160630 ISG Greenport 2016.pdf
Tekst van het document
Greenport Duin- en Bollenstreek
Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport 2016
Colofon Definitieve versie vastgesteld door gemeenteraden xx 2016 Definitief Ontwerp ISG2016, mei 2016 Redactie: Coördinatieteam Herziening ISG Vormgeving: Studio Kordaat, www.studiokordaat.nl Contact: Marcel Vissers, Procesmanager Herziening ISG E-mail: ISG2016@ziggo.nl Postadres: Koningin Julianalaan 3, Postbus 589, 2220 AN Katwijk
2
Deze Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport is een uitgave van de zes samenwerkende gemeenten in de Greenport Duin- en Bollenstreek: Hillegom, Katwijk, Lisse, Noordwijk, Noordwijkerhout, Teylingen.
Gemeente Hillegom
3
1.
2.
3.
4.
5.
4
Inhoudsopgave
Inhoud 1
Inleiding
6
Leeswijzer en proces
9
2
Ambities
10
2.1
De Greenport Duin- en Bollenstreek
11
2.2
Voorgeschiedenis
12
2.3
Greenport(s) Nederland
13
2.4 Herstructureringsopgave Greenport Duin- en Bollenstreek
14
2.5
Regionale StructuurVisie Holland Rijnland
14
2.6
Ambities en uitgangspunten van de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport
16
3
Ontwikkelingsvisie
18
4 Thematische uitwerking
24
4.1
Vitale Greenport
25
4.2 Vitaal landschap
34
4.3 Duurzaam en robuust watersysteem
41
4.4 Versterken recreatie en toerisme
50
4.5 Aantrekkelijke woonregio
54
4.6 Bedrijvige regio
56
4.7 Bereikbare regio
60
5
Uitvoering
64
5.1
Planologisch kader, instrumentarium
65
5.2
Integrale ontwikkeling, financiering, kostenverhaal
66
5.3
Bollengrondcompensatie(fonds)
68
5.4 Herstructurering(sfonds)
71
5.5
Greenport Ontwikkelingsmaatschappij, exploitatie(begroting)
72
5.6
Meerjarenprogramma
78
5.7
Projectgebonden samenwerking tussen GOM en grondgebiedgemeenten
78
5
1. Inleiding
6
1 Inleiding In december 2009 is de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport door de gemeenteraden van de zes greenportgemeenten vastgesteld, als uitwerking van de Regionale Structuurvisie (RSV) van Holland Rijnland. Deze uitwerking was noodzakelijk om een wettelijk bindend planologisch kader vast te stellen waarbinnen de op te richten Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (GOM) zou kunnen opereren. De ISG is dan ook opgesteld als wettelijke structuurvisie in de zin van de Wro2008 en heeft na de vaststelling door de gemeenteraden voor de zes gemeenten een zogenaamd “zelfbindend” karakter. Evaluatie en herijking In het raadsvoorstel ter vaststelling van de ISG2009 is aangegeven dat “na drie jaar de ISG op bestuurlijk niveau zal worden geëvalueerd”. Naar aanleiding van de bijeenkomst over strategische samenwerking in de Duin- en Bollenstreek op 14 februari 2013 is in afspraak 27 van het zogenaamde “Valentijnsakkoord” vastgelegd dat “herijking van de ISG in de komende jaren (zal) plaatsvinden”. Tevens is daarbij onderstreept dat de gezamenlijke opgave blijft “om het buitengebied aan een hoge landschappelijke kwaliteit te helpen, met ruimte voor de beeldbepalende ‘veelzijdige tuinbouw’.” Een derde aanleiding om de evaluatie en herijking ter hand te nemen is het gewijzigde provinciale beleid, waarbij de sturing door middel van rode contouren vervallen is.
Vanwege het belang van planologische duidelijkheid in de Greenport is in september 2014 het “Afsprakenkader Vitale Greenport Duin- en Bollenstreek” ondertekend om de planologische continuïteit te waarborgen. Met de vaststelling van de geactualiseerde ISG2016 eindigt de werking van dit afsprakenkader. De evaluatie is uitgevoerd in de periode september 2014 - februari 2015 en is tot stand gekomen op basis van gesprekken met stakeholders, mede-overheden en bespreking met medewerkers en bestuurders van de zes greenportgemeenten. De hoofdconclusies van de evaluatie luiden: • De planologische duidelijkheid is voor de greenport van groot belang en moet overeind blijven. • De aanpak door de GOM wordt gewaardeerd. • De hoofdlijnen van de ISG worden niet ter discussie gesteld. • Binnen de kaders kan en moet wel gezocht worden naar mogelijkheden om de dynamiek te vergroten en de uitvoering te versnellen. Er worden door diverse partijen verbeteringen gewenst in de gezamenlijke beleidsvorming en aanpak van de herstructureringsopgave.
Het resultaat van de herziening is de voorliggende ontwerp-ISG2016. In maart 2015 hebben de zes gemeenteraden kennisgenomen van de Evaluatie en unaniem ingestemd met het starten van de herziening van de ISG op basis van de conclusies en aanbevelingen in het Evaluatierapport (zie bijlage). Het resultaat van de herziening is de voorliggende Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport 2016 (ISG2016). 7
Aanleiding Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport Duin- en Bollenstreek, na vaststelling door de gemeenteraden, voor die gemeenten wel een zelfbindend karakter.
De ISG richt zich op een
Het doel van de ISG Duin- en Bollenstreek is daarmee drieledig: • Het gedetailleerder dan in de RSV vastleggen van het ruimtelijke
gemeenschappelijke inzet voor
ontwikkelingskader voor de vitalisering van de Duin- en Bollenstreek tot en met 2030;
herstructurering en revitalisering van
• Het, in tegenstelling tot de RSV, wettelijk verankeren van het ontwikkelingskader als zelfbindend ontwikkelingskader voor de
de Greenport Duin- en Bollenstreek
Greenportgemeenten; • Het verschaffen van een planologisch juridische basis voor het
in samenhang met verbetering van
verevenen van plankosten op basis van de Wro2008.
de natuurlijke, landschappelijke en
Reikwijdte van de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport De Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport heeft een integraal
recreatieve kwaliteiten.
karakter, geldt voor het hele buitengebied van de zes Greenportgemeenten (met uitzondering van het plassengebied en de ontwikkellocatie Valkenburg) en gaat met name in op de toekomstige ruimtelijk-functionele ontwikkeling van het buitengebied.
De Duin- en Bollenstreek heeft een omvangrijke economische en
Op grond van het gewijzigde ruimtelijk beleid van de provincie en
landschappelijke vitaliseringsopgave. Om deze opgave voortvarend
het vervallen van de contouren zijn in de ISG2016 tevens de ont-
ter hand te nemen, hebben de Greenportgemeenten de Greenport
wikkellocaties uit het Afsprakenkader Vitale Greenport opgenomen
Ontwikkelingsmaatschappij (GOM) opgericht. Een wettelijk bindend
en het werkingsgebied van de Greenport Ontwikkelingsmaatschap-
planologisch kader, waarbinnen de GOM goed kan opereren, is daarbij pij (GOM) en de begrenzing van het stedelijk gebied van de Greenvan groot belang. Mede daarom besloten de Greenportgemeenten in
port gedefinieerd. Bij een volgende evaluatie en actualisatie van
2009 om deze Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport (ISG) uit te de ISG zal bezien worden of een gebiedsomvattende structuurvisie werken en vast te stellen voor de Duin- en Bollenstreek.
(c.q. omgevingsvisie) kan worden opgesteld, waarbij de samenhang met andere omgevingsvisies die binnen Holland Rijnland ontwik-
De ISG2009 kan worden gezien als een deeluitwerking van de Regio-
keld worden uiteraard van groot belang is.
nale StructuurVisie (RSV), die het intergemeentelijke samenwerkingsverband Holland Rijnland begin 2009 vaststelde. De RSV benoemt
De ISG richt zich op een gemeenschappelijke inzet voor herstructu-
vier landschappelijke karakteristieken: de Aaneengesloten Stedelijke
rering en revitalisering van de Greenport Duin- en Bollenstreek in
Agglomeratie, de Kustzone, de Bollenstreek en de Veenweide en Plas-
samenhang met verbetering van de natuurlijke, landschappelijke
sen. De RSV van Holland Rijnland heeft geen wettelijk karakter zoals
en recreatieve kwaliteiten.
de wettelijk verplichte, zelfbindende structuurvisies van gemeente, provincie en het Rijk. In tegenstelling tot de RSV heeft de ISG voor de
Tijdshorizon - Deze ISG beslaat de periode tot 2030.
