Document · PDF

1. Programmabegroting Teylingen 2026-2029 - 3 oktober definitief

Gemeenteraad 6 november 2025, gemeente TeylingenBij agendapunt: Programmabegroting Teylingen 2026-202932.291 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Waar mogelijk worden onderhoudsactiviteiten gelijktijdig en integraal uitgevoerd.

We zetten in op het verkrijgen van subsidies.

We zoeken de samenwerking met gebruikers van de buitenruimte actief op.

Wat willen we bereiken? Doel: Omgaan met energietransitie en ruimte voor innovatie in de ondergrond. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving B1

In het proces van vergunningverlening zoeken we naar een optimale aanpak en samenvoeging van activiteiten in de ondergrond. Hierin werken we samen met vergunningaanvragers en partners in de fysieke leefomgeving zoals nutsbedrijven.

We bieden ruimte aan de uitrol van glasvezel en nieuwe netwerkverbindingen, maar zijn scherp op de staat van onze kapitaalgoederen na door derden uitgevoerde werkzaamheden.

Wat willen we bereiken? Doel: Een functionerend rioolstelsel en aanpak van waterproblematiek. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1

Centrumvisie Teylingen: De herontwikkeling en herinrichting van de centra in Teylingen biedt kansen om onderhoud aan en vervangingen van riolering uit te voeren, hemelwater af te koppelen en te combineren met een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte. In samenwerking met het programmateam wordt gekeken in hoeverre een en ander inpasbaar is in het boven- en ondergrondse ontwerp, evenals wat binnen de beschikbare middelen ook uitvoerbaar is.

De omgeving Lindenlaan en Platanenlaan is een bekend locatie van wateroverlast. In navolging op een onderzoek naar mogelijke maatregelen in de riolering, de inrichting van de openbare ruimte en het watersysteem wordt een ontwerp voor een hemelwaterrioolstelsel opgesteld. Aan de hand daarvan wordt in 2026 een projectopdracht opgesteld voor als eerste de Lindenlaan, in samenwerking met de asset Wegen vanuit hun onderhoudsopgave.

Het rioolstelsel aan de zuid-oostzijde van de Kagerplassen (omgeving Vennemeer, Sweilandpolder en Boekhorsterweg) loost op het rioolstelsel van de gemeente Kaag en

Braassem. Vanwege de druk die dit op de capaciteit van hun rioolstelsel geeft loopt in samenwerking met gemeente Kaag en Braassem een onderzoek naar de hoeveelheid afvalwater dat wordt afgevoerd, het functioneren van beide rioolstelsels en de mogelijke verbeteringen. C4

Bij zware regenval vinden overstorten plaats vanuit het gemaal nabij Auto Cors. We onderzoeken de capaciteit en het functioneren van het rioolstelsel, evenals het lozingsgedrag van de diverse percelen.

We maken een plan om hemelwaterafvoer af te koppelen en een gescheiden rioolstelsel te maken. Dit geeft voor de komende jaren per straat inzicht in de benodigde diameter hemelwaterafvoer. Dat geeft direct input voor onderhoudsprojecten, herinrichting of bij ontwikkeling van woningbouw. Hiermee krijgen we meer zicht op de daartoe benodigde investeringen in de komende decennia.

We geven uitvoering aan het in 2024 vastgestelde Programma Water- en Klimaatadaptatie. In 2024 zijn alle beschoeiingen gedigitaliseerd, hiermee kunnen we de stukken voor de uitvraag (aanbesteding) voltooien voor een meerjarige uitvoeringsplanning.

Wat willen we bereiken? Doel: Een wegenstelsel dat past bij de wensen van gebruikers. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit

Activiteit omschrijving

We stellen een nieuw beleidsplan Wegen op.

We geven uitvoering aan de meerjarenprogrammering onderhoud wegen , waarbij we het uitvoeringsprogramma mobiliteit meewegen. Daarnaast stemmen we af tussen diverse andere eigenaren van wegen en hun activiteiten (provincie en Rijk).

In samenwerking met Lisse en Hillegom doen we een pilot met de toepassing van diverse waterdoorlatende verharding.

We voeren het beheerplan Civiele Kunstwerken 2024-2028 uit, zoals dat in mei 2024 is vastgesteld door het college.

Wat willen we bereiken? Doel: Sterk wijkgroen in de dorpen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving E1

Wij geven uitvoering aan het Groenbeheerplan. In de uitvoering wordt expliciet rekening gehouden met actuele maatschappelijke opgaven, zoals klimaatadaptatie, het versterken van biodiversiteit, het tegengaan van hittestress en het bevorderen van participatie. Daarbij wordt tevens gestuurd op de beschikbare financiële middelen.

Het uitvoeringsprogramma Vergroening Teylingen wordt voortgezet. In 2025 zijn extra bomen aangeplant in Warmond; in 2026 ligt de focus op Sassenheim. Hierbij worden bewoners actief betrokken bij de inrichting en keuzes, om zo draagvlak en betrokkenheid te vergroten. De maatregelen dragen bij aan biodiversiteit, klimaatadaptatie en een aantrekkelijker leefomgeving.

We zetten in op het vergroten van het kroonvolume. Dit doen we door het plaatsen van de juiste boom op de juiste plek, waarbij we zowel boven- als ondergronds ruimte geven aan de boom om het kroonvolume te laten toenemen. Hiermee leveren we een

meetbare bijdrage aan maatschappelijke opgaven zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit en leefkwaliteit. Grotere kronen zorgen voor verkoeling, waterregulatie, luchtzuivering en bieden meer ecologische waarde. Dit maakt het kroonvolume een effectievere indicator voor de structurele bijdrage van groen dan het aantal bomen alleen. E4

Waar mogelijk wordt het groenareaal in de openbare ruimte uitgebreid, onder meer door het vergroenen van speelplekken en het vervangen van overbodige verharding door beplanting en bomen. Deze werkzaamheden worden zoveel mogelijk geïntegreerd met projecten binnen andere beheerdisciplines, zoals wegen, riolering en spelen. Door deze samenhangende aanpak worden uitvoeringsmomenten optimaal benut, overlast voor bewoners geminimaliseerd en kosten bespaard. De maatregelen leveren tegelijkertijd een bijdrage aan klimaatadaptatie, versterken de biodiversiteit en bevorderen een aantrekkelijke en toekomstbestendige leefomgeving

We breiden het ecologisch beheer en onderhoud verder uit, met behoud van het huidige kwaliteitsniveau. Daarbij zetten we in op het vergroten van de ecologische waarde van bermen, plantsoenen en graslanden, onder meer door gefaseerd maaibeheer, natuurlijker inrichting en het stimuleren van inheemse beplanting.

Wat willen we bereiken? Doel: Een veilig en prettig verlichte openbare ruimte. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving F1

We zetten in op verdere verduurzaming van de openbare verlichting door de verlichting, binnen de kaders van veiligheid en leefbaarheid, te dimmen daar waar en wanneer dan kan.

We zorgen voor een nieuw onderhoudscontract openbare verlichting in samenwerking met Noordwijk en Katwijk.

Ten behoeve van het verhogen van de veiligheid zetten we in op het verlichten en het verbeteren van de verlichting op vrijliggende voetgangersoversteekplaatsen.

at willen we bereiken? Doel: Een openbare ruimte waar het prettig verblijven en recreëren is. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving G1

We maken een inventarisatie van alle objecten in de buitenruimte en stellen (nieuwe) beheerplannen op. Te denken valt aan: beeldende kunstwerken, watertappunten, bankjes, informatieborden, etc.

We herijken het beleidsplan spelen en stellen een beheerplan vast voor sport- en spelobjecten in de buitenruimte.

Wat willen we bereiken? Doel: Een schone leefomgeving en goede omgang met grondstoffen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving H1

We stellen een assetmanagement- en beleidsplan voor afval vast. Daarbij zien we afval als bron van grondstoffen in een zo circulair mogelijke economie.

