160630 ISG Greenport 2016.pdf

bijvoorbeeld aan een kas op een woongebouw of bedrijf, gietwater

energieverbruik, verminderen van CO2-uitstoot en hergebruik van

opslaan in de bodem, een drijvende kas, een kas op palen, waterber-

warmte, het sluiten van waterkringlopen, innovatief en meervoudig

ging en recreatie of natuur. 30

Kennis en innovatie Om te kunnen blijven inspelen op veranderingen is in de bollensector meer flexibiliteit en innovatiekracht nodig. Mede gelet op de fysieke beperkingen in de regio dient de sector te focussen op kennisontwikkeling en innovatie, met daarbij meer samenwerking tussen bedrijfsleven en kennisinstituten. In 2012 hebben de greenportgemeenten het initiatief genomen om de innovatieve kracht van de Greenport Duin- en Bollenstreek te versterken. Daartoe is medio juni 2012 een Economische Agenda voor de Greenport opgesteld. Het Programmabureau Greenport Duin- en Bollenstreek geeft momenteel uitvoering aan deze Economische Agenda en zet daarbij sterk in op het bevorderen van innovatie en kennisuitwisseling. Het is duidelijk dat de Greenport Duin- en Bollenstreek vooral sterk is in het leveren van toegevoegde waarde aan de bloemen- en bollenproductie. Daarbij kan deze Greenport niet zonder de grootschalige bollenteeltbedrijven, die ook beeldbepalend zijn voor het landschap. Het zijn vooral de handelsbedrijven die zorgen voor hoogwaardige werkgelegenheid. Hun link naar het zogenaamde kenniscluster maakt de Greenport Duin- en Bollenstreek tot het meest gerenommeerde kenniscentrum ter wereld op dit vakgebied.

We zullen het bedrijfsleven en de kennisinstituten onder andere via het Programmabureau Greenport Duin- en Bollenstreek blijven stimuleren om steeds meer samen te werken, zodat zij gezamenlijk kennisontwikkeling en innovatie bevorderen. Een intensivering van de samenwerking in de keten versterkt de groeimogelijkheden binnen de Greenport Duin- en Bollenstreek. Banen in de glastuinbouw zullen, onder andere door de inzet van hightech intelligente systemen, aantrekkelijker moeten worden. De ontwikkeling van de Biobased Economy, binnen Holland Rijnland uitgewerkt in het programmaplan "Holland Rijnland Biobased", biedt significante kansen om de economie te versterken en te verduurzamen. Biobased Economy (BBE) gaat over de overgang van een economie die draait op fossiele grondstoffen naar een economie die draait op biomassa als grondstof voor diverse toepassingen. Wanneer biomassa wordt omgezet in energie gaat het om grote volumes maar is de toegevoegde waarde laag. De toegevoegde waarde is hoog wanneer uit de biomassa farmaceutische producten worden verkregen. Het bekendste voorbeeld daarvan is het gebruik van galantamine uit narcisbollen in medicijnen tegen Alzheimer.

Het Kenniscentrum Plantenstoffen, gevestigd in Leiden, heeft een extractenbibliotheek met inhoudsstoffen van planten, met als doel dat afnemers met deze informatie nieuwe hoogwaardige producten kunnen ontwikkelen voor de farmacie, voeding of cosmetica. De provincie Zuid-Holland heeft samen met onder andere Holland Rijnland de Biobased Delta Zuid-Holland opgericht waarbinnen de toepassing van planteninhoudsstoffen een speerpunt is. Aangezien dit een wereldwijde groeimarkt is wordt door de Biobased Delta Zuid-Holland een strategie opgesteld die stimulerend werkt voor verdere uitbouw van deze sector. Een samenwerking tussen ondernemers, kennisinstellingen en overheden is daarbij noodzakelijk. De Greenport Duin- en Bollenstreek kan hierin een vooraanstaande positie innemen.

31

32

Legenda Graslanden en Natuur

Stedelijk gebied Open houden grasland met veehouderij, agrarisch natuurbeheer en recreatief medegebruik Behoud natuurgebied met recreatief medegebruik Ontwikkeling weidevogelnatuur Omzetting grasland naar 1e klas bollengrond indien noodzakelijk ter compensatie van onttrekking bollengrond Verbetering beeldkwaliteit en groen karakter toegang Bollenstreek Behoud duingebied Voltooien en versterken ecologische verbindingen Water Autowegen, snelwegen, N-wegen en secundaire wegen Geprojecteerd woon-, werk - en recreatiegebied vliegveld Valkenburg (buiten Greenport)

33

4.2 Vitaal landschap Zoals in paragraaf 4.1 aangegeven heeft een vitaal en duurzaam

na zoals het Keukenhofbos. Door de afgravingen zijn zanderijen

landschap de prioriteit in de ontwikkeling van de het bollencluster.

ontstaan met regelmatige slotenpatronen en hoge wegen die nog

Het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit is het centrale beleids-

altijd op het oude duinniveau liggen. De afgegraven strandwallen

uitgangspunt van de ISG. Bij de bijeenkomst over strategische

zijn cultuurhistorisch belangrijk omdat ze een zanderijenlandschap

samenwerking in de Duin- en Bollenstreek op 14 februari 2013 is

hebben opgeleverd, kenmerkend voor de Duin- en Bollenstreek en

nogmaals onderstreept dat de gezamenlijke opgave blijft “om het

uniek in de wereld.

buitengebied aan een hoge landschappelijke kwaliteit te helpen, met ruimte voor de beeldbepalende veelzijdige tuinbouw” (afspraak 27

In de Cultuurhistorische Hoofdstructuur voor de Duin- en Bollen-

uit het zogenaamde “Valentijnsakkoord). Een vitaal landschap en

streek noemt de provincie het zanderijlandschap, als subtype van

een vitale Greenport zijn in de Duin- en Bollenstreek onlosmakelijk

het strandwallenlandschap, een zeldzaam landschapstype. Voor de

verbonden.

bollenteelt zijn de gronden op de afgegraven strandwallen belangrijk, omdat juist daar de 1e klas bollengrond (duinzand met een be-

Landschap en cultuurhistorie

paalde korrelstructuur) te vinden is. Die is met name voor de hyacin-

De Duin- en Bollenstreek is een uniek cultuurlandschap. Uniek in

tenteelt van eminent belang. Aan de ligging van graslanden is te zien

die zin dat deze streek in de loop der eeuwen vrijwel volledig door

waar ooit de moerassige strandvlakten lagen, de langgerekte groene

mensenhanden is vormgegeven. Daarnaast is het uniek omdat dit

laagten tussen de strandwallen. Sinds 1980 zijn echter steeds meer

type landschap nergens anders ter wereld voorkomt. In cultuur-

weilanden omgezet in bollengrond, omdat die grond winstgevender

historisch opzicht is de Duin- en Bollenstreek, zowel nationaal als

is. Het zand uit de ondergrond wordt hierbij naar boven gehaald (de

internationaal, uniek vanwege de afwisseling van verschillende

zogeheten omspuiting). Niettemin kent de streek nog een aantal

bijzondere landschappen op een betrekkelijk kleine oppervlakte.

waardevolle graslanden waar veel vogels broeden zoals kievit, grutto,

Zo zijn er oude en jonge duinen (strandwallen), strandvlakten,

tureluur en allerlei eendensoorten. In dit verband kunnen worden

zanderijen, oeverwallen langs de Rijn, veenweidegebieden, plassen

genoemd: Vosse- en Weerlanerpolder, Elsbroekerpolder, Roodemo-

en droogmakerijen. De cultuurhistorische waarde van de Duin- en

lenpolder, Polder Boekhorst, Polder Hoogeweg en Elsgeesterpolder.