2016
2009 Startpunt ISG
Herziening ISG 8
Leeswijzer
Relatie met andere plannen - Ladder voor Duurzame Verstedelijking
relevante documenten, zoals structuurvisies, bestemmingsplannen,
De ISG2009 is een deeluitwerking van de RSV. In verband met de
de provinciale Visie Ruimte en Mobiliteit en de Verordening Ruimte
veranderende rol van Holland Rijnland zal de RSV in de toekomst
zijn in deze actualisering meegenomen. De ISG is leidend voor de in-
niet meer geactualiseerd worden. Wel zal de regionale afstemming
breng van de greenportgemeenten in andere ruimtelijke processen.
en onderbouwing die noodzakelijk is voor de Ladder voor Duurzame Verstedelijking op de schaal van Holland Rijnland plaatsvinden. De
De ISG2009 is het vigerend wettelijk toetsingskader bij het vaststel-
ISG geeft de gemeenschappelijke, ruimtelijke ambities van de zes
len of wijzigen van bestemmingsplannen en bij het verlenen van
Greenportgemeenten weer en laat door middel van kaartbeelden
omgevingsvergunningen. Na vaststelling door de gemeenteraden
met beschrijvingen de voorgenomen koers zien. Alle beschikbare en
van de geactualiseerde ISG2016 is deze het toetsingskader.
Leeswijzer en proces Aangezien de hoofdlijnen van de ISG bij de evaluatie niet ter
de beslispuntennotitie. De voorstellen uit deze notitie zijn ver-
discussie zijn gesteld zijn de hoofdstukken 2 en 3 niet herzien.
werkt in de teksten van de ISG2016.
Hoofdstuk 2 beschrijft de voorgeschiedenis, de aanleiding en het doel van de ISG2009 en verwoordt de gezamenlijke ambities van
Hoofdstuk 5 gaat in op de wijze van uitvoering. Deze tekst is
de greenportgemeenten. Dit inleidende deel legt daarnaast de re-
geactualiseerd en geconcretiseerd. Doordat de herstructurerings-
latie naar de RSV. In hoofdstuk 3 zijn de pijlers voor het ruimtelijk
opgave jaarlijks in het meerjarenprogramma van de GOM steeds
beleid en de strategische hoofdlijnen tot 2030 opgenomen, zoals
verder en beter is uitgewerkt, is deze nu veel scherper in beeld
deze door de zes gemeenteraden zijn vastgesteld in 2009.
gebracht dan ten tijde van de opstelling van de ISG2009 mogelijk was. In dit hoofdstuk is de kaart met de exacte begrenzing van het Werkingsgebied van de GOM opgenomen.
Voor de leesbaarheid en samenhang van de ISG2016 zijn deze hoofdstukken uit de ISG2009 integraal overgenomen. Wel is een aantal voetnoten toegevoegd om de link met het geactualiseerde
De ontwerp-ISG2016 is op 27 januari 2016 besproken in het Over-
themadeel te leggen. De integrale ISG-kaart is geactualiseerd en
legplatform Greenport RO en door de zes greenportgemeenten
opgenomen in hoofdstuk 4.
vervolgens vrijgegeven voor inspraak. Het ontwerp heeft zes weken ter inzage gelegen vanaf vrijdag 11 maart tot en met donderdag 21
De kern van de ISG2016 wordt gevormd door het herziene en
april 2016. Er zijn in totaal vijf zienswijzen ontvangen die in de
geactualiseerde hoofdstuk 4, waarin de strategische hoofdlij-
"Nota van Beantwoording en Wijzigingen ISG 2016"(zie bijlage) van
nen per thema zijn uitgewerkt. De beleidsrijke wijzigingen zijn
een reactie voorzien zijn en tot enkele aanpassingen hebben geleid.
op grond van de inbreng van werktafels met stakeholders en
Daarnaast zijn enkele ambtshalve aanpassingen doorgevoerd,
mede-overheden en na advies van het Platform Greenport RO
die met name betrekking hebben op het verwerken van actuele
opgenomen in de “Beslispuntennotitie Herziening ISG Duin-
ontwikkelingen en het verhelderen van de kaartbeelden. De con-
en Bollenstreek” (zie bijlage). In september/oktober 2015 hebben
cept-Nota van Beantwoording is op 11 mei 2016 besproken in het
de raden van de greenportgemeenten unaniem ingestemd met
Overlegplatform Greenport RO en van een positief advies voorzien.
2030
9
Eindpunt ISG
2. Ambities
10
Originele tekst ISG2009 + voetnoten
2.1 De Greenport Duin- en Bollenstreek De Duin- en Bollenstreek ligt tussen de Noord- en Zuidvleugel van de Randstad en geniet internationale bekendheid vanwege de Keukenhof en het bollencomplex. In de Duin- en Bollenstreek zijn economie en landschap van oudsher nauw verbonden. Het bollencomplex is bepalend voor de bollenteelt en occupatiepatronen. In 2005 wees het kabinet de Duin- en Bollenstreek aan als één van de vijf Greenports in Nederland. Een Greenport is een tuinbouwgebied met een economische dynamiek die, vanuit het perspectief van de internationale concurrentiepositie, belangrijk is voor heel Nederland. Daarmee erkent het Rijk het economisch belang van het totale bollen- en sierteeltcomplex in de Bollenstreek, met zijn productie, handel, distributie, onderzoek en promotie.
Een Greenport is een tuinbouwgebied met een economische dynamiek die belangrijk is voor heel Nederland. Internationaal en nationaal gezien is de keten van het bollen- en bloemencomplex dan ook van bijzonder groot belang. De aanwezige netwerken en potenties bestaan met name uit de (inter)nationaal belangrijke elementen. Zoals Flora Holland met handel en export,de teelt van bijzondere bolgewassen, vaste planten en bloemen, de kennisontwikkeling en innovaties op het vakgebied, de Keukenhof en het bollentoerisme, alsmede de spin-offs daarvan. De groei en ontwikkeling van de teelt, handel en export die nodig zijn om de centrale positie te behouden, leiden echter tot verdere aantasting van de openheid van het gebied. Op het kwetsbare landschap rusten veel ruimteclaims voor bijvoorbeeld woningbouw, bollen-, handels- en exportbedrijven en reguliere bedrijven die zijn gespecialiseerd in glas en infrastructuur. Een evenwichtige inpassing van deze claims is van groot belang.
11
Originele tekst ISG2009 + voetnoten
2.2 Voorgeschiedenis Sinds de jaren tachtig van de twintigste eeuw groeit de druk op het gebied van de greenportgemeenten binnen de Duin- en Bollenstreek. Er liggen talloze ruimteclaims op het gebied voor onder andere woningbouw en bedrijventerreinen. Daarnaast leidden, zoals genoemd, de aanleg van ondersteunend en gespecialiseerd glas en de bouw van grote handels- en exportbedrijven/centra tot een behoorlijke bebouwing van het oorspronkelijke open buitengebied. Verrommeling van het open bollengebied en claims ten behoeve van andere bestemmingen zijn ongewenste ontwikkelingen binnen de Greenport Duin- en Bollenstreek. Pact van Teylingen Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw vinden steeds meer partijen, zowel overheden als marktpartijen, de verdergaande verrommeling binnen de Duin- en Bollenstreek een ongewenste ontwikkeling. Door de verrommeling verdwijnen specifieke landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten van de streek en versteent het gebied. Die ontwikkelingen leidden ertoe dat maatschappelijke organisaties en overheden de handen ineen sloegen om het tij te keren.Deze samenwerking werd op 25 maart 1996 vastgelegd in het Pact van Teylingen. Dit pact was nadrukkelijk bedoeld om verdere aantasting van het gebied tegen te gaan en heeft daarom een defensief karakter.