We stellen uitgangspunten vast voor de omgang met vrijwilligers in de aanpak van

(zwerf-)afval. H3

We dragen zorg voor educatie over afval cq. grondstoffen.

We bereiden een aan-/uitbesteding voor, voor de omgang met afval in gemeente Teylingen. Dit wil zeggen: het ophalen van huishoudelijk afval, het legen van openbare prullenbakken en eventueel de bedrijfsvoering van de milieustraat.

Hoe gaan we dit meten? We vinden we het belangrijk om meldingen in de openbare ruimte te behandelen en we streven daarbij naar een zo’n volledig mogelijke afhandeling. Binnen onze gemeente worden meldingen openbare ruimte aangemaakt en geregistreerd met de tool Fixi. Via dit systeem komen de meldingen binnen bij de organisatie, waarna vervolgens gehandeld kan worden om deze meldingen op te lossen. Samenwerkingspartners Verbonden partijen

Overige samenwerkingspartners

Meerlanden PreZero Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen. 2.2.4 Duurzaamheid Doelstellingen Met de omgevingsvisie sturen wij aan op een duurzame, toekomstbestendige gemeente. Het doel daarvan is dat ook toekomstige generaties kunnen voorzien in hun eigen behoeften. Dit ligt in lijn met het klimaatakkoord van Parijs en de Europese en nationale doelstellingen die daaruit voortkomen. In die duurzame, toekomstbestendige gemeente: • draagt de energievoorziening niet meer bij aan klimaatverandering; •

wordt de biodiversiteit behouden en versterkt door ecosystemen te beschermen;

•

is de omgeving gezond, ook bij extreme weersomstandigheden;

•

zijn materialen zoveel mogelijk afkomstig van hernieuwbare bronnen en worden ze steeds zo hoogwaardig mogelijk hergebruikt.

Om deze doelen te bereiken moeten we op een andere manier omgaan met onze energievoorziening, openbare ruimte en grondstoffen. Die veranderingen zijn zodanig van aard dat er sprake is van transities die effect hebben op de maatschappij als geheel. Deze transities hebben gevolgen voor toegepaste technieken, infrastructuur, regels, economische verdienmodellen, organisatievormen en gedrag. Dat gaat niet vanzelf en overstijgt het individuele belang. Daarom heeft de overheid een belangrijke rol in het op gang brengen van deze transities. Daarvoor geven we, onder andere met Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI), het goede voorbeeld. Programmatische aanpak verduurzaming Wij zijn van mening dat toekomstbestendig denken en doen regulier onderdeel moet zijn van alle werkzaamheden, processen en beleidsinstrumenten. Voor de energievoorziening, biodiversiteit, klimaatadaptatie en circulariteit is dat nog niet voldoende gerealiseerd. Met een programmatische aanpak wordt hier aan gewerkt: • Energietransitie De ambitie om in 2050 een energieneutrale gemeente te zijn, is gezamenlijk met de gemeenten in Holland Rijnland vastgelegd (Energieakkoord HR 2017/2025) en uitgewerkt in de Regionale Energie Strategie (RES 1.0, juni 2021). De RES is lokaal vertaald in de Lokale Energiestrategie en Transitievisie Warmte (LES en TVW, medio 2021) en uitgewerkt

in concrete projecten in het Uitvoeringsprogramma Energietransitie 2022-2026 (UP). Hierbij werken we toe aan het uitfaseren van fossiele energiesystemen. Dat doen we door op het energiegebruik te besparen en energie duurzaam op te wekken. •

Toekomstbestendige leefomgeving De “landelijke maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving” beschrijft zes thema's die van invloed zijn op de (toekomstige) kwaliteit van de leefomgeving: biodiversiteit en natuurinclusiviteit, droogte, hitte, wateroverlast, bodemdaling en overstromingen. De verantwoordelijkheid voor de thema’s bodemdaling en overstroming ligt bij het Hoogheemraadschap van Rijnland. De gemeente is verantwoordelijk voor de andere vier thema’s en betrekt die bij de het ontwikkelen van bouwlocaties en de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Met het Programma Water en Klimaat Adaptatie wordt invulling gegeven aan wateroverlast. De maatregelen uit dat programma dragen ook bij aan het tegengaan van droogte en hitte. Voor biodiversiteit en natuurinclusiviteit worden een Soorten Management Plan opgesteld en er wordt een overkoepelend instrumentarium voor toekomstbestendig ontwikkelen ingericht als opvolger van methode DGO (Duurzame GebiedsOntwikkeling).

•

Circulariteit en grondstoffen De landelijke doelstelling is om in 2030 de helft minder primaire grondstoffen te gebruiken en volledig circulair te zijn in 2050. Er is samenwerking met de provincie Zuid-Holland op deze doelstellingen die regionaal zijn geïntegreerd in de Regionale Investeringsagenda van Holland Rijnland en het Uitvoeringsprogramma van de Duin en Bollenstreek/Economic Board. Dit geeft invulling aan de klimaat en grondstof ambities uit onze omgevingsvisie. Voor de gemeente is dit vertaald in een Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie (20252028) met concrete acties die bijdragen aan meetbare doelen.

CDOKE Voor de programmatische aanpak wordt gebruik gemaakt van de Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE). Deze gelden moeten voor minimaal 90% worden ingezet voor capaciteit. Resterende middelen kunnen voor uitvoering gebruikt worden. Er is tot en met 2026 CDOKE budget beschikbaar. Het Rijk geeft aan dat er voor 2027 tot 2030 een vergelijkbare regeling opgezet wordt. Zodra deze regeling beschikbaar komt, doet de gemeente hiervoor een aanvraag. Uitvoeringsorganisatie In de huidige situatie is de uitvoering van duurzaamheid die gericht is op bewoners en bedrijven met verschillende opdrachten ingevuld. Dat zorgt voor een diffuus beeld voor bewoners en bedrijven als ze hulp zoeken om te verduurzamen. Door deze uitvoering te bundelen via één loket (een uitvoeringsorganisatie) ontstaat een eenduidig beeld voor bewoners en bedrijven en kan het vanuit de organisatie ook efficiënt en doelmatig aangestuurd worden. In 2026 start een uitvoeringsorganisatie vóór en dóór de Bollenstreek. Komende twee jaar worden de taken van dit “duurzaamheidscentrum” gecontroleerd op- en uitgebouwd. Wat willen we bereiken? Doel: In 2030 willen we 15% energiebesparing in de gebouwde omgeving ten opzichte van 2014; in 2050 willen we een energieneutrale gemeente zijn.

Het Uitvoeringsprogramma Energietransitie legt hiervoor de focus op isolatie, warmte en het opwekken van energie. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit

Activiteit omschrijving

Via de Lokale Aanpak Isolatie blijven we inwoners met risico op energiearmoede ondersteunen met het krijgen van een beter geïsoleerde woning en een lager energierekening.

We stellen een Soortenmanagementplan (SMP) op zodat onder andere eenvoudiger geïsoleerd kan worden.

Samen met de Bollenstreek gemeenten verkennen we de haalbaarheid van een regionaal collectief warmtesysteem vanuit het project Duurzaam Warmtenet Bollenstreek.

We zetten ons in om zoveel mogelijk daken gevuld te krijgen met zonnepanelen. Hiervoor werken we samen met de lokale energiecorporatie.

We werken samen met de netbeheerder aan het oplossen en voorkomen van netcongestie. Zo zijn we bezig met het verzwaren van het elektriciteitsnet in Sassenheim door de realisatie van een nieuw onderstation.

Wat willen we bereiken? Doel: We willen een gezonde, biodiverse en klimaatadaptieve leefomgeving waar het prettig verblijven is. Nu en in de toekomst. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit

Activiteit omschrijving

We voeren de maatregelen voor het soortenmanagementplan uit (zie ook A2)

We stellen een programma toekomstbestendige leefomgeving op waarin de thema’s uit de landelijke maatlat uitgewerkt worden.

Met de bewustwordingscampagne “Alle Tuinen Groen”, met geveltuinen en adoptiegroen stimuleren en faciliteren we inwoners om te vergroenen met als doel de fysieke leefomgeving biodiverser en klimaatadaptiever te maken.