Bollenstreek wordt extra versterkt doordat nog een aantal ande-

Maar ook in de open bollenvelden broeden veel vogels. Van maart tot

re opvallende elementen in het landschap aanwezig zijn. Enkele

eind juni worden ze daar nauwelijks gestoord, terwijl ze hun voedsel

voorbeelden hiervan zijn het scherpe contrast tussen duinen en

langs sloten en in nabijgelegen graslanden zoeken. Het gaat daarbij

zanderijen, bloembollenvelden, lange zichtlijnen, een patroon van

met name om veldleeuwerik, gele kwikstaart en patrijs.

hooggelegen wegen en zandsloten, weteringen, de trekvaart tussen Leiden en Haarlem, lintbebouwing, buitenplaatsen, een ridderhof-

De cultuurhistorische waarden en kwaliteiten van de Duin- en Bol-

stad, watertorens, bollenschuren met een bijzondere architectuur,

lenstreek, zoals geformuleerd in de Cultuurhistorische Hoofdstruc-

duinrellen, oude beken en beukenhagen.

tuur Zuid-Holland, staan nog steeds zwaar onder druk als gevolg van de diverse ruimteclaims en verrommeling van het gebied. Om

Samen vormen deze structuren en elementen een karakteristiek

deze verrommeling een halt toe te roepen, zijn in de ISG duidelijke

landschap dat op zeer veel plaatsen nog gaaf aanwezig is. Vandaar

ruimtelijke keuzes gemaakt. Hierbij is gezocht naar een optimale

dat de Duin- en Bollenstreek met recht een cultuurhistorische schat-

balans tussen de landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten

kamer kan worden genoemd.

enerzijds en de ruimteclaims voor een vitale regio anderzijds. Het is daarbij van groot belang het bestaande cultuurhistorische erfgoed

De eeuwenoude strandwallen en strandvlaktes zijn kenmerkend

te verbinden met de planologische keuzes, zodanig dat de waarde-

voor de landschappelijke structuur van de Duin- en Bollenstreek.

volle cultuurhistorische kenmerken duidelijk herkenbaar, zichtbaar

Ook de wijze waarop die nog steeds herkenbaar zijn in het huidi-

en aantrekkelijk blijven voor de huidige en toekomstige bewoners,

ge agrarische gebruik is typerend. Het patroon van strandwallen

gebruikers en bezoekers (toeristen).

en strandvlaktes is in het hele kustgebied te vinden, maar in de Duin- en Bollenstreek zijn de strandwallen in de loop der eeuwen

Cultuurhistorie en planvorming

grotendeels afgegraven. Met name rond Hillegom, Lisse en Noord-

Het is van belang om bij ruimtelijke planvorming, herstructure-

wijkerhout, maar ook bij Noordwijk en Katwijk, op enkele restanten

ring en schaalvergroting het aspect cultuurhistorie vroegtijdig te 34

foto: Gemeente Hillegom betrekken en het behoud van karakteristieke structuren en elemen-

Bij de actualisatie van het archeologiebeleid wordt hiermee waar dat

ten na te streven. Belangrijke cultuurhistorische uitgangspunten en

mogelijk is ingespeeld op de wens van de agrariërs om de generie-

inspiratiebronnen kunnen gevonden worden in de digitale “Cul-

ke plicht om archeologisch onderzoek uit te voeren te verlichten.

tuurhistorische Atlas Duin- en Bollenstreek”, die in 2015 als basis

De gemeentelijke beleidsregels voor het verstoren van grond en de

voor de cultuurhistorische analyse in het proces van de ruimtelijke

bijbehorende archeologische verwachtingskaart en de archeologi-

ordening beschikbaar is gekomen, en daartoe nog verder zal worden

sche beleidskaart worden per gemeente vastgesteld en vormen het

aangevuld en uitgewerkt. Daarnaast is de “Regionale Collectie Bol-

formele beleidskader.

lenschuren” die in samenspraak met de werkgroep Bollenerfgoed van het Cultuurhistorisch Genootschap Duin-en Bollenstreek (CHG)

Graslanden en natuur

tot stand gekomen is, en is vastgesteld in het Algemeen Bestuur van

De graslanden in de Duin- en Bollenstreek liggen ver-

Holland Rijnland (update 2010) van belang voor de juiste waardering

spreid over de regio met zwaartepunten in het mon-

en het behoud van het bollenerfgoed.

dingsgebied van de Oude Rijn en langs de Ringvaart bij de Kaagbrug. Ze zijn in gebruik bij veehouderijbedrijven.

Archeologie Door de zes greenportgemeenten is een gezamenlijk

Het graslandareaal nam in de jaren zeventig en tachtig sterk af

archeologiebeleid opgesteld, waarbij behoud van de ar-

doordat veel grasland in de zogenaamde strandvlakten werd omge-

cheologische waarden voorop staat. Dit beleid wordt geactualiseerd.

spoten tot bollengrond. Begin jaren negentig vaardigde de provincie

In het kader van deze actualisatie is in 2015 onderzoek gedaan naar

Zuid-Holland een omspuitverbod uit voor een groot deel van de

verstoringsdiepten op percelen die in gebruik zijn voor bollenteelt.

overgebleven graslanden. Daarnaast is grasland verloren gegaan door woningbouwprojecten en de aanleg van bedrijventerreinen,

Op basis van de gemiddelde waargenomen verstoringsdiepten op

sportterreinen en recreatievoorzieningen. In het totale landschaps-

percelen voor de bollenteelt is het verantwoord om in nieuwe be-

mozaïek hebben de graslanden echter een belangrijke onderschei-

stemmingsplannen voor percelen die in gebruik zijn voor bollenteelt

dende functie door hun openheid en groene karakter. Juist de

vrijstelling van archeologisch onderzoek op te nemen tot 70 cm on-

graslanden zorgen voor de beleving dat niet alle kernen aan elkaar

der het maaiveld, met uitzondering van percelen waarvoor op basis

zijn gegroeid. Daarmee geven ze letterlijk en figuurlijk ademruimte

van archeologisch onderzoek al een gespecificeerde archeologische

aan andere functies.

verwachting is vastgesteld. 35

Behoud veehouderijgebieden

nadrukkelijk als prioriteitsvolgorde onderstreept. Zolang het voor de

Ten tijde van het opstellen van de ISG2009 waren we van mening dat

dynamiek in de Greenport niet nodig is wordt er niet overgegaan tot

niet alle veehouderij op de graslanden in de Duin- en Bollenstreek

het omspuiten van graslanden. Breed onderkend wordt dat oprui-

even perspectiefvol is. Inmiddels blijkt dat ook de veehouderij pro-

men veel belangrijker is dan omspuiten. Het omzetten van grasland

fiteert van de gedaalde grondprijzen in de regio, waardoor concurre-

wordt echter wel als laatste optie opengehouden.

rende bedrijfsvoering mogelijk is. Gesterkt door deze ontwikkeling hebben meerdere veehouderijbedrijven de afgelopen jaren hun

Indien de prioritaire maatregelen onverhoopt te weinig hectares

bedrijfsvoering uitgebreid en verder gemoderniseerd. De veronder-

opleveren om aan de noodzakelijke bollengrondcompensatie te kun-

stelling dat de veehouderij feitelijk al onder zijn bestaansgrens zit is

nen voldoen kan bekeken worden of door omzetting van grasland in

daarmee in ieder geval tot op heden niet juist gebleken.

bollengrond de gezochte compensatie bereikt kan worden.

We houden tenminste een aantal veehouderijgebieden met een

In de lijst van graslanden die in aanmerking komen omgezet te

behoorlijke schaal in stand. Zij zijn van groot belang voor een on-

worden naar bollengrond zijn ten opzichte van de ISG2009 enkele

derscheidende landschapsbeleving. In de eerste plaats gaat het om

wijzigingen aangebracht. De locaties grasland oostzijde Klooster-

het mondingsgebied van de Oude Rijn met de Polder Hoogeweg en

schuur-Trappenberg en De Blink in Noordwijk worden van de lijst af-

de Elsgeesterpolder, een gebied dat ligt tussen Noordwijk, Voorhout,

gevoerd, een deel van de graslanden in de Zwetterpolder ten zuiden

de A44 en Rijnsburg. Het tweede graslandgebied van enige omvang

van de Fagelsloot wordt toegevoegd.

ligt in de Poelpolder ten zuiden van Lisse. Dit gebied sluit aan op de graslanden langs de Kagerplassen, behorende bij het Groene Hart.

