van het STOMP23

Datum: 12 november 2025 - Internal

OMGEVINGSEFFECTRAPPORT IN ONTWIKKELING OMGEVINGSVISIE DEEL A GEMEENTE TILBURG

principe en het omzetten van parkeerdruk naar groene en duurzame mobiliteitsinfrastructuur dragen verder bij aan een schonere lucht. Het toevoegen van meer groen in de stad, met groene verblijfsgebieden op korte afstand, levert een extra bijdrage doordat planten fijnstof en andere verontreinigingen kunnen opnemen. Het stimuleren van bedrijven om hernieuwbare energie te gebruiken vermindert de afhankelijkheid van grijze energie, wat leidt tot minder luchtvervuiling door energieproductie. Meer ruimte voor duurzame vervoersvormen in de binnenstad en het ontmoedigen van autoverkeer aldaar zorgen eveneens voor een gezondere leefomgeving. Een aandachtspunt blijft het bieden van extra ruimte voor bedrijven met een zware milieubelasting op bedrijventerreinen, omdat dit kan leiden tot extra emissies en daarmee de luchtkwaliteit kan verslechteren. De toename van grote schepen op het Wilhelminakanaal zorgen voor meer uitstoot en een negatieve impact op de luchtkwaliteit. Voor de binnenvaart bieden elektriciteit en waterstof kansen, er varen hybride schepen en de eerste initiatieven voor door waterstof aangedreven schepen zijn al in ontwikkeling, wat het effect kan terugdringen. Verder kan het verplaatsen van bedrijven naar woonwijken leiden tot meer autobewegingen en daarmee extra emissies.

Samenvattend: de inzet op duurzame mobiliteit, vergroening en hernieuwbare energie heeft een duidelijk positief effect op de luchtkwaliteit. Het succes hangt echter af van de mate waarin negatieve effecten van extra autobewegingen, scheepvaart en bedrijven met een zware milieubelasting worden beperkt. Beoordeling: + Beperken klimaatverandering Deze ambitie richt zich op het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen door duurzame systemen voor energie en mobiliteit te stimuleren. Beoordeling: De inzet op snelfietsroutes, regionale fietsinfrastructuur en het stimuleren van lopen, fietsen en openbaar vervoer vermindert het autogebruik en verlaagt direct de CO₂-uitstoot. Het vergroten van de OV-bereikbaarheid en het introduceren van HOV-busverbindingen dragen verder bij aan een duurzamer mobiliteitssysteem. De grootschalige uitrol van hernieuwbare energie, onder andere door het benutten van daken voor zonne-energie, het combineren van wind- en zonne-energie met opslag, en het ontwikkelen van decentrale, collectieve energiesystemen, zorgt voor een structurele verlaging van het gebruik van fossiele (‘grijze’) energie. De uitbreiding van het warmtenet en het gebruik van duurzame bronnen verminderen het aardgasgebruik en de CO₂-uitstoot in de gebouwde omgeving.

Ook het stimuleren van investeringen in hernieuwbare energie en energie-efficiëntie bij bedrijven draagt bij aan het beperken van klimaatverandering. Het inzetten op waterstof voor industrie en zwaar transport biedt vooral in moeilijk te elektrificeren sectoren een mogelijkheid om fossiel energiegebruik en uitstoot terug te dringen. Toekomstbestendige nieuwbouw en renovaties, die klimaatadaptief, natuurinclusief, energieneutraal en circulair worden uitgevoerd, zorgen voor een blijvende reductie van CO₂-uitstoot. In de bouw wordt daarbij zo veel mogelijk gekozen voor duurzame materiaalstromen en wordt er adaptief en demontabel gebouwd, wat bijdraagt aan een lagere milieu-impact en meer circulaire bouwwaarden. Wel zijn er aandachtspunten. Een toename van scheepvaart op het kanaal leidt tot extra emissies en kan de klimaatwinst deels tenietdoen. Het succes van deze ambitie hangt daarom samen met het consequent kiezen voor duurzame alternatieven en het beperken van de rol van fossiele mobiliteit. Voor de binnenvaart biedt elektriciteit en waterstof kansen. Er varen al hybride schepen en de eerste initiatieven voor door waterstof aangedreven schepen zijn al in ontwikkeling. Samenvattend: door samenhangend te investeren in duurzame energie, mobiliteit, circulaire bouw en toekomstbestendige renovatie ontstaat een sterke basis voor het beperken van klimaatverandering.

Wel moeten negatieve effecten van fossiele alternatieven en transportmiddelen blijvend worden beperkt. Beoordeling: +

24

Datum: 12 november 2025 - Internal

OMGEVINGSEFFECTRAPPORT IN ONTWIKKELING OMGEVINGSVISIE DEEL A GEMEENTE TILBURG

Meer en beter verbonden groen Deze ambitie zet in op het versterken van de leefomgeving door te zorgen voor meer en beter verbonden groene ruimtes. Beoordeling: Groene openbare ruimte, pleinen en straten dragen bij aan een aaneengesloten netwerk van groen dat zowel de woon- als werkomgeving gezonder en aantrekkelijker maakt. Het herinrichten van bestaande groengebieden en het realiseren van meerdere kleine, verbonden tuinen ondersteunen deze doelstelling en vergroten de biodiversiteit en het verblijfsklimaat. Beleid waarbij water en bodem sturend zijn, vormt een belangrijke eerste stap richting vergroening van de stad. Het ontharden van straten en wijken, het verbeteren van de sponswerking van de bodem en het verminderen van parkeerdruk creëren extra ruimte voor groen, wat essentieel is om wateroverlast, droogte en hitte op te vangen en het bestaande groen te behouden en uit te breiden. Het tegengaan van verharding in het buitengebied beschermt de groene ruimte en voorkomt verdere afname van natuur. Het inzetten van het puntensysteem voor natuurinclusief bouwen bij nieuwbouw en renovatieprojecten stimuleert het toevoegen van groen en biodiversiteit bij ruimtelijke ontwikkelingen.

Daarnaast vraagt de gemeente bij ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied die invloed hebben op het landschap en niet vanzelf tot landschappelijke verbetering leiden, om een landschappelijke tegenprestatie die bijdraagt aan de instandhouding of verbetering van het buitengebied. Het streven naar voldoende groen op korte loopafstand, met een netwerk van koelte-eilanden en beschaduwde routes, vormt de essentie van deze ambitie. In gebieden waar grondgebonden woningen niet worden toegevoegd, blijft er meer ruimte beschikbaar voor vergroening. Samenvattend: de ambitie biedt sterke kansen om de woon- en werkomgeving te vergroenen en klimaatbestendiger te maken, mits verdichting gepaard gaat met voldoende nieuwe groene ruimte en het verbinden van bestaande groengebieden prioriteit blijft. Beoordeling: + Sociale samenhang verbeteren Deze ambitie richt zich op het versterken van de sociale samenhang in wijken Beoordeling: Een mix en evenwicht in het woningaanbod draagt bij aan een inclusieve, diverse wijk en vergroot de sociale mobiliteit. Het aanpassen van eenzijdig woningaanbod en het voorkomen van segregatie zijn belangrijke stappen richting een meer verbonden buurt. De aanwezigheid van buurtvoorzieningen en maatschappelijke voorzieningen dichtbij huis versterkt de verbondenheid tussen bewoners en vergroot het aantal ontmoetingen.

