1. Programmarekening 2025
Tekst van het document
In samenwerking met Lisse en Hillegom starten we een pilot met solar lichtpanelen. Dit om bij netstoringen toch verlichting te
Gezien het beperkte rendement uit pilots van buurgemeenten en de (nog) hoge kostprijs hebben we besloten om de pilot niet door te zetten.
59
hebben. Wat willen we bereiken? Doel: Een openbare ruimte waar het prettig verblijven en recreëren is. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
G1
We maken een inventarisatie van alle objecten in de buitenruimte en stellen waar nodig (nieuwe) beheerplannen vast. Te denken valt aan: beeldende kunstwerken, monumenten, gedenktekens, bankjes, informatieborden, etc.
De inventarisatie is klaar en aan de beheerplannen wordt gewerkt. De verwachting is dat deze in 2026 worden opgeleverd.
G2
We herijken het beleidsplan spelen en Er is een herijking nodig van het stellen een beheerplan vast voor sport- bestaande uitvoeringsplan en en spelobjecten in de buitenruimte. beleidsplan.
Status
Wat willen we bereiken? Doel: Een schone leefomgeving en goede omgang met grondstoffen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
Status
H1
We stellen een assetmanagement- en In november 2025 is er een nieuw beleidsplan voor afval vast. Daarbij grondstoffenplan vastgesteld. zien we afval als bron van grondstoffen in een zo circulair mogelijke economie.
H2
H3
H4
We stellen uitgangspunten vast voor de omgang met vrijwilligers in de aanpak van (zwerf-)afval.
Wij zijn continu in overleg met vertegenwoordigers van vrijwilligersverenigingen zoals Teylingen Schoon.
We dragen zorg voor educatie over afval cq. grondstoffen.
Wij hebben bij scholen opgevraagd of gastlessen over afval en circulaire economie gewenst zijn.
We bereiden een aan-/uitbesteding Voor 2026 is de continuïteit voor, voor de omgang met afval in gewaarborgd. in 2026 worden deze gemeente Teylingen. Dit wil zeggen: zaken opnieuw aanbesteed. het ophalen van huishoudelijk afval, het legen van openbare prullenbakken en eventueel de bedrijfsvoering van de milieustraat.
Samenwerkingspartners Verbonden partijen
Overige samenwerkingspartners
Holland Rijnland Omgevingsdienst West-Holland Liander
Hoogheemraadschap Rijnland Provincie Zuid-Holland Buurgemeenten
60
Meerlanden N.V. Vuilafvoerbedrijf Duin- en Bollenstreek Veiligheidsregio Hollands Midden Greenport Ontwikkelingsmaatschappij B.V. Woningcorporatie STEK Gemeente Noordwijk (convenant Collectieve Warmte)
Inwoners Bedrijven Aardwarmte Rijnland Firan
Duurzaamheid Wat willen we bereiken? Doel: Overkoepelend Programma Duurzaamheid: Transitie naar duurzame fysieke leefomgeving bevorderen doordat het Programma Duurzaamheid een paraplu is boven de verschillende opgaven en zorgt voor afstemming, afweging en het slim combineren van doelen en middelen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
A1
We zoeken naar een methode om duurzame toekomstbestendige gebiedsontwikkeling systematisch te realiseren.
Er is een ambtelijke evaluatie uitgevoerd en een verkenning gedaan naar geschikte methoden om duurzame toekomstbestendige gebiedsontwikkeling systematisch te borgen. Op basis hiervan is gekozen voor het convenant toekomstbestendig bouwen als meest passend instrument. In februari 2026 besluit het college of dit instrument geïmplementeerd kan worden en als nieuwe werkwijze kan worden ingezet.
We concretiseren en borgen duurzaamheid in instrumenten als de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan, LIOR, anterieure overeenkomsten en de werkprocessen.
Duurzaamheid is steeds beter verankerd in onze instrumenten en werkprocessen. Bij actualisaties van beleidskaders en procedures leveren we structureel duurzame input, zodat nieuwe inzichten en ontwikkelingen worden meegenomen.
We werken aan het integreren van duurzaamheid in onze aanbestedingstrajecten. Hierin verwerken we als uitgangspunt het principe ‘Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen’ MVOI en hanteren we minimaal ambitieniveau 1 van de landelijke MVI-criteriatool en werken toe naar niveau 2 en/of 3.
Er is gewerkt aan uitvoering van een intern Actieplan MVOI als onderdeel van het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie. MVOI is beter opgenomen in de inkoop-toolkit en vast onderdeel geworden van de inkooptraining. Er is afstemming met de contactpersoon inkopen en Stichting Rijk waardoor duurzaamheid steeds meer aan de voorkant wordt meegenomen. Er is ervaring opgedaan met het gebruik van de MVI-criteriatool tijdens
A2
A3
Status
61
ondersteuning aan inkopen. MVOIthema’s zijn toegepast op meerdere trajecten met nadruk op klimaat, milieu/biodiversiteit, circulair en Social Return on Investment. A4
A5
A6
A7
We onderhouden een helder communicatiekanaal ( één kanalen strategie) per doelgroep zowel voor inwoners als bedrijven.
Er is gestart met een onderzoek naar het bundelen van de communicatie vanuit verschillende partijen tot één herkenbaar kanaal per doelgroep. Dit project hangt nauw samen een mogelijke uitvoeringsorganisatie duurzaamheid.
We breiden het interne informatie platform uit en onderhouden dat.
Er wordt gewerkt aan een verkenning naar de wenselijkheid en mogelijke invulling van een informatieplatform. Daarbij wordt gekeken naar de relatie met de uitvoering van duurzaamheidsbeleid en een mogelijke uitvoeringsorganisatie. Verdere uitwerking volgt in 2026.
We ondersteunen lokale initiatieven in Er is in drie bijeenkomsten met de samenwerking met bv Buurkracht. diverse groepen bewonersinitiatieven gekeken wat de zij nodig hebben om meer en beter samen te werken, en zo meer te kunnen betekenen voor verduurzaming bij bewoners. Dit project hangt nauw samen met een mogelijke duurzaamheidsorganisatie. Verder zijn voor het thema energie in Teylingen de buurtteams Warmond en Boekhorst (Voorhout) gestart, daarbij ondersteund door Buurkracht. Daarnaast zijn verschillende groene initiatieven naar gelang hun behoefte door de gemeente ondersteund. De Food Waste Challenge heeft geleid tot groter bewustwording en minder voedselverspilling bij bedrijven
We onderzoeken en benutten de mogelijkheden van subsidies voor zover passend bij de inzetbare capaciteit, actief.
Subsidiemogelijkheden zijn, binnen de beschikbare uitvoeringscapaciteit, onderzocht en waar passend benut ter ondersteuning van de gemeentelijke duurzaamheidsopgave.
Wat willen we bereiken? Doel: Programma duurzaamheid pijler Energietransitie: In 2030 15% energiebesparing in de gebouwde omgeving ten opzichte van 2014 en in 2050 willen we een energieneutrale gemeente zijn. Wat gaan we daarvoor doen?
62
Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
B1
We geven uitvoering aan het Uitvoeringsprogramma Energietransitie met focus op drie thema's isolatie, warmte en grootschalige opwek van energie.
Het Uitvoeringsprogramma Energietransitie 2022-2025 is geëvalueerd. Er is een nieuw uitvoeringsprogramma opgesteld.
Via de Lokale Aanpak Isolatie blijven we inwoners met risico op energiearmoede ondersteunen met het krijgen van een beter geïsoleerde woning en een lagere energierekening.
Inwoners, die daarvoor in aanmerking kwamen, hebben deelgenomen aan de isolatieactie en subsidie aangevraagd. Alle beschikbare subsidie is door inwoners aangevraagd.
Samen met de gemeenten Lisse, Noordwijk en Teylingen onderzoeken we de kansrijkheid van een regionaal open warmtenet vanuit het project Duurzaam Warmtenet Bollenstreek.
De samenwerking tussen de Bollengemeenten is bekrachtigd in het Convenant Collectieve Warmte. Vanuit deze samenwerking is de Startnotitie Warmtenet Bollenstreek samengesteld. Hierin is het besluitvormingsproces t.a.v. de verkenning met Aardwarmte Rijnland, woningcorporaties Stek en Padua en Firan m.b.t. collectieve warmte en het oprichten van een publiek warmtebedrijf in diverse fases en go/no go momenten beschreven. Ook is begonnen met de voorbereiding van het Warmteprogramma en een communicatie/participatiestrategie.