Het grasland oostzijde Kloosterschuur-Trappenberg is zeer belang-

Voor deze - en de overige - veehouderijgebieden geldt dat voort-

rijk als verbinding tussen de Hoogewegpolder en de Elsgeesterpol-

durend verduurzaamd wordt op tal van aspecten en dat (passend)

der. De Blink in Noordwijk, dat al als minst geschikte mogelijkheid

recreatief medegebruik en biodiversiteit van de graslanden bijdragen

in de lijst was opgenomen, zal behouden blijven als grasland ten

aan een aantrekkelijker landschap.

behoeve van de blaarkoppencultuur . In de Zwetterpolder zijn er ten zuiden van de Fagelsloot nog enkele graslanden omgeven door bol-

Beperkte omzetting naar bollengrond

lenvelden. Deze zouden in principe in aanmerking kunnen komen

Sanering van vrijkomende bollenbedrijven en oud verspreid glas

voor omzetting in bollengrond.

heeft de hoogste prioriteit bij het vinden van de noodzakelijke bollencompensatiegrond. Daarnaast blijkt het opwaarderen van

Indien op grond van bovengenoemde omstandigheden tot

tweede klas bollengrond tot nu toe goed in de behoefte te kunnen

omspuiting van grasland wordt besloten, komen de volgende

voorzien, zodat er in de afgelopen jaren nog geen gebruik gemaakt

locaties in aanmerking (in afnemende mate van geschiktheid

is van de mogelijkheid om daartoe in de ISG aangewezen graslanden

c.q. wenselijkheid).

om te zetten naar bollengrond. De veronderstelling in de ISG2009 dat het opruimen van verrommeling met name de eerste jaren te

• Grasland nabij Teylingen College (wordt aan twee zijden begrensd

weinig perspectief zou bieden is daarmee gelukkig te pessimistisch

door bollengrond en heeft weinig betekenis voor weidevogels);

gebleken. Dat is voor de ruimtelijke kwaliteit en de natuurwaarden

• Grasland noordoostzijde Roodemolenpolder (wordt aan twee

een plezierige constatering. Op basis van de huidige inzichten wordt

zijden begrensd door bollengrond en heeft weinig betekenis voor

voorzien dat het slopen van voormalige bedrijfsbebouwing, het

weidevogels);

opruimen van verrommeling en het opwaarderen van tweede klas

• Deel grasland bij Sancta Maria (wordt aan drie zijden begrensd

bollengrond ook in de toekomst voor een heel groot deel in de com-

door bollengrond en in de toekomst aan de noordzijde begrensd

pensatiebehoefte zal kunnen voorzien. Vanuit het oogpunt van land-

door een fietspad);

schap en natuur is omzetten van grasland de minst wenselijke vorm

• Enkele percelen grasland in de Zwetterpolder ten zuiden van de

van bollengrondcompensatie. De reeds in 2009 in de uitvoerings-

Fagelsloot (omgeven door bollenvelden);

paragraaf aangegeven verdeling (minimaal 40% opruimen verrom-

• Geestwater te Lisse (wordt begrensd door bollengrond en ligt bin-

meling en de overige (maximaal) 60 procent voor tenminste de helft

nen de zogenaamde 20 Ke-contour van Schiphol);

door het opwaarderen van tweede klas bollengrond) wordt derhalve

• 2e Poellaan te Lisse ten zuiden van Geestwater. 36

Eventuele functiewijzigingen betekenen tevens extra waterhuis-

en de verbinding Keukenhof-Ringvaart ten zuiden van Hillegom

houdkundige aanpassingen, zowel kwalitatief als kwantitatief. Het

worden niet realiseerbaar geacht en derhalve geschrapt.

is dan ook van belang om de waterhuishoudkundige aspecten in een vroeg stadium te betrekken. Met name de praktische uitvoerbaarheid

Bescherming natuurkwaliteiten

van bollencompensatie op de locatie Geestwater zal indien zich dat

Bij het tot stand brengen en in stand houden van een

voordoet nader onderzocht moeten worden.

duurzaam en robuust groenblauw raamwerk, zoals hiervoor beschreven, is een beschermings- en ontwikkelingsgerichte stra-

Verbetering natuurkwaliteiten

tegie leidend. Bescherming van de huidige kwaliteiten en behoud van

De Duin- en Bollenstreek is gezegend met grote en kleine

het open gebied gebeurt vooral door handhaving én realisatie van het

natuurgebieden die deel uit maken van het Nationaal

Landschapsperspectief, alsmede door het actief realiseren van nieuwe

Natuur Netwerk (NNN), vroeger de Ecologische Hoofd Structuur

functies die gewenst zijn in het groenblauwe raamwerk.

(EHS) genoemd. Daartoe behoren het gehele duingebied (Coepelduynen, Kennemerland-Zuid), het Keukenhofcomplex (bossen, weiden

Ten zuiden van Lisse vormt het huidige landschap met houtwallen

en kasteelpark) alsmede de kleinere landgoederen als Huys te War-

en watergangen met natuurvriendelijke oevers een fijnmazige ver-

mont, Offem en Leeuwenhorst.

binding van het Keukenhofbos met de Haarlemmermeer. In het kader van de afspraken over de uitbreiding van de begraafplaats

Belangrijk in het NNN zijn de ecologische verbindingszones die ge-

Duinhof in het Keukenhofbos is (een deel van) deze fijnmazige

ïsoleerd liggende gebieden verbinden met grotere natuurgebieden.

structuur als zodanig in het bestemmingsplan voorzien van een

Deze verbindingen verhogen de natuurkwaliteit en bevorderen de

nadere aanduiding “Waarde-Ecologie”. Het is zeker met het verval-

biodiversiteit. Bovendien dragen ze bij aan verbetering van de land-

len van de verbinding ten noorden van Lisse van belang dat deze

schapskwaliteit en ook kunnen ze van belang zijn bij bepaalde recre-

planologische bescherming gehandhaafd blijft, hetgeen volgens de

atieve ontwikkelingen. Inzet voor verbetering van de natuurkwaliteit

gemaakte afspraken ook zal gebeuren.

moet zich richten op het voltooien van de volgende ecologische verbindingszones:

Een bijzondere plaats nemen de graslanden ten noorden van Hillegom in. Een deel van dit grasland, de Vosse- en Weerlanerpolder, heeft de

De verbinding Keukenhof - Duinen

bestemming natuur-en recreatiegebied. Het gebied is toegankelijk

Hier ontbreken nog schakels zoals faunapassages bij spoorlijn, trekvaart

gemaakt door de aanleg van fiets- en wandelpaden. Daarmee kunnen

en N206. Ook versterking van de groenstructuur op bepaalde trajecten is

de natuurwaarden (broedende weidevogels) onder druk komen te

gewenst (noordzijde Oosterduinse Meer, oevers Steengrachtkanaal).

staan. Conform de uitspraak van Raad van State d.d. 24 februari 2016 zal er tenminste tot 2020 jaarlijks een monitoring plaatsvinden van de

De verbinding Coepelduynen - Noordduinen via de landgoedzone

weidevogelstand in relatie tot de fiets- en wandelpaden. Daarbij wordt

Gemeente Noordwijk heeft geïnvesteerd in bepaalde ‘stepping stones’ zo-

bezien of er aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn, zoals het

als in bedrijventerrein Gravendijck en woonwijk Boechorst. De gemeente

afsluiten van meer paden gedurende de broedtijd.

Noordwijk zal in Offem-zuid ook een deel van de ecozone inrichten. Nog steeds geheel ontbrekend is de schakel Leeuwenhorst - duinen.

In de Roodemolenpolder, gelegen tussen Voorhout en Sassenheim, blijft de bestemming weidevogelgebied gehandhaafd. Wel zullen

De natte verbindingszone langs de trekvaart

langs de randen van het zuidelijke deel wandelpaden worden aan-

Tussen de Piet Gijzenbrug en station Lisse is een moeraszone gerea-

gelegd. Tot de aanleg van een fietspad door het noordelijke deel was

liseerd. Bij de aanleg van de Noordelijke Randweg rond Voorhout zal

reeds eerder besloten.

een natuurzone bij de Noordwijkerhoek worden aangelegd. Belangrijke stukken ontbreken nog zoals het traject van station Lisse naar De Zilk

Een bijzonder graslandgebied is de Elsbroekerpolder ten zuiden

en van De Zilk naar Vogelenzang.

van Hillegom. In deze kleine polder, ook tot het NNN behorend, is het beheer afgestemd op behoud en versterking van de weidevo-

De verbinding Haarlemmermeer richting Kaag (langs Hillegommer-

gelstand. Het vormt in onze regio het beste broedgebied voor kievit,

dijk en Lisserdijk), de natte verbinding Kagerplas - Landgoedzone

grutto en tureluur. 37

38

Legenda Landschapsperspectief

Ja, mits beleid gericht op schaalvergroting, sanering en uitbreiding agrarische bebouwing met aanleg beplanting en verbetering beeldkwaliteit: Uitbreiding bebouwing in beginsel op locatie mogelijk onder voorwaarden behoud openheid en behoud zichtlijnen Uitbreiding bebouwing in beginsel op locatie mogelijk Achterwaartse uitbreiding bebouwing in beginsel op locatie mogelijk onder voorwaarde behoud openheid en behoud zichtlijnen

Nee, tenzij beleid gericht op sanering en in beginsel alleen uitbreidingen bebouwing toestaan onder strenge voorwaarden: Openheid actief vergroten Behoud openheid met verbetering landschappelijke kwaliteit groen en open weidekarakter Behoud natuurgebied Behoud en versterken doorkijk en vensters