Het slimmer huisvesten van deze voorzieningen in de wijk draagt bij aan een levendig wijkleven en biedt meer mogelijkheden tot sociale interactie. Een toegankelijke en aantrekkelijke openbare ruimte, met voldoende groene verblijfsgebieden op loopafstand, stimuleert ontmoeting, ontspanning en wederzijdse betrokkenheid. Extra aandacht voor de cultuur en opbouw van de wijk bij ruimtelijke ingrepen, en het organiseren van evenementen die ontmoeting stimuleren, hebben een sterke positieve invloed op de sociale samenhang. Ook het ontharden van wijken met als doel het creëren van sociaal waardevolle openbare ruimte, biedt meer mogelijkheden voor bewoners om elkaar te ontmoeten en samen activiteiten te ondernemen. Het uitvoeren van onderzoek naar de betrokkenheid van bewoners en het stimuleren van initiatieven die sociale interactie bevorderen, kunnen deze positieve trend verder versterken. 25

Datum: 12 november 2025 - Internal

OMGEVINGSEFFECTRAPPORT IN ONTWIKKELING OMGEVINGSVISIE DEEL A GEMEENTE TILBURG

Samenvattend: een samenhangende aanpak met aandacht voor woningdifferentiatie, nabijheid van voorzieningen, toegankelijke openbare ruimte en betrokkenheid van bewoners biedt sterke kansen om de sociale samenhang te verbeteren en hinder in de wijk te beperken. Beoordeling: + Bevorderen mentale gezondheid Deze ambitie richt zich op het verbeteren van de mentale gezondheid van bewoners door te investeren in een groene en uitnodigende leefomgeving. Beoordeling: Een aantrekkelijke openbare ruimte nodigt mensen uit om meer naar buiten te gaan, wat het welzijn en de mentale gezondheid bevordert. Het toevoegen van groen, zoals het initiatief voor meer kleine tuinen, heeft een bewezen positief effect op het verminderen van stress en het stimuleren van ontspanning. Meer groen in de straten en het realiseren van groene verblijfsplekken op korte afstand dragen bij aan een prettige en rustgevende omgeving, wat het mentaal welbevinden van bewoners verder ondersteunt. Ook het omzetten van parkeerdruk naar groene ruimte volgt dit principe: meer natuur in de buurt draagt bij aan een betere mentale gezondheid. Sociale evenementen stimuleren niet alleen sociale contacten, maar versterken ook het gevoel van verbondenheid en welzijn.

Ten slotte zorgt het ontharden van bestaande wijken voor meer ruimte voor groen en sociaal waardevolle openbare ruimte, wat het psychisch welzijn van bewoners verder bevordert. Samengevat: door te investeren in groen, uitnodigende openbare ruimte en sociale activiteiten, wordt een sterke impuls gegeven aan de mentale gezondheid van bewoners. Beoordeling: + Publieke ruimte die uitnodigt tot ontmoeting, initiatief, spelen en bewegen Deze ambitie richt zich op het creëren van een openbare ruimte die werkelijk publiek is en uitnodigt tot ontmoeting, initiatief, spelen en bewegen. Beoordeling: Een uitnodigende en groene openbare ruimte zorgt ervoor dat meer mensen naar buiten komen, stimuleert ontmoeting en vergroot de aantrekkelijkheid van het gebied. Het aantrekkelijker maken van bestaande groengebieden en het toevoegen van groene verblijfsplekken en schaduwrijke looproutes dragen hier sterk aan bij. De nabijheid en slimme huisvesting van maatschappelijke voorzieningen vergroten de mogelijkheden tot ontmoeting en sociale interactie, en versterken daarmee de kwaliteit van de publieke ruimte. Het organiseren van meer evenementen en activiteiten in de openbare ruimte verhoogt het aantal ontmoetingen en versterkt het gemeenschapsgevoel.

Infrastructuur zoals snelfietsroutes, fietsstraten en het toepassen van het STOMP-principe (waarbij actieve en duurzame vormen van mobiliteit voorrang krijgen) moedigen actief bewegen aan en maken de openbare ruimte uitnodigend voor jong en oud. Het ombouwen van parkeerruimtes naar wandel- en fietsroutes en het ontharden van wijken voor sociaal waardevolle ruimte dragen bij aan een prettigere, veiligere en levendigere omgeving. In het ontwerp en onderhoud van openbare ruimte en gebouwen zijn mensen met een beperking het uitgangspunt. Inclusiviteit en toegankelijkheid worden hiermee standaard meegenomen in alle ruimtelijke ontwikkelingen, zodat iedereen volwaardig gebruik kan maken van de publieke ruimte.

26

Datum: 12 november 2025 - Internal

OMGEVINGSEFFECTRAPPORT IN ONTWIKKELING OMGEVINGSVISIE DEEL A GEMEENTE TILBURG

Samengevat: een samenhangende aanpak met veel aandacht voor groen, bereikbaarheid, ontmoeting, actieve mobiliteit en inclusiviteit zorgt voor een openbare ruimte waar bewoners en bezoekers graag samenkomen, bewegen en initiatieven nemen. Beoordeling: ++ Duurzame netwerken voor energie, mobiliteit en water accommoderen Deze ambitie richt zich op het actief inrichten van de openbare ruimte zodat duurzame netwerken voor energie, mobiliteit en water optimaal gefaciliteerd worden. Beoordeling: Het leggen van aantrekkelijke verbindingen tussen belangrijke voorzieningen versterkt duurzame mobiliteitsnetwerken, terwijl investeringen in snelfietsroutes, hoogwaardig openbaar vervoer en betere OV-bereikbaarheid van dorpen bijdragen aan een toekomstgericht en milieuvriendelijk vervoerssysteem. Het toepassen van het STOMP-principe en het creëren van meer ruimte voor voetgangers en fietsers in de binnenstad stimuleren actieve en duurzame mobiliteit. Op het gebied van energie draagt de uitrol van zonnepanelen, batterijen, decentrale collectieve energiesystemen, aansluiting op het landelijke waterstofnetwerk en uitbreiding van het warmtenet bij aan een robuust en duurzaam energiesysteem.