We voeren, in lijn met de landelijke cyclus, geactualiseerde stresstesten uit en voeren daarover de dialoog met maatschappelijke partners.

Wat willen we bereiken? Doel: We willen voldoen aan de landelijke doelstellingen op het gebied van circulariteit: 50% minder grondstoffen in 2030 en volledig circulair en klimaatneutraal in 2050. Hiervoor gaan we Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen, stimuleren we circulair en biobased bouwen en stimuleren we bedrijven en bewoners. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1

We doen minimaal op niveau 1 ervaring op met de MVI-criteriatool.

We vragen bij de helft van onze inkopen uit het inkoopjaarplan circulair uit.

We vragen bij 25% van onze aanbestedingen in de grond, weg- en waterbouw circulair uit.

Bij sloop onderzoeken we bij minimaal 1 project de mogelijkheden om dat circulair te doen.

In projecten streven we naar 50% losmaakbare constructies, bijv. 25% hergebruikte materialen en 25% biobased grondstoffen.

We geven het goede voorbeeld door het opzetten van een energie- en CO2managementsysteem.

Wat willen we bereiken? Doel: Het programmatisch werken aan duurzaamheid heeft tot doel om toekomstgericht denken en doen vast onderdeel te laten worden van alle (relevante) werkzaamheden. Door deze werkwijze te borgen in proces- en werkafspraken en regulier onderdeel te maken van de P&C cyclus kan er transparant gestuurd kan worden op de gestelde duurzaamheidsambities. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit

Activiteit omschrijving

We investeren in ontwikkeling van kennis en ervaring van medewerkers.

We vervangen ons instrument Duurzame GebiedsOntwikkeling door een actuele en in de markt veel gebruikte versie. Met dat nieuwe instrument concretiseren en borgen we duurzaamheid in de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan, de LIOR (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte), anterieure overeenkomsten en de werkprocessen.

We onderzoeken de mogelijkheid om samen te werken met verschillende actoren (initiatiefnemers, welzijnswerk, MKB en andere relevante partijen) om de vele lokale initiatieven die gericht zijn op energie besparen en -opwekken, vergroening en circulaire economie te bundelen.

Wat willen we bereiken? Doel:

Goede samenwerking met de Omgevingsdienst West-Holland om de leefomgeving gezond en veilig te houden.

Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit

Activiteit omschrijving

We voeren regie op de Omgevingsdienst West-Holland en de taken die door hen worden uitgevoerd.

Samenwerkingspartners Verbonden partijen

Overige samenwerkingspartners

Omgevingsdienst West-Holland

Provincie Zuid-Holland RES Holland Rijnland Liander Circulair West Energiecoöperatie Hoogheemraadschap Rijnland

Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.

2.2.5 Wonen Inleiding De identiteit van Teylingen kenmerkt zich onder andere door rustig wonen tussen de grote steden, nabij de stad Leiden, midden in de Randstad en goed verbonden via weg en spoor. De woningmarkt staat echter onder druk, er is een flinke woningbouwopgave in de aankomende jaren. Huishoudens worden kleiner, waardoor er behoefte is aan kleinere woningen. Het beleid is gericht op langer thuis wonen (wonen met zorg).

Wat staat ons in 2026 en volgende jaren te doen om aan één van de hoofdopgaven In de Omgevingsvisie Teylingen 'Fijn wonen voor iedereen' tegemoet te komen? De afgelopen jaren zijn er te weinig woningen gebouwd in het betaalbare segment. Om de woningbouwopgave aan te pakken en het bouwtempo te versnellen heeft het Rijk hierin een regierol gepakt. Deze nieuwe rol heeft onder andere geleid tot Nationale Prestatieafspraken en een Nationale Woon- en Bouwagenda. Hierin is vastgelegd dat 65% van het aantal nieuwbouwwoningen in het betaalbare segment moet worden gebouwd. Ook zijn landelijk 35 regionale woondeals gesloten tussen overheden, woningcorporaties, bouworganisaties, huurders, netbeheerders en drinkwaterbedrijven. De Regionale Realisatieagenda Wonen Holland Rijnland omvat belangrijke afspraken tot 2030 over tempo, aantallen, locaties en prijssegmenten voor nieuwbouwwoningen. Vanuit dat beleid en kaders zijn ook regionaal afspraken gemaakt en vastgelegd in de Regionale Woonagenda. Tot 2030 werken partijen met elkaar samen aan de uitvoering via woon- en versnellingstafels om knelpunten op te lossen en de woningbouwproductie te versnellen.

Sinds het Rijk de regierol op de volkshuisvesting heeft opgepakt, is en wordt een veelheid aan beleidsplannen en wetgeving opgesteld en stimuleringsmaatregelen getroffen: de Wet goed verhuurderschap, de Wet betaalbare huur, de Wet versterking regie volkshuisvesting en de wijziging van de Huisvestingswet die de mogelijkheden voor lokale toewijzing van om huur- en koopwoningen verruimt. De wet Versterking regie volkshuisvesting die naar verwachting per 2026 in werking treedt, zorgt voor de wettelijke verankering van alles wat op het gebied van volkshuisvesting in gang is gezet. De wet geeft het Rijk, de provincies en gemeenten de wettelijke instrumenten om samen en met regionale afstemming regie te voeren op de volkshuisvesting. Zo hebben overheden meer grip op hoeveel, waar en voor wie er wordt gebouwd, kan er sneller gebouwd worden en kunnen kwetsbare mensen met urgentie een woning krijgen. Op regionaal en lokaal niveau is een sterkere focus op wonen en zorg (met name voor ouderen) en de huisvesting van aandachtsgroepen de komende tijd cruciaal. Het Woonprogramma 2020-2024 is beëindigd. In 2026 wordt gestart met het opstellen van een Volkshuisvestingsprogramma onder het regime van de Omgevingswet. Het Volkshuisvestingsprogramma een nieuw kader om te sturen op de grote woningbouwopgave in onze gemeente.

Dit programma gaat over de woningbouw en woningbouwprogrammering, balans in de woningvoorraad, woonbehoefte van aandachtsgroepen, leefbaarheid en verduurzaming. Wat willen we bereiken? Doel: Meer diverse woningen bouwen geschikt voor verschillende doelgroepen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving A1

We maken jaarlijks een woningbouwprogramma in de regio. Dit programma gaat ter goedkeuring naar de provincie Zuid-Holland. Het woningbouwprogramma is gericht op ‘bouwen naar kwalitatieve behoefte’ en ‘bouwen naar kwantitatieve behoefte’ en sluit aan op het provinciaal Omgevingsbeleid.

A2 Conform de afspraken uit de Regionale Realisatieagenda Wonen - regio Holland Rijnland (regionale woondeal) en de Regionale Woonagenda zetten we bij de programmering en realisatie van nieuwbouw in op minimaal ‘tweederde betaalbaar’. Van de nieuwbouw is minimaal 30% sociale huur en 35% bereikbaar voor middeninkomens. We zetten voor de middeninkomens in op realisatie van middenhuurwoningen en betaalbare koopwoningen. A3 We zetten in op een continue bouwstroom, zodat de ontwikkeling van de woningvoorraad meegroeit met de ontwikkeling van de woningbehoefte. We werken verder aan de ontwikkeling van een diverse bouwlocaties waaronder de Waaier in Warmond, Langeveld in Sassenheim en Nieuw Boekhorst in Voorhout. A4

We vragen waar mogelijk rijkssubsidies en provinciale subsidies aan die helpen om meer sociale huurwoningen en middenhuurwoningen te bouwen. We maken gebruik van de provinciale Subsidieregeling wonen Zuid-Holland (SRW). Deze regeling bestaat uit meerdere onderdelen. Deze regeling kan helpen om meer sociale huurwoningen en middenhuurwoningen te bouwen, maar ook om meer te bouwen speciaal voor senioren, het versnellen van plannen voor het bouwen van woningen en het aanmoedigen van inwoners om zelf woonvormen te verzinnen.