Legenda overig: Stedelijk gebied Behoud duingebied Water Geprojecteerd woon-, werk - en recreatiegebied vliegveld Valkenburg (buiten Greenport)

39

Landschapsperspectief

Het oostelijke gebied is feitelijk al het meest verdicht met allerlei soorten bedrijfsbebouwing en villa’s. Selectief kan in en rond de

De basis om tot verbetering van de landschapskwaliteiten in de

Berg- en Daalpolder verdere verdichting plaatsvinden in Teylingen

Duin- en Bollenstreek te komen, is het Landschapsperspectief. Op

en Lisse. Rond Landgoed Keukenhof moeten we de openheid juist

basis van eerdere studies worden in het landschap verschillende ‘ka-

bewaren.

mers’ onderscheiden, waarvoor wij op hoofdlijnen enkele beleidslijnen geven. Grofweg ontstaan op deze manier drie bollenzones: de

Op kavelniveau wordt zo veel mogelijk aangesloten bij de aanbe-

binnenduinrandzone (actief open maken), het centrale gebied (open

velingen uit de “Handreiking Bedrijfsuitbreiding Duin- en Bollen-

houden) en enkele specifieke gebieden (selectief ruimte bieden voor

streek”, die samenwerkende overheden, bedrijven en organisaties in

verdichting). Daarnaast zijn er vooral in het oostelijke deel van deze

2008 hebben opgesteld. De aanbevelingen uit de Handreiking zijn

regio enkele grotere gebieden met grasland, waar we het open en

opgenomen in de gezamenlijke uitgangspunten voor de bestem-

groene weidekarakter zullen handhaven.

mingsplannen Buitengebied en krijgen op deze wijze een plaats in de nieuwe generatie bestemmingsplannen.

In het binnenduinrandgebied en rond de Keukenhof ligt het accent op sanering van glasopstanden en onrendabele bedrijven. Schaal-

Heterogene landschappen waarin naast bollenvelden plaats is voor

vergroting van bouwblokken en -volumes is daar in beginsel niet

weiden met blaarkoppen en paarden, kruidenvelden, wandelpaden

toegestaan. Tenzij dit op een ruimtelijk verantwoorde manier

en natuur vormen een waardevol onderdeel van de Duin- en Bollen-

samengaat met sanering en forse kwaliteitsverbetering van het land-

streek. Dit mag echter niet ten koste gaan van het areaal eerste klas

schap (nee-tenzijprincipe). Met de bouw van compensatiewoningen

bollengrond. Verdere differentiatie van het landschap is mogelijk

op saneringslocaties gaan we terughoudend om. Hierdoor ontstaat

mits voldaan wordt aan de bollengrondcompensatie en het passend

langzamerhand weer een natuurlijk open karakter met fraai zicht op

is in het Landschapsperspectief. Tegen strijdig gebruik moet krachtig

het duingebied. Bijzonder aandachtspunt voor dit gebied is de wa-

worden opgetreden.

teropgave, vanwege de vernatting van de duinen. Rond de Keukenhof Landgoederen en historische structuren

blijft het landschap in tact.

Naast agrarische- en natuurgebieden zijn ook landgoederen een Bij Vinkeveld in Noordwijk is een goed begin gemaakt met de sane-

belangrijk element in het landschap van de Duin- en Bollenstreek.

ring van een aantal gebouwen ter versterking van de openheid, in

De streek kent een tweetal clusters van landgoederen, te weten de

combinatie met verbreding van sloten. Hier is inmiddels 2,7 hectare

binnenduinrand van Noordwijk-Noordwijkerhout en Keukenhof-De-

bebouwing gesloopt. Daarnaast is in het Langeveld ondertussen 1

ver-Teylingen. Bij de landgoedclusters ligt de belangrijkste opgave in

hectare gesloopt en in het gebied tussen Lisse en Voorhout is onge-

het versterken van de regionale ensemblewaarde. Nieuwe functies

veer 4 hectare opgeruimd.

moeten passen bij het groene en statige karakter van de clusters. Historische structuren, zoals waterlopen, lanen of zichtassen, moe-

In grote delen van het centrale gebied geldt dat uitbreiding van

ten we actief versterken of herstellen. Het herstel van laan-, haag- en

bedrijfsgebouwen in beginsel onder nader te bepalen voorwaar-

erfbeplanting zoals uitgevoerd in het kader van het Landschapsbe-

den mogelijk is (ja-mitsprincipe). Wel moeten we met sanering en

leidsplan Duin- en Bollenstreek is een goed voorbeeld van cultuur-

schaalvergroting de openheid en vensters op het landschap zorgvul-

historisch landschapsherstel.

dig bewaken. Uitbreiding aan bepaalde randen van sommige kamers kan daar prima hand in hand gaan met behoud van openheid. Ook

Provinciaal toetsingskader

zijn in het centrale gebied langs sommige linten flinke investeringen

Sinds de vaststelling van de ISG2009 is ook in het beleid van

nodig in erfbeplanting, bijvoorbeeld langs de buitenkant van het

Zuid-Holland de aandacht voor ruimtelijke kwaliteit toegenomen.

Westeinde in Noordwijkerhout. Het gebied tussen N206 en

Er zijn hiervoor door de provincie zogenaamde gebiedsprofielen

het Oosterduinse Meer in Noordwijkerhout wordt in deze geactuali-

opgesteld. Voor de Duin- en Bollenstreek is dit gebiedsprofiel mede

seerde ISG opgewaarderd tot een gebied waar de openheid actief

gebaseerd op en geïnspireerd door het Landschapsperspectief van de

vergroot zal worden, ten einde zijn gave en kenmerkend open

ISG. De landschappelijke ambities van de greenportgemeenten heb-

karakter te behouden.

ben daarmee belangrijke extra aandacht en ondersteuning gekregen. In het formele ruimtelijk beleid van de provincie zijn de ambities 40

voor ruimtelijke kwaliteit opgenomen in de Kwaliteitskaart van de

• Zorgen voor schoon en gezond water.

Verordening Ruimte 2014. Deze Kwaliteitskaart en de bijbehorende

• Ontvangen en verwerken van het afvalwater.

richtpunten zijn voor de provincie van belang om de passendheid van ontwikkelingen te beoordelen. In gebieden waar het ambitie-

Gezamenlijk verantwoordelijkheid en inzet

niveau in dit provinciale toetsingskader lager ligt dan in de ISG

De gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de wateropgaven in de

prevaleert het Landschapsperspectief. Dat geldt ook voor mogelijke

Duin- en Bollenstreek vragen om een gezamenlijke inzet. Samenwer-

toekomstige wijzigingen van landschappelijke ambities binnen het

king tussen overheden, bedrijven, belangenorganisaties en inwoners

provinciaal beleid.

is essentieel om de wateropgaven te kunnen realiseren tegen maatschappelijk acceptabele kosten. Het is dan ook van belang om de herstructureringsopgave en de verduurzaming van de Greenport te combineren met de wateropgaven. Door samen te werken worden ook

4.3 Duurzaam en robuust watersysteem

combinaties met andere greenportopgaven zichtbaar en waar mogelijk integraal uitgevoerd. Met de komst van de nieuwe omgevingswet wordt deze integrale en gezamenlijke aanpak steeds belangrijker.

Wateropgaven In de Greenport Duin- en Bollenstreek heeft water een belangrijke Park Elsbroek te Hillegom foto: Gemeente Hillegom

functie. Het buitengebied van de zes greenportgemeenten is voor een omvangrijk deel in gebruik als bollenland. Het waterbeheer is sterk gerelateerd aan dit agrarische grondgebruik. Voor een duurzame en toekomstbestendige Bollenstreek en specifiek voor de bollenteelt is een goede waterhuishouding van vitaal belang. Met de verwachte trends in het klimaat zoals meer neerslag in korte perioden en hogere temperaturen neemt de druk op het watersysteem toe. Bij de ruimtelijke inrichting, ontwikkeling en herstructurering van de Greenport is het belangrijk om te anticiperen op deze verwachte klimaatverandering. Over een klimaatbestendig waterbeheer zijn tussen overheden afspraken gemaakt in het Nationaal Bestuursakkoord Water (2003, geactualiseerd in 2008). Om invulling te kunnen geven aan een duurzame woon-, werk- en leefomgeving ligt de focus in het buitengebied ook op het verbeteren van de waterkwaliteit. Het agrarische grondgebruik beïnvloedt de waterkwaliteit sterk. Een belangrijke opgave in het gebied ligt dan ook in het verminderen van de agrarische emissies, één van de speerpunten van de Kaderrichtlijn Water (KRW) voor de periode 2016-2021. Hoogheemraadschap van Rijnland Het waterdomein onderscheidt zich van andere domeinen in de leefomgeving van de Duin- en Bollenstreek omdat een deel van de taken is belegd bij een aparte functionele bestuurslaag.