Het stimuleren van energie-efficiëntie en het gebruik van hernieuwbare bronnen door bedrijven en in nieuwbouwprojecten zorgt ervoor dat de energievoorziening steeds minder afhankelijk wordt van fossiele brandstoffen. Voor water wordt ingezet op water- en bodem sturend beleid, het verbeteren van de sponswerking van de grond, het aanleggen van blauwe aders voor regenwateropvang en innovatief drinkwaterbeheer. Het verminderen van verharding, het ontharden van bestaande wijken en het omzetten van parkeerplekken naar ruimte voor water en groen dragen bij aan een natuurlijk en duurzaam watersysteem. De inzet van het puntensysteem voor natuurinclusief bouwen bij nieuwbouw en renovatieprojecten zorgt ervoor dat bij ruimtelijke ontwikkelingen structureel aandacht is voor biodiversiteit en het duurzaam integreren van energie- en watermaatregelen in het stedelijk weefsel. Het integreren van deze netwerken in de ruimtelijke ontwikkeling maakt de stad en de dorpen veerkrachtiger, duurzamer en toekomstbestendig. Door bedrijvenlocaties te selecteren op basis van water, bodem en energievoorziening wordt verdere verduurzaming van bedrijventerreinen gestimuleerd. In de meeste gevallen wordt één van de drie componenten (energie, mobiliteit of water) bevorderd; een integrale maatregel waar alle drie de componenten in samenkomen ontbreekt nog.

Samenvattend: een integrale aanpak waarin mobiliteit, energie en water centraal staan in de inrichting van de openbare ruimte biedt grote kansen voor het realiseren van duurzame netwerken. Door deze voorzieningen slim te combineren, wordt de leefomgeving gezonder, efficiënter en beter bestand tegen toekomstige uitdagingen. Beoordeling: + Circulaire en veelzijdige economie Deze ambitie richt zich op het versterken van de economische weerbaarheid door te bouwen aan een circulaire en veelzijdige economie. Beoordeling: Een goede balans tussen leefbaarheid en levendigheid stimuleert de ontwikkeling van de detailhandel en zorgt voor een divers economisch aanbod. Het organiseren van meer evenementen en het streven naar een leefbare evenementenstad dragen bij aan de dynamiek en veelzijdigheid van de stedelijke economie.

27

Datum: 12 november 2025 - Internal

OMGEVINGSEFFECTRAPPORT IN ONTWIKKELING OMGEVINGSVISIE DEEL A GEMEENTE TILBURG

Het inzetten op waterstoftechnologie biedt kansen voor economische vernieuwing en verbreedt het palet aan bedrijvigheid binnen de regio. Het actief stimuleren van innovaties die maatschappelijke uitdagingen aanpakken, versterkt niet alleen de circulariteit maar ook de veelzijdigheid van het economische ecosysteem. Daarnaast is de ontwikkeling van een hoogstedelijk, innovatief milieu – waar startups, scale-ups, gevestigde bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen samenwerken – een krachtige motor voor zowel circulaire als veelzijdige economische groei. Initiatieven als de innovatiecampus Wijkevoort faciliteren clustering, samenwerking en innovatie binnen de maakindustrie en dragen daarmee sterk bij aan de robuustheid en toekomstbestendigheid van de economie. Het beleid om bedrijven op terreinen te laten vestigen die daadwerkelijk belang hebben bij die specifieke vestigingsfactoren zorgt voor een efficiënter ruimtegebruik, versterkt de economische dynamiek en draagt bij aan een toekomstbestendige en concurrerende regio. Samenvattend: deze samenhangende aanpak vergroot de veerkracht van de economie, stimuleert innovatie en zorgt voor een breed en circulair economisch fundament dat bestand is tegen externe schokken.

Beoordeling: + Verontreiniging van lucht, water en bodem bij de bron bestrijden Deze ambitie richt zich op het voorkomen van milieuvervuiling door al bij de bron maatregelen te nemen. Beoordeling: De uitbreiding van het warmtenet en het aansluiten op nieuwe, schone energiebronnen helpen om de uitstoot van schadelijke stoffen te beperken. De ontwikkeling van decentrale en collectieve energiesystemen draagt eveneens bij aan het verminderen van luchtvervuiling, doordat lokale opwek en gebruik van energie efficiënter en schoner is. Het centraal stellen van water en bodem in de ruimtelijke ontwikkeling is een krachtige stap om vervuiling van deze systemen te voorkomen. Ook toekomstbestendige nieuwbouw en renovatie, waarbij klimaatadaptieve, natuurinclusieve, energieneutrale en circulaire principes worden toegepast, pakken vervuiling bij de bron aan en bieden structurele milieuwinst. Daarnaast verbetert het stimuleren van hernieuwbare energiegebruik door bedrijven direct de luchtkwaliteit en vermindert het de belasting van het milieu. Het selecteren van uitbreidingslocaties op basis van water, bodem en energievoorziening zorgt ervoor dat kwetsbare gebieden worden beschermd en de kans op nieuwe verontreiniging minimaal is.

Samengevat: deze aanpak pakt verontreiniging van lucht, water en bodem op een integrale en preventieve manier aan, wat leidt tot een structureel schonere en gezondere leefomgeving. Beoordeling: + Concluderend De keuze voor een gezonde en weerbare leefomgeving is in hoofdzaak positief. Een samenhangend pakket van duurzame mobiliteit, hernieuwbare energie, klimaatadaptieve (her)ontwikkeling en uitbreiding/verbinding van groen verbetert de luchtkwaliteit, beperkt de CO2-uitstoot en versterkt biodiversiteit. Tegelijk zorgt een uitnodigende, toegankelijke publieke ruimte met nabij voorzieningen en woningdifferentiatie voor meer ontmoeting, beweging en sociale samenhang. Dit alles draagt aantoonbaar bij aan mentaal welzijn en aan levendige, inclusieve buurten. De integratie van duurzame netwerken voor energie, mobiliteit en water vergroot bovendien de veerkracht van de leefomgeving, terwijl een circulaire, innovatieve economie de robuustheid op langere termijn versterkt. Deze koers vraagt wel om scherpe randvoorwaarden. Verdichting moet gepaard gaan met voldoende nieuwe groene ruimte en prioriteit voor groene netwerken, zodat hittestress en ecologische druk niet toenemen. De modal shift moet consequent worden doorgezet; extra autobewegingen door functiemenging of verplaatsing van bedrijven naar woonwijken mogen de luchtkwaliteit niet onder druk zetten.

Scheepvaart en bedrijvigheid met zwaardere 28

Datum: 12 november 2025 - Internal

OMGEVINGSEFFECTRAPPORT IN ONTWIKKELING OMGEVINGSVISIE DEEL A GEMEENTE TILBURG

milieubelasting vragen bronaanpak en heldere zonering om emissies van lucht, water en bodem te beperken. Voor klimaatmitigatie is het noodzakelijk dat fossiele alternatieven daadwerkelijk worden teruggedrongen, anders verwatert de reductie van CO2. Succesfactoren zijn: consequente toepassing van duurzame mobiliteit (STOMP) en lagere parkeernormen; robuuste groenblauwe structuren en schaduwrijke loop- en fietsroutes; klimaatadaptieve bouw en gebiedsinrichting (water vasthouden–bergen–afvoeren); integrale inpassing van energie-, mobiliteits- en waternetwerken; en bronaanpak van verontreiniging (emissieloos bouwen, schone stadslogistiek, circulaire materiaalstromen). Sociale kwaliteit vraagt daarnaast om nabijheid van basisvoorzieningen, inclusief ontwerp van openbare ruimte, en programmering die ontmoeting, spelen en bewegen stimuleert. Aanbevolen wordt om een heldere gebiedszonering vast te leggen (rust en natuur versus belevingsgroen en stedelijke verblijfsplekken), met spelregels voor emissies, mobiliteit en gebruiksdruk. Stel meetbare indicatoren en doelen op voor luchtkwaliteit, toegang tot groen (bijv. maximaal 300 meter tot kwalitatief groen), schaduw- en koelteroutes, waterberging en infiltratie, geluid- en milieubelasting, en sociale samenhang (gebruik van publieke ruimte, sport en bewegen).