De provincie Zuid-Holland heeft onderzoek gedaan naar nieuwe zoekgebieden voor windmolens. Uit dit onderzoek is gebleken dat er in de Duin- en Bollenstreek geen geschikte locaties voor windmolens zijn.
B2
B3
B4
Voor de opwek van duurzame energie vanuit zon en wind werken we in samenwerking met de provincie ZuidHolland de zoekgebieden voor wind uit de LES tot zoeklocaties.
Status
Wat willen we bereiken? Doel: Programma Duurzaamheid pijler Toekomstbestendige Leefomgeving: We werken aan een groene en klimaatadaptieve omgeving. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
C1
We stellen een Soortenmanagementplan (SMP) op.
In 2025 is de quickscan uitgevoerd die nodig is om de eerste stap te zetten richting een Soorten Management Plan (SMP). Op basis van deze quickscan hebben de colleges besloten welke werkzaamheden en gebieden betrokken worden in het SMP. Hierover zijn de gemeenteraden met een brief over geïnformeerd. In het laatste kwartaal van 2025 is
Status
63
gestart met het vormgeven van de Europese aanbesteding voor het opstellen van het SMP. December 2025 is de uitvraag gepubliceerd. C2
We voeren maatregelen voortkomend uit het soortenmanagementplan uit.
We zijn bezig met de aanbesteding van het soortenmanagementplan.
C3
Ambitie “actief plus", zoals vastgesteld in het advies rapport Strategie en Ambitie Klimaatadaptatie, werken we verder uit en borgen we.
Om beter te kunnen sturen op een toekomstbestendige leefomgeving wordt een omgevingsprogramma toekomstbestendige leefomgeving opgesteld. Daarin worden de strategische doelen van de Omgevingsvisies met strategische keuzes en relevante vastgestelde documenten als het rapport Strategie en Ambitie Klimaatadaptatie vertaalt naar concrete uitvoering. Alle lopende en geplande projecten binnen de leefomgeving worden zo integraal beleidsmatig verankerd en zichtbaar gemaakt. Daarmee komt ook in beeld waar beleidsdoelen of wettelijke opgaven nog niet zijn vertaald naar uitvoering. Aan de hand van risico, impact en haalbaarheid kunnen vervolgens prioriteiten gesteld worden. Op deze wijze borgen we regievoering en processturing structureel en wordt monitoring van de voortgang goed mogelijk.
C4
C5
In het beheer van de openbare ruimte zetten we in op het versterken van biodiversiteit door ecologisch beheer van het groen: ecologisch maaien van bermen en oevers, zoveel mogelijk inheemse en biodiverse groenvervangingen en wordt het gebruik van bestrijdingsmiddelen zoveel mogelijk voorkomen.
Bij het aanplanten van groen wordt gekozen voor een diverse mix van inheemse soorten die klimaatbestendig zijn. Ook wordt erop gelet dat de beplanting jaarrond aantrekkelijk is.
Conform het programma water en klimaatadaptatie gaan we waar mogelijk natuurvriendelijke oevers aanleggen en zetten we in op het voorkomen van wateroverlast door
In 2025 zijn de bestekken geschreven voor het aanleggen van natuurvriendelijke oevers. De aanbesteding hiervoor loopt. Februari 2026 wordt dit gegund. Op dat
Bermen, oevers en (delen van) gazons worden ecologisch gemaaid zodat er meer planten en bloemen komen voor insecten, vogels en kleine zoogdieren. Op deze manier worden gazons actief omgevormd tot bloemrijk grasland. Ook bosplantsoenen worden zoveel mogelijk ecologisch beheerd.
64
uitvoering van het Programma Water en Klimaatadaptatie (PWKA)
moment zijn per gemeente de deelopdrachten gereed zodat begin 2026 direct gestart kan worden. Na het oeverdeel wordt nu geschreven aan bestekken voor het baggerdeel uit het programma. Die aanbesteding vindt begin 2026 plaats.
65
C6
C7
Met de bewustwordingscampagne (alle tuinen groen), met geveltuinen en adoptiegroen stimuleren en faciliteren we inwoners om te vergroenen met als doel de fysieke leefomgeving biodiverser en klimaatadaptiever te maken.
We werken samen met enthousiaste vrijwilligers, onze tuinambassadeurs, om inwoners te motiveren en helpen met het meer biodivers en klimaatadaptief maken van hun eigendommen. Daarvoor zijn in 2025 de volgende activiteiten georganiseerd: • Inspiratieavond Groene tuin (voorjaar) • Workshops Balkontuin/Voortuin/Geveltuin (voorjaar) • Plantdag: vergroen samen jouw straat (najaar) • Adviesgesprekken over tuinen van bewoners nieuwbouw.
In het beheer van de openbare ruimte We investeren in het duurzaam verminderen we hittestress door in te behoud van bomen door hun zetten op de kwaliteit van groen en het levensduur maximaal te verlengen en vergroten van boomkroonoppervlak. het boomkroonvolume optimaal te benutten. Daarnaast richten we ons op het creëren van voldoende en kwalitatief hoogwaardige ondergrondse groeiruimte, zodat bomen kunnen uitgroeien tot sterke en gezonde volwassen exemplaren.
Wat willen we bereiken? Doel: Programma Duurzaamheid pijler Circulariteit en grondstoffen: we willen voldoen aan de landelijke doelstellingen op het gebied van circulariteit: 50% minder grondstoffen in 2030 en volledig circulair en klimaatneutraal in 2050. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
D1
We ontwikkelen een Plan van Aanpak Het Uitvoeringsprogramma 2025-2028 voor circulariteit en scherpen daarin de Samen werken aan een Circulaire ambities met betrekking tot Economie is vastgesteld. circulariteit verder aan.
D2
We worden lid van Cirkelstad en beginnen met toetsing van drie geselecteerde pilotprojecten tegen Het Nieuwe Normaal, een eenduidige taal met haalbare én ambitieuze circulaire prestaties voor de bouwsector. Zo leren we circulariteit en verduurzaming systematisch integreren in onze projecten.
Stand van zaken jaarrekening
Het lidmaatschap van Cirkelstad is aangevraagd. Er is een begin gemaakt met kennisontwikkeling en toepassen van Het Nieuwe Normaal (HNN) in projecten ter aanvulling van de in-huis methode DGO en GPR Gebouw. In de prestatieafspraken met Stek zijn elementen van HNN opgenomen om meer biobased bouwen en hergebruik te stimuleren.
Status
66
D3
We beginnen met onderzoek naar het opzetten van een bouwkringloop in samenwerking met Circulair West, andere gemeenten en organisaties in de regio voor het bereiken van een afvalloze samenleving en het sluiten van grondstoffenketens in de gebouwde omgeving.
Met partijen en regio Holland Rijnland is een Plan van Aanpak geschreven en vastgesteld voor een Circulaire Bouwhub (RIA 12B). Het werk is begonnen.
Wat willen we bereiken? Doel:
Goede samenwerking met de Omgevingsdienst West-Holland om de leefomgeving optimaal in te richten
Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
E1
We voeren actief regie op de Omgevingsdienst West-Holland taken die worden uitgevoerd.
Stand van zaken jaarrekening De gemeente stuurt op prioriteiten, en de voortgang en kwaliteit van de werkzaamheden en heeft hierover periodiek afstemming met de dienst.
Status
Samenwerkingspartners Verbonden partijen
Overige samenwerkingspartners
Holland Rijnland Omgevingsdienst West-Holland GGD Veiligheidsregio Hollands Midden
Provincie Zuid-Holland Hoogheemraadschap van Rijnland Circulair West Omliggende gemeenten
Wonen Wat willen we bereiken? Doel: Meer, en meer diverse woningen bouwen geschikt voor verschillende doelgroepen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
A1
We maken jaarlijks een Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland woningbouwprogramma in de regio dat heeft het regionale voor goedkeuring aan GS wordt woningbouwprogramma 2025-2035 voorgelegd. goedgekeurd.
