Bijlage 1. Definitief evaluatierapport (incl. bijlage 5.3)
Tekst van het document
Mei 2025
•
•
De communicatie en werving werden door de gemeente uitgevoerd, waarbij een bureau werd ingehuurd voor logo en lay-out zaken. Gastlessen op de middelbare school waren erg waardevol en bereikten een grote groep jongeren.
Loting • De loting ging goed, maar het aantal aanmeldingen was vrij laag. • Het is raadzaam om in de loting mensen van hetzelfde huishouden uit te sluiten om de diversiteit te bevorderen. Uitvoering • Er was hulp beschikbaar voor deelnemers zonder computer en een tolk voor een Syrische deelnemer. • De gespreksbegeleiders waren door de gemeente geworven en door TeamBurgerberaad getraind. Deelnemers • Bijna alle deelnemers bleven tot het eind en leken gemiddeld heel tevreden. • De connectie met de deelnemers werd goed aangepakt door de burgemeester. Voorzitter • De dubbele begeleiding door een voorzitter en een moderator beviel goed. • De rolverdeling tussen moderator en voorzitter kan nog meer gescheiden worden. Bijeenkomsten • Iedere bijeenkomst werd geëvalueerd en bijgesteld op basis van feedback van de deelnemers. • De bijeenkomsten waren goed georganiseerd en er was relatief veel rust in het beraad.
P 49
Gemeente Texel
Evaluatie onafhankelijk toezichthouder
Mei 2025
Rapport opgesteld door Kim Kerdijk, de onafhankelijke toezichthouder van het inwonersberaad van gemeente Texel