Veranker klimaatadaptieve en circulaire eisen in omgevingsplannen en programma’s (o.a. klimaatscores, emissieloos bouwen, materialengebruik), en stuur adaptief op basis van periodieke monitoring. Tabel 3-3 Beoordeling ambities gezonde en weerbare leefomgeving.

Ambities Schonere lucht

Beperking van klimaatverandering Meer en beter verbonden groen Sociale samenhang versterken Bevorderen mentale gezondheid Publieke ruimte die uitnodigt tot ontmoeting, initiatief, spelen en bewegen Duurzame netwerken voor energie, mobiliteit en water accommoderen Circulaire en veelzijdige economie Verontreiniging van lucht, water en bodem bij de bron bestrijden

3.1.2.

Toelichting Duurzame mobiliteit, vergroening en hernieuwbare energie zorgen voor een duidelijke verbetering van de luchtkwaliteit. Wel blijft aandacht nodig voor extra autobewegingen, scheepvaart en de plaatsing van bedrijven in woonwijken. Een breed en samenhangend pakket van duurzame mobiliteit, energie en klimaatadaptieve bouw zorgt voor een sterke reductie van CO₂-uitstoot. De effectiviteit hangt mede af van het beperken van fossiele alternatieven. Uitbreiding en verbinding van groene ruimtes verbeteren de leefomgeving en biodiversiteit, mits verdichting samengaat met voldoende nieuwe groene ruimte en prioriteit voor groene netwerken. Woningdifferentiatie, nabijheid van voorzieningen en toegankelijke openbare ruimte bevorderen ontmoeting en verbondenheid, wat leidt tot sterkere, inclusieve buurten. Groene, aantrekkelijke en uitnodigende openbare ruimte en sociale activiteiten dragen aantoonbaar bij aan het mentaal welzijn en de ontspanning van bewoners. Veel aandacht voor groen, bereikbaarheid, ontmoeting en actieve mobiliteit zorgt voor een aantrekkelijke en levendige openbare ruimte waar bewoners elkaar ontmoeten en samen activiteiten ondernemen.

Score +

Slimme integratie van duurzame mobiliteit, energie en waterinfrastructuur vergroot de veerkracht en duurzaamheid van de leefomgeving. Een volledig integrale aanpak kan nog verder worden ontwikkeld. Focus op innovatie, samenwerking en circulariteit bouwt aan een robuuste en toekomstbestendige economie die flexibel inspeelt op maatschappelijke uitdagingen. Integrale en preventieve maatregelen bij energie, bouw en ruimtelijke ontwikkeling zorgen structureel voor minder milieuvervuiling en een gezondere leefomgeving.

+

+ + + + ++

+ +

Belangrijkste bevindingen

Op basis van de beoordeling van de ambities en randvoorwaarden in Omgevingsvisie deel A van de gemeente Tilburg zijn de volgende vier belangrijkste bevindingen geformuleerd: 1. Sterke integrale aanpak en samenhang tussen ambities en uitvoering 29

Datum: 12 november 2025 - Internal

OMGEVINGSEFFECTRAPPORT IN ONTWIKKELING OMGEVINGSVISIE DEEL A GEMEENTE TILBURG

Tilburg laat zien dat er een duidelijke samenhang is tussen de gestelde ambities en de voorgestelde maatregelen. De visie verbindt vergroening, duurzame mobiliteit, energietransitie en klimaatadaptatie tot een samenhangend geheel, waardoor de praktische uitvoerbaarheid van de doelen aanzienlijk wordt versterkt. 2. Toegankelijke, inclusieve en aantrekkelijke openbare ruimte De omgevingsvisie deel A zet sterk in op het creëren van een toegankelijke, aantrekkelijke en inclusieve openbare ruimte. Door het ontwikkelen van groene verblijfsgebieden, schaduwrijke routes en multifunctionele buurtroutes wordt ontmoeting, gezondheid en sociale samenhang bevorderd, met extra aandacht voor kwetsbare groepen. 3. Solide basis voor duurzaamheid en klimaatadaptatie De randvoorwaarden rondom vergroening, wateropvang, het tegengaan van verharding en het stimuleren van biodiversiteit vormen een solide fundament voor een klimaatbestendige stad. Innovatieve projecten op het gebied van circulaire economie, energietransitie en klimaatadaptief bouwen sluiten goed aan op de ecologische en maatschappelijke ambities van Tilburg. 4. Ruimte voor economische vernieuwing en een circulaire economie De visie biedt volop kansen voor economische innovatie en groei, onder meer via de ontwikkeling van kennisintensieve clusters, circulaire bedrijventerreinen en de stimulering van startups en scale-ups.

Ook is er aandacht voor een veelzijdig aanbod van voorzieningen. Hoewel de maatregelen en randvoorwaarden van de gemeente Tilburg grotendeels aansluiten bij de gestelde ambities, zijn er enkele aandachtspunten waar verbetering mogelijk is om de ambities volledig te realiseren. Hieronder worden de belangrijkste verbeterpunten geformuleerd: 1. Uitwerking van de ruimtelijke regie bij verdichting en transformatie De visie benoemt diverse vormen van binnenstedelijke verdichting (zoals optoppen, splitsen, transformeren van vastgoed en herontwikkeling van gebieden zoals de Spoorzone en het Kenniskwartier). Niet duidelijk is hoe ruimtelijke keuzes worden gestuurd als belangen botsen (bijv. behoud groen vs. woningbouw), of hoe integraal wordt afgewogen tussen leefbaarheid, betaalbaarheid, cultuurhistorie en klimaatadaptatie. Het verdient aanbeveling om een concreet afwegingskader te ontwikkelen voor verdichtingslocaties, met duidelijke waarborgen voor groen, voorzieningen, sociale samenstelling en klimaatadaptatie. 2. Borging van betaalbare en passende woningbouw op de lange termijn Hoewel de visie inzet op 70% betaalbare nieuwbouw, blijft het onduidelijk hoe deze ambitie daadwerkelijk wordt geborgd, gecontroleerd en bijgestuurd bij veranderende marktomstandigheden.