We zetten in op de realisatie van Bij nieuwbouwontwikkelingen hanteren woningen in de sociale huursector (min we de normen zoals die zijn 30%) en middeldure huur en vastgelegd in de Regionale betaalbare koopwoningen (min 35%), Realisatieagenda en de Regionale zoals afgesproken in de Regionale Woonagenda. In 2025 heeft de raad Realisatieagenda (Woondeal) en de de Koersnotitie Regionale Woonagenda. Volkshuisvestingsprogramma Teylingen vastgesteld. Hierin is vastgelegd dat ontwikkelingen moeten voldoen aan tenminste 30% sociale
A2
Stand van zaken jaarrekening
Status
67
huur en dat minimaal 35% bereikbaar moet zijn voor middeninkomens (middenhuurwoningen of betaalbare koopwoningen). A3
A4
We zetten in op het realiseren van een continue bouwstroom, zodat de ontwikkeling van de woningvoorraad meegroeit met de ontwikkeling van de woningbehoefte. We werken verder aan de ontwikkeling van een flink aantal bouwlocaties waaronder de Waaier in Warmond, Langeveld in Sassenheim en Nieuw Boekhorst in Voorhout.
In 2025 zijn 150 nieuwe woningen opgeleverd. De planvoorraad is zo samengesteld dat er een continue bouwstroom is. De bouw van de nieuwe woonwijk Nieuw Boekhorst is in 2025 gestart. Ook bij de projecten de Waaier en Langeveld zijn stappen gezet in de realisering van de nieuwe woningen.
We spelen actief in op subsidies die Rijk en provincie inzetten om de realisatie van woningen te versnellen.
Dit jaar is opnieuw gebruik gemaakt van de subsidiemogelijkheden die de provincie beschikbaar stelt. Ook zijn er voorbereidingen getroffen voor het aanvragen van de Realisatiestimulans van het Rijk.
Wat willen we bereiken? Doel: De juiste woningen op de juiste plaats. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
B1
We stellen in lijn met de aanstaande Wet versterking regie op de volkshuisvesting een Volkshuisvestingsprogramma op (inclusief woonzorgvisie) zodat we actueel beleid hebben.
Als opmaat voor de verdere uitwerking van het volkshuisvestingsprogramma heeft de raad de koersnotitie volkshuisvestingsprogramma Teylingen vastgesteld. Er is ook een grote stap gezet in het programmatische deel van het volkshuisvestingsprogramma. De Wet versterking regie op de volkshuisvesting is nog niet in werking getreden.
We sluiten met onze partners Stek en Huurdersbelangenvereniging Bollenstreek meerjarige prestatieafspraken over voldoende beschikbare woningen, betaalbaarheid, voldoende woningen voor diverse doelgroepen, voorraadbeheer en verduurzaming, duurzame woningen, wonen met zorg en de huisvesting van bijzondere aandachtsgroepen.
De samenwerking tussen gemeenten, corporaties en huurdersorganisaties is een bouwsteen om op lokaal niveau te komen tot goede volkshuisvestelijke prestaties. De jaarafspraken 2025 zijn uitgevoerd en voor 2026 zijn nieuwe prestatieafspraken gemaakt met Stek en de huurdersbelangenvereniging.
We passen lokaal maatwerk toe bij de toewijzing van sociale huurwoningen. We werken de mogelijkheden uit die de gewijzigde Huisvestingswet biedt
Er is lokaal maatwerk toegepast voor nieuwbouw in Teylingen. De mogelijkheden die de gewijzigde Huisvestingswet tot lokaal maatwerk
B2
B3
Status
68
tot verruiming van lokaal maatwerk: biedt, zijn verwerkt in de aangepaste een groter percentage lokaal gebonden Regionale Huisvestingsverordening woningzoekenden (regionaal), de Regio Holland Rijnland. Hierdoor is het uitbreiding naar betaalbare koop en de mogelijk geworden om meer lokaal toe toewijzing aan specifieke te wijzen. Nu is maximaal 30% van beroepsgroepen (lokaal). het totaal aantal verhuringen in de sociale sector, hiervoor was het maximaal 25%. B4
We gaan in gesprek met eigenaren van Er zijn diverse gesprekken gevoerd leegstaande winkels buiten het met eigenaren van leegstaande kernwinkelgebied en andere panden in het buitengebied om deze leegstaande panden over her te bestemmen naar wonen. herbestemming.
Wat willen we bereiken? Doel: Plekken bieden aan verschillende woonvormen en doelgroepen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
C1
We gaan de doorstroming bevorderen door de vraag naar en het aanbod van woningen beter op elkaar af te stemmen. Dit doen we voor de gehele woonketen bijvoorbeeld door extra woningen voor ouderen te realiseren, waarna de doorstroming meer kansen oplevert voor jongeren, starters en jonge gezinnen om een geschikte woning te vinden.
Deze activiteit voeren we doorlopend uit zodat inwoners goed (passend) kunnen wonen. In 2025 zijn 150 woningen toegevoegd aan de woningvoorraad in verschillende prijssegmenten die aansluiten bij de behoeften. In 2025 heeft de doorstroomadviseur van Stek ook mensen begeleid om passender te wonen. De vrijgekomen eengezinswoningen zijn naar gezinnen gegaan.
We maken ook andere woonvormen De bouw van project Teydelijk is in mogelijk: kleine 2025 grotendeels afgerond. Dit zijn 40 woningen/appartementen voor 1/2tijdelijke huurappartementen voor persoonshuishoudens (specifiek voor woningzoekenden uit Teylingen. Ook jongeren en starters) en woningen zijn afspraken gemaakt in het project voor ouderen (nultredenwoningen, Langeveld met Stichting Knarrenhof zorggeschikte woningen en geclusterde voor de ontwikkeling van 36 woonvorm) dichtbij voorzieningen. seniorenwoningen in zowel het huurals koopsegment. In Nieuw Boekhorst worden 7 levensloopbestendige koopwoningen gerealiseerd via collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO). Hierin nemen particulieren gezamenlijk het initiatief om de woningen te ontwikkelen en te bouwen.
We faciliteren de ontwikkeling van flexwonen zoals 'Teydelijk', zodat Teylingse woningzoekenden die nog
C2
C3
De 40 appartementen Teydelijk zijn bestemd voor woningzoekenden uit Teylingen die tijdelijk of dringend
Status
69
C4
C5
onvoldoende inschrijftijd hebben voor een sociale huurwoning een tussenoplossing kunnen vinden.
woonruimte nodig hebben. Of bijvoorbeeld nog niet genoeg inschrijftijd hebben voor een reguliere huurwoning. Met deze woningen wordt aangesloten op de behoefte van inwoners. Zo ontstaat er een betere doorstroming en blijven er verschillende typen woningen bestaan. Zodat het prettig wonen is voor iedereen: voor ouderen en jongeren en kwetsbaren, voor gezinnen, alleenstaanden en inwoners die dringend woonruimte nodig hebben.
Voor de huisvesting van arbeidsmigranten/internationale werknemers blijven we in contact met ondernemende partijen, uitzenders en huisvesters die een rol spelen bij deze opgave.
We onderhouden de contacten met de partijen die een rol spelen in deze huisvestingsopgave en faciliteren waar mogelijk. Het op een goede manier huisvesten van arbeidsmigranten is een doorlopende activiteit. We hanteren de SNF normen. Nieuwe wetgeving (Wet Goed Verhuurderschap) draagt bij aan het goed huisvesten van arbeidsmigranten. Eventuele misstanden kunnen worden gemeld bij het gemeentelijk meldpunt.
We zoeken met de regiogemeenten naar geschikte locaties voor het realiseren van twaalf nieuwe standplaatsen voor woonwagens, conform afspraak in de Regionale Woonagenda.
Gemeenten Teylingen, Hillegom, Lisse en Noordwijk werken samen aan de regionale opgave om 12 woonwagenstandplaatsen te realiseren tot 2030. Er wordt uitvoering gegeven aan een plan van aanpak, waar in eerste instantie ruimtelijk wordt getoetst of inbreiding op bestaande woonwagenlocaties mogelijk is. Daarnaast wordt een vrije ruimte analyse uitgevoerd.
Wat willen we bereiken? Doel: Bouwen van energiezuinige en klimaatbestendige woningen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
D1
Bij nieuwbouwprojecten ligt de focus op klimaatadaptief, circulair en natuurinclusief.