In de praktijk leidde dit naast een adequate bescherming tegen invloeden van buitenaf echter ook tot een vertraging van positieve en wél gewenste ontwikkelingen van het gebied. Offensief van Teylingen In maart 2004 is in aanvulling op het Pact van Teylingen het Offensief van Teylingen vastgesteld. Dit offensief zet op initiatief van de greenportgemeenten in op het realiseren van gewenste ontwikkelingen en op het saneren van ongewenste ontwikkelingen door middel van gebieds- en bedrijfsmodules. Essentieel hierbij is de rol van de Stuurgroep Pact van Teylingen, waarin overheden, maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven zijn vertegenwoordigd. De stuurgroep heeft een afstemmende, adviserende en regievoerende rol. Mede door deze opzet zijn de ervaringen met het Offensief van Teylingen positief. Kanttekening hierbij is dat snelheid, slagkracht en schaal beperkt zijn, waardoor nog onvoldoende resultaten zijn geboekt. Nota Ruimte en Gebiedsuitwerking Haarlemmermeer- Bollenstreek Tot 2004 bedreigden de genoemde sectorale ruimteclaims op het gebied het voortbestaan van de Duin- en Bollenstreek als mondiaal kennis-, teelt-, handels- en transportcentrum. Deze manifeste dreiging veranderde door: a. de gezamenlijke afspraken van de gemeenten in de nieuwe regio Holland Rijnland ten aanzien van woningbouw tot 2020; b.
de aanduiding van het gebied van de Duin- en Bollenstreek als Greenport in de Nota Ruimte (januari 2006); c. erkenning van de waarde van de Greenport Duin- en Bollenstreek; d. de constatering in de Gebiedsuitwerking Haarlemmermeer-Bollenstreek dat er slechts ruimte is voor beperkte woningbouwopgave (mei 2006). De Nota Ruimte benoemt een gebiedsuitwerking voor de Haarlemmermeer en de Bollenstreek. Het Rijk heeft de provincies Noord- en Zuid-Holland verzocht om op te treden als opdrachtnemers. Zij zijn hiermee aan de slag gegaan, in samenwerking met de gemeenten Haarlemmermeer en Bennebroek, Hoogheemraadschap van Rijnland, Holland Rijnland, private partijen en maatschappelijke organisaties. Gedeputeerde Staten van Noord- en Zuid-Holland stelden het definitieve rapport van de Gebiedsuitwerking Haarlemmermeer-Bollenstreek met instemming van Provinciale Staten op 16 mei 2006 vast.
12
Originele tekst ISG2009 + voetnoten
2.3 Greenport(s) Nederland Nederland heeft op het gebied van tuinbouw een grote naam. Wat tuinbouw betreft is Nederland een van de grootste spelers op de wereldmarkt. Of het nu gaat om groenten en fruit, bloemen en planten of bloembollen en bomen: de Nederlandse tuinbouwsector telt internationaal mee. Het is daarom niet verwonderlijk dat de tuinbouwsector ook in belangrijke mate bijdraagt aan de Nederlandse economie.
Economisch belang tuinbouwcluster (Greenport(s) Nederland) Exportwaarde:
€14 miljard1
Productiewaarde: €7 miljard Het tuinbouwcluster is goed voor 24 procent van het overschot op de betalingsbalans Op 7 procent tuinbouwareaal levert het tuinbouwcluster 40 procent van de agrarische economische waarde 260.000 directe en indirecte arbeidsplaatsen Aandeel sierteelt in wereldhandel:
60 procent
Aandeel bollen in wereldhandel:
90 procent
Additionele omzet veredelingsbedrijven:
€2,5 miljard
Additionele productiewaarde kennisintensieve toeleverende industrie:
€ 1 miljard
De tuinbouw in ons land is geconcentreerd in een aantal kernen: de greenports. Ze zijn vergelijkbaar met logistieke ‘mainports’ zoals Schiphol en Rotterdam. Net als deze mainports zijn de greenports gebieden waar een concentratie is van bedrijven die sterk met elkaar verbonden zijn. De Duin- en Bollenstreek is misschien wel de greenport met de grootste internationale bekendheid door de toeristische aantrekkingskracht van de bollenvelden en de Keukenhof. Het is een van de greenports waar verschillende gebiedsfuncties, zoals wonen, werken en toerisme enorm met elkaar 1 Deze cijfers uit 2009 zijn
zijn verbonden.
uiteraard aan fluctuaties en veranderingen onder-
De strategie van Greenport(s) Nederland is gebaseerd op het opereren vanuit gezamenlijke belangen: vanuit het be-
hevig. De laatste door het
drijfsleven, belangen- organisaties en de lokale, provinciale en landelijke overheid. Een netwerkstructuur verbindt
voormalig Productschap
de ontwikkelingen van vijf2 kernen (greenports) en de verbonden overige productielocaties in de glastuinbouw,
Tuinbouw gepubliceerde
boom- en bollenteelt (satellietgebieden) met elkaar.
cijfers (januari 2013) geven voor het jaar 2012 een
Greenport(s) Nederland heeft een gezamenlijke visie uitgewerkt met als horizon 2040. Sinds eind 2008 ligt er een
exportwaarde van €16,6
door de greenports ontwikkelde en gedragen visie klaar: de Visie 2040. Deze geeft een heldere beschrijving van de
miljard en een productie-
ontwikkelingen, trendbreuken, analyses en doelstellingen vanuit een mondiale scope. De Visie 2040 beschrijft
waarde van €7,9 miljard.
daarbij vooral generieke ontwikkelingen en keuzes die verdere uitwerking nodig hebben voor de verschillende productgroepen, regio’s en participanten. De generieke ontwikkelingen en keuzes zijn uitgewerkt langs vijf blikvelden:
2 Update: zeven, Greenport
verdienen (benutten marktkansen), versterken(versterken relaties met de samenleving en de consument), verbin-
Noord-Holland Noord
den (transport, logistiek en infrastructuur), vernieuwen (kennis en innovatie) en verduurzamen (duurzaamheid en
en Greenport Gelderland
maatschappelijk verantwoord ondernemen). De ambities van Greenport(s) Nederland zijn hoog: een excellerende
hebben inmiddels ook de
tuinbouw die in de toekomst, nog meer dan nu het geval is, bijdraagt aan de economie, werkgelegenheid, leefbaar-
status van Greenport.
heid, bereikbaarheid, gezondheid en voedselzekerheid van Nederland.
13
Originele tekst ISG2009 + voetnoten
2.4 Herstructureringsopgave Greenport Duin- en Bollenstreek De Greenport Duin- en Bollenstreek vormt anno 2008 een economisch kerngebied van wereldformaat. Bedrijven uit deze regio verzorgen bijna tweederde3 van de mondiale handel en export van bloembollen. Samen met het bloemencluster rond Rijnsburg en het toerisme van Keukenhof tot kust is dit hele agrocomplex in de Duin- en Bollenstreek een belangrijke economische motor. Eén die duizenden banen en jaarlijks meer dan een miljard euro genereert.4 Er is een grote herstructurering van de sector nodig om te overleven in de versterkte internationale concurrentiestrijd. Een herstructurering waar ruimte is voor schaalvergroting en intensivering, maar ook voor sanering. Tegelijkertijd ligt er een belangrijke opgave om verdergaande verrommeling van het kostbare landschap tegen te gaan. Een goede sturing van dit complexe proces biedt kansen om de grote potenties van de sector uit te buiten en de kostbare kwaliteiten van het land- schap te verbeteren. De Greenport Duin- en Bollenstreek is dus een gebied waar forse investeringen nodig zijn om het vitaal te houden. Uit een in 2008 uitgevoerd agrarisch structuuronderzoek (Opengrondstuinbouw in de Duin- en Bollenstreek, LTO Noord Projecten B.V., maart 2008) blijkt dat de sector een veerkracht bezit die de verwachting van velen overtreft.
Meer dan 80 procent van de ondervraagde bedrijven kwalificeert het eigen toekomstperspectief als redelijk tot goed. Meer dan de helft van alle ondervraagde bedrijven wil investeren in groeimogelijkheden en bijna 30 procent wil de huidige bedrijfsvoering handhaven. Slechts 20 procent geeft aan het bedrijf te willen afbouwen of beëindigen.5 Voeg daarbij een aantal bovenregionale opgaven en randvoorwaarden vanuit natuur, bodem, water, verkeer en milieu en het is duidelijk dat herstructurering van de Greenport een complexe zaak is. De ruimteclaims vanuit alle belanghebbende sectoren en partijen overstijgen het beschikbare areaal in de Duin- en Bollenstreek veruit. Veel ruimteclaims zijn strijdig en de beleidsmarges door de ingenomen standpunten van alle betrokken partijen zijn zeer klein geworden. Het gevolg is dat partijen elkaar gevangen houden met hun eisen en claims, waardoor voortgang in alle noodzakelijke ontwikkelingen dreigt te stagneren. Keuzes kunnen de zaak in beweging krijgen. Met de oprichting van de Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (GOM) Duin- en Bollenstreek gaan de greenportgemeenten serieus aan de slag met de herstructurering van de sector en landschapsverbetering.