Ook de koppeling tussen woningdiversiteit (voor verschillende doelgroepen) en de daadwerkelijke behoefte van Tilburgse huishoudens is beperkt uitgewerkt. Het is aan te bevelen te werken met concrete monitoring en bijsturingsmechanismen om te voorkomen dat betaalbaarheid en spreiding van woonvormen onder druk komen te staan 3. Onevenwichtige nadruk op stimulerende maatregelen, gebrek aan afdwingbare maatregelen Omgevingsvisie deel A legt sterk de nadruk op het stimuleren, faciliteren en verleiden van gewenst gedrag in vrijwel alle beleidsdomeinen: van wonen, energie en vergroening tot mobiliteit en bedrijvigheid. Maatregelen als het verbeteren van fiets- en OV-infrastructuur, het stimuleren van duurzame bouw, vergroening van de stad en het creëren van ruimte voor innovatieve bedrijvigheid zijn ruim aanwezig. Echter, het ontbreekt aan concrete, afdwingbare maatregelen die noodzakelijk zijn om ongewenst gedrag daadwerkelijk te beperken en de gewenste transities te versnellen. Denk aan het stellen van harde eisen aan duurzaamheid van nieuwbouw, het verplicht terugdringen van fossiel energiegebruik, het beperken van nietduurzame bedrijvigheid, het opleggen van minimale groenpercentages, het actief ontmoedigen van autogebruik, of het handhaven op naleving van circulaire en sociale doelen.

Zonder deze restrictieve instrumenten bestaat het risico dat de transities in de stad te vrijblijvend en traag verlopen, en dat de ambities op het gebied van duurzaamheid, inclusie en leefbaarheid niet volledig gerealiseerd worden. 4. Participatie en draagvlak De visie benoemt het belang van participatie, maar blijft vaag over hoe bewoners, bedrijven en andere stakeholders op vaste momenten en op een transparante manier invloed krijgen op besluiten en uitvoering. Zonder heldere afspraken over inspraak, terugkoppeling en structurele betrokkenheid, bestaat het risico dat participatie te vrijblijvend blijft en het draagvlak voor beleid afneemt. Het is aan te bevelen om participatieprocessen, inspraakmomenten en feedback duidelijk te organiseren en te communiceren.

30

Datum: 12 november 2025 - Internal

OMGEVINGSEFFECTRAPPORT IN ONTWIKKELING OMGEVINGSVISIE DEEL A GEMEENTE TILBURG

3.2.

Beoordeling op milieueffecten

3.2.1.

Bodem en landbouw

Bodem Het beleidsveld bodem is gericht op het duurzaam benutten en behouden van de bodem. Hierbij staan het waarborgen van een goede bodemkwaliteit, het voorkomen van vervuiling en het bevorderen van belangrijke functies zoals wateropslag, landbouw en biodiversiteit centraal. Een vitale bodem vormt de basis voor een robuuste en klimaatbestendige leefomgeving. Het groenblauwe systeem, waarin technische en meer natuurlijke oplossingen tezamen toegepast worden (zoals waterberging, infiltratie- en irrigatiesystemen) in een weerbaar en klimaatadaptief systeem. Hierin zijn water en bodem sturend, verbinden we de natuurgebieden om de stad met het groen in de stad tot een samenhangend netwerk, brengen we het drinkwatergebruik in balans met de stedelijke ontwikkeling en willen we sturen op lange termijn beschikbaarheid van drinkwater. Landbouw Binnen het beleidsveld landbouw staat de transitie naar natuurinclusieve en duurzame landbouw centraal. Het richt zich op het terugdringen van intensieve landbouw, het verminderen van mest- en beschermingsmiddelengebruik en het stimuleren van agrarische activiteiten die bijdragen aan ecologische en landschappelijke waarden. Beoordeling In Omgevingsvisie deel A richt de gemeente zich op herstel van biodiversiteit in agrarische gebieden.

Dit krijgt prioriteit via het vastleggen van minimale ecologische randvoorwaarden (Basiskwaliteit Natuur), met een pilot in de Oostflank. Daarnaast wordt ruimte geboden aan maatschappelijke en innovatieve initiatieven, zoals zorgboerderijen, en aan verbreding van de landbouw. Zo ontstaat een vitaal, toekomstbestendig landelijk gebied met aandacht voor natuur, landbouw en nieuwe functies. Gemeentelijke landbouwgronden worden actief ingezet in deze transitie, bijvoorbeeld via grondverwerving. Er is ruimte voor maatschappelijke initiatieven, zoals zorgboerderijen. Bij ruimtelijke keuzes zijn water en bodem leidend, zodat het landbouwgebruik duurzaam en klimaatbestendig is. Samenwerking met grondeigenaren rond kwetsbare natuurgebieden bevordert extensieve en natuurinclusieve landbouwpraktijken. Zo draagt Tilburg bij aan herstel van biodiversiteit, een gezond landschap en een toekomstbestendige landbouwsector. Dit beleid draagt positief bij aan het herstel van biodiversiteit, het verminderen van milieudruk en het vergroten van de klimaatrobuustheid van het buitengebied. Door het grondgebruik af te stemmen op de draagkracht van bodem en water en in kwetsbare overgangsgebieden extensieve landbouw te stimuleren, wordt de basis gelegd voor een toekomstbestendige landbouw en een gezonder landschap.

Het actief inzetten van gemeentelijke gronden en het bieden van ruimte aan maatschappelijke initiatieven versterken de maatschappelijke en ecologische waarde van het landelijk gebied. De daadwerkelijke impact hangt voor een groot deel af van samenwerking met grondeigenaren en het bieden van voldoende financiële prikkels en juridische borging. Daarnaast is het belangrijk om minimale ecologische randvoorwaarden duidelijk vast te leggen en te monitoren. De transitie kan tijd vragen en mogelijk op weerstand stuiten bij agrarische ondernemers, waardoor een gebiedsgerichte en participatieve aanpak noodzakelijk is. Het is daarom aan te bevelen om concrete, meetbare doelen te formuleren voor biodiversiteit, waterkwaliteit en bodemgezondheid en deze vast te leggen in duidelijke criteria voor extensivering en natuurinclusief beheer. Daarnaast kan Tilburg stimuleringsregelingen, subsidies of langlopende pachtcontracten inzetten om natuurinclusieve landbouw aantrekkelijker te maken. Het is belangrijk om structureel samen te werken met boeren, natuurorganisaties en maatschappelijke partners, bijvoorbeeld via pilotprojecten en kennisdeling. In de visie wordt dit dan ook erkend, een 31

Datum: 12 november 2025 - Internal

OMGEVINGSEFFECTRAPPORT IN ONTWIKKELING OMGEVINGSVISIE DEEL A GEMEENTE TILBURG

ontwikkelingstermijn kan hierbij sterker aangezet worden, ga daarbij nader in op beleidskeuzes, integrale ruimtelijke afweging en financiële borging om de ambities daadwerkelijk te realiseren Het van belang om monitoring en adaptief beheer als vast onderdeel van het beleid te organiseren. Door de landbouwtransitie te koppelen aan andere opgaven, zoals waterbeheer, recreatie en sociale initiatieven, wordt multifunctioneel landgebruik gestimuleerd en ontstaat er meerwaarde voor het hele buitengebied. Het thema bodem en landbouw wordt beide beoordeeld met een +

3.2.2.