We maakten afspraken met ontwikkelaars en Stek om zo duurzaam mogelijke nieuwbouwwoningen te realiseren. In Nieuw Boekhorst gaat Stek een houten gebouw bouwen van 40 3kamerappartementen wat bijdraagt aan onze klimaatdoelen. Het gebouw
Status
70
bestaat uit 20% uit biobased materialen, is 50% demonteerbaar en heeft een MPG-score van 0,36. D2
D3
We zetten in op verduurzaming van de bestaande woningvoorraad (huur en koop). Betaalbaarheid is hierbij een aandachtspunt.
We maakten met Stek afspraken over het verder verduurzamen van hun woningbezit. Ook stimuleerden we inwoners om hun woning te verduurzamen door het verstrekken van duurzaamheidsleningen.
We verstrekken duurzaamheidsleningen waarmee bewoners tegen gunstige voorwaarden energiebesparende maatregelen in en aan de woning kunnen financieren.
Een belangrijke manier om klimaatverandering tegen te gaan is CO2-uitstoot zo klein mogelijk te maken. Het verstrekken van duurzaamheidsleningen aan inwoners draagt bij aan de ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. In 2025 zijn 26 duurzaamheidsleningen verstrekt.
Samenwerkingspartners Verbonden partijen
Overige samenwerkingspartners
Holland Rijnland
Woonstichting Stek Huurdershart Bollenstreek Huurders Holland Rijnland Holland Rijnland Wonen Zorgaanbieders
Verbonden partijen Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
71
Beleidsindicatoren Indicator
Eenheid
Gemiddelde WOZ waarde per 1.000 euro
Realisatie Realisatie Begroting Realisatie 2023
2024
2025
2025
€ 458
€462
€ 483
€ 483
NL
2025: € 398
Bron
CBS
BasisNieuw gebouwde
Aantal per 1.000
woningen
woningen
6,5
2,3
11,3
nb*
2024: 8,4
registratie adressen en gebouwen
De som van het aantal personen Demografische druk
van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in
74 %
74,5%
75,7%
75,7%
€ 814
€ 896
€ 951
€ 951
€ 884
€ 1.051
€ 1.101
€ 1.112
verhouding tot de
2025: 70,7 %
CBS
personen van 20 tot 65 jaar (%) Gemeentelijke
Gemiddeld
woonlasten
totaalbedrag in
eenpersoonshuishouden
euro's
Gemeentelijke
Gemiddeld
woonlasten
totaalbedrag in
meerpersoonshuishouden euro's
2025: € 957
2025: € 1.050
COELO
COELO
Toelichting indicator Gemiddelde WOZ-waarde De gemiddelde WOZ waarde van woningen. Toelichting indicator Nieuwgebouwde woningen Het aantal nieuwgebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen zoals transformaties. Toelichting indicator Demografische druk De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar. Toelichting indicator Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan gemeentelijke woonlasten. Toelichting indicator Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan gemeentelijke woonlasten.
72
Indicator
Eenheid
Huishoudelijk
Hoeveelheid restafval per
restafval
inwoner in kilo’s
Realisatie
Realisatie
Begroting
Realisatie
2023
2024
2025
2025
107
111
103
nb*
opgewekt uit wind,
elektriciteit
waterkracht, zon of
Bron
2024: 148
Percentage elektriciteit Hernieuwbare
NL
CBS
2022: nb*
nb*
19
nb*
32,5
RWS
%
biomassa
Toelichting indicator Omvang huishoudelijk restafval Niet gescheiden ingezameld restafval dat te groot of te zwaar is om op dezelfde wijze als het huishoudelijk restafval te worden aangeboden. Toelichting indicator Hernieuwbare elektriciteit Het % hernieuwbare energie, ook wel duurzame of groene energie genoemd. Dit is energie afkomstig van natuurlijke bronnen die constant worden aangevuld zoals wind, waterkracht, zon, bodem, buitenluchtwarmte en biomassa. nb: Gegevens zijn op moment van schrijven van deze programmarekening nog niet bekend. Indien de gegevens na het schrijven bekend worden kunt u deze vinden op: https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/Besluit-Begroting-en-Verantwoording/
Indicator Verwijzingen Halt
Eenheid
Realisatie
Realisatie
Begroting
Realisatie
2023
2024
2025
2025
7
9
nb*
nb*
1,3
1,2
1,1
3
2,3
3,5
nb*
1
1,3
1
nb*
3,2
3,9
2,8
nb*
Aantal per 1.000 jongeren
Winkeldiefstallen
Aantal per 1.000 inwoners
Geweldsmisdrijven
Aantal per 1.000 inwoners
Diefstallen uit woning
Aantal per 1.000 inwoners
Vernielingen en
Aantal per 1.000
beschadigingen
inwoners
(in de openbare
nb*
NL
Bron
2024:
Bureau
9
Halt
2024: 2,2 2024: 4,3 2024: 1,2
2024: 5,7
CBS
CBS
CBS
CBS
ruimte)
Toelichting indicator Verwijzingen Halt Het aantal verwijzingen Halt per 1.000 jongeren. Jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door de politie of leerplichtambtenaren naar Bureau Halt verwezen voor een passende Halt-straf. Zij krijgen leeropdrachten en er volgen gesprekken met de jongere en de ouders. Op deze manier kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout hebben gedaan, zonder dat zij in aanraking komen met het Openbaar Ministerie (en dus zonder opbouw van een 'strafblad'). Toelichting indicator Winkeldiefstallen Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners. Toelichting indicator Geweldsmisdrijven
73
Het aantal geweldsmisdrijven. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.). Toelichting indicator Diefstallen uit woning Het aantal diefstallen uit woningen, per 1.000 inwoners. Toelichting indicator Vernieling en beschadiging (in de openbare ruimte) Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van vernieling en misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag. Voorbeelden van misdrijven tegen de openbare orde en tegen het openbaar gezag zijn opruiing, huis-, computer- en lokaalvredebreuk, deelneming aan een criminele of terroristische organisatie, openlijke geweldpleging, godslastering, discriminatie en het doen van een valse aangifte. Omdat het delict mensenhandel vaak onder dezelfde feitcode geregistreerd wordt als het delict mensensmokkel worden deze twee delicten samengeteld en weergegeven bij de gewelds- en seksuele misdrijven. nb: Gegevens zijn op moment van schrijven van deze programmarekening nog niet bekend. Indien de gegevens na het schrijven bekend worden kunt u deze vinden op: https://www.waarstaatjegemeente.nl
74
Kaderstellende stukken • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
•
• • • • • • • • • • •
• • • • • • • • •
Sustainable Development Goals VN Klimaatakkoord van Parijs (2015) Wet veiligheidsregio’s Regionaal Crisisplan Algemene Plaatselijke Verordening Teylingen Drank- en Horecaverordening Teylingen VTH-Beleidsplan Gemeente Teylingen 2024-2027 Home | Ruimtelijke ordening Nederland De Omgevingswet | Rijksoverheid.nl Erfgoedwet Convenant Aardgasvrij (2018) Integraal (afval)waterketenplan 2022-2026 Rijksbreed programma Circulaire Economie | Rapport | Rijksoverheid.nl Deltaplan Biodiversiteit Omgevingsbeleid, -programma en -verordening provincie Zuid-Holland, 2020 Fietsplan Samen Verder Fietsen 2016-2025 Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst West-Holland Regionale Nota Bodembeheer 2023-2033 Gemeenschappelijke Regeling Holland Rijnland Regionale Omgevingsagenda, 2021 Holland Rijnland Regionale Energiestrategie (RES) Holland Rijnland 2021 Regionale Strategie Mobiliteit (RSM) Holland Rijnland 2021 Regionale Investeringsagenda Holland Rijnland Regionale Woonagenda Holland Rijnland 2023 Energieakkoord Holland Rijnland (2017) Groene stimulans voor Duin- en Bollenstreek - Holland Rijnland Strategische Agenda Ruimte Duin- en Bollenstreek 2040 Economische agenda Duin- en Bollenstreek Ruimtelijk Economische visie Zuid-Holland Programma Landelijk gebied en duurzame greenport (naar verwachting wordt deze vastgesteld in december 2025 /Q4) Omgevingsvisie Teylingen Woonprogramma Teylingen