3 Update: 60 procent.
2.5 Regionale StructuurVisie Holland Rijnland
4 Update: ongeveer 5000
De Duin- en Bollenstreek maakt onderdeel uit van het intergemeentelijke samenwerkingsverband Holland Rijnland.
banen en 400 miljoen
De Regionale StructuurVisie (RSV) van Holland Rijnland benoemt de volgende ambities:
euro aan regionale toegevoegde waarde (onderzoek in november 2013 uitgevoerd in opdracht van
• Een regio zijn met een prettig woon- en leefklimaat, die haar inwoners ook in de toekomst voldoende, herkenbare en uiteenlopende goed bereikbare woon-, werk- en recreatiemogelijkheden biedt. • Onderscheidend zijn in de Randstad en bijdragen aan de internationale positionering van de Randstad. Hierdoor heeft de regio een toegevoegde waarde op het gebied van landschap, woonmilieu en economie.
Rabobank Bollenstreek en GOM).
Wat de Greenport betreft benoemt de RSV de ambitie dat deze in 2020 in een geherstructureerde en duurzame vorm aan concurrentiekracht gewonnen heeft. En dat de Greenport zich heeft ontpopt als de nummer één in Europa op het
5 Update: landelijke cijfers
gebied van kennisontwikkeling, teelt, handel en export van bollen, vaste planten, bloemen en aanverwante producten.
(2014, AgriDirect) 8% bollentelers wil stoppen,
Het doel voor het buitengebied in de Duin- en Bollenstreek luidt: herstructureren en versterken van een vitaal bol-
16% wil uitbreiden.
lencomplex en de landschappelijke kwaliteit inclusief glastuinbouw. De belangrijkste dilemma’s hierbij zijn de druk
2014: 191 teeltbedrijven in
van woningbouw en overige ruimte- claims, zoals bedrijventerreinen, veeteelt en detailhandel op het open gebied
de Bollenstreek (CBS).
als bedreiging van de bollenteelt en de slechte bereikbaarheid. 14
Originele tekst ISG2009 + voetnoten
Als antwoord op deze dilemma’s beschrijft de RSV de volgende keuzes:
• investeren in het open landschap met de nadruk op de open
• oprichting van de Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (GOM);
vensters en het tegengaan van verrommeling;
• bevestiging van de afspraak gebiedsuitwerking:
• maximaal 2.900 woningen buiten de rode contour (het stedelijk
2.625 hectare bollengrond;
gebied) met het streven deze deels toch te realiseren binnen
• ontwikkeling van de Greenport heeft de voorkeur bij afweging
de rode contour;
van ruimtelijke ontwikkeling;
• verbeteren van de bereikbaarheid van de Duin- en Bollenstreek;
• ruimte maken voor greenportgerelateerde bedrijvigheid;
• graslanden met grote natuurwaarden behouden (onder meer
• beperkte ruimte voor niet greenportgerelateerde bedrijvigheid;
polder Elsgeest, polder Hoogeweg en Zwetterpolder);
• glastuinbouw in concentratiegebieden (Rijnsburg, Zijlhoek,
• betere profilering van recreatieve en toeristische mogelijkheden
Rooversbroekpolder);
in de Duin- en Bollenstreek;
• ruimte bieden voor het herstel van cultuurhistorische en land-
• investeren in de ecologische verbindingszones (onder andere
schappelijke waarden;
Kaag-kust).
Kasteel Keukenhof te Lisse foto: Gemeente Lisse 15
Originele tekst ISG2009 + voetnoten
2.6 Ambities en uitgangspunten van de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport Met de vaststelling van deze Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport kiezen de gemeenten, in navolging van de RSV, duidelijk voor economische structuurversterking van de Greenport Duin- en Bollenstreek. Dit omdat een vitale Greenport niet kan zonder vitaal landschap. Deze keuze houdt onder meer in dat: • de economische herstructurering van de Greenport centraal staat; • de gemeenten de herstructureringsopgave zullen combineren met landschapsverbetering; • de gemeenten verdergaande verrommeling van het landschap tegengaan; • met het uitvoeren van de woningbouwopgave, zoals in de Gebiedsuitwerking Haarlemmermeer-Bollenstreek overeen is gekomen, de maximale woningbouwbijdrage van de Duin- en Bollenstreek bereikt is; • de gemeenten het areaal aan 1e klas bollengrond van 2625 hectare duurzaam moeten handhaven, hoewel zij met het herstructureringsproces tijdelijke krimp onder nader te bepalen voorwaarden (waaronder harde tijdgebonden compensatiegaranties) toestaan (zie hoofdstuk 5 Uitvoering); • primaire greenportfuncties, zoals bollencluster, vaste planten, bloemencluster en toerisme (inclusief greenportgerelateerde handel en dienstverlening), krijgen bij conflicterende ruimteclaims prioriteit boven niet primaire greenportfuncties, zoals overige landbouw en veeteelt.
Bij de uitwerking van bovenstaande ambities hanteren we als greenportgemeenten de volgende uitgangspunten: • Het totale areaal aan 1e klas bollengrond (referentie rapport Heijkoop) mag niet afnemen. Dit heeft vooral te maken met de ‘kritische massa’ die nodig is voor de hyacintenteelt, hét kernproduct van de Duin- en Bollenstreek met bovendien een hoge toegevoegde waarde. Tijdelijke krimp is onder voorwaarden toegestaan. • Er komt een Ruimtebalans voor de Duin- en Bollenstreek met constante monitoring. Daarbij moet het mogelijk zijn binnen bepaalde grenzen flexibel om te gaan met de compensatie van bollengrond. Dit om het hele transformatieproces voldoende op gang te krijgen.6 • De landschapskwaliteiten moeten significant verbeteren, mede op basis van de vele rapporten die hierover zijn verschenen. Daarbij is aandacht nodig voor verschillende schaalniveaus. Vanaf de grote landschapsstructuren van de strandwallen en strandvlaktes die van noord naar zuid lopen tot de vele te onderscheiden ‘landschapskamers’ en maatregelen op kavelniveau, zoals erfbeplanting en natuurvriendelijke oevers. 6 De bollengrondbalans
• We nemen de herstructurering in combinatie met landschapsverbetering (inclusief opruimen verrommeling)
per 1/1/2015 is +2,5ha sinds
spoedig en slagvaardig ter hand. Dit heeft de hoogste prioriteit. We zullen ons beleid, regelgeving en uitvoe-
de startdatum van 1/1/2011
ringsorganisatie daar snel en adequaat op afstemmen en inrichten.
(bron:GOM).
• De glastuinbouw is een belangrijk economisch onderdeel van de Greenport. De berekende ruimtebehoefte 7 Zie paragraaf 4.1 waarin
komt zo veel mogelijk binnen de Greenport.7
op de actuele ruimtebehoefte wordt ingegaan.
• De meer grootschalige veehouderijgebieden moeten behouden blijven. Dit is zowel in het belang van de sector 16
Originele tekst ISG2009 + voetnoten
8 Ten tijde van het opstellen van de ISG2009 waren we van mening dat niet alle veehouderij op de graslanden in de Duin- en Bollenstreek even perspectiefvol is. Inmiddels blijkt dat ook de veehouderij profiteert van de gedaalde grondprijzen in de regio, waardoor concurrerende
Bollenvelden bij 't Huys Dever foto: Sven van der Vlugt
bedrijfsvoering mogelijk is. Gesterkt door deze ont-
als voor het beleven en beheer van het totale landschapsmozaïek. We moeten inzien dat niet alle veehouderij
wikkeling hebben meer-
op de graslanden in de Duin- en Bollenstreek even perspectiefvol is. Dat komt vooral vanwege de versnipperde
dere veehouderijbedrijven
en kleinschalige productiestructuur (zie Agrarisch structuuronderzoek Veehouderijen Duin- en Bollenstreek,
de afgelopen jaren hun
januari 2007).
bedrijfsvoering uitgebreid en verder gemoderniseerd.
• De sector veehouderij zit als gebied feitelijk al onder zijn bestaansgrens. Mogelijkheden om met uitbreiding
De veronderstelling dat
van het areaal de noodzakelijke schaalvergroting te faciliteren zijn er niet. Het loslaten van het streven om alle
de veehouderij feitelijk al
veehouderij op de graslanden te behouden is een van de pijnlijke maar noodzakelijke keuzes die tijdens het
onder zijn bestaansgrens
proces zijn gemaakt. Deze keuzes vormen de uitgangspunten bij de verdere visievorming.8
zit is daarmee in ieder geval tot op heden niet
• De gemeenten integreren de wateropgave zo veel mogelijk in concrete initiatieven.
juist gebleken. (zie verder paragraaf 4.2 bij Graslanden en natuur).