Binnen de zes greenportgemeenten is dit het hoogheemraadschap van Rijnland. Rijnland voert als waterbeheerder vier kerntaken uit: • Zorgen voor veiligheid tegen overstromingen: vanuit de zee, de rivieren en het regionale watersysteem. • Zorgen voor voldoende water: niet te veel en niet te weinig. 41

Poldergemaal Hogeveense Polder in aanbouw foto: Hoogheemraadschap van Rijnland

Zorgen voor veiligheid tegen overstromingen Sterke keringen Primaire en regionale waterkeringen zijn de belangrijkste waarborg

Dit zijn:

voor de veiligheid tegen overstromingen. In de Duin- en Bollen-

• Een deel van de kering langs de Lisserpoelpolder (gemeente Lisse):

streek zijn dit de kust, boezem- en polderkeringen. Bij de ruimtelijke

gereed

ontwikkelingen in de Greenport houden we rekening met de ruimte-

• De kering langs de Vossevaart (gemeente Hillegom): gereed

lijke reservering van keringen en bijbehorende beschermingszones

• Een deel van de kering langs de Ringvaart (gemeente Hillegom):

om de veiligheid te kunnen blijven waarborgen.

wordt geprogrammeerd • Een deel van de kering langs de Hellegatspolder (gemeente Teylin-

Het Rijk stelt de veiligheidsnormen vast waaraan de primaire water-

gen): wordt geprogrammeerd.

keringen moeten voldoen. Voldoen de keringen niet aan deze normen, dan worden ze vanuit nationaal belang verbeterd. Verbeterin-

De volgende toetsing van de regionale waterkeringen wordt in 2024

gen vinden plaats binnen het Hoogwaterbeschermingsprogramma

aan de provincies opgeleverd. Verbeteropgaven die uit de toetsing

(HWBP). De kust is met het afronden van het kustwerk Noordwijk en

volgen, worden opgenomen in het programma regionale waterkerin-

Katwijk op orde. In principe voor de komende 50 jaar echter gezien

gen van Rijnland. Deze keer worden niet alleen de grondlichamen

de ontwikkeling van de zeespiegelstijging, de nieuwe normering

getoetst, maar ook de niet-kerende objecten (zoals huizen, bomen

(vastgelegd in 2017) en de hierop volgende landelijke toetsronde (op-

en leidingen) die in of op de waterkeringen staan.

geleverd in 2023) is het denkbaar dat er vóór 2050 maatregelen (ook in beheer en onderhoud) nodig kunnen zijn. Ander uitgangspunt is

Meerlaagse veiligheid

dat de basiskustlijn door het Rijk met zandsuppleties op orde wordt

Naast de preventie tegen overstromingen zal aandacht worden

gehouden.

besteed aan:

De provincies stellen de normen voor regionale keringen vast. Hoe

• Gevolgbeperking door ruimtelijke inrichting (voorkomen ont-

groter de economische waarde van het te beschermen gebied, hoe

wrichten cruciale functies). Bij de ruimtelijke inrichting kan dat

groter de veiligheidsklasse van de waterkering. De verantwoorde-

gevolgen hebben voor het borgen van evacuatiewegen of functies

lijkheid voor het beheer en onderhoud ligt bij Rijnland. Als uit de

als transformatorhuisjes, ziekenhuizen etc.

toetsronde blijkt dat een waterkering niet voldoet aan de norm, dan

• Crisisbeheersing; goed voorbereid zijn op eventuele calamiteiten

treft Rijnland maatregelen. Deze cyclus van normstelling, toetsing en maatregelen nemen is in 2012 gestart. Voor het buitengebied in

In het Deltaprogramma is het concept van meerlaagse veiligheid na-

de Duin- en Bollenstreek heeft dit geresulteerd in aantal strekkingen

der uitgewerkt. Daarnaast werkt Rijnland aan overstromingsbeelden

van keringen die moeten worden onderhouden en/of versterkt.

die ter beschikking kunnen worden gesteld aan gemeenten. 42

foto: Hoogheemraadschap van Rijnland

Zorgen voor voldoende water

maatregelen in voorbereiding of uitgevoerd. Voorbeelden hiervan zijn het verbreden van hoofdwatergangen, het verruimen van duikers

Beperken wateroverlast

en het vergroten van gemaalcapaciteit. Op de foto een afbeelding van

Eind jaren ’90 maar ook het afgelopen decennium heeft Nederland

een uitgevoerd project door Rijnland; het nieuwe poldergemaal in de

met ernstige wateroverlast te maken gehad. Gezien de trends in het

Hogeveense polder. Ook in andere polders is de watersysteemanalyse

klimaat is de verwachting dat dit in de toekomst vaker en heviger

afgerond of gestart. Het investeringsprogramma loopt door t/m 2024.

gebeurt. Hierop moeten we het watersysteem (polder en boezem) inrichten. De overheden hebben hierover afspraken gemaakt in het

Om de wateropgave, ook in combinatie met de herstructurering en

Nationaal Bestuursakkoord Water (2003, geactualiseerd in 2008). In

modernisering van de Greenport, voortvarend op te kunnen pakken is

deze normen is vastgelegd dat bepaalde neerslagsituaties kunnen

het van belang om voldoende planologische flexibiliteit in te bouwen.

worden verwerkt in het watersysteem zonder dat er water op straat of op het land komt te staan. Deze waterkwantiteitsnormen zijn door

Maatregelen boezemsysteem

de provincie vastgelegd in de Waterverordening Rijnland.

Voor wat betreft het boezemstelsel (het hoofdstelsel voor de afvoer richting zee,waarop de inliggende polders afwateren) is Rijnland in

Maatregelen polders

2000 gestart met het op orde brengen hiervan. Na zorgvuldig onder-

Ook in het landelijk gebied van de Duin- en Bollenstreek ligt een

zoek zijn er 3 maatregelen vastgesteld:

opgave om aan het beschermingsniveau tegen wateroverlast te voldoen. Daarbij is het nodig om watergangen te verbreden om meer

• Uitbreiding van het boezemgemaal Katwijk (gereed)

afvoercapaciteit en berging te creëren ten behoeve van de agrarische

• Aanleg van een piekberging in de Nieuwe Driemanspolder (in

functie. Ook gezien het veranderde klimaat kunnen in de toekomst

voorbereiding; valt buiten ISG gebied)

aanvullende maatregelen nodig zijn. Alvorens er een schop in de

• Aanleg van een piekberging in de Haarlemmermeerpolder (in

grond gaat, wordt er eerst zorgvuldig geanalyseerd waar de knelpun-

voorbereiding; valt buiten ISG gebied)

ten in het watersysteem zitten en welke doelmatige en kosteneffectieve maatregelen nodig zijn om te voldoen aan de normen. Dit is

In 2015 zijn er nieuwe klimaatscenario’s van het KNMI beschikbaar

een integrale analyse en gebeurt in nauw overleg met belanghebben-

gekomen en zijn er gewijzigde inzichten over het beheer van het

den zoals grondeigenaren, grondgebruikers en inwoners.

watersysteem. Daarbij zijn onder meer de volgende vragen actueel:

Het buitengebied van de Duin- en Bollenstreek omvat 30 polders.