We passen lokaal maatwerk toe bij de toewijzing van sociale huurwoningen om zoveel mogelijk doorstroom binnen de huidige voorraad te realiseren. Zo kunnen meer huishoudens in een voor hen passende woning gaan wonen.

Wat willen we bereiken? Doel: Voldoende juiste woningen op de juiste plek. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving B1

We geven uitvoering aan het volkshuisvestingsprogramma.

We maken met Stek en Huurdershart (huurdersorganisatie in de Bollenstreek) prestatieafspraken over voldoende beschikbare woningen, betaalbaarheid, voldoende woningen voor diverse doelgroepen, voorraadbeheer en verduurzaming, duurzame woningen, wonen met zorg en de huisvesting van aandachtsgroepen.

We passen lokaal maatwerk toe bij de toewijzing van sociale huurwoningen. We werken de mogelijkheden uit die de gewijzigde Huisvestingswet biedt tot verruiming van lokaal maatwerk: een groter percentage lokaal gebonden woningzoekenden (regionaal), de uitbreiding naar betaalbare koop en de toewijzing aan specifieke beroepsgroepen (lokaal).

We gaan in gesprek met eigenaren van leegstaande winkels buiten het kernwinkelgebied en andere leegstaande panden over herbestemming.

Wat willen we bereiken? Doel: Plekken bieden aan verschillende woonvormen en doelgroepen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1

We zetten juist in op een mix van prijsklassen en woonvormen. We hechten groot belang aan wijken met een goede mix van bewoners. We proberen de doorstroming zo goed mogelijk op gang te houden. Doorstroming lost de schaarste op de woningmarkt niet op, maar draagt wel bij aan een evenwichtige verdeling. We zien we dat met name jongeren en ouderen vaak in de knel zitten op de woningmarkt. Daarom willen we met onze nieuwbouw de doorstroom voor ouderen proberen te faciliteren, zodat ook jongeren een woning kunnen vinden. In het totale nieuwbouwprogramma richten we ons op alle doelgroepen.

We maken verschillende woonvormen mogelijk. Denk hierbij aan Collectief Particulier Opdrachtgeverschap, Skaeve Huse en friendswoningen. Speciale woonvormen voor ouderen waaronder nultredenwoningen, zorggeschikte woningen en geclusterde woonvormen.

We faciliteren de ontwikkeling van tijdelijke sociale huurwoningen en middenhuurwoningen.

Voor de huisvesting van arbeidsmigranten/internationale werknemers blijven we in contact met ondernemende partijen, uitzenders en huisvesters die een primaire rol spelen bij deze opgave. Arbeidsmigranten hebben recht op een gezonde, veilige en fatsoenlijke leefomgeving. We zorgen ervoor dat hun huisvesting voldoet aan de geldende kwaliteitsnormen, zoals vastgelegd in de SNF-richtlijnen.

We voegen in samenwerking met de gemeente Hillegom, Lisse en Noordwijk 12 woonwagenstandplaatsen toe in deze subregio.

Wat willen we bereiken? Doel: Bouwen van energiezuinige en klimaatbestendige woningen en de huidige woningvoorraad verduurzamen. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving D1

Bij nieuwbouwprojecten ligt de focus op klimaatadaptief, circulair, duurzaam en energieneutraal.

We zetten in op verduurzaming van de bestaande woningvoorraad (huur en koop) door onder andere het inzetten van energiecoaches.

We verstrekken duurzaamheidsleningen waarmee bewoners tegen gunstige voorwaarden energiebesparende maatregelen in en aan de woning kunnen financieren.

Samenwerkingspartners Verbonden partijen

Overige samenwerkingspartners

Holland Rijnland Omgevingsdienst West Holland

Woonstichting Stek Huurdershart Holland Rijnland Wonen Huurders Holland Rijnland Zorgaanbieders

Energiecoöperatie Energiecoaches Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.

2.2.6 Beleidsindicatoren Indicator Gemiddelde WOZwaarde

Eenheid

per 1.000 euro

Realisatie Realisatie Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 € 458

€462

€ 483

€ 531

Bron

2024: € 398

CBS

6,5

2,3

11,3

10,8

2024: 9,9

Basisregistr atie adress en en gebou wen

De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of Demografische druk ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar (%)

74%

74,5%

75,7%

2024: 70,4 %

CBS

Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuisho uden

Gemiddeld totaalbedrag in euro's

€ 814

€ 896

€ 951

€ 995

2025: € 957

COELO

Gemeentelijke Gemiddeld woonlasten totaalbedrag in meerpersoonshuish euro's ouden

€ 884

€ 1.069

€ 1.101

€ 1.135

2025: COELO € 1.053

Nieuw gebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen

Toelichting indicator Gemiddelde WOZ-waarde De gemiddelde WOZ waarde van woningen, opgave CBS. De prognose van 2025 is inclusief de verwachte stijging in waarde bij woningen genoemd in de Meicirculaire 2024 Gemeentefonds. Toelichting indicator Nieuwgebouwde woningen Het aantal nieuwgebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen zoals transformaties. Toelichting indicator Demografische druk De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar. Toelichting indicator Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan gemeentelijke woonlasten. Toelichting indicator Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan gemeentelijke woonlasten.

Indicator

Eenheid

Omvang huishoudelijk restafval

Hoeveelheid restafval per inwoner in kilo’s

Hernieuwbare elektriciteit

Percentage elektriciteit opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa

Realisa Realisa Begroti tie tie ng 2023 2024 2025 107

nb*

108

nb*

103

nb*

Begroti ng 2026

Bro n

100

2023: CBS 150

nb*

2022: 40,9 RWS %

Toelichting indicator Omvang huishoudelijk restafval Niet gescheiden ingezameld restafval dat te groot of te zwaar is om op dezelfde wijze als het huishoudelijk restafval te worden aangeboden. Toelichting indicator Hernieuwbare elektriciteit Het percentage hernieuwbare energie, ook wel duurzame of groene energie genoemd. Dit is energie afkomstig van natuurlijke bronnen die constant worden aangevuld zoals wind, waterkracht, zon, bodem, buitenluchtwarmte en biomassa. nb: Gegevens zijn op moment van schrijven van deze programmabegroting nog niet bekend. Indien de gegevens na het schrijven bekend worden kunt u deze vinden op: https://www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/besluit-begroting-en-verantwoording-bbv-

2.2.7 Kaderstellende stukken - Sustainable Development Goals VN - Klimaatakkoord van Parijs (2015) - Wet veiligheidsregio’s - Regionaal Crisisplan - Algemene Plaatselijke Verordening Teylingen - Drank- en Horecaverordening Teylingen - VTH-Beleidsplan Gemeente Teylingen 2024-2027 - Home | Ruimtelijke ordening Nederland - De Omgevingswet | Rijksoverheid.nl - Erfgoedwet - Convenant Aardgasvrij (2018) - Integraal (afval)waterketenplan 2022-2026 - Rijksbreed programma Circulaire Economie | Rapport | Rijksoverheid.nl - Deltaplan Biodiversiteit - Omgevingsbeleid, -programma en -verordening provincie Zuid-Holland, 2020 - Fietsplan Samen Verder Fietsen 2016-2025 - Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst West-Holland - Regionale Nota Bodembeheer 2023-2033 - Gemeenschappelijke Regeling Holland Rijnland - Regionale Omgevingsagenda, 2021 Holland Rijnland - Regionale Energiestrategie (RES) Holland Rijnland 2021 - Regionale Strategie Mobiliteit (RSM) Holland Rijnland 2021 - Regionale Investeringsagenda Holland Rijnland - Regionale Woonagenda Holland Rijnland 2023 - Energieakkoord Holland Rijnland (2017) - Groene stimulans voor Duin- en Bollenstreek - Holland Rijnland - Strategische Agenda Ruimte Duin- en Bollenstreek 2040 - Economische agenda Duin- en Bollenstreek - Ruimtelijk Economische visie Zuid-Holland - Programma Landelijk gebied en duurzame greenport (naar verwachting wordt deze

vastgesteld in december 2025 /Q4) - Omgevingsvisie Teylingen - Woonprogramma Teylingen 2020-2024 - Prestatieafspraken Wonen Teylingen - Mobiliteitsvisie en Mobiliteitsplan - Beleid Laadinfrastructuur - Centrumvisie Teylingen - Nota Grondbeleid Teylingen 2022-2026 - Document Teylingen - 20201109 Plan Duurzame Ontwikkeling Teylingen 2020-2024 Nieuw - Lokale Energie Strategie - Aardgasvrij | RVO.nl - Beleidsplan De Waarde van Groen - Integraal Afval Waterketen Plan - Afvalstoffenverordening Teylingen 2020 - Teylingen speelbeleid 2015-2024 - Maatschappelijk werk Teylingen - Kwadraad - Groenbeheerplan Teylingen 2022-2031 - Bomenbeleid Teylingen - Water en Klimaatadaptatie 2024-2028 - Parkeerbeleidsplan Teylingen 2024 - Huisvestingsverordening Holland Rijnland 2024