2020-2024 Prestatieafspraken Wonen Teylingen Mobiliteitsvisie en Mobiliteitsplan Beleid Laadinfrastructuur Centrumvisie Teylingen Nota Grondbeleid Teylingen 2022-2026 Document Teylingen - 20201109 Plan Duurzame Ontwikkeling Teylingen 2020-2024 Nieuw Lokale Energie Strategie Aardgasvrij | RVO.nl Beleidsplan De Waarde van Groen Integraal Afval Waterketen Plan Afvalstoffenverordening Teylingen 2020 Teylingen speelbeleid 2015-2024 Maatschappelijk werk Teylingen - Kwadraad Groenbeheerplan Teylingen 2022-2031 Bomenbeleid Teylingen Water en Klimaatadaptatie 2024-2028 Parkeerbeleidsplan Teylingen 2024 Huisvestingsverordening Holland Rijnland 2024
75
Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Lasten
Rekening
Begroting
Begroting
Rekening
2024
2025
2025 na wijziging
2025
Thema Gebiedsontwikkeling Ruimtelijke ordening
2.754
1.077
1.721
5.702
Crisisbeheersing en brandweer
2.721
3.044
3.128
2.977
Openbare orde en veiligheid
1.416
1.608
1.633
1.699
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
3.994
4.029
4.114
3.880
Riolering
2.298
2.506
2.484
2.543
Afval
4.304
4.663
4.651
4.836
Milieubeheer
3.406
2.656
2.867
3.763
6
5
5
2
5.373
5.791
5.646
5.697
Parkeren
243
285
293
286
Recreatieve havens
39
32
28
28
Wonen en bouwen
2.119
1.981
2.097
2.126
Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)
2.950
227
2.357
2.613
31.623
27.904
31.024
36.152
Thema Openbare orde en veiligheid
Thema Openbare ruimte en duurzaamheid
Begraafplaatsen en crematoria Thema Verkeer en vervoer Verkeer en vervoer
Thema Wonen
Totaal lasten Baten
Rekening
Begroting
Begroting
Rekening
2024
2025
2025 na wijziging
2025
Thema Gebiedsontwikkeling Ruimtelijke ordening
-1.380
-30
-374
-4.192
Crisisbeheersing en brandweer
-78
-138
-138
-136
Openbare orde en veiligheid
-30
-57
-44
-54
-90
-73
-77
-88
Riolering
-3.424
-3.745
-3.660
-3.770
Afval
-6.522
-6.799
-6.784
-6.899
-975
-667
-667
-2.005
Thema Openbare orde en veiligheid
Thema Openbare ruimte en duurzaamheid Openbaar groen en (openlucht) recreatie
Milieubeheer Thema Verkeer en vervoer
76
Verkeer en vervoer
-460
-223
-335
-401
Parkeren
-18
-5
-16
-19
Recreatieve havens
-81
-99
-89
-86
Wonen en bouwen
-1.069
-1.496
-1.359
-2.204
Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)
-2.270
-236
-2.775
-3.021
Totaal baten
-16.397
-13.568
-16.318
-22.875
Saldo voor resultaatbestemming
15.225
14.339
14.705
13.276
Thema Wonen
Reserves
Rekening
Begroting
Begroting
Rekening
2024
2025
2025 na wijziging
2025
Toevoegingen reserves
4.337
53
410
423
Onttrekkingen reserves
-5.455
-518
-1.231
-1.088
Totaal reserves
-1.118
-465
-820
-665
Saldo na resultaatbestemming
14.107
13.874
13.885
12.611
77
Programma 3 bedrijvigheid Ruimte voor ondernemerschap staat voorop. Wij zien onze rol vooral in het creëren van goede randvoorwaarden om te ondernemen en duurzame ontwikkelingen te faciliteren. Dit houdt niet op bij onze gemeentegrenzen. Wij zetten dan ook vol in op samenwerking in de regio met de Economic Board Duin- en Bollenstreek. Een samenwerking met en door ondernemers, waarbij de gemeenten partner zijn en projecten faciliteren. Goede randvoorwaarden creëren we met een stevige centrumvisie, met het leggen van relaties tussen onderwijs en arbeidsmarkt, met aandacht voor de fysieke en digitale infrastructuur en met het stimuleren van duurzaam handelen. Speerpunten Vanuit de belangrijkste speerpunten in het programma Ondernemend en bruisend Teylingen hebben we sinds 2023: • een bijdrage geleverd aan de uitvoering van de regionale economische agenda via de Economic Board; • uitvoering gegeven aan de integrale centrumvisie via de uitvoeringsagenda; • gezorgd voor gezellige winkelcentra met goede parkeervoorzieningen; • ondernemers gestimuleerd en ondersteund die investeren in innovatie en verduurzaming. Trends en ontwikkelingen Regionale economie In het Interbestuurlijk Programma (IBP) wordt gesproken over regionale economie als versneller. Hiermee is de ambitie uitgesproken te werken aan regionale economische structuurversterking.
De economische agenda Duin- en Bollenstreek heeft een vergelijkbare doelstelling: het versterken van de regionale economie zonder dat het ten koste gaat van de woonaantrekkelijkheid. In 2018 is de Economic Board Duin- en Bollenstreek geïnstalleerd om de doelstellingen van de agenda te behalen. Het jaar 2023 en deels 2024 waren transitiejaren voor de Economic Board. De nieuwe Economic Board is inmiddels volledig operationeel. In 2025 heeft stichting Economic Board Duin- en Bollenstreek constante progressie geboekt in de voortgang van meerdere lopende projecten zoals Remote Sensing II, Regiobranding en het haalbaarheidsonderzoek naar een Campus (de ontwikkeling van een kennis-en leeromgeving waar onderwijs, onderzoek en bedrijfsleven samenkomen op een fysieke locatie). Hiermee zijn op consistente wijze verdere stappen gezet in de ontwikkeling van deze initiatieven. Daarnaast heeft de EBDB meerdere regionale initiatieven ondersteund door inzet van inhoudelijke kennis en expertise, het aangaan van samenwerkingen met andere partijen en middels directe financiële bijdragen. Denk hierbij aan projecten zoals bijvoorbeeld Vier de Lente, de Duin- en Bollenvierdaagse en het ‘Start Up & Lift Off’ incubator programma.
De samenwerking tussen de EBDB en Greenport Duin- en Bollenstreek (GPDB) heeft concretere vorm gekregen en de eerste gezamenlijke stappen zijn gezet richting een structureel programma. Lokale economie De lokale economie in het algemeen en de detailhandel in het bijzonder zijn gedurende de coronacrisis onder druk komen te staan. Daarnaast hebben structurele ontwikkelingen, zoals de opkomst van online winkelen en verdere internationalisering van productieprocessen, gevolgen voor de lokale economie. Aandacht voor de uitvoering van onder andere de detailhandelsvisie is en blijft van belang. In 2025 is het haalbaarheidsonderzoek naar het opzetten van een BIZ in de kernen Voorhout en Sassenheim met positief resultaat afgerond, waarna met een grote meerderheid van stemmen de oprichting van een bedrijveninvesteringszone (BIZ) in beide kernen is gerealiseerd. We blijven met elkaar kritisch volgen welke inhoud en schaal het beste past bij het realiseren van onze lokale en regionale ambities. Bollensector
78
De komende jaren zet de schaalvergroting in combinatie met de krimp van het aantal bedrijven in de bollensector door. Veel bedrijven specialiseren meer en meer. Daarnaast wordt de focus op duurzaam bodembeheer sterker. Door rotatie van gewassen ontstaat vraag naar meer areaal dat geschikt is voor bloembollen. Deze ontwikkelingen leggen een (nog) grotere druk op het ruimtegebruik in de streek. Met de oprichting van de Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (GOM) is in 2009 een start gemaakt met het bijdragen aan een optimale inrichting van de beschikbare ruimte in de streek. Desondanks zien we de afgelopen jaren een ontwikkeling waarin telers meer en meer hectares in andere gebieden opzoeken voor hun teelt. De sector ziet de Bollenstreek nog altijd als haar bakermat vanwege de aanwezigheid van kennispartners (zoals KAVB, BKD en Hobaho) en toeleveranciers, de band met Keukenhof en de aanwezigheid op korte afstand van kennisinstellingen (Leiden, Delft, Amsterdam) en onderwijs (Wellant, Hogeschool Leiden, Hogeschool InHolland). Met het vertrek van Wageningen Plant Research uit Lisse is een disbalans ontstaan tussen de vier O’s (ondernemers, onderwijs, onderzoek en overheid) in de Bollenstreek. Arbeidsmigranten De aanwezigheid van een arbeidsintensieve agrarische bedrijfstak en andere sectoren zoals logistiek, horeca en distributie, leidt tot een toestroom van arbeidsmigranten.