• Gevolgen nieuwe klimaatscenario’s voor het Rijnlandse

De polders hebben een gezamenlijke oppervlakte van circa 6.000

watersysteem.

ha. Voor het op orde brengen van het watersysteem in de Duin- en

• Samenhang waterpeil in de boezem met de (vereiste) hoogtes van

Bollenstreek is Rijnland in 2012 gestart met de watersysteemana-

de regionale keringen.

lyse in de polders langs de duinrand. Inmiddels zijn hier diverse

• Relatie met waterkwaliteit en ecologie. 43

Rijnland is in 2015 daarom gestart met een actualisatie van ‘De Studie

worden opgenomen. Van belangrijke gebruikers van zoet water zoals

Toekomstig Waterbezwaar’. De resultaten van deze studie komen in

de agrarische sector wordt verwacht om doelmatig en zuinig om te

2016 beschikbaar en geven inzicht in de toekomstbestendigheid van

gaan met water. Het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer wordt hiervoor

het Rijnlandse watersysteem en de mogelijke (toekomstige) te treffen

benut. Daarnaast is het van belang dat bij de herstructurering en

maatregelen. Vooralsnog is nog niet aan te geven of en welke ruimte-

modernisering van de Greenport aandacht is voor innovaties zoals

lijke implicaties dit kan hebben voor de Duin- en Bollenstreek.

ruimte voor slim doorspoelen, hemelwateropslag in de bodem en flexibel peil. Ook het benutten van het effluent van afvalwaterzuive-

Zoetwatervoorziening

ringen kan eventueel uitkomst gaan bieden. Wat daarvan de ruimte-

Naast het beperken van wateroverlast is voldoende zoet water

lijke consequenties zijn is nog niet aan te duiden.

belangrijk voor de economische ontwikkeling in de Greenport. Het peilbeheer, de landbouw en de natuur zijn sterk afhankelijk van zoet

Zorgen voor schoon en gezond water

water. Vooral voor hoogwaardige teelten zoals bollen- en knolgewas-

Schoon en gezond water is in de waterrijke delta van West-Neder-

sen is water van goede (zoete) kwaliteit van essentieel belang. In zeer

land belangrijk. Zowel voor de mens, de natuur als de bedrijven. Er

droge perioden kan er een tekort ontstaan aan water van voldoende

mogen niet te veel voedings- en vervuilende stoffen in het water

kwaliteit. Allereerst doordat de zomers waarschijnlijk warmer en

zitten en het oppervlaktewater moet waar kansrijk natuurlijk zijn

droger worden. Verder neemt de verzilting toe door de brakke kwel.

ingericht en ecologisch worden beheerd en onderhouden. In samen-

Brakke kwel is op zich geen probleem in de Duin- en Bollenstreek.

werking met partners zorgt Rijnland dan ook voor schoon en gezond

Het verzilte water wordt alleen wel vanuit de diepe droogmakerijen

water dat past bij de verschillende functies in het gebied.

zoals de Haarlemmermeerpolder bij het doorspoelen van het totale

Sinds 1970 verbetert binnen Rijnland de waterkwaliteit en de ecolo-

Rijnlandse systeem verspreid. Daarnaast is de zoetwateraanvoer via

gie gestaag. Dit is het resultaat van grote investeringen in: riolering

Gouda (Hollandse IJssel) en via de Kleinschalige Wateraanvoervoor-

en afvalwaterzuivering, sanering van industriële lozingen en onge-

ziening (dit is via het naastgelegen waterschap Stichtse Rijnlanden)

zuiverde lozingen, landbouwkundige maatregelen en het uitbannen

ontoereikend. Vooralsnog geeft dit in de Duin- en Bollenstreek nog

van specifieke stoffen. De zuurstofhuishouding en de waterkwaliteit

geen aanleiding tot beperkingen, aanpassing of verplaatsing van

zijn inmiddels in veel wateren redelijk op orde. De waterkwaliteit in

functies. Het is wel van belang om bij de inrichting van de Greenport

het buitengebied van de Duin- en Bollenstreek wordt sterk beïnvloed

doelmatig en zuinig om te gaan met zoet water (zie ook bij Deltabe-

door de aanwezige land- en tuinbouw. Veruit het grootste probleem

slissing zoet water).

wordt op dit moment veroorzaakt door nog te hoge concentraties aan meststoffen (stikstof en fosfaat) in het water. Daarnaast zorgen

Op een aantal locaties dicht tegen de duinrand bestaat de kans dat er

gewasbeschermingsmiddelen voor problemen.

op de langere termijn niet meer economisch rendabel kan worden geteeld op de conventionele wijze, omdat er simpelweg onvoldoende

Waterlichamen en kleine wateren

water kan worden aangevoerd, maar ook om de zoetwatervoorraad in

Vanwege de Europese Kaderrichtlijn Water(KRW), en aansluitend de

naastgelegen Natura 2000-gebied niet nadelig te beïnvloeden. Deze

mestwetgeving, wordt het komende decennium hard gewerkt aan

situatie kan wel aanleiding geven tot beperkingen voor de agrarische

een verbetering van de waterkwaliteit en ecologie. Dit gebeurt voor

functie, of op termijn zelfs een vergaande aanpassing of verplaatsing

geselecteerde KRW waterlichamen. Binnen de Duin- en Bollenstreek

van de functies. Deze afwegingen zullen in nauwe samenwerking

is een gedeelte van de Haarlemmertrekvaart gedefinieerd als KRW

met alle belanghebbenden in het gebied moeten worden genomen:

waterlichaam. Dit betekent dat hier een directe KRW-opgave ligt. De

de provincies, gemeenten, eigenaren en gebruikers.

uitvoering van verbetermaatregelen start Rijnland op zijn vroegst in 2022 (de derde uitvoeringstermijn van de KRW), tenzij zich hier eer-

Deltabeslissing zoet water

der een kans voordoet vanwege een ruimtelijke ontwikkeling zoals

Overheden, gebruikers en kennisinstellingen hebben in het Delta-

aanleg woonwijk, aanpassing infrastructuur, recreatieve voorzienin-

programma de afgelopen jaren gewerkt aan de Deltabeslissing zoet

gen, of (groot) onderhoud aan de watergang of naastgelegen kering.

water (eind 2014). Deze beslissing zet in de eerste fase in op het

De rest van het water binnen de Duin- en Bollenstreek valt onder de

uitbreiden van de capaciteit van de Kleinschalige Wateraanvoervoor-

categorie ‘kleine wateren’. Deze wateren vallen indirect onder

ziening. Daarnaast wordt onderzocht welke stappen na 2021 moeten

de KRW-verplichting. Gezien de invloed van deze wateren op 44

samen streven naar verbetering van het fosfaatgehalte in oppervlakte- en grondwater in de bloembollenteelt op zand, waaronder in de Bollenstreek binnen de provincie Zuid-Holland. In het uitvoeringsprogramma Bloembollen Rijn West (vastgesteld in juni 2014 voor de 2e SGBP-periode), is ook beperking van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater en het erf op bloembollenbedrijven expliciet opgenomen. Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier heeft bij verschillende bollenbedrijven met het project “schoon erf schone sloot” extra aandacht gevestigd op maatregelen voor een schoon erf. Deze aanpak wordt de komende jaren bij meerdere bollenbedrijven, ook in Rijnlands beheergebied, geïmplementeerd. Daarnaast is er gehandhaafd op en voorlichting gegeven over teeltvrije zones langs water en driftarme spuitdoppen. de kwaliteit van waterlichamen zoals de Haarlemmertrekvaart is

Verder gaat Rijnland in nauwe samenwerking met de KAVB in de

verbetering van de waterkwaliteit ook in deze wateren aan de orde.

Bollenstreek op zoek naar een geschikte polder waar bekeken wordt welke doelen voor ecologische waterkwaliteit realistisch en haalbaar

Verminderen agrarische emissies

zijn. In dit project met als titel “KRW Doelen overig Water” worden

Gezien het grondgebruik in de Greenport is het verminderen van

maatregelen gerelateerd aan fosfaat, bodemkwaliteit en gewasbe-

agrarische emissies één van de speerpunten van het KRW-program-

scherming toegepast.

ma voor de periode 2016-2021. Het is de verantwoordelijkheid van de agrarische sector om aan de landelijke emissiewet- en regelgeving te

In de glastuinbouw wordt toegewerkt naar een emissieloze kas in

voldoen. Daarbovenop wil Rijnland graag met de sector samenwer-

2027 voor zowel gewasbeschermingsmiddelen als nutriënten. Per

ken om een verdere kwaliteitsverbetering tot stand te brengen. De

1 januari 2018 geldt een verplichte zuivering van restwaterstromen

aanpak richt zich op meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen,

op glastuinbouwbedrijven. Over deze verplichting zijn Ministerie

en er wordt gewerkt in lijn met Europese en nationale afspraken

van Economische Zaken, Ministerie van Infrastructuur en Milieu,

zoals het vijfde Actieprogramma Nitraatrichtlijn en de Tweede Nota

LTO Glaskracht Nederland, Nederlandse Stichting voor Fytofarmacie

Duurzame Gewasbescherming. De ambities voor de modernisering,

(Nefyto), Unie van Waterschappen (UvW), Vereniging van Neder-

verduurzaming en herstructurering van de Greenport in de ISG zijn

landse Gemeenten (VNG), Stichting Natuur en Milieu en het College

daarbij een belangrijke kans om bij te dragen aan een duurzame

voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden

agrarische sector.