Omgevingskwaliteit

Landschap, ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie Dit beleidsveld richt zich op het behouden, versterken en benutten van de landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten van een gebied. Het gaat om het beschermen van waardevolle uitzichten, historische linten, monumenten, beeldbepalende bouwwerken en gebouwen en ruimtelijke structuren, terwijl nieuwe ontwikkelingen zorgvuldig worden ingepast. In haar Omgevingsvisie deel A stemt Tilburg het grondgebruik af op de draagkracht van bodem, water en ecosystemen. In overgangsgebieden rond natuur en beekdalen wordt ingezet op extensieve en natuurinclusieve landbouw, terwijl in andere gebieden minder intensieve en meer natuurgerichte landbouw wordt gestimuleerd. Gemeentelijke gronden spelen een actieve rol in deze transitie, ondersteund door een strategische verwerving van grond. Dit aspect is beoordeeld met + Natuur, biodiversiteit en stedelijk groen Het beleidsveld natuur, biodiversiteit en stedelijk groen draait om het beschermen en versterken van natuurlijke ecosystemen, soortenrijkdom en groene stedelijke ruimtes. Dit omvat het aanleggen van ecologische verbindingen, het versterken van biodiversiteit en het toegankelijk maken van groen voor recreatie en gezondheid. In 2050 streeft Tilburg naar een gezonde, groene en toekomstbestendige stad, waarin natuur en biodiversiteit centraal staan.

De stad en omliggende dorpen vormen samen een sterk ecosysteem, waar natuurgebieden rondom de stad via groene verbindingen worden gekoppeld aan stedelijk groen. Het beleid richt zich op het versterken van de stadsnatuur en het vergroten van biodiversiteit, onder andere door het aanleggen en beschermen van groengebieden, het toepassen van ecologische bouwstenen, en het zorgvuldig beheren van bomen volgens de Bomenverordening. Tilburg werkt aan een samenhangend groenblauw netwerk, met natuurlijke oplossingen voor waterbeheer en klimaatadaptatie die direct bijdragen aan natuurontwikkeling. Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen krijgen natuur en groen expliciet ruimte, vaak gecombineerd met andere functies zoals wonen en werken. Instrumenten zoals de Basiskwaliteit Natuur, de Nota Biodiversiteit en de Stadsnatuurkaart zorgen ervoor dat ecologische waarden en leefgebieden voor planten en dieren structureel worden beschermd en versterkt. Zo groeit Tilburg toe naar een stad waar natuur en mens in balans zijn en biodiversiteit een stevige basis heeft voor de toekomst. Met haar SMP houdt Tilburg rekening met gebouw bewonende soorten, het verdichten vraagt extra inzet voor het beschermen van deze specifieke groep soorten. Tilburg houdt bij nieuwbouw en gebiedsontwikkeling rekening met verschillen tussen locaties op het gebied van droogte, wateroverlast, ecologie en energievoorziening.

Via een samenhangende werkwijze toekomstbestendig bouwen wordt hierop ingespeeld. Meer groen en water bieden kansen voor biodiversiteit. Door het vastleggen van een Basiskwaliteit Natuur worden minimale ecologische randvoorwaarden voor planten- en diersoorten gegarandeerd. De stad hanteert de Nota Biodiversiteit, de Stadsnatuurkaart en streng bomenbeleid om belangrijke ecologische zones en stadsnatuur te beschermen en versterken. Het concept ‘Stad van verbonden tuinen’ benadrukt dat natuurinclusiviteit overal in de stad wordt nagestreefd en bij elke ingreep versterkt kan worden. Beoordeling: +

32

Datum: 12 november 2025 - Internal

OMGEVINGSEFFECTRAPPORT IN ONTWIKKELING OMGEVINGSVISIE DEEL A GEMEENTE TILBURG

Water en bodem sturend Beoordeling Tilburg neemt het principe 'water en bodem sturend' als uitgangspunt voor ruimtelijke ontwikkelingen. Dit betekent dat natuurlijke systemen zoals waterlopen, grondwaterstanden en bodemgesteldheid leidend zijn bij locatiekeuzes en inrichting van de ruimte. Zo wordt er bijvoorbeeld in principe niet meer gebouwd in kwetsbare beekdalen om wateroverlast en funderingsproblemen te voorkomen en ecologisch waardevolle gebieden te beschermen. Agrarisch gebruik wordt afgestemd op lokale water- en bodemsituaties, in nauwe samenwerking met boeren en waterschappen. Daarnaast zet Tilburg in op het verbeteren van bodem- en waterkwaliteit door bodemsanering, ontharding van verhard oppervlak, bodemvriendelijk beheer en het stimuleren van groene daken en gevels. Bij civieltechnische projecten wordt gelet op het behoud van de natuurlijke bodemsamenstelling en bij nieuwbouw wordt waar mogelijk gemaakt van lokale grond. Door water en bodem centraal te stellen in beleid en uitvoering, werkt Tilburg aan het voorkomen van verdroging, het beperken van overlast en het versterken van de ecologische basis voor een toekomstbestendige leefomgeving. Dit principe helpt om klimaatadaptatie, het voorkomen van wateroverlast en verdroging en het behoud van ecologische waarden structureel te borgen in ruimtelijk beleid.

De manier waarop Tilburg dit principe toepast, bijvoorbeeld door in principe niet langer te bouwen in beekdalen, agrarisch gebruik af te stemmen op lokale water- en bodemsituaties en actief in te zetten op verbetering van bodemen waterkwaliteit – is in lijn met deze landelijke en regionale kaders. Het integreren van water en bodem in het afwegingskader voor verdichting, mobiliteit en gebiedsontwikkeling zorgt ervoor dat ruimtelijke keuzes duurzaam, klimaatbestendig en toekomstgericht zijn. Sterk is dat Tilburg ook concrete maatregelen benoemt, zoals bodemsanering, ontharding, het stimuleren van groene daken en het gebruik van lokale grond bij nieuwbouw. Hiermee wordt het streven naar een robuust groenblauw netwerk en een gezonde ecologische basis daadwerkelijk vertaald naar uitvoerbare acties. De inzet op samenwerking met boeren en waterschappen en het gebruik van instrumenten als de watersignaleringskaart versterken deze aanpak. Het kan bijdragen om een concreet toetsingskader om blijvende monitoring, toetsing en bijstelling van het beleid op te stellen zodat het sturend principe daadwerkelijk leidend blijft in de praktijk ook bij economische of maatschappelijke druk. Dit vraagt van Tilburg een heldere borging in regelgeving, gebiedsprocessen en vergunningverlening, en het blijven betrekken van water- en bodemspecialisten bij ruimtelijke besluiten.