• De ontwikkeling van nieuwe natuur ter compensatie van het omspuiten van graslanden met natuurwaarden naar bollengrond moet geen kille hectarediscussie zijn. Het gaat met name om de toe te voegen landschapskwaliteiten, een vergroting van de biodiversiteit en het combineren met andere functies, zoals water en
9 Het streekplan is opge-
recreatie.
volgd door de Provinciale Structuur Visie 2010
• Bij de woningbouwopgave geldt als uitgangspunt dat de eigen behoefte en de regionale behoefte, zoals
en vervolgens door de
overeengekomen in de Gebiedsuitwerking Haarlemmermeer-Bollenstreek (1.500 woningen), zoveel mogelijk
Visie Ruimte en Mobiliteit
binnen de huidige streekplancontouren komt. Uitzonderingen vormen de locaties Bronsgeest in Noordwijk,
(VRM) en de Verordening
Pastoorslaan te Hillegom, de 500 Offensiefwoningen en de 100 landgoedachtige woningen. De woningbou-
Ruimte. Rode contouren
winspanning voor de bouw voor eigen behoefte geschiedt op basis van ‘migratie- saldo 0’, conform het streek-
zijn inmiddels vervallen.
plan en de Nota Ruimte.9
De feitelijke woningbouwprogrammering wordt
• Bij het greenportcomplex hoort ook het huisvesten van een nog te bepalen beperkt aantal reguliere bedrijven.
regionaal afgestemd d.m.v. de Regionale Woonagen-
• Investeringen om de bereikbaarheid te vergroten zijn hoogst urgent.
da. Zie verder de geactualiseerde paragraaf 4.5.
• De projecten moeten haalbaar en betaalbaar zijn. 17
3. Ontwikkelingsvisie
18
Originele tekst ISG2009 + voetnoten
Strategische hoofdlijnen tot 2030
Uitgaande van de eerdergenoemde ambities en uitgangspunten, hanteren de zes greenportgemeenten de volgende pijlers voor het ruimtelijk beleid tot 2030: Faciliteren van de herstructurering, versterking en vernieuwing van het gehele bollen-, vaste planten- en bloemencomplex in combinatie met verbetering van het landschap.
Realiseren van de daarvoor benodigde ruimtelijke functiewijzigingen in de Duin- en Bollenstreek.
Bijdragen aan de sociaaleconomische vitaliteit van de greenportgemeenten.
Bijdragen aan de verbetering van de bereikbaarheid van de gehele regio Holland-Rijnland.
Pijlers voor het ruimtelijk beleid tot 2030
19
Originele tekst ISG2009 + voetnoten
De strategische hoofdlijnen tot 2030 zijn: • Verbetering van het landschap aan de hand van het Land-
zoals benoemd in de Provinciale Ecologische
schapsperspectief, dat functioneert als raamwerk voor sane-
Hoofdstructuur (PEHS).12
ring, intensivering en uitbreiding van greenportbedrijven. • Zorg dragen voor duurzaam waterbeheer: realiseren van de • Concentratie AHE-bedrijven en selectieve uitbreiding ter
waterbergingsopgave en een substantiële verbetering van de
plekke (zie Landschapsperspectief paragraaf 4.3).
waterkwaliteit en geen achteruitgang van de waterkwaliteit bij functiewijzigingen.
• Herstructurering en uitbreiding van de gespecialiseerde glastuinbouw volgens de berekende ruimtebehoefte.
• Waar nodig, conform de afspraken uit het Nationaal Bestuur-
Mogelijk is niet alle nieuwe ruimtebehoefte te accommoderen
sakkoord Water, waterstructuurverbeteringen doorvoeren op
binnen de Greenport.
polderniveau samen met overige initiatieven.13
10
• Tegengaan van verdergaande verrommeling van het landschap.
• Het bestaande cultuurhistorisch erfgoed verbinden met de planologische keuzes, zodat de waardevolle cultuurhistorische
• Deels behoud van graslanden en deels omzetting naar
kenmerken duidelijk herkenbaar, zichtbaar en aantrekkelijk
bollengrond.
blijven voor de huidige en toekomstige bewoners, gebruikers
11
en bezoekers (toeristen). • Aanleg van nieuwe natuur c.q. ecologische verbindingszones
foto: Gemeente Katwijk 20
Originele tekst ISG2009 + voetnoten
• Vernieuwing en doorontwikkeling van het recreatief-
• Op woningbouwlocatie Pastoorslaan in Hillegom 500 wonin-
toeristisch product.
gen en 1.000 woningen binnen de huidige streekplancontouren van de gemeenten Hillegom, Lisse en Noordwijkerhout,
• Concentratie van het merendeel (circa 60 procent) van de
conform hun vastgesteld Ruimtelijk Perspectief 2030.
500 Offensiefwoningen op enkele grotere locaties.
Dit is de ruimtelijke concretisering van de missies, doelen en beleidsprioriteiten van de bollengemeenten Lisse,
• Realisatie van 100 landgoedachtige woningen, afhankelijk
Hillegom en Noordwijkerhout.15
van een goed initiatief op de juiste plaats.14 • Herstructurering en beperkte uitbreiding van reguliere • Concentratie van de helft van de verwachte 150 compensatie-
bedrijven op duurzame bedrijventerreinen. De taakstellende
woningen (ter financiering van ruimtelijke en landschappelij-
opgave bedraagt 80 hectare netto (waarvan 40 hectare
ke verbeteringen) binnen het vastgestelde gebied van de 500
uitbreiding en 40 hectare taakstellende ruimtewinst als gevolg
Offensiefwoningen. De andere helft concentreren boven op
van herstructurering).16
dit contingent, buiten de contouren op locatie. • Forse investering in de bereikbaarheid. • Realisatie van de 1.500 woningen voor de regionale behoefte, zoals vastgelegd in de Gebiedsuitwerking
Bovengenoemde hoofdlijnen komen uitgebreider aan de orde in
Haarlemmermeer-Bollenstreek.
de volgende thematische hoofdstukken.
10 Deze veronderstelling is achterhaald (zie geactualiseerde paragraaf 4.1).
15 Het streekplan is opgevolgd door de Provinciale Structuur Visie 2010 en vervolgens door de provinciale Verordening Ruimte, contouren zijn vervallen. Ontwik-
11 Met dien verstande dat omzetting van grasland de laatste optie is en blijft bij de
kellocaties zijn opgenomen in het Afsprakenkader Vitale Greenport (september
bollengrondcompensatie.
2014) en regionaal afgestemd in de Regionale Woonagenda (december 2014). Zie verder paragraaf 4.5.
12 De provincie Zuid-Holland heeft het beleid voor de PEHS herzien en het ambitieniveau verminderd. Zie geactualiseerde paragraaf 4.2 voor de consequenties.
16 De “behoefteraming bedrijfshuisvesting 2.0” uit 2012 van Holland Rijnland komt tot hele andere getallen dan de ISG2009, waarin nog sprake is van een taak-
13 Het uitgangspunt blijft dat een goede waterhuishouding van vitaal belang is
stelling van 80 hectare netto extra bedrijventerrein tot 2030. In deze behoeftera-
voor de bollenteelt en dat het realiseren van de wateropgave een gezamenlijke
ming wordt voor de Bollenstreek (exclusief het spacecluster en Katwijk) zelfs een
verantwoordelijkheid is voor alle partijen in de Greenport. De kansen om de
negatieve behoefte van 3ha berekend. In de VRM2014 komt de provincie tot een
herstructurering van het bollencomplex te combineren met de watersysteem- en
enigszins andere behoefte voor het geheel van Holland Rijnland, maar deze is niet
waterkwaliteitsverbetering moeten worden opgepakt.
uitgesplitst per subregio. In beide berekeningen is de actuele ruimtebehoefte hoe dan ook aanzienlijk geringer dan 80 hectare en de actuele ruimtedruk is derhalve
14 Deze twee categorieën (500 Offensiefwoningen en 100 landgoedachtige
veel geringer dan in de ISG2009 aangegeven. De ontwikkellocaties zijn opgeno-
woningen) zijn samengevoegd tot 600 Greenportwoningen en ook als zodanig
men in het Afsprakenkader Vitale Greenport. De ontwikkeling en programmering
opgenomen in de Regionale Woonagenda.
worden in het kader van de Ladder voor Duurzame Verstedelijking regionaal afgestemd binnen de regio Holland Rijnland.