2.2.8 Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000 Lasten

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2024

2025 na wijziging

2026

2027

2028

2029

2.1 Verkeer en vervoer

5.367

5.922

6.283

6.685

6.702

6.731

2.2 Parkeren

243

268

260

255

246

2.3 Recreatieve havens

Totaal 1. Mobiliteit

5.649

6.218

6.572

6.974

6.986

7.006

Thema 1. Mobiliteit

Thema 2. Gebiedsontwikkeling 8.1 Ruimte en leefomgeving

2.754

1.620

1.338

1.346

1.352

1.358

Totaal 2. Gebiedsontwikkeling

2.754

1.620

1.338

1.346

1.352

1.358

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

3.904

3.929

4.049

4.150

4.200

4.251

7.2 Riolering

2.298

2.506

2.607

2.674

2.734

2.804

7.3 Afval

4.304

4.664

4.600

4.846

4.841

7.4 Milieubeheer

111

10.617

11.190

11.278

11.692

11.797

11.918

7.4 Milieubeheer

3.294

2.949

2.609

2.614

2.640

2.710

Totaal 4. Duurzaamheid

3.294

2.949

2.609

2.614

2.640

2.710

8.2 Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen)

2.950

3.052

2.406

1.785

1.964

4.047

8.3 Wonen en bouwen

2.170

2.361

2.321

2.151

2.145

2.130

Totaal 5. Wonen

5.120

5.413

4.727

3.936

4.109

6.177

Totaal lasten

27.434

27.390

26.524

26.562

26.884

29.169

Baten

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting

Thema 3. Openbare ruimte

Totaal 3. Openbare ruimte Thema 4. Duurzaamheid

Thema 5. Wonen

2024

2025 na wijziging

2026

2027

2028

2029

2.1 Verkeer en vervoer

-460

-209

-244

2.2 Parkeren

-18

-16

-18

2.3 Recreatieve havens

-81

-99

-107

Totaal 1. Mobiliteit

-559

-324

-369

8.1 Ruimte en leefomgeving

-1.380

-445

-287

-295

-300

-307

Totaal 2. Gebiedsontwikkeling

-1.380

-445

-287

-295

-300

-307

Thema 1. Mobiliteit

Thema 2. Gebiedsontwikkeling

Thema 3. Openbare ruimte 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-43

-27

-39

7.2 Riolering

-3.424

-3.745

-3.901

-3.985

-4.067

-4.163

7.3 Afval

-6.522

-6.799

-6.860

-7.006

-7.000

Totaal 3. Openbare ruimte

-9.989

-10.571

-10.800

-11.030

-11.106

-11.202

7.4 Milieubeheer

-975

-667

Totaal 4. Duurzaamheid

-975

-667

8.2 Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen)

-2.270

-3.135

-2.361

-1.740

-1.919

-4.002

8.3 Wonen en bouwen

-1.041

-1.332

-1.333

-1.077

Totaal 5. Wonen

-3.311

-4.467

-3.694

-2.817

-2.996

-5.079

Totaal baten

-16.214

-16.474

-15.817

-15.178

-15.438

-17.624

Saldo van baten en lasten

11.222

10.914

10.706

11.383

11.446

11.545

Reserves

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting

Thema 4. Duurzaamheid

Thema 5. Wonen

2024

2025 na wijziging

2026

2027

2028

2029

Toevoegingen reserves

4.337

127

Onttrekkingen reserves

-5.455

127

-497

-755

Totaal reserves

-1.118

127

-497

-755

Saldo na resultaatbestemming

10.104

9.624

10.209

10.886

10.691

10.790

2.3 Programma 3. Bedrijvigheid Zoals aangegeven bij het programma Leefomgeving is de omgevingsvisie de kapstok voor programma 2 (Leefomgeving) en programma 3 (Bedrijvigheid) voor de begroting. De beleidsdoelstellingen op het gebied van economie, recreatie & toerisme en erfgoed zijn in de paragrafen van programma 3 (Bedrijvigheid) uitgewerkt. Economie We waarderen de vele ondernemers die in Teylingen gevestigd zijn. Beleid op het gebied van bedrijvigheid wordt in afstemming met de regio opgesteld. Hetzelfde geldt voor herstructurering en revitalisering van bedrijventerreinen. Aanvullende ruimte moet gevonden in transformatie van bestaande terreinen, onder andere door ander ruimte gebruik. De balans tussen het milieu en bedrijvigheid blijft voor ons een aandachtspunt. Speciale aandacht is er voor onze centrumgebieden. Deze willen we herinrichten tot levendige verblijfsgebieden. Ons uitgangspunt is concentratie van detailhandel in de winkelgebieden. We zoeken naar een compleet en passend aanbod bij de behoefte in de verschillende centra. Kwaliteit gaat daar voor kwantiteit. Recreatie en toerisme Sinds de Coronapandemie recreëren steeds meer mensen in de eigen omgeving. Dit zorgt voor een toenemende populariteit van natuur- en buiten/wateractiviteiten. Teylingen heeft veel te bieden op het gebied van recreatie en toerisme.

Zoals bijvoorbeeld de bollenvelden, de Kagerplassen en de Ruïne van Teylingen. We vinden het belangrijk om te zorgen voor voldoende recreatiemogelijkheden dicht bij huis. Jaarrond, toegankelijk en aantrekkelijk Erfgoed We vinden het belangrijk om gebouwd erfgoed en andere zichtbare dragers bij ruimtelijke ontwikkelingen te behouden. We denken dan niet alleen aan rijks- en gemeentelijke monumenten en beeldbepalende objecten in de dorpen, maar ook om historische parken en landgoederen. Ook willen we archeologische waarden behouden en beleefbaar maken. Voldoende aandacht voor inwoners, ondernemers en de raad Binnen het fysieke domein werken we indien mogelijk van buiten naar binnen. Dat betekent dat we vragen van ondernemers zo snel mogelijk willen beantwoorden. Onze bedrijfscontactfunctionarissen zijn voor de ondernemers de vooruitgeschoven post van de gemeente, maar voor de inhoudelijke beantwoording van vragen, stelt elk team werkzaam binnen het fysieke domein capaciteit beschikbaar. Hetzelfde geldt voor de beantwoording van schriftelijke en technische vragen uit de raad. Uitvoering wettelijke taken Binnen het fysieke domein hebben we als gemeente wettelijke taken die we uit moeten voeren. De wettelijke taken binnen het programma liggen met name op het gebied van erfgoed en archeologie of hebben te maken met algemene wetgeving zoals de Wet open overheid.

Een goede beleidsmatige onderbouwing is daarnaast nodig voor vergunningverlening. Nu voor het inhuren van derden en het laten uitvoeren van onderzoeken door externe bureaus, het budget is geschrapt, zal voor deze werkzaamheden steeds naar de raad moeten worden gegaan om krediet aan te vragen. Dit vergt ambtelijk capaciteit dat resulteert in minder (beschikbare) uren voor het reguliere werk. De uitdaging om in de komende jaren, waar minder budget beschikbaar zal zijn door het verlagen dan wel schrappen van budget én dezelfde kwaliteit te bieden, is er één om rekening mee te houden.