Beoordeling: + Waterkwaliteit Waterkwaliteit richt zich op het waarborgen van schoon en gezond water in beken, rivieren, sloten en het grondwater. Dit omvat het verminderen van vervuiling door landbouw, industrie en stedelijke gebieden, en het verbeteren van het ecosysteem in en rond waterlichamen. Beoordeling Tilburg werkt aan het versterken en verbinden van het landschap met groene zones in de stad, waarbij herstel van natuur, verduurzaming van landbouw en verbetering van waterkwaliteit centraal staan. Specifiek voor waterkwaliteit erkent de gemeente dat de opgave groot en complex is en vraagt om samenwerking met verschillende partijen. Hoewel de doelen van de Kaderrichtlijn Water (KRW) voor 2027 waarschijnlijk niet worden gehaald, zet Tilburg met de Brabantse KRW-impuls extra stappen om de waterkwaliteit te verbeteren. Door water, biodiversiteit en landbouw integraal te benaderen, wil de gemeente de aanpak van waterkwaliteit koppelen aan bredere duurzaamheidsdoelen in het buitengebied. Beoordeling: + Droogte Het beleidsveld droogte richt zich op het vasthouden en efficiënt gebruiken van water om waterschaarste en verdroging van natuur, landbouwgrond en stedelijke gebieden tegen te gaan.

Beoordeling Tilburg pakt de uitdagingen van droogte doordacht aan door het stedelijk water- en groensysteem toekomstbestendig te maken, met de nadruk op het vasthouden van hemelwater waar het valt. Door het herstellen van de sponswerking van de bodem, het aanleggen van infiltratievoorzieningen en het versterken van het grondwatersysteem wordt gewerkt 33

Datum: 12 november 2025 - Internal

OMGEVINGSEFFECTRAPPORT IN ONTWIKKELING OMGEVINGSVISIE DEEL A GEMEENTE TILBURG

aan een robuuste watervoorziening voor natuur en stedelijk groen. De aanleg van waterparken en het verder scheiden van riool- en hemelwaterstromen zorgen ervoor dat schoon water benut kan worden voor natuur en landbouw, terwijl maatregelen als wadi’s en verlaagde plantvakken bijdragen aan lokale wateropslag. Het opstellen van gebiedsgerichte Wijkwaterplannen laat zien dat Tilburg inzet op een integrale aanpak, waardoor de stad beter bestand wordt tegen droogte en tegelijkertijd een aantrekkelijke, groene leefomgeving creëert. Deze aanpak verdient waardering, maar vraagt blijvende aandacht voor uitvoering en onderhoud om op de lange termijn effectief te blijven. Dit aspect wordt beoordeeld met +/Hittestress Hittestress heeft betrekking op het beperken van de negatieve effecten van hoge temperaturen in stedelijke gebieden. Het beleidsveld omvat maatregelen zoals vergroening, schaduwaanleg en het beperken van verharding om oververhitting van de leefomgeving te voorkomen en het welzijn van inwoners te waarborgen. Beoordeling Bij bouw- en inrichtingsprojecten hanteert Tilburg de beleidsregels uit de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (‘Wij werken samen aan een koel Tilburg', 2020).

Deze beleidsregels zijn handvatten en richtlijnen die staan voor voldoende groen in straten, pleinen en op gebouwen, en een netwerk van groene verblijfsgebieden (oftewel koelteeilanden) binnen 300 meter loopafstand van elkaar, verbonden door beschaduwde looproutes. Dit sluit goed aan op de noodzaak om voor koelte in de stad te voorzien. In samenhang met de ambitie op het gebied van verdichting is het een belangrijk aandachtspunt hittestress als indicator bij ontwikkeling te blijven betrekken.

3.2.3.

Leefomgeving

Wonen In de Foto van de Leefomgeving beschrijft Tilburg dat zij een jonge, groeiende gemeente met veel studenten en jonge volwassenen is, maar daarnaast kampt met een tekort aan betaalbare starterswoningen en levensloopbestendige woningen. De woningvoorraad is kleiner dan het aantal huishoudens, wat zorgt voor spanning op de markt. Hoewel koopwoningen gemiddeld iets betaalbaarder zijn dan landelijk, blijft er sprake van zowel een kwantitatief als kwalitatief tekort. Daarmee is de huidige situatie als neutraal te beoordelen. Beoordeling Het toevoegen van 25.000 woningen tot 2050 in Tilburg biedt duidelijke kansen voor duurzaam ruimtegebruik. Door vooral in te zetten op binnenstedelijke verdichting en herstructurering wordt verdere verstedelijking van het buitengebied voorkomen, wat gunstig is voor natuur en landschap. Tegelijkertijd brengt verdichting risico’s met zich mee, zoals toenemende druk op de leefomgeving, minder ruimte voor groen en een hogere belasting door geluid, luchtverontreiniging en hittestress in dichtbebouwde wijken. De woningbouwopgave biedt ook mogelijkheden om nieuwe woningen energiezuinig en circulair te bouwen en aan te sluiten op duurzame warmte- en energiesystemen. Dit kan de klimaatdoelstellingen van Tilburg ondersteunen, mits er voldoende aandacht is voor de daadwerkelijke uitvoering en monitoring van energieprestaties.

Zonder goede ruimtelijke inpassing en uitbreiding van voorzieningen en OV-verbindingen kan de druk op mobiliteit en infrastructuur toenemen, wat tot extra autoverkeer en milieubelasting kan leiden. Belangrijk is verder dat bij de uitbreiding van de woningvoorraad voldoende aandacht blijft voor een gezonde leefomgeving, met voldoende groen, maatregelen tegen hittestress en aandacht voor luchtkwaliteit en geluid. Alleen zo kunnen negatieve milieueffecten worden beperkt en blijft de stad aantrekkelijk en gezond voor haar inwoners. Een integrale benadering waarin milieukwaliteit, gezondheid en sociale aspecten worden meegewogen is daarom noodzakelijk bij de verdere uitwerking van het woonbeleid. Beoordeling: + Sociale cohesie en leefbaarheid De gemeente geeft aan voort te bouwen op wat al is en werkt conform haal doelstellingen om de brede welvaart in Tilburg te vergroten én eerlijk te verdelen. Te grote verschillen in omgevingskwaliteit werken sociale verschillen in de hand. Die uiten zich bijvoorbeeld in een mindere arbeidsparticipatie, veiligheid en gezondheid. Er bestaan aanzienlijke verschillen tussen Tilburgse wijken in de gemiddelde levensverwachting. De gemeente wil deze verschillen 34

Datum: 12 november 2025 - Internal

OMGEVINGSEFFECTRAPPORT IN ONTWIKKELING OMGEVINGSVISIE DEEL A GEMEENTE TILBURG

terugdringen. Het streven naar fysieke nabijheid van maatschappelijke voorzieningen is een belangrijk ordeningsprincipe in Omgevingsvisie deel A. Door voorzieningen niet alleen fysiek dichtbij te situeren, maar ook toegankelijk en uitnodigend te maken, wordt de sociale cohesie in buurten versterkt. Buurtvoorzieningen vervullen daarbij een dubbele rol: ze zijn functioneel en dragen bij aan de sociale en culturele dynamiek van de wijk. Beoordeling De effecten van deze benadering zijn overwegend positief. Door voorzieningen centraal in wijken en dorpen te plaatsen, worden vervoersbewegingen (auto, OV) beperkt, wat leidt tot minder luchtverontreiniging, geluidsoverlast en energiegebruik. Daarnaast bevordert nabijheid meer lopen en fietsen, wat bijdraagt aan een gezondere leefomgeving en vermindering van milieubelasting. Het versterken van de buurtcultuur en sociale cohesie via goed bereikbare voorzieningen ondersteunt bovendien het multifunctionele gebruik van ruimte, waarmee ook efficiënt ruimtegebruik en integrale duurzaamheid worden gestimuleerd. Deze insteek is een belangrijk uitgangspunt, maar dient concreet uitgewerkt te worden in bijvoorbeeld een gebiedsgerichte aanpak of een werkwijze zodat expliciet een weging wordt gegeven aan wat afdoende voorzieningen betreft. Beoordeling: +/-

3.2.4.