21
4. Thematische uitwerking
22
4.1 Vitale Greenport De ambities van Greenport(s) Nederland zijn hoog: een excellerende
De bollen- en de bloemenketen versterken elkaar economisch.
tuinbouw die in de toekomst, nog meer dan nu het geval is, bijdraagt
In de Greenport zijn diverse bedrijven gevestigd in veredeling,
aan de economie, werkgelegenheid, leefbaarheid, bereikbaarheid,
vermeerdering, bemiddeling en handel van bollen en knollen, bloe-
gezondheid en voedselzekerheid van Nederland. De Greenport Duin-
men en vaste planten. Dit heeft een gespecialiseerd complex toeleve-
en Bollenstreek ontwikkelt zich tot hét internationale kenniscen-
ranciers van alle producten en diensten aangetrokken: verpakkings-
trum voor innovatie, handel en wetenschap voor bloemen, bollen,
en transportbedrijven, uitzendbureaus, loonbedrijven, aannemers,
knollen en vaste planten. Een gebied met een hoge landschapskwa-
accountants, banken, enzovoorts. Ook het toerismecluster, dat
liteit met natuurwaarden en voldoende recreatiemogelijkheden,
deels verbonden is met het bollencluster, heeft met de Keukenhof,
waarin het economisch complex van bloemen, bollen, vaste planten en
honderden hotels, pensions, recreatiebedrijven, congrescentra en
toerisme op een duurzame manier samengaat met de ontwikkeling
restaurants een economische link met veel in de regio gevestigde toe-
van sociaaleconomisch vitale kernen.
leveranciers en afnemers. Hierdoor is het overige bedrijfsleven nauw verbonden aan en verweven met de greenportclusters. In feite maken de bedrijven er een belangrijk deel van uit.
Ruimtelijk-economisch complex met elkaar versterkende clusters
Intermediairs, zoals CNB en Hobaho, en de bloemenveiling FloraHolland in Rijnsburg (als de op twee na grootste vestiging
De Greenport Duin- en Bollenstreek is een complex van drie
van Flora Holland, ’s werelds grootste veilingorganisatie) fungeren
aan elkaar verwante, met elkaar verbonden en elkaar
als commerciële en logistieke draaischijven voor de binnenlandse
versterkende clusters:
handel. Op deze basis bedienen de Nederlandse bollenexporteurs de wereldmarkt met een (monopolistisch) marktaandeel van meer
• Het Bollencluster (inclusief knollen en vaste planten)
dan 60 procent. De Rijnsburgse veiling neemt 20 procent van het
• Het Bloemencluster
Nederlandse snijbloemenpakket voor haar rekening, dat voorname-
• Het Toerismecluster
lijk is bestemd voor export.
Figuur 1: De drie aan elkaar verwante, met elkaar verbonden en elkaar versterkende clusters. 23
24
Legenda Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport
Herstructurering naar vitale Greenport met landschaps-
Ontwikkeling en versterking toeristische knooppunten
verbetering en integratie wateropgaven, sanering,
en openluchtrecreatie
schaalvergroting en intensivering van het bollencomplex
1: Keukenhof, 2: Ruïne van Teylingen,
Stedelijk gebied
3: Tespelduyn, 4: Oosterduinse Meer,
Open houden grasland met veehouderij, agrarisch
5: Valkenburgse Meer
natuurbeheer en recreatief medegebruik Verbetering beeldkwaliteit en groen karakter Ontwikkeling weidevogelnatuur
toegang Bollenstreek
Behoud natuurgebied met recreatief medegebruik
Behoud open vensters op het bollenlandschap en benutting als toeristische uitzichtpunten
Handhaving sportpark Voltooien en versterken ecologische verbindingen Verblijfs- en openluchtrecreatiegebied Zoekgebied noordelijke randweg Rijnsburg Verblijfsrecreatie Realisatie noordelijke randweg Voorhout Glastuinbouwgebieden Water Herstructurering en intensivering glastuinbouw Behoud duingebied Uitbreiding glastuinbouw Bestaand spoor en stations Uitbreiding bedrijventerrein buiten begrenzing stedelijk gebied van de Greenport
Autowegen, snelwegen, N-wegen en secundaire wegen
Reservelocatie bedrijfsterrein
Geprojecteerd woon-, werk - en recreatiegebied vliegveld Valkenburg (buiten Greenport)
Uitbreiding woningbouw buiten begrenzing stedelijk gebied van de Greenport Reservelocatie woningbouw Zoekgebied huisvesting arbeidsmigranten Clusterlocatie Greenport woningen Omzetting grasland naar 1e klas bollengrond indien noodzakelijk ter compensatie van onttrekking bollengrond
25
Sanering, intensivering en schaalvergroting bollen en bloemen Deze Hollandse productclusters zijn weliswaar sterk internatio-
Schaalvergroting is noodzakelijk om meer ruimte te
naal georiënteerd, maar versterken ook het toerisme in de streek.
kunnen bieden aan groei van het bollencomplex met
Bloemencorso’s in het voorjaar en de zomer, mozaïekwedstrijden,
behoud van de landschappelijke kwaliteit. Ontwikkeling
bloemenexposities in de winter, museum De Zwarte Tulp en de
van nieuwe vormen van ondernemerschap, financiering en ruimte-
panorama’s die geëxposeerd worden in het Fordmuseum dragen
gebruik zijn noodzakelijke voorwaarden bij schaalvergroting en
daaraan bij. De Keukenhof, die zich continu uitbreidt en vernieuwt,
professionalisering van het bollencluster. De ingezette herstructure-
bezorgt Nederland een sterk eigen imago en jaarlijks vele miljoenen
ring en schaalvergroting zal, zoals beschreven in het “Koersdocu-
euro’s aan inkomsten.
ment 2012-2015 voor de Greenport Bollenstreek” (juni 2012), op termijn leiden tot 25-30 kwekers met minstens 60-70 hectare
Bedrijven uit de Greenport Duin- en Bollenstreek verzorgen 60
teeltgrond (naast 50-70 nichespelers). Deze ontwikkeling wordt
procent van de wereldhandel en export in bloembollen. Deze regio
herkend en onderschreven door de sectorpartijen. Benadrukt wordt
neemt zo’n 10 procent van het nationale productieareaal en de direct
dat de echt grootschalige bulkproductie elders in het land zal blijven
daarmee samenhangende productiewaarde voor haar rekening. Met
plaatsvinden, maar voor de Duin- en Bollenstreek is deze schaal-
een handelsomzet van 550 miljoen euro en een exportwaarde van
vergroting significant.
415 miljoen euro levert het bloembollencluster economisch zeer aansprekende cijfers. Afnemers van het bloembollencluster zijn
De mogelijkheid tot uitbreiding van bedrijfsgebouwen is voor
met name gevestigd in de Verenigde Staten, Japan, Duitsland en het
teeltbedrijven in de huidige regelgeving gekoppeld aan het aantal
Verenigd Koninkrijk.
hectares duurzaam beschikbare grond (grondpositie in eigendom en pacht) en niet aan de hoeveelheid grond die door een bedrijf
De Greenport Duin- en Bollenstreek onderscheidt zich op landelijk
langjarig gebruikt wordt voor de teelt van bloembollen. Schaalver-
niveau vooral met de assortimenten hyacinten, narcissen en
groting wordt momenteel geremd door de regeling waarbij aan de
de overige bol- en knolgewassen. Dit onderstreept het specialisme
eerste 12 hectare tweemaal zoveel bouwrechten gekoppeld zijn als
van de Greenport in nicheproducten. Met name de hyacint neemt
aan de daaropvolgende 24 hectare, terwijl bedrijven met meer dan
in de Duin- en Bollenstreek een bijzondere plaats in. Deze uitermate
36 hectare teeltgrond geen extra bouwrechten verwerven. De vraag is
gevoelige teelt kan nagenoeg nergens in de wereld worden
hoe ingespeeld kan worden op de ruimtebehoefte van kwekers die in
uitgeoefend; de unieke combinatie van het klimaat en de bodem
de nabije toekomst ongeveer anderhalf tot tweemaal zoveel bollen-
is daar de oorzaak van. Alleen rond Breezand in Noord-Holland
grond betelen.
treffen we dezelfde combinatie aan. Maar omdat het daar net even kouder is, bloeien de hyacinten uit de Duin- en Bollenstreek
Het is wenselijk de systematiek zodanig aan te passen dat de
eerder (primeurkwaliteit).