2.3.1 Economie Lokale economie Onze lokale ambities richten zich op duurzaamheid, digitalisering en innovatie. We willen onze economie duurzamer maken door materialen te hergebruiken en efficiënter te produceren. En waar mogelijk samen met lokale en regionale ondernemers. Digitalisering, zoals online winkelen en kunstmatige intelligentie, verandert onze manier van werken en leven. Op het gebied van landbouw, vooral in de bollenteelt, werken we aan een gezonde bodem en betere waterkwaliteit. Digitalisering helpt ons hierbij. We passen ons beleid aan met programma's zoals het Nationaal Programma Landelijk Gebied en herzien de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport om onze landbouw te verbeteren. Bedrijventerreinen We waarderen onze lokale ondernemers en werken samen om bedrijvigheid te stimuleren. Onze bedrijventerreinen veranderen ook. Flexibel en digitaal werken vraagt om andere kantoorruimtes. We focussen meer op verduurzaming van onze bedrijventerreinen en daarmee op de kwaliteit van de werkomgeving. Ook willen we energie opwekken op onze bedrijventerreinen en zorgen voor een groene en klimaatrobuuste omgeving. Het is belangrijk om een goede balans te vinden tussen werken en logistiek. Centrumontwikkeling Er zijn allerlei trends en ontwikkelingen die invloed hebben op onze centra. Daar moeten we rekening mee houden om onze centra levendig te houden.

Nu en in de toekomst. Daarom werken we de komende jaren aan vitale, aantrekkelijke en klimaatadaptieve centra waar het goed winkelen, verblijven en ondernemen is in een compact en sfeervolle gebied. Dat doen we niet alleen, maar samen met ondernemers, inwoners, vastgoedeigenaren en verenigingen. In onze dorpen zien we dat de detailhandel afneemt, maar er is een groeiende vraag naar 'lokaal' kopen; een tegenstrijdige ontwikkeling. We willen recreatief winkelen combineren met horeca en andere activiteiten om onze dorpscentra levendig te houden. Onze centrumgebieden richten we in als aantrekkelijke winkel- en verblijfsgebieden. We verbeteren de openbare ruimte en concentreren de detailhandel in winkelgebieden. We kiezen voor kwaliteit boven kwantiteit en passen ons aanbod aan de behoeften van onze inwoners aan. Om hier aan bij te dragen zijn enkele panden in de Herenstraat te Voorhout aangekocht. Op termijn wordt hier een herontwikkeling gestart. We gaan aan de slag met de resultaten van de participatie die via de verschillende kopgroepen tot stand is gekomen. Voorhout blijft een boodschappencentrum. Het Oosthoutplein blijft een klein boodschappencentrum met ruimte voor sociale functies. Warmond krijgt een mix van toeristische winkels en horeca. Sassenheim blijft ons hoofdwinkelcentrum met een breed aanbod aan winkels en horeca.

Regionale economie De Duin- en Bollenstreek is een prettige leefomgeving tussen de metropool regio's Amsterdam/Schiphol en Den Haag/Rotterdam. We willen een omgeving creëren die de gezondheid en veiligheid van onze inwoners bevordert. De natuur en het open landschap blijven dichtbij, zodat gezonde leefstijlen gestimuleerd worden. We versterken de identiteit van de regio door natuur te behouden en duurzame bollenteelt te stimuleren. Ook richten we ons op biodiversiteit en klimaatadaptatie. Recreatieve routes verbinden woon-, werk- en leefgebieden met de natuur. Onze economie draait op recreatie, toerisme, zorg, bollenteelt, innovatieve bedrijvigheid en het MKB. We willen de werkgelegenheid vergroten en inzetten op een innovatieve en circulaire economie met netwerken voor zelfstandigen en kleine bedrijven.

Economic Board Duin- en Bollenstreek In 2018 hebben vijf gemeenten de stichting Economic Board Duin en Bollenstreek opgericht om de samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen te versterken. We voeren samen de Economische Agenda uit op de gebieden Duurzame Greenport, Kennisintensieve maakindustrie en Gezond Toerisme. Als Duin- en Bollenstreek beschikken we over unieke kenmerken en kwaliteiten die een eigen vertegenwoordiging verdienen. Daarom is op 1 januari 2024 is een nieuwe Economic Board geïnstalleerd met een nieuwe structuur en bestuur. De board werkt nu met te bereiken doelen in plaats van een projectenprogramma. Via een meerjarenprogramma en jaarprogramma's wordt invulling gegeven aan die doelen. Gewerkt wordt aan Regiobranding, een innovatieve en duurzame Greenport, het versterken van onze positie als kennisintensieve maak-regio, de Human-Capital agenda, gezond toerisme en het verbinden van de verschillende sectoren. In de Human-Capital agenda is aandacht voor onder andere innovatie en een meer inclusieve arbeidsmarkt. Dit doet de Board op basis van een vierjarige overeenkomst over financiering van Governance en de jaarlijkse toekenning van een projectenbudget.

Greenport Duin- en Bollenstreek In 2019 is formeel invulling gegeven aan de samenwerking binnen de Greenport door de oprichting van de stichting Greenport Duin- en Bollenstreek, waar ondernemers, onderwijs en overheid samenwerken om de economische positie van de Greenport te versterken. Per 1 januari 2026 is een bekrachtigde vorm van samenwerking tussen de Stichting Greenport en de Economic Board tot stand gekomen die bijdraagt aan het oorspronkelijke doel: een efficiëntere inzet van publieke gelden, meer samenwerking tussen stakeholders, het stimuleren van crossovers tussen bedrijfstakken en een sterke regionale economie waarin een duurzame en een toekomstgerichte Greenport een integraal onderdeel vormt.

Bedrijventerreinen We steven naar het juiste bedrijf op de juiste plek. Daar waar mogelijk willen we bedrijven met lichte functies stimuleren naar de centra te verhuizen. Door winkelleegstand en leegstaande verdiepingen is daar vaak ruimte beschikbaar. Op die manier kunnen we de ruimtedruk op bedrijventerreinen verlagen en deze beter benutten. Tegelijkertijd worden de centra hiermee levendiger. De locatiewensen van bedrijven veranderen door de strijd om personeel. Dynamische, goed bereikbare en multifunctionele plekken worden steeds belangrijker. Wat willen we bereiken? Doel:

Werken aan een vitale en duurzame economie.

Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving A1

Uitvoering geven aan de Regionale Bedrijventerreinenstrategie Duin- en Bollenstreek (focus op de profilering van bedrijventerreinen, ondanks de beperkte uitbreidingsmogelijkheden).

Duurzaamheid, circulariteit en klimaatadaptie vinden we erg belangrijk. We zetten in op realisatie van energieopwekking op bedrijventerreinen

We zetten in op realisatie van groene klimaatrobuuste bedrijventerreinen

We stimuleren en bevorderen van economische draagkracht door het vergroten van de werkgelegenheid, het inzetten op de nieuwe economie en het verkleinen van uitgaande pendel. Dit op basis van de Regionale Bedrijvenstrategie Bollenstreek, de Bedrijvenstrategie van Holland Rijnland en de Human Capital Agenda van Holland Rijnland.

Wat willen we bereiken? Doel:

We willen de centrumgebieden transformeren tot aantrekkelijke winkel- en verblijfsgebieden.

Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving B1

Onze centrumgebieden willen we herinrichten tot aantrekkelijke winkel- en verblijfsgebieden met als uitgangspunt concentratie van detailhandel in winkelgebieden.

Als uitwerking van de Centrumvisie stimuleren en faciliteren wij het aanleggen van geveltuintjes in het centrum van Warmond

Aan de resultaten van de participatie (via de verschillende kopgroepen) wordt uitvoering gegeven.