Mobiliteit

Mobiliteit omvat het verbeteren van bereikbaarheid en het stimuleren van duurzame vervoersopties zoals wandelen, fietsen en openbaar vervoer. Dit beleidsveld richt zich op het verminderen van autoverkeer, het aanleggen van veilige infrastructuur en het verbeteren van verbindingen tussen woon-, werk- en recreatiegebieden. Uit de Foto van de Leefomgeving volgt dat in de huidige situatie de auto nog steeds het dominante vervoermiddel, terwijl de voorzieningen en ruimte voor fietsers en voetgangers verbetering nodig hebben. De gemeente werkt aan een modal shift richting langzaam verkeer, maar in de praktijk is de verschuiving nog beperkt zichtbaar. De huidige situatie is gemengd: de beleidsrichting is goed, maar verdere versterking van lopen, fietsen en OV is nodig. Beoordeling De mobiliteitstransitie en de ruimtelijke ontwikkeling in Tilburg zijn nauw met elkaar verweven. Door wonen, werken en voorzieningen dichter bij elkaar te brengen, wordt het gebruik van langzaam verkeer zoals lopen en fietsen gestimuleerd en neemt de auto-afhankelijkheid af. Dit vergroot de keuzevrijheid van inwoners, versterkt sociale inclusie en vermindert vervoersarmoede, waardoor alle Tilburgers beter toegang hebben tot het stadsleven en essentiële voorzieningen.

Een aantrekkelijke en veilige openbare ruimte met hoogwaardige loop- en fietsroutes maakt bewegen vanzelfsprekender en draagt bij aan een gezonde leefomgeving. Het herinrichten van de stad biedt bovendien kansen om ruimte vrij te maken, vooral door het terugdringen van de dominante positie van de auto. Hierdoor ontstaat meer ruimte voor nieuwe mobiliteitsoplossingen zoals deelvervoer, mobiliteitshubs, en betere OV-verbindingen. Deze ontwikkelingen zijn essentieel voor de binnenstedelijke verdichting, omdat ze het mogelijk maken om meer woningen en voorzieningen te realiseren zonder extra verkeersdruk. Investeringen in mobiliteitsknooppunten en collectieve vervoerssystemen worden haalbaarder naarmate de nabijheid en het reizigersaanbod toenemen. Voor goederenvervoer zet Tilburg in op multimodale oplossingen om congestie te voorkomen en duurzaam transport, zoals vervoer over het Wilhelminakanaal, te stimuleren. Tegelijkertijd wil de gemeente het vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor zoveel mogelijk beperken om de leefbaarheid te vergroten. Tot slot krijgt lopen een centrale plaats in het mobiliteitsbeleid, met speciale aandacht voor inclusieve en veilige looproutes binnen wijken. Mobiliteitshubs vormen knooppunten in het systeem, waar reizigers eenvoudig kunnen overstappen tussen verschillende vervoersvormen.

De gemeentelijke parkeerstrategie wordt afgestemd op de ontwikkeling van deze hubs, zodat parkeren in de stad efficiënter en betaalbaarder wordt georganiseerd. Zo versterken mobiliteitstransitie en stedelijke ontwikkeling elkaar en dragen ze samen bij aan een leefbare, toegankelijke en toekomstbestendige stad. De Omgevingsvisie deel A zet sterk in op het verbinden van ruimtelijke ontwikkeling en mobiliteit. De gekozen richting die toeziet op meer nabijheid van wonen, werken en voorzieningen en het stimuleren van lopen, fietsen en openbaar vervoer, sluit goed aan bij actuele stedelijke uitdagingen. Met plannen voor mobiliteitshubs, veilige en aantrekkelijke routes en ruimte voor langzaam verkeer, wordt de basis gelegd voor een leefbare en toekomstbestendige stad. Toch blijft de auto in de praktijk dominant en is de verschuiving naar duurzaam vervoer nog een uitdaging. 35

Datum: 12 november 2025 - Internal

OMGEVINGSEFFECTRAPPORT IN ONTWIKKELING OMGEVINGSVISIE DEEL A GEMEENTE TILBURG

Vooral de voorzieningen voor voetgangers en fietsers, zoals veilige routes en voldoende stallingsmogelijkheden vragen verdere versterking. Het is belangrijk dat het openbaar vervoer en de verbindingen tussen wijken en voorzieningen worden uitgebreid, zodat eenieder kan profiteren van de mobiliteitstransitie. Om de ambities waar te maken, is het raadzaam om te investeren in aantrekkelijke en veilige infrastructuur voor langzaam verkeer, de voortgang van de modal shift actief te monitoren en het beleid te koppelen aan concrete doelstellingen. Daarnaast vraagt het veranderen van mobiliteitsgedrag aandacht voor communicatie, participatie en het wegnemen van praktische drempels. Door mobiliteit integraal af te stemmen op andere stedelijke opgaven, kan Tilburg haar leefbaarheid, duurzaamheid en inclusiviteit verder versterken. Beoordeling: +

3.2.5.

Gezondheid en milieu

Gezondheid In de Foto van de Leefomgeving wordt duidelijk dat de gezondheidssituatie in Tilburg vraagt om aandacht: overgewicht is hoog, beweegnormen worden minder vaak gehaald en de groenblauwe recreatie blijft achter. In kwetsbare wijken is de afstand tot belangrijke voorzieningen vaak te groot en milieufactoren als hitte, luchtvervuiling en geluid vormen extra risico’s, vooral voor kwetsbare groepen. Daardoor valt de beoordeling van de huidige situatie negatief uit. Beoordeling De voorgestelde randvoorwaarden en maatregelen uit Omgevingsvisie deel A dragen in beperkte mate positief bij aan het verbeteren van de gezondheid van inwoners in Tilburg. Groene en klimaatbestendige ontwikkelingen, zoals streven naar zicht op bomen vanuit de woning en groene ruimtes op loopafstand, dragen bij aan een aantrekkelijkere en gezondere leefomgeving. Het inrichten van multifunctionele pleinen en het realiseren van groene, rookvrije scholen en speeltuinen stimuleren beweging en ontmoeting, wat de fysieke en mentale gezondheid ondersteunt. De mobiliteitstransitie in Tilburg, met aandacht voor een beweegvriendelijke woonomgeving, herinrichting van de openbare ruimte en het stimuleren van OV, fietsen en wandelen, draagt bij aan een betere luchtkwaliteit en bevordert een actieve leefstijl.