gewenste schaalvergroting binnen de Greenport op de juiste wijze gefaciliteerd kan worden. Het verdient aanbeveling hier in de geza-
Uit milieuoogpunt kan hyacintenteelt ééns in de vijf jaar op dezelfde
menlijke uitgangspunten voor bestemmingsplannen een formule-
grond plaatsvinden. Dat betekent dat het minimumareaal voor de
ring voor op te nemen. Daarbij is naast de grondgebondenheid ook
Duin- en Bollenstreek 2625 hectare is. De hyacint is voor de bol-
de duurzaamheid van de bedrijfsmatige activiteiten relevant. Een
lenkweker het meest gewenste product. Het is een zeer gespeciali-
onafhankelijk agrarisch deskundige kan daarover in individuele ge-
seerde en dure teelt en tevens de kernkracht van deze Greenport.
vallen advies geven. Er dient daarbij vastgehouden te worden aan het uitgangspunt dat gronden buiten de Greenport niet meegerekend
Naast de economische ontwikkelingen in het bollencluster staan
mogen worden.
de noodzakelijke verbetering van de waterkwaliteit, het behoud van de natuur en de kwaliteit van de bodem centraal. Een vitaal en
Onlosmakelijk verbonden aan schaalvergroting dient er aandacht te
duurzaam landschap heeft prioriteit in de ontwikkelingen van het
zijn voor het op de juiste wijze faciliteren van bedrijfsbeëindiging. In
bollencluster. In de volgende paragrafen gaan we daar nader op in.
de uitvoeringsparagraaf is aangegeven welke instrumenten daarbij gehanteerd kunnen worden, naast de toepassing van een eventuele intergemeentelijke opvolger van de Ruimte-voor-Ruimteregeling (zie ook pagina 55). 26
Ondersteunend glas en ruimte voor bedrijfsontwikkeling Veel bollenbedrijven combineren open teelt met productie onder glas. Ondersteunend glas biedt flexibiliteit met vruchtwisseling en is noodzakelijk voor seizoensverlenging van de teelt. Ondersteunende activiteiten onder glas zijn gericht op ontwikkeling van specialiteiten, nieuwe variëteiten, weefselkweek en de teelt van bloembollen, bolbloemen, (zomer)bloemen en vaste planten. Een belangrijk aandachtspunt bij ondersteunend glas is de impact op het landschap. Als hier te weinig rekening mee wordt gehouden, tast dit de kwaliteit van het landschap aan, waardoor de aantrekkelijkheid vermindert. Leidraad voor landschappelijke toetsing van uitbreidings- en bebouwingsplannen is het Landschapsperspectief (zie paragraaf 4.2). Het opruimen van kassen die niet meer in gebruik zijn is onderdeel van de herstructureringsopgave. Hier is sinds de vaststelling van de ISG2009 met behulp van de Ruimte-voor-Ruimteregeling en door inzet van de GOM behoorlijke voortgang in geboekt. Er ontstaan in de Greenport meer gemengde en hybride bedrijven, die een andere verhouding van kassen en schuren en het gebruik daarvan nodig hebben dan strikt passend is binnen de huidige definities van bedrijfstypen. Voorkomen moet worden dat hierdoor sterke en innoverende spelers in de knel komen.
Er moet daarom ruimte zijn voor meer flexibiliteit in bedrijfstypologieën en ontwikkelingsmogelijkheden. Niet alle ontwikkelingen zijn op voorhand te voorzien. Er is dan ook geen behoefte aan nieuwe generieke regels, wel aan meer flexibiliteit en mogelijkheden voor maatwerk. Het gaat er daarbij vooral om ruimte te bieden aan bedrijven die greenportgerelateerd zijn, waarbij investeringen die onmiskenbaar bijdragen aan de kwaliteit van de Greenport mogelijk gemaakt kunnen worden. Gevestigde greenportbedrijven moeten zich op een goede wijze kunnen doorontwikkelen. De deur moet niet worden opengezet voor oneigenlijke nieuwvestiging. Het opnemen van een algemene ontheffingsmogelijkheid voor ontwikkelingen en activiteiten die de Greenport versterken kan daarvoor een handvat bieden. Hiervoor zullen de greenportgemeenten een procedure en criteria uitwerken. Een positief advies van het Overlegplatform Greenport Ruimtelijke Ordening (vergelijkbaar met het Keurmerk van het Offensief van Teylingen) en van het Bestuurlijk Overleg van de samenwerkende greenportgemeenten kan bij het toepassen van deze algemene ontheffingsmogelijkheid als voorwaarde gesteld worden. Waar de hiervoor genoemde mogelijkheden voor schaalvergroting en bedrijfsontwikkeling een adequate vertaling naar de provinciale Verordening Ruimte vragen zal Zuid-Holland nadrukkelijk bij de uitwerking betrokken worden.
Herstructurering en ruimte voor agrarische handels- en exportbedrijven In de Greenport Duin- en Bollenstreek is de ruimte schaars. Versnippering van bollenbedrijven in het landschap moeten we met herstructurering tegengegaan. Primaire productiebedrijven zijn sterk lokaal- en grondgebonden. Daarom is het op tijd reserveren en garanderen van voldoende schuifruimte noodzakelijk. De herstructureringsambitie creëert kansen om ook de kwaliteitsimpuls voor het landschap te realiseren. Dit kan door op strategische plaatsen de openheid te herstellen en verrommeling tegen te gaan. 27
Voor de Hoogeveense Polder in Noordwijkerhout is door de Green-
dynamiek van het sierteeltcluster minder (zoals in de meeste andere
port Ontwikkelingsmaatschappij (GOM) in samenwerking met de
tuinbouwclusters) in (volume)productie en productieareaal ligt,
Dienst Landelijk Gebied, de gemeente, de grondeigenaren en andere
maar meer in handel, logistiek, verwerking (toegevoegde waarde) en
betrokkenen in 2014 een Landschapsvisie opgesteld om de mogelijk-
innovatie (veredeling, technologie inzet)”. Juist clustervorming geeft
heden voor herverkaveling en structuurverbetering voor dit gebied
samenhang, schaalvoordelen en een kennisvoorsprong. Daarom zou
in kaart te brengen. Deze aanpak kan ook elders binnen de Greenport
-volgens de visie- ingezet moeten worden op het zoveel mogelijk
worden toegepast.
behouden, verbreden en verdiepen van het cluster. Vooral door differentiatie van economische activiteiten die voortkomen uit of
Met de inmiddels door de GOM ter hand genomen ontwikkeling van
samenhangen met de reeds gevestigde bedrijven te stimuleren en te
Bulb Trade Park, aansluitend aan het bestaande bedrijventerrein
ondersteunen. Ook het clusteren van sierteeltbedrijven die nu nog
Delfweg in Noordwijkerhout, is ruimte beschikbaar voor agrarische
elders in de Bollenstreek gevestigd zijn, past in dit streven.
handels- en exportbedrijven en agrarische toeleveranciers. Door het bieden van ontwikkelruimte voor deze bedrijven ondersteunt Bulb
In de visie wordt in lijn hiermee en onder het motto “ruimte voor
Trade Park tegelijkertijd de herstructurering van het buitengebied.
bedrijfsontwikkeling” gesteld dat er een ruimtelijke kader zou
Voor bedrijven waarvoor hervestiging op Bulb Trade Park geen optie
moeten zijn waarbinnen de verschillende sierteeltlocaties zich zou-
is dient per bedrijf bezien te worden of een uitbreiding onder voor-
den moeten ontwikkelen tot één Katwijks Agrobusiness Park. Spe-
waarden ter plekke mogelijk is, waarbij deze in ieder geval dient te
cifiek wordt hierbij ook gewezen op de locatie Trappenberg-Kloos-
passen in het Landschapsperspectief.
terschuur/Greenhousepark als “aaneengesloten, aan de sierteelt gerelateerde bedrijvenlocatie met meer flexibiliteit in bestemmingsvoorwaarden”. Greenhousepark is inmiddels door GOM in ont-
Herstructurering en versterking van glastuinbouw
wikkeling genomen. Met de herstructurering is een start gemaakt. Verouderd glas is deels al gesloopt en er is een begin gemaakt met de woningbouwontwikkeling die onderdeel uitmaakt van
Versterking van het sierteeltcluster
het totale herstructureringsplan.