Hierdoor ontstaan verschillende knelpunten. Enerzijds gaat het om deelname van deze doelgroep aan onze lokale samenleving, anderzijds om illegale of slechte huisvestingssituaties. Een integrale afweging moet leiden tot oplossingen voor integratie en huisvesting. Daarbij is het belangrijk het evenwicht te bewaren ten opzichte van de andere doelgroepen. In 2023 is een BOB-traject (Beeldvorming, Oordeelvorming, Besluitvorming) gestart met de raad om te komen tot een plan van aanpak voor arbeidsmigranten. Recreatie en toerisme De vraag uit de samenleving naar goede recreatiegebieden neemt steeds verder toe. Mensen hebben de behoefte om dicht bij huis te recreëren. De noodzaak groeit om deze vraag in regionaal verband op te pakken en zo onze doelen voor recreatie en toerisme te bereiken. We werken hieraan in de Duin- en Bollenstreek en in het Hollands Utrechts Plassenberaad. Maar ook lokaal werken we aan het versterken van het toeristisch en cultureel aanbod. Door natuur te combineren met extensieve recreatie kunnen natuurgebieden versterkt en behouden worden voor de toekomst. De ontwikkelingen in de agrarische en recreatieve sector hebben invloed op de invulling van het buitengebied en bieden kansen voor (uitbreiding van) recreatieve activiteiten. In 2023 is gestart met de evaluatie van het lopende groenprogramma.
Erfgoed We behouden cultureel erfgoed door het te beschermen, te beleven en te benutten. De toenemende leegstand van kerken vraagt om herbestemming en transitie. Hoge energietarieven en klimaatverandering zorgen voor meer initiatieven om monumenten te verduurzamen.
79
Economie Wat willen we bereiken? Doel: Werken aan een vitale en duurzame economie Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
A1
Uitvoering geven aan de Regionale Bedrijventerreinenstrategie Duin- en Bollenstreek (focus op de profilering van bedrijventerreinen, ondanks de beperkte uitbreidingsmogelijkheden).
Is meegenomen bij het voorbereiden van een uitvoeringsprogramma Bedrijventerreinen.
Duurzaamheid, circulariteit en klimaatadaptie vinden we erg belangrijk. We zetten in op realisatie van energieopwekking op bedrijventerreinen
Is meegenomen bij het voorbereiden van een uitvoeringsprogramma Bedrijventerreinen.
We zetten in op realisatie van groene klimaatrobuuste bedrijventerreinen
Is meegenomen bij het voorbereiden van een uitvoeringsprogramma Bedrijventerreinen.
A2
A3
A4
We stimuleren en bevorderen van Is meegenomen bij het voorbereiden economische draagkracht door het van een uitvoeringsprogramma vergroten van de werkgelegenheid, het Bedrijventerreinen en het Holland inzetten op de nieuwe economie en het Rijnland project Human Capital. verkleinen van uitgaande pendel. Dit op basis van de Regionale Bedrijvenstrategie Bollenstreek, de Bedrijvenstrategie van Holland Rijnland en de Human Capital Agenda van Holland Rijnland.
Status
Wat willen we bereiken? Doel:
We willen de centrumgebieden transformeren tot aantrekkelijke winkel- en verblijfsgebieden.
Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
B1
Onze centrumgebieden willen we herinrichten tot aantrekkelijke winkelen verblijfsgebieden met als uitgangspunt concentratie van detailhandel in winkelgebieden.
In december zijn de centrumplannen met beeldkwaliteit vastgesteld
Als uitwerking van de Centrumvisie stimuleren en faciliteren wij het aanleggen van geveltuintjes in het centrum van Warmond.
In het vastgestelde centrumplan Warmond zijn gevelgroen en geveltuintjes als ambitie opgenomen om het centrum van Warmond aantrekkelijker en klimaatadaptief te maken.
B2
Status
80
Wat willen we bereiken? Doel: Inzetten op duurzaamheid en circulariteit Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
C1
We bieden ruimte voor economische Is meegenomen bij het voorbereiden ontwikkelingen die bijdragen aan de van een uitvoeringsprogramma realisatie van sociale en fysieke Bedrijventerreinen. duurzaamheidsambities. Dit doen we in eerste instantie via de bedrijventerreinenstrategie waar we gaan inzetten op circulaire economie. Dat doen we door ruimte te bieden aan bedrijven die onderdeel zijn van de circulaire keten en bedrijven die circulair werken.
Status
Wat willen we bereiken? Doel: Versterken van sociale cohesie en bevorderen van economische samenwerking en werkgelegenheid. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
D1
Door overheden, bedrijven en De Economic Board heeft uitvoering kennisinstellingen met elkaar te gegeven aan haar jaarplan. verbinden dragen we maximaal bij aan een goed functionerende arbeidsmarkt. Dit doen we in eerste instantie binnen de triple-helix organisatie van de Economic Board Duin- en Bollenstreek.
We streven naar volwaardige arbeidsparticipatie bij bedrijven, ketens en samenleving. Daarvoor werken we samen met Holland Rijnland aan een Human Capital Agenda.
Het project Human Capital van Holland Rijnland loopt.
Stimuleren en ondersteunen van de verbinding tussen bedrijfsleven, overheden, kennisinstellingen, de arbeidsmarkt en de maatschappij. Dit doen we in eerste instantie binnen de triple-helix organisatie van de Economic Board Duin- en Bollenstreek.
De Economic Board heeft uitvoering gegeven aan haar jaarplan.
D2
D3
Stand van zaken jaarrekening
Status
81
Wat willen we bereiken? Doel:
Het versterken van de economische positie van de Duin- en Bollenstreek.
Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
E1
Regionaal zetten we in op het creëren van meer banen. Dit doen we door enerzijds samen te werken binnen Holland Rijnland en de Duin- en Bollenstreek aan voldoende en juiste bedrijfslocaties. Anderzijds doen we dit door het centrum te behouden als werklocatie.
Het wordt meegnomenin het project Human Capital van Holland Rijnland. Het is meegenomen bij het voorbereiden van een uitvoeringsprogramma Bedrijventerreinen.
We vergroten de bekendheid van de Duin- en Bollenstreek als merk. Dit doen we door de ontwikkeling en uitrollen van regiobranding. De Economic Board heeft hierin een trekkende rol.
De Economic Board heeft uitvoering gegeven aan haar jaarplan.
We vernieuwen traditionele sectoren als bollenteelt en toerisme. Dit doen we binnen de triple-helix organisatie van de Economic Board Duin- en Bollenstreek.
De Economic Board heeft uitvoering gegeven aan haar jaarplan.
Binnen de regio werken we samen aan een duurzame Greenport om ervoor te zorgen dat de bollenteelt wereldleider blijft op het gebied van bollen- en bloemenkennis. Dit doen we binnen de triple-helix organisatie van de Economic Board Duin- en Bollenstreek.
De stichting Greenport en de stichting Economic Board hebben gekozen voor een lichte manier van samenwerken. De backoffice wordt gedeeld en naast hun eigen programma's hebben ze een gezamenlijk programma. Dit betekent dat we nog met twee partijen samenwerken.
E2
E3
E4
E5
E6
Gezamenlijk versterken we onze De Economic Board heeft uitvoering positie als kennisintensieve maak-regio gegeven aan haar jaarplan. tussen de metropolen op gebied van Space, Unmanned Valley en Flower Science. Dit doen we binnen de triplehelix organisatie van de Economic Board Duin- en Bollenstreek. Met ondernemers, onderwijs en andere overheden overheid werken we samen aan de versterking van de economische positie van de Greenport. Dit doen we binnen de triple-helix organisatie van de Economic Board Duin- en Bollenstreek, de Human Capital Agenda van Holland Rijnland en is samenwerking met de Onderwijs-
Status
De Onderwijs en Arbeidsmarkt Duinen Bollenstreek (OADB) heeft zijn activiteiten beëindigd. Deze opgave wordt verder opgepakt met de EBDB en Holland Rijnland.