(Ctgb) met elkaar in september 2015 een hoofdlijnenakkoord overeengekomen. De zuiveringsplicht geldt voor elk individueel glas-

In het bollengebied en de glastuinbouwlocaties verwachten we dat

tuinbouwbedrijf en heeft betrekking op zowel lozing via de riolering

de waterkwaliteit verbetert. Er zijn recent veelbelovende nieuwe

als op het oppervlaktewater. Zuiveringsinstallaties moeten minimaal

technieken beschikbaar gekomen, die de belasting naar het water

95% van de gewasbeschermingsmiddelen uit het te lozen restwater

aanzienlijk verminderen. Het uitgevoerde onderzoeksproject van

verwijderen. Er is ruimte om als sector de afvalwaterzuivering als

Rijnland met de bollensector heeft bijvoorbeeld aangetoond dat

collectief op te pakken. Verder wordt door betrokken partijen nog

zuiveringsmaatregelen op bedrijfsniveau voorkomen dat fosfaten

afgewogen of kleine glastuinbouwbedrijven meer tijd krijgen om aan

in het oppervlaktewater komen. Op de foto een afbeelding van het

de zuiveringsplicht te voldoen (tot 1 januari 2021). Andere oplossin-

onderzoeksproject waar ijzerhoudend zand aangebracht is nabij

gen voor schoner en gezond water kunnen worden gezocht in het

de drainage. Het fosfaat bindt zich aan het ijzer waardoor het niet

scheiden van agrarisch water en stedelijk gebied, recreatiegebieden

afstroomt naar het oppervlaktewater.

en natuur. Daarbij moet ook aandacht worden besteed aan het organische stofgehalte in de bodem waardoor water beter wordt vastge-

Daarnaast is in het kader van de KRW in 2012 gestart met een nutri-

houden en minder snel uitspoelt. Er moet alleen worden voorkomen

ëntenprogramma Bloembollen Rijn West, waarin Rijnland, Hollands

dat dit plaatsvindt door het omzanden met veen van grotere diepte.

Noorderkwartier, de provincies Noord- en Zuid-Holland en de KAVB 45

Oosterduinse meer te Noordwijkerhout foto: Gemeente Noordwijkerhout

Zemelpoldermolen foto: Sven van der Vlugt 46

Zwemwaterlocaties Binnen het ISG gebied is sprake van één officiële zwemwaterlocatie.

portleidingen. Deze transporteren al het afvalwater naar Rijnlandse

Het gaat om het Oosterduinse Meer dat is gelegen in de gemeen-

afvalwaterzuiveringsinstallaties. Binnen het ISG gebied zijn dat er

te Noordwijkerhout. Het Oosterduinse Meer is aangewezen door

drie gelegen in Katwijk, Noordwijk en Lisse. Daar zuivert Rijnland

de provincie Zuid-Holland als zwemwaterlocatie en wordt in het

het afvalwater en levert het water (effluent) weer schoon terug aan

zwemseizoen (1mei – 1 oktober) door Rijnland gecontroleerd op

het oppervlaktewatersysteem.

ziekteverwekkende bacteriën en blauwalgen. Aangezien de locatie voor een groot deel wordt omringd door bollenteeltgebied is de

Het optimaliseren van vraag, aanbod en verwerking van afvalwa-

invloed daarvan op de waterkwaliteit aanwezig. Het is van belang om

ter wordt in onderlinge samenwerking tussen de partijen uit de

bij de herstructurering en modernisering van de Greenport ook de

waterketen opgepakt: gemeenten, Rijnland, drinkwaterbedrijven,

waterkwaliteit van deze zwemwaterlocatie in ogenschouw te nemen

bedrijfsleven en kennisinstellingen. Afspraken hierover leggen we

en waar mogelijk kansen te benutten om de waterkwaliteit

vast in gezamenlijke integrale waterketenplannen. Momenteel werkt

te verbeteren.

de subregio “Bollenstreek”, welke grotendeels overeenkomt met het gebied van de ISG, aan het opstellen van een dergelijk integraal plan.

Zoete kwel en (ecologisch) beheer Langs de duinrand kwelt schoon, zoet water op van een hoge kwali-

Er wordt ook nagedacht over de toekomstige organisatie van het

teit. Het is wenselijk om dit water zo veel mogelijk te benutten voor

afvalwaterbeheer. Daarnaast wordt er gewerkt aan (innovatieve) op-

hoogwaardige toepassingen in stedelijk gebied, recreatiegebieden

lossingen en technologieën voor verdergaande optimalisaties, zoals

en natuur. Verbinding met het agrarisch grondgebruik moet zo lang

decentrale sanitatie en het hergebruik van grondstoffen uit het afval-

mogelijk vermeden worden.

water. Denk hierbij aan: fosfaat, biogas, bioplastics en zoet water en de mogelijkheden voor lokale toepassingen in de Greenport.

In gebieden met een hoge ruimtelijke kwaliteit wordt gezocht naar mogelijkheden om ook de inrichting en het beheer van het water zo

Er wordt rekening gehouden met de gevolgen van klimaatverande-

te verbeteren, dat de aquatische ecologie en biodiversiteit zich goed

ring en nieuwe emissie-eisen die op nationaal en Europees niveau

kan ontwikkelen. Dit betreft het aanleggen van natuurvriendelijke

worden gesteld. Een andere belangrijke ambitie binnen het afval-

oevers en het uitvoeren van passend maaibeheer. Het is van belang

waterbeheer is om eind 2021 serieuze stappen te hebben gezet in

om hier de synergie te zoeken met de ecologische verbindingszones

minder energieverbruik bij het zuiveringsproces, terugwinning

(Natuur Netwerk NL) in het ISG gebied. Daarnaast is het uitbaggeren

van energie (bijvoorbeeld warmte) en het opwekken van duurzame

van sloten een belangrijke beheermaatregel om de invloed van de

energie (plaatsen zonnepanelen op terreinen van afvalwaterzuive-

sliblaag op de waterkwaliteit te verminderen. Rijnland heeft in de af-

ringsinstallaties). In deze transitie is het van belang om te kijken

gelopen jaren een meerjarig baggerprogramma voor boezemwateren

welke kansen er liggen in de Greenport voor energieleverantie aan

en hoofdwatergangen in de polders in de Bollenstreek uitgevoerd.

nieuwbouwlocaties van woningen en bedrijven.

De Waterketen Het geheel van drinkwaterproductie, riolering en afvalwaterzuivering, noemen we de waterketen. Drinkwaterbedrijven produceren drinkwater met water dat afkomstig is uit het watersysteem. Dit kan grondwater zijn of oppervlaktewater uit rivieren, meren en plassen. Het drinkwater wordt geleverd aan huishoudens en bedrijven. Na gebruik in toilet, keuken en badkamer wordt het als afvalwater afgevoerd via het riool. Dat geldt ook voor het (proces-) afvalwater van bedrijven. Het inzamelen van het afvalwater is een verantwoordelijkheid van de gemeenten. De rioolstelsels van de gemeenten zijn aangesloten op de Rijnlandse afvalwatertransportgemalen en trans47

48

Legenda Toerisme, recreatie en cultuur

Stedelijk gebied Behoud natuurgebied met recreatief medegebruik Verblijfsrecreatie Handhaving sportpark Ontwikkeling en versterking toeristische knooppunten en openluchtrecreatie 1: Keukenhof, 2: Ruïne van Teylingen, 3: Tespelduyn, 4: Oosterduinse Meer, 5: Valkenburgse Meer Toeristische Overstappunten Verblijfs- en openluchtrecreatiegebied Atlantik Wall; aanwezige Duitse stellingen, landfronten en tankmuren Romeinse Limes, gebied en markeringen Behoud duingebied Water Trekvaart Leiden-Haarlem Recreatieve ontwikkeling hoofdwaterstructuur Bestaand spoor en stations Autowegen, snelwegen, N-wegen en secundaire wegen Fietsroutenetwerk Versterking zwakke en ontbrekende schakels fietsroutenetwerk Geprojecteerd woon-, werk - en recreatiegebied vliegveld Valkenburg (buiten Greenport)

49

4.4 Versterken recreatie en toerisme Het toeristische complex maakt een belangrijk onderdeel uit van de

verbetering van mogelijkheden en infrastructuur rondom wandelen,

Greenport Duin- en Bollenstreek. De Bollenstreek is aantrekkelijk

fietsen, varen, verblijfsrecreatie en regiomarketing. Hierin wordt

voor recreatie en toerisme, zowel door de bollen als door histori-

aansluiting gezocht bij provinciale en regionale wensbeelden zoals

sche elementen. De wens en noodzaak om de aantrekkelijkheid van

verwoord en vastgelegd in de provinciale beleidsvisie groen, de

het gebied beter te profileren is nog steeds actueel. Blijvend wordt

paragraaf cultureel erfgoed uit de Visie Ruimte en Mobiliteit, de re-

ingezet op een breed aanbod, zodat het gebied het hele jaar door

gionale notitie ‘Tuin van Holland’ (Holland Rijnland), het regionaal

aantrekkelijk is voor recreanten en toeristen. Niet alleen bollen

groenprogramma (inclusief recreatie en toerisme), het Maatregelen-

en de bloemententoonstelling van de Keukenhof zijn van belang,

pakket Erfgoedlijnen, de cultuurhistorische kaart Zuid Holland en de

ook cultuurhistorie (met o.a. de landgoederenzone, de trekvaart,

(digitale) Cultuurhistorische Atlas Duin- en Bollenstreek.