Het sierteeltcluster in Rijnsburg is één van de belangrijVraag naar ontwikkelruimte voor gespecialiseerde glastuinbouw
ke pijlers onder de Greenport. Het cluster is een nauw samenhangend geheel van kwekers, veredelaars, (groot)handelaren,
Versnippering van gespecialiseerde glastuinbouwbedrijven in het
logistieke dienstverleners, toeleveranciers en veiling Flora Holland.
buitengebied leidt tot een aantasting van de kwaliteit van het land-
Het cluster strekt zich uit naar de gehele Duin- en Bollenstreek.
schap, waardoor de aantrekkelijkheid vermindert. Kwaliteitsverbetering van het landschap ten behoeve van toerisme en recreatie gaat
Het totale sierteeltareaal onder glas in de Duin- en Bollenstreek heeft
daarom hand in hand met de vanuit bedrijfseconomische gronden
een omvang van circa 80 ha (bron CBS, cijfer 2014) en is aan forse
gewenste herstructurering van gespecialiseerde glastuinbouw.
ontwikkelingen onderhevig. De glastuinbouw in ons land maakt een
Inzet blijft om gespecialiseerd glas een goede plek te bieden op de
moeilijke periode door. Ook in onze Greenport is het glastuinbou-
beschikbare ontwikkellocaties.
wareaal in de afgelopen jaren (fors) afgenomen. Tegelijkertijd is er sprake van een sterke kern met solide bedrijven en een cluster met
Het totale sierteeltareaal onder glas in de Greenport Duin- en Bollen-
toekomstpotentieel.
streek heeft, zoals hierboven aangegeven, een omvang van ruim 80 ha. Het grootste gedeelte daarvan (ruim 50 ha) is gesitueerd in Kat-
Om dat potentieel te benutten zal vooral het “zelf innoverend
wijk (met name Rijnsburg). Het areaal is in de afgelopen jaren (fors)
vermogen van de bedrijven” bepalend zijn. Groei van binnen uit
afgenomen; in 2009 werd nog 146 ha onder glas geteeld. Kijkend
dus in plaats van groei door bedrijven die van elders komen. Dit is
naar het cluster en de bedrijven mag worden verondersteld dat de
ook de kerngedachte in de in oktober 2015 door de gemeenteraad
bodem van de afname is bereikt. Een planologische ruimtereserve-
van Katwijk besproken en vastgestelde toekomstvisie “Versterking
ring van maximaal 50% van de bestaande oppervlakte (20-30 ha) lijkt
van het sierteeltcluster in de gemeente Katwijk”. Hierin wordt
voldoende om de noodzakelijke groei en vernieuwing in het cluster
onder meer gesteld dat “het karakter, de kracht en de economische
ruimtelijk te faciliteren. In de ISG is ontwikkelruimte gereserveerd 28
in Trappenberg-Kloosterschuur; enerzijds in het herstructureringsgebied Greenhouse Park in Katwijk, anderzijds in het mogelijk uitleggebied in Teylingen. Gezamenlijk gaat het hierbij om ontwikkelruimte voor ca 30 hectare. De ontwikkeling van Rooversbroekpolder-Zuid in Lisse (25 ha uitbreidingsruimte), zoals opgenomen in de ISG2009, is derhalve niet meer in overeenstemming met de behoefte aan ruimte voor gespecialiseerde glastuinbouw in de Greenport. Dit wordt door betrokkenen uit de sector nadrukkelijk onderschreven. Daar komt bij dat deze locatie gezien de ligging slechts een zeer beperkte bijdrage zou leveren aan het versterken van het sierteeltcluster in Rijnsburg. De Rooversbroekpolder-Zuid vervalt daarom als toekomstige uitbreidingslocatie ten behoeve van glastuinbouw. Het huidig agrarisch gebruik kan hier worden voortgezet. Dit gebied krijgt de aanduiding: “openhouden grasland met veehouderij, agrarische natuurbeheer en recreatief medegebruik”. Voor de Rooversbroekpolder-Noord kan de huidige glastuinbouwbestemming gehandhaafd worden: de bestaande glasbedrijven kunnen zich hier uitbreiden en nieuwe bedrijven, bij voorkeur gespecialiseerd glas vanuit het buitengebied van de Greenport, kunnen zich vestigen. Een actievere herontwikkeling is hier mogelijk, en kan lokaal ondersteund worden door eventuele beperkingen in bestemmingsregels weg te nemen.
Gezien de schaal, ligging en verkaveling blijft het echter de vraag of dit reëel is. Om eventuele kansrijker herontwikkeling en verbreding naar andere functies ter plekke niet op voorhand te belemmeren wordt deze locatie uitgezonderd van de in de ISG2009 opgenomen bepaling dat “onttrekking van een in de ISG vastgelegde glasbestemming zonder compensatie binnen de Greenport onacceptabel is”. Voor de overige in deze geactualiseerde ISG opgenomen glasbestemmingen blijft onverkort gelden dat onttrekking zonder compensatie binnen de Greenport niet mogelijk is. Ruimte voor verbreding Het is wenselijk om te bezien in hoeverre en op welke wijze verbreding van het assortiment (of het product) dat onder gespecialiseerd glas geteeld mag worden mogelijk gemaakt kan worden. Ook de mogelijkheden voor verbreding van activiteiten zoals onderzoek en ontwikkeling, handelsklaar maken, opslagcapaciteit en dergelijke moeten onderzocht worden. Dit zal in de in de gezamenlijke uitgangspunten voor bestemmingsplannen en specifiek per locatie nader moeten worden uitgewerkt. Dit zal met name ondersteunende activiteiten en teelten betreffen. Daarnaast kan als maatwerkoplossing een algemene ontheffingsmogelijkheid zoals hiervoor beschreven bij Ondersteunend glas en ruimte voor bedrijfsontwikkeling ook voor gespecialiseerde glastuinbouw worden toegepast.
Voor de in deze ISG opgenomen glasbestemmingen geldt de zogenaamde ‘saldo nul benadering’: onttrekking van een in deze ISG vastgelegde glasbestemming zonder compensatie binnen de Greenport is niet mogelijk. De Rooversbroekpolder-Noord wordt zoals hierboven gemotiveerd uitgezonderd van deze bepaling.
29
PPO foto: Sven van der Vlugt Fotografie
Duurzame Greenport Naast vermindering van emissies in lucht en water,
ruimtegebruik en verminderen van lichthinder. Ook het verminde-
vermindering van het gebruik van schaarse grondstoffen
ren van het gebruik van meststoffen en bestrijdingsmiddelen is hier
en energiebesparing is het stimuleren van een leefbare
een opgave.
woon-, werk- en leefomgeving van groot belang. Specifieke aandachtspunten voor de Greenport Duin- en Bollenstreek zijn kwaliteit
De energieleverende kas, inpassing van glas in een stedelijke omge-
en kwantiteit van water in de gebieden waar teelt in de open grond
ving en de verbetering van de waterhuishouding zijn duurzaamhei-
plaatsvindt. Rekening houdend met klimaatverandering, zeespie-
daspecten die een meerwaarde bieden aan de samenleving. Vitali-
gelstijging, bodemdaling en beschikbaarheid van voldoende zoet
teit en duurzaamheid zijn noodzakelijke sleutelwoorden voor het
water moeten we het watersysteem duurzaam inrichten. Belangrijke
draagvlak van bestuurders en consumenten. Naast de economische
aandachtspunten hierbij zijn wateroverlast minimaliseren en
ontwikkelingen in de glastuinbouwcluster staan de noodzakelijke
voldoende waterberging realiseren. De nadruk ligt verder op het
verbetering van de waterkwaliteit, het behoud van de natuur en de
voorkomen en verminderen van emissies naar het oppervlaktewater
kwaliteit van de bodem centraal. Een vitaal en duurzaam landschap
en het ecologisch inrichten van oevers.
heeft prioriteit in de ontwikkelingen van het glastuinbouwcluster.
De belangrijkste energieopgaven hangen samen met energiebe-
Technische en ruimtelijke innovaties moeten duurzaamheid op
sparing en het inzetten van duurzame energiebronnen. Zo blijft er
bedrijfs- en clusterniveau stimuleren. Milieutechnisch verbeterde
biomassa over na het pellen van bollen. En dat kunnen we gebruiken
teelttechnieken (technische innovatie) en meervoudig ruimte-
als brandstof, bijvoorbeeld door vergisting tot biogas, een goed voor-
gebruik (ruimtelijke innovatie) moeten verduurzaming van de
beeld van duurzame energiebronnen.
glastuinbouw bevorderen. Ook meervoudig ruimtegebruik is een essentieel onderdeel van het pakket voor verduurzaming van glastuin-
Duurzaamheid is ook een essentieel aspect van innovatie in de
bouw in Zuid-Holland. Bij meervoudig ruimtegebruik denken we
glastuinbouwsector. Hierbij gaat het om het verminderen van