Voor zowel het centrum van Sassenheim en als het centrum van Voorhout wordt medewerking verleend aan een BIZ

Wat willen we bereiken? Doel: Inzetten op duurzaamheid en circulariteit. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1

We bieden ruimte voor economische ontwikkelingen die bijdragen aan de realisatie van sociale en fysieke duurzaamheidsambities. Dit doen we in eerste instantie via de bedrijventerreinenstrategie waar we gaan inzetten op circulaire economie. Dat doen we door ruimte te bieden aan bedrijven die onderdeel zijn van de circulaire keten en bedrijven die circulair werken.

Wat willen we bereiken? Doel: Versterken van sociale cohesie en bevorderen van economische samenwerking en werkgelegenheid. Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving D1

Door overheden, bedrijven en kennisinstellingen met elkaar te verbinden dragen we maximaal bij aan een goed functionerende arbeidsmarkt. Dit doen we in eerste instantie binnen de triple-helix organisatie van de Economic Board Duin- en Bollenstreek.

We streven naar volwaardige arbeidsparticipatie bij bedrijven, ketens en samenleving. Daarvoor werken we samen met Holland Rijnland aan een Human Capital Agenda.

Stimuleren en ondersteunen van de verbinding tussen bedrijfsleven, overheden, kennisinstellingen , de arbeidsmarkt en de maatschappij. Dit doen we in eerste instantie binnen de triple-helix organisatie van de Economic Board Duin- en Bollenstreek.

Wat willen we bereiken? Doel:

Het versterken van de economische positie van de Duin- en Bollenstreek.

Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving E1

Regionaal zetten we in op het creëren van meer banen. Dit doen we door enerzijds samen te werken binnen Holland Rijnland en de Duin- en Bollenstreek aan voldoende en juiste bedrijfslocaties. Anderzijds doen we dit door het centrum te behouden als werklocatie.

We vergroten de bekendheid van de Duin- en Bollenstreek als merk. Dit doen we door de ontwikkeling en uitrollen van regiobranding. De Economic Board heeft hierin een trekkende rol.

We vernieuwen traditionele sectoren als bollenteelt en toerisme. Dit doen we binnen de triple-helix organisatie van de Economic Board Duin- en Bollenstreek.

Binnen de regio werken we samen aan een duurzame Greenport om ervoor te zorgen dat de bollenteelt wereldleider blijft op het gebied van bollen- en bloemenkennis. Dit doen we binnen de triple-helix organisatie van de Economic Board Duin- en Bollenstreek.

Gezamenlijk versterken we onze positie als kennisintensieve maak-regio tussen de metropolen op gebied van Space, Unmanned Valley en Flower Science. Dit doen we binnen de triple-helix organisatie van de Economic Board Duin- en Bollenstreek.

Met ondernemers, onderwijs en andere overheden overheid werken we samen aan de versterking van de economische positie van de Greenport. Dit doen we binnen de triple-helix organisatie van de Economic Board Duin- en Bollenstreek en de Human Capital Agenda van Holland Rijnland.

Samenwerkingspartners Verbonden partijen

Overige samenwerkingspartners

Holland Rijnland Greenport Ontwikkelingsmaatschappij B.V. (GOM)

Economic Board Duin- en Bollenstreek Regiogemeenten Ondernemers Promotie- en marketingorganisaties Inwoners Vastgoedeigenaren Provincie Zuid-Holland Metropoolregio Amsterdam

Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.

2.3.2 Recreatie en toerisme We willen onze gemeente het hele jaar door aantrekkelijk maken voor zowel inwoners als toeristen. Dit doen we door een divers aanbod aan recreatieve en toeristische trekpleisters te bieden, zoals natuurgebieden, historische locaties, bollenvelden, en de Kagerplassen.

Ons doel is toerisme en recreatie over de drie dorpen en het buitengebied te stimuleren, te vergroten en te faciliteren. Dit doen we met de focus op kleinschalige, duurzame recreatie. Dit zorgt ervoor dat bezoekers het hele jaar door kunnen genieten van onze omgeving. We zoeken hierbij zoveel mogelijk de samenwerking op met lokale partijen, inwoners, ondernemers en omliggende gemeenten. Behoud van natuur en erfgoed is essentieel. We streven naar een balans tussen toerisme en bescherming van kwetsbare natuurgebieden en biodiversiteit, zodat landschappelijke en cultuurhistorische waarden bewaard blijven. We verbeteren de beleefbaarheid en bereikbaarheid van toeristische trekpleisters door betere infrastructuur zoals wandel- en fietspaden, en ruimte geven voor het ontwikkelen verblijfsaccommodaties. Daarnaast spelen we in op de trend van belevingseconomie door het aanbod aan recreatieve activiteiten uit te breiden met kleinschalige horeca, workshops, en culturele evenementen. Kortom, we willen een levendige en duurzame toeristische sector die onze natuur en historie respecteert en waarvan iedereen het hele jaar door kan genieten.

Wat willen we bereiken? Doel:

Versterken jaarrond toerisme.

Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving A1

De beleefbaarheid en de bereikbaarheid van de trekpleisters (bijvoorbeeld Ruïne van Teylingen; bollenvelden, landgoederen, Kagerplassen) versterken en verbeteren om kwetsbare gebieden elders in de gemeente te ontzien.

We focussen op jaarrond toerisme en recreatie. We versterken toerisme in de periode oktober tot en met maart.

We geven uitvoering aan het Uitvoeringsprogramma Verblijfsrecreatie.

Om toeristen langer vast te houden versterken of ontwikkelen we verblijfsmogelijkheden door revitalisering van recreatieparken en het bieden van ontwikkelingsruimte voor kampeerterreinen en campings.

We steunen de statusaanvraag Nationaal Park Hollandse Duinen middels een operationeel partnerschap.

We verlenen medewerking aan initiatieven die bijdragen aan onze doelen, voortkomend uit het partnerschap met Nationaal Park Hollandse Duinen komen.

We ondersteunen het Bloemencorso bij de jaarlijkse doortocht. In regionaal verband (DBS) laten we een onderzoek uitvoeren naar de economische waarde van het Bloemencorso.

We verkennen de mogelijkheid om het perceel nabij de Nagelbrug in Voorhout te herinrichten als recreatieve locatie.

Wat willen we bereiken? Doel:

Versterken en verbeteren recreatie en recreatieve routes in het Kagerplassengebied en buitengebied.

Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving B1

We zetten in op uitbreiding en optimalisatie van het routenetwerk voor fietsers, wandelaars en de pleziervaart, met aansluiting op het regionale netwerk.

We creëren ommetjes en struinpaden langs onze natuur en ons erfgoed.

We werken aan het behoud van het cultureel erfgoed in onze gemeente en het zichtbaar maken hiervan. Concrete voorbeelden zijn de ontwikkeling bij de Ruïne van Teylingen en de ontwikkeling van het toekomstig Boekenburgerbos.

We gaan de mogelijkheden voor verblijven op en aan het water vergroten. Dit doen we door aan te haken op bestaande initiatieven, zoals Kansen voor Warmond en het Hollands Utrechts Plassenberaad.

We gaan onderzoeken of en waar mogelijkheden gecreëerd kunnen worden om woonschepen en innovatieve concepten voor recreatief gebruik te ontwikkelen.

We inventariseren de behoefte voor het opstellen van een nieuw regionaal uitvoeringsprogramma groen en recreatie.

We exploiteren de Pont over de Zijl, mede namens Leiden en Leiderdorp.

We ondersteunen de stichting Voetveer Warmond bij het in standhouden van de Zwanburgerroute.

We stimuleren het in stand houden van de pontjes rondom de Kagerplassen.

Samenwerkingspartners Verbonden partijen

Overige samenwerkingspartners

Holland Rijnland

Provincie Zuid-Holland Economic Board Duin- en Bollenstreek Stichting Monumentenbezit Regiogemeenten Nationaal Park Hollandse Duinen Toeristische ondernemers Promotie- en marketingorganisaties Inwoners Stichting Bloemencorso

Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.