Limes, Atlantikwall) en de variatie in natuur en landschap zijn een belangrijk onderdeel van het toeristische aanbod. De potentie van

De gemeenten willen mede vanuit de economische agenda Duin- en

de cultuurhistorische rijkdom en de variatie in het landschap biedt

Bollenstreek ook een impuls voor private (met name ook klein-

voldoende aanknopingspunten voor een verdere uitbreiding en kwa-

schalige) initiatieven op gebied van recreatie en toerisme bewerk-

litatieve verbetering van de infrastructuur voor fietsen, wandelen en

stelligen. Een aanvullende focus ligt op gezondheid en circulaire

varen. Daarnaast maken het kusttoerisme in Katwijk en Noordwijk,

economie zoals verwoord in de lokale ontwikkelingstrategie ‘Healt-

het congrestoerisme in Noordwijk en Noordwijkerhout, de water-

hy Region’ wat is voorgedragen voor het Europese programma voor

sport in het Hollandse Plassengebied en verschillende dagattracties

plattelandsontwikkeling. Dit wordt voor de Duin- en Bollenstreek

zoals Space Expo in Noordwijk en het Ford museum in Hillegom de

uitgewerkt in het project 'Blue Ocean Regioprogramma - Je goed en

streek tot een sterk toeristisch product dat kansrijk is om verder uit

energiek voelen' van de Economische Agenda.

te bouwen. Regionaal Gebiedsprogramma Gezamenlijke ambitie

In het Regionaal Gebiedsprogramma Bollenstreek 2014-2018 zijn

De herstructurering van de Greenport biedt kansen om het land-

concreet uit te voeren projecten voor 2014-2016 opgenomen en

schap beter zichtbaar, beleefbaar en toegankelijk te maken, met

wordt een doorkijk gegeven naar wensbeelden voor de periode

meer voorzieningen voor de dagtoerist en de verblijfstoerist en met

daarna. Projecten en voornemens zijn ingedeeld volgens de thema’s

een langer toeristisch-recreatief seizoen. De Duin- en Bollenstreek

'landschapsperspectief', 'graslanden en natuur' en 'toerisme, recrea-

gemeenten hebben in 2012 een gezamenlijke ambitie ondertekend

tie en cultuur', onderverdeeld in wandelen, fietsen, waterrecreatie,

om met een extra impuls de streek aantrekkelijker te maken voor

verblijfsrecreatie en betere beleving Bollenstreek. Het bij 'graslanden

fietsen, varen, wandelen en verblijven en daar ook gezamenlijk mar-

en natuur' benoemde project 'natuurlijke landschapselementen

keting en promotie voor te voeren.

langs doorgaande wegen' sluit ook aan bij het thema landschapsperspectief en betere beleving Bollenstreek. Hieruit blijkt de integrale

Vanuit de Economische Agenda Duin- en Bollenstreek, waar recre-

aanpak van voornemens gebaseerd op de visie vanuit deze ISG. Van-

atie en toerisme een wezenlijk onderdeel van uit maken, gaan de

uit het provinciale uitvoeringsprogramma Groen en Erfgoed en het

gemeenten een projectenlijst uitvoeren. De economische agenda

Regionaal Investeringsfonds (RIF) van Holland Rijnland zal een deel

gaat primair over de samenwerking tussen ondernemers en overhe-

van de uitvoeringskosten worden gedekt. De uit te voeren projecten

den gericht op het verbeteren van de economische prestaties van de

en voornemens sluiten daarmee goed aan op de in de ISG 2009 opge-

regio, met behoud van aantrekkelijkheid voor wonen en toerisme. Er

nomen actiepunten:

is een uitvoeringsprogramma opgesteld met concrete projecten voor de komende 5 jaar. Daarbij is een onderscheid tussen de samen-

• verbetering van de toeristisch-recreatieve toegankelijkheid;

werking van bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid rondom

• ontwikkeling van nieuwe product-marktcombinaties;

projecten enerzijds en de intergemeentelijke uitvoering anderzijds

• het stimuleren van agrotoerisme voor verblijfs- en dagrecreatie;

(conform de Valentijnsafspraken).

• vernieuwing en kwaliteitsverbetering van bepaalde attracties; • betere en bredere gezamenlijke profilering van de regio;

De gemeenten werken samen aan de uitvoering van vastgelegde

• kwaliteitsimpuls van de verblijfsrecreatie.

ambities op gebied van recreatie en toerisme met een focus op 50

Strand Noordwijk foto: ME Stuurop Concrete projecten

het Middengebied Noordwijk en rondom nieuwe landgoederen,

Om de hierboven benoemde actiepunten te realiseren zullen de

zoals in de Zwetterpolder;

samenwerkende gemeenten de volgende projecten stimuleren, uit-

• ontwikkeling golfbaan en landschapspark Tespelduyn in Noordwij-

werken en verder ontwikkelen:

kerhout (deels gerealiseerd); ontsluiting over water om een vaarverbinding te maken tussen Trekvaart en Oosterduinse Meer is gewenst;

• uitbreiding van het fietspadennetwerk (deels gerealiseerd met

• handhaving en kwaliteitsverbetering van bestaande sportcom-

fietsknooppuntenroutes);

plexen;

• Toeristische Overstappunten (TOP) voor wandelaars en fietsers,

• concentratie volkstuinen in Noordwijk-Zuid;

reeds gerealiseerd in Katwijk, Noordwijk, Teylingen en Lisse, nieu-

• onderzoeken van de mogelijkheden voor het vestigen van nieuwe

we TOP's kunnen gerealiseerd worden in Noordwijkerhout bij het

kleinschalige recreatieve functies in de blauw-groene ruimte.

Oosterduinse Meer en in Hillegom bij de noordelijke polders; B(l)oeiende Bollenstreek

• uitbreiding en kwalitatieve versterking van de recreatieve netwerken waaronder het wandelnetwerk Bollenstreek; west-oost verbin-

Ten behoeve van het nieuwe Gebiedsprogramma Bollenstreek

dingen dwars door het groen of bollenland zoals door de Hooge-

2016-2020 is in het eerste kwartaal van 2016 een regionaal ambitie-

veensepolder. Waar mogelijk uitbreiden van de mogelijkheden van

document ‘B(l)oeiende Bollenstreek’ ontwikkeld, voorzien van een

recreatief medegebruik zoals kanoën en varen over bollensloten

projectenlijst en een investeringsplan, dat in het tweede kwartaal

en wandelen en fietsen over boerenlandpaden.

met vele betrokkenen besproken en uitgebouwd is. De ambities en doelstellingen binnen de thema's Identiteit, Beleving en Natuur en

• aanleg van meer open vensters op het water en het (bollen)land-

de aanpak gericht op het behouden en versterken van zogenaamde

schap o.a. ook vanaf de A44, A4 en N206; creëren van stopplekken

'parels' sluiten prima aan bij het centrale uitgangspunt voor de ISG,

met uitnodigende info voor langer verblijf;

zoals verwoord in de Inleiding: "een gemeenschappelijke inzet voor

• ontwikkeling van het aantal toeristische aantrekkingspunten

herstructurering en revitalisering in samenhang met verbetering

waaronder de Ruïne van Teylingen

van de natuurlijke, landschappelijke en recreatieve kwaliteiten." Het

• recreatietransferium bij station Sassenheim (deels gerealiseerd);

gebiedsprogramma is in mei 2016 ingediend bij de provincie, om in

• verbetering van de entrees (de 'toegangspoorten') van de Greenport;

aanmerking te komen voor een programmasubsidie die de eerdere

• nieuwe entree, parkeerplaats en ontsluiting bloemententoonstel-

'losse' projectsubsidies vervangt. De doelstellingen en activiteiten

ling Keukenhof (deels gerealiseerd);

in het gebiedsprogramma sluiten grotendeels aan op de hierboven

• kwalitatieve upgrading van de openluchtrecreatiegebieden, met

genoemde concrete projecten, voegen daar nieuwe impulsen en