82
en Arbeidsmarkt Duin- en Bollenstreek (OADB). Samenwerkingspartners Verbonden partijen
Overige samenwerkingspartners
Holland Rijnland DBS organisatie
Economic Board Duin- en Bollenstreek Stichting Greenport Stichting Monumentenbezit Regiogemeenten Toeristische ondernemers Promotie- / marketingorganisaties Inwoners Vastgoedeigenaren Provincie Zuid-Holland
Recreatie en toerisme Wat willen we bereiken? Doel:
Versterken jaarrond toerisme.
Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
A1
De beleefbaarheid en de bereikbaarheid van de trekpleisters (bijvoorbeeld Ruïne van Teylingen; bollenvelden, landgoederen, Kagerplassen) versterken en verbeteren om kwetsbare gebieden elders in de gemeente te ontzien.
Binnen het project Ruïne van Teylingen zijn verdere stappen genomen zoals de ondertekening van de huurovereenkomst voor de omliggende gronden.
We focussen op jaarrond toerisme en recreatie. We versterken toerisme in de periode oktober tot en met maart.
Hieraan is gewerkt binnen de Tripple Helix organisatie Economic Board DBS.
We stellen een uitvoeringsprogramma op, op basis van de in 2022 vastgestelde Visie op Verblijfsrecreatie.
De uitvoeringsmogelijkheden zijn verder uitgewerkt.
Om toeristen langer vast te houden versterken of ontwikkelen we verblijfsmogelijkheden door revitalisering van recreatieparken en het bieden van ontwikkelingsruimte voor kampeerterreinen en campings.
Er zijn gesprekken gevoerd met een aantal campings over toekomstmogelijkheden.
We steunen de statusaanvraag Nationaal Park Hollandse Duinen middels een operationeel partnerschap.
Met de val van het kabinet is het toekennen van de status van Nationaal Park voor het gebied ‘Hollandse Duinen’ uitgesteld. Er is een positief advies door de Adviescommissie Nationale Parken opgesteld en er ligt
A2
A3
A4
A5
Status
83
een besluit dat ondertekend moet worden door de staatssecretaris. Ondertekening van dat besluit wordt verwacht nadat een nieuw kabinet gevormd is. A6
We verlenen medewerking aan initiatieven die bijdragen aan onze doelen, voortkomend uit het partnerschap met Nationaal Park Hollandse Duinen komen.
Zover er initiatieven waren is daarover meegedacht.
A7
We ontwikkelen een gebiedsplan voor de campings Oosteinde en Wasbeeklaan.
Financiering hiervoor is met het vaststellen van de kadernota geschrapt
A8
We ondersteunen het Bloemencorso bij Er is een corsowagen gefinancierd en de jaarlijkse doortocht. er is bijgedragen aan de organisatie ven het Corso.
A9
We verkennen de mogelijkheid om het We bereiden een bestuursopdracht perceel nabij de Nagelbrug in Voorhout voor. her in te richten als recreatieve locatie.
Wat willen we bereiken? Doel:
Versterken en verbeteren recreatie en recreatieve routes in het Kagerplassengebied en buitengebied.
Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
B1
We zetten in op uitbreiding en optimalisatie van het routenetwerk voor fietsers, wandelaars en de pleziervaart, met aansluiting op het regionale netwerk.
Er zijn kwalitatieve verbeteringen doorgevoerd. In het regionaal bestuurlijk overleg er is een nieuwe begroting vastgesteld met een drie jaren programma voor het wandelnetwerk.
We creëren ommetjes en struinpaden langs onze natuur en ons erfgoed.
Waar mogelijk is hier aan gewerkt.
B2 B3
B4
We werken aan het behoud van het Beide projecten boeken voortgang. cultureel erfgoed in onze gemeente en het zichtbaar maken hiervan. Concrete voorbeelden zijn de ontwikkeling bij de Ruïne van Teylingen en de ontwikkeling van het toekomstig Boekenburgerbos op een archeologische vindplaats. We gaan de mogelijkheden voor verblijven op en aan het water vergroten. Dit doen we door aan te haken op bestaande initiatieven, zoals
Status
De samenwerking met Hollands Utrechtse Plassenberaad en Kansen voor Warmond is voortgezet.
84
Kansen voor Warmond en het Hollands Utrechts Plassenberaad. B5
B6
We gaan onderzoeken of en waar mogelijkheden gecreëerd kunnen worden om woonschepen en innovatieve concepten voor recreatief gebruik te ontwikkelen.
Er zijn geen initiatieven geweest die kansen boden.
We inventariseren de behoefte voor het opstellen van een nieuw regionaal uitvoeringsprogramma groen en recreatie.
Uit de evaluatie in 2024 is de aanbeveling gekomen om een nieuwe groenprogramma op te stellen. Het BO Groen heeft gevraagd om een inventarisatie van lopende en kansrijke projecten. Deze is deels uitgevoerd. Door een andere invulling van de coördinerende rol van Noordwijk is de uitvoering vertraagd.
B7
We exploiteren de Pont over de Zijl, mede namens Leiden en Leiderdorp.
De pont heeft het gehele seizoen gevaren.
B8
We ondersteunen de stichting Voetveer Warmond bij het in standhouden van de Zwanburgerroute.
De stichting heeft een subsidie gekregen en het hele seizoen gevaren.
We stimuleren het in stand houden van de pontjes rondom de Kagerplassen.
De pontjes hebben gevaren.
B9
Samenwerkingspartners Verbonden partijen
Overige samenwerkingspartners
Holland Rijnland Greenport Ontwikkelingsmaatschappij B.V. DBS organisatie.
Economic Board Duin- en Bollenstreek Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek Regiogemeenten Provincie Zuid-Holland
85
Erfgoed Wat willen we bereiken? Doel:
Onze landschappen zijn toekomstbestendig en toegankelijk
Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
A1
Voor de strandwallen leggen we de focus op de cultuurhistorische en recreatieve waarde van de landgoederenzone.
Dit is meegenomen in de omgevingsvisie en in deelname aan de erfgoedtafel van de provincie ZuidHolland over landgoederen.
Status
Wat willen we bereiken? Doel:
Beschermen en versterken van erfgoed, monumenten en cultuurhistorie
Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
B1
We vertellen het verhaal van kastelen, landgoederen, boerderijen, Trekvaart en de Kagerplassen, met aandacht voor de ontstaansgeschiedenis van de drie dorpen.
We laten het erfgoed beleven op Open Monumentendag en andere gelegenheden.
B2
We promoten culturele activiteiten in alle drie de dorpen.
Meegedaan met Open Monumentendag.
B3
We bieden ruimte aan passende herbestemming en herontwikkeling van erfgoed.
Herbestemming en herontwikkeling van de Ruïne van Teylingen
Status
Wat willen we bereiken? Doel:
De Ruïne van Teylingen, beter beleefbaar maken en aantrekkelijk als recreatiegebied voor inwoners en toeristen. Daarmee bevorderen we het toerisme het jaar rond.
Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1
Stand van zaken jaarrekening
We gaan door met de vastgestelde De huurovereenkomst van grond en strategie voor de ontwikkeling van de opstallen is getekend door ruïne van Teylingen, de ontwikkelaar en architect. Westerbeekschuur, het Kaaspakhuis en de omliggende terreinen voort.
Status
86
Wat willen we bereiken? Doel:
Beschermen en benutten archeologie
Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
D1
We zijn gestart met de aanleg van het Boekenburgerbos op een archeologische vindplaats. We hebben rekening gehouden met archeologie bij de ontwikkeling van Langeveld.
We benutten kansen om archeologie zichtbaar te maken in de omgeving.
Status
Wat willen we bereiken? Doel:
Erfgoed dichter bij huis brengen voor recreatie en toerisme
Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit
Activiteit omschrijving
Stand van zaken jaarrekening
E1
We werken aan het behoud van het erfgoed in onze gemeente en het zichtbaar maken hiervan.
De huurovereenkomst van grond en opstallen is getekend door ontwikkelaar en architect.
We verbeteren de beleefbaarheid van de ruïne van Teylingen.
De huurovereenkomst van grond en opstallen is getekend door ontwikkelaar en architect.
De ruïne en omliggende gronden ontwikkelen we als jaar-rond recreatieve trekpleister voor de inwoners, de regionale recreant en de nationale toerist.
De huurovereenkomst van grond en opstallen is getekend door ontwikkelaar en architect.