2.3.3 Erfgoed

We behouden cultureel erfgoed door het te beschermen, te beleven en te benutten. Het is belangrijk dat erfgoed zichtbaar is in de dorpen en het landschap. Erfgoed zorgt voor een herkenbare leefomgeving en bepaalt mede onze identiteit. Dit draagt bij aan het welbevinden van mensen en daarmee aan een gezonde leefomgeving.

Wat willen we bereiken? Doel:

Behouden van erfgoed.

Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving A1

Erfgoed behouden we door het te beschermen, benutten en beleven. Daarbij hebben we aandacht voor de ontstaansgeschiedenis van de drie dorpen.

We streven naar toekomstgerichte functies van erfgoed.

We bieden ruimte aan passende herbestemming en herontwikkeling van erfgoed (transformatie).

Wat willen we bereiken? Doel:

De Ruïne van Teylingen beter beleefbaar maken en aantrekkelijk als recreatiegebied voor inwoners en toeristen. Daarmee bevorderen we het toerisme het jaar rond.

Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving B1

We gaan door met de vastgestelde strategie voor de ontwikkeling van de ruïne van Teylingen, de Westerbeekschuur, het Kaaspakhuis en de omliggende terreinen.

Wat willen we bereiken? Doel:

Behouden archeologie.

Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit Activiteit omschrijving C1

We benutten kansen om archeologie zichtbaar te maken in de omgeving.

We behouden archeologie zo veel mogelijk in de grond (in situ).

Wat willen we bereiken? Doel:

Erfgoed dichter bij huis brengen voor inwoners, recreatie en toerisme.

Wat gaan we daarvoor doen? Activiteit

Activiteit omschrijving

We maken erfgoed zichtbaar.

We maken de ruïne van Teylingen beleefbaar.

De ruïne van Teylingen en omliggende gronden ontwikkelen we als jaar-rond recreatieve trekpleister voor de inwoners, de regionale recreant en de nationale toerist.

Samenwerkingspartners Verbonden partijen

Overige samenwerkingspartners

Greenport Ontwikkelingsmaatschappij B.V. (GOM) Omgevingsdienst West Holland (ODWH)

Erfgoed Leiden en omgeving (ELO) Erfgoedhuis ZH Stichting Dorp, Stad en Land Projectontwikkelaars Bedrijven Particuliere initiatiefnemers Eigenaren van monumenten Stichting Oud Sassenheim (SOS) Historische Genootschap Warmelda Historische Kring Voorhout (HKV) Cultuur Historisch Genootschap Duin & Bollenstreek (CHG) Provincie Zuid-Holland (PZH) Gemeentelijke adviescommissie Erfgoed

Voor informatie over de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen

2.3.4 Beleidsindicatoren Indicator

Eenheid

Realisatie Realisatie Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026

Bron

Functiemenging Index die verhoudingswaarde aangeeft tussen banen en woningen

50,7%

51%

2023: 54,2 LISA %

Vestigingen van Aantal per 1.000 bedrijven inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

171,8

160

170

2023: LISA 181,8

Toelichting indicator Functievermenging De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen. Toelichting indicator Vestigingen (van bedrijven) Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-65 jaar. nb: Gegevens zijn op moment van schrijven van deze programmabegroting nog niet bekend. Indien de gegevens na het schrijven bekend worden kunt u deze vinden op: https://www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/besluit-begroting-en-verantwoording-bbv-

2.3.5 Kaderstellende stukken - Economische agenda Duin- en Bollenstreek, visie 2030 en uitvoeringsprogramma - Meerjarenprogramma Greenport Duin- en Bollenstreek 2017-2020 - Bedrijventerreinenstrategie Holland Rijnland - Regionale Investeringsagenda Holland Rijnland - Koersdocument Holland Rijnland - Kantorenstrategie Holland Rijnland - Regionale Bedrijventerreinenstrategie Bollenstreek - Programma Landelijk Gebied Duurzame Greenport DBS (vastgesteld medio 2025-2026)

2.3.6 Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000 Lasten

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2024

2025 na wijziging

2026

2027

2028

2029

2.4 Economische havens en waterwegen

3.1 Economische ontwikkeling

1.142

1.474

703

1.238

3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

162

149

147

3.4 Economische promotie

227

393

267

292

Totaal 1. Economie

1.561

2.046

1.148

1.708

Thema 1. Economie

Thema 2. Recreatie en toerisme 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

245

204

192

Totaal 2. Recreatie en toerisme

245

204

192

5.5 Cultureel erfgoed

270

436

285

Totaal 3. Erfgoed

270

436

285

Totaal lasten

1.920

2.727

1.637

2.185

Thema 3. Erfgoed

Baten

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2024

2025 na wijziging

2026

2027

2028

2029

3.1 Economische ontwikkeling

-292

-172

3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

-75

-74

-77

3.4 Economische promotie

-232

-171

-279

-366

Totaal 1. Economie

-599

-417

-528

-615

Thema 1. Economie

Thema 2. Recreatie en toerisme 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-47

-65

-50

Totaal 2. Recreatie en toerisme

-47

-65

-50

5.5 Cultureel erfgoed

-137

-267

-220

Totaal 3. Erfgoed

-137

-267

-220

Totaal baten

-783

-749

-798

-885

Saldo van baten en lasten

1.138

1.979

839

1.300

Thema 3. Erfgoed

Reserves

Toevoegingen reserves

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2024

2025 na wijziging

2026

2027

2028

2029

100

Onttrekkingen reserves

-295

Totaal reserves

-195

Saldo na resultaatbestemming

943

1.849

839

1.300

2.4 Programma 4 Bestuur De gemeente Teylingen staat voor een sterk en rechtvaardig bestuur. Dit is belangrijk en noodzakelijk, want er wordt steeds meer van gemeenten gevraagd. Terwijl de wereld om ons heen steeds ingewikkelder wordt en de juiste middelen en omstandigheden om als gemeentebestuur goed te kunnen functioneren niet altijd vanzelfsprekend zijn. De uitdaging om in onzekerheid goed te besturen en te kunnen verantwoorden is ons op het lijf geschreven. We hechten er dan ook sterk aan om goed te kunnen uitleggen waarom bepaald beleid wordt gevoerd en waarom bepaalde besluiten worden genomen. Daarnaast vinden we het belangrijk dat we als gemeente transparant zijn over wat goed gaat in de uitvoering, wat niet en wat we daarvan hebben geleerd. Dit programma gaat – behalve bij het onderwerp Openbare Orde en Veiligheid – niet over de inhoud van het werk (het wat), maar over de manier waarop het bestuur werkt (het hoe). Een gemeentebestuur werkt vanuit verschillende rollen. Bij enkelvoudige taken of opdrachten is dat vanuit één rol. Bij complexe, meer integrale, taken of opdrachten opereren we vanuit meer, soms zelfs alle vier de rollen die hieronder schematisch zijn weergegeven. We leren hoe we hierin strategisch positie bepalen: in wat we zelf doen als overheid en wat we aan de samenleving overlaten. Maar ook in welke instrumenten of middelen we inzetten.

Voor inwoners, ondernemers, andere overheden en organisaties laat dit programma zien wat de gemeente Teylingen doet voor de veiligheid van haar inwoners en vluchtelingen. In lijn met de prioriteiten uit het integraal Veiligheidsbeleid, waaronder crisisbeheersing, de bestrijding van ondermijnende criminaliteit en veiligheid als onderdeel van andere beleidsterreinen. Ook zie je hoe de gemeente: • mensen naar tevredenheid helpt (dienstverlenende overheid), • samenwerkt met in netwerken aan oplossingen (samenwerkende overheid), • opkomt voor het algemeen belang en zich aan de wet houdt (rechtmatige overheid), • ruimte geeft aan ideeën van inwoners en organisaties (participerende overheid). Het is ons doel dat met het versterken van het lokaal bestuur en het leveren van resultaten vanuit deze rollen het vertrouwen en de waardering van de samenleving in het gemeentebestuur groeit.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Teylingen&id=cf9743c7-98d6-45dd-b709-27cdad438aea