We borgen jaar-rond vrije toegang tot de ruïne van Teylingen en op afspraak voor rondleidingen, partijen en groepsuitjes.
Kan niet door Teylingen geborgd worden, alleen door de eigenaar Stichting Monumentenbezit. Wel sporen we de eigenaar aan om vrij toegang te verlenen.
E2
E3
E4
Status
Samenwerkingspartners Verbonden partijen
Overige samenwerkingspartners
Holland Rijnland Omgevingsdienst West-Holland
Provincie Zuid-Holland Buurgemeenten Inwoners Bedrijven Cultuurhistorische verenigingen Erfgoedhuis Zuid-Holland Stichting Dorp, Stad en Land
87
Verbonden partijen Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
Beleidsindicatoren Indicator Functiemenging
Eenheid
Realisatie Realisatie Begroting Realisatie 2023 2024 2025 2025
NL
Bron
Index die verhoudingswaarde aangeeft tussen banen en
50,4%
50,6%
51%
nb*
174,6
183,9
160
nb*
2024: 54,5 %
LISA
woningen Vestigingen (van
Aantal per 1.000 inwoners
bedrijven)
in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar
2024: 191,4
Toelichting indicator Functievermenging De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen. Toelichting indicator Vestigingen (van bedrijven) Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-65 jaar. nb: Gegevens zijn op moment van schrijven van deze programmarekening nog niet bekend. Indien de gegevens na het schrijven bekend worden kunt u deze vinden op: https://www.waarstaatjegemeente.nl
Kaderstellende stukken • • • • • • • • • • • • • • •
Economische agenda Duin- en Bollenstreek, visie 2030 en uitvoeringsprogramma Meerjarenprogramma Greenport Duin- en Bollenstreek 2017-2020 Bedrijventerreinenstrategie Holland Rijnland Regionale Investeringsagenda Holland Rijnland Koersdocument Holland Rijnland Kantorenstrategie Holland Rijnland Regionale Bedrijventerreinenstrategie Bollenstreek Programma Landelijk Gebied Duurzame Greenport DBS (vastgesteld medio 2025-2026) Beleidskader Gemeentelijke Monumenten Beleidsregel Zonnepanelen op monumenten Erfgoed Verordening Teylingen 2018 Subsidieverordening BBO 2020 Subsidieverordening gemeentelijke monumenten Teylingen Visie gebouwd erfgoed 2018 Visie Immaterieel erfgoed Teylingen 2018 Archeologische waardenkaart 2020
88
LISA
Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Lasten
Rekening
Begroting
Begroting
Rekening
2024
2025
2025 na wijziging
2025
Thema Lokale economie Economische promotie
227
243
376
294
1.154
946
2.148
1.707
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
138
157
126
100
Economische havens en waterwegen
30
30
30
30
1.549
1.376
2.680
2.131
Thema Regionale economie Economische ontwikkelingen
Totaal lasten Baten
Rekening
Begroting
Begroting
Rekening
2024
2025
2025 na wijziging
2025
Thema Lokale economie Economische promotie
-232
-171
-171
-220
Economische ontwikkelingen
-324
-160
-192
-192
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
-47
-47
-47
-50
Totaal baten
-603
-378
-410
-462
Saldo voor resultaatbestemming
948
999
2.270
1.669
Thema Regionale economie
Reserves
Rekening
Begroting
Begroting
Rekening
2024
2025
2025 na wijziging
2025
Toevoegingen reserves
100
0
40
0
Onttrekkingen reserves
-295
0
-845
-845
Totaal reserves
-195
0
-805
-845
Saldo na resultaatbestemming
753
999
1.465
824
89
Programma 4 Bestuur en ondersteuning De waardering van inwoners, ondernemers en bestuurlijke partners in de gemeente wordt in belangrijke mate bepaald door hoe wij als gemeenten met hen in verbinding staan. Sterk en rechtvaardig in ons optreden tegen criminaliteit, verstoring van de openbare orde en bij het uitvoeren van taken op het vlak van toezicht en handhaving. Mensgericht, betrouwbaar en dienstbaar waren kernwoorden die vanuit de commissie zijn meegegeven voor een toekomstbestendige dienstverlening. In de regio is strategisch partnerschap en een duidelijke eenduidige boodschap van belang. Tot slot is bij initiatieven vanuit de samenleving een open en faciliterende houding essentieel. Deze verschillende rollen gaan dus ook gepaard met verschillende manieren van in verbinding staan en alle rollen zijn daarin belangrijk voor een sterk lokaal bestuurd. In 2025 hebben we laten zien dat we opnieuw stappen hebben gezet om hierin te groeien. In het bewaken en bewaren van de openbare orde hebben we geleerd van de incidenten die zich hebben voorgedaan en van de demonstraties tegen de uitvoering van de Spreidingswet. Voor een toekomstgerichte dienstverlening is gewerkt aan een brede verkenning.
Hiervoor is gebruik gemaakt van relevante informatie van de afgelopen jaren, is er onderzoek gedaan naar de bereikbaarheid van de gemeente, heeft het college het initiatief genomen voor een 213a onderzoek naar het contact met de samenleving en zijn de uitkomsten hiervan besproken in de commissie. In de regionale samenwerking is de besluitvorming over het bestuursconvenant voor DBS een mijlpaal en is er hard gewerkt aan het operationaliseren van de Regiodeal, zodat de beschikbare middelen voor de samenleving kunnen worden ingezet. Op participatie wordt vooral geleerd door het te doen. In allerlei projecten is dit zichtbaar voor de samenleving. Tegelijk zijn de griffie en de organisatie in 2025 ook van start gegaan met het komen tot een nieuwe participatieverordening die per 1 januari 2027 moet ingaan. Tot slot vraagt sterk lokaal bestuur om beheersing en verantwoording. Onderdeel van de rechtmatige overheid is het kunnen monitoren en sturen op deze ontwikkeling. In 2025 is het gelukt om goede stappen te zetten op het vlak van de financiën en de rechtmatigheidsverantwoording gezien het rapport van bevindingen over 2024 en de boardletter over 2025 van de accountant.
90
91
Dienstverlenende overheid Wat willen we bereiken? Doel: In lijn met de nieuwe bestuursopdracht en aan de hand van de wettelijke eisen werken wij continu aan de verbetering van de dienstverlening. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Omschrijving A1 We ontwikkelen een visie op dienstverlening op basis waarvan het dienstverleningsconcept wordt opgesteld.
A2
A3
Wij investeren in de verdere ontwikkeling van de dienstverlening door het doorlopend uitvoeren van een klanttevredenheidsonderzoek (balie en telefonie), het laten uitvoeren van een kwalitatief en kwantitatief onderzoek naar onze gemeentelijke brede dienstverlening, het digitaliseren van producten en ediensten, de uitbreiding van de functionaliteit van het Omgevingsloket, deelname aan Waarstaatjegemeente.nl en de uitbreiding van de Chatbot (Gem).
We monitoren de reisdocumentenpiek zodat de dienstverlening aan de balie op peil blijft.
Stand van zaken jaarrekening Voorafgaand aan het opstellen van de visie zijn we in 2025 gestart met een verkenning naar de gemeentelijke dienstverlening. Met deze verkenning brengen we in beeld hoe inwoners onze dienstverlening ervaren, hoe de organisatie zelf de dienstverlening ziet, welke ontwikkelingen op ons afkomen en welke keuzes daarbij horen. Op basis van deze inzichten bepalen we het gewenste ambitieniveau en stellen we vast welke stappen nodig zijn om dit te bereiken. De volledige verkenning, inclusief een advies voor het vervolg, leveren we volgens planning op (eind eerste kwartaal van 2026). In 2025 is geïnvesteerd in het in kaart brengen van de kwaliteit en beleving van onze dienstverlening. In het kader van de 'Verkenning aanpak toekomstbestendige dienstverlening' zijn bestaande onderzoeken geanalyseerd om een integraal beeld te vormen van hoe inwoners de gemeentelijke dienstverlening ervaren. Daarnaast is een verdiepend onderzoek naar telefonische en digitale bereikbaarheid uitgevoerd en is onder medewerkers van HLTsamen een brede enquête uitgezet om interne knelpunten en kansen te identificeren. De gecombineerde bevindingen worden inclusief een advies voor vervolgstappen opgeleverd in het eerste kwartaal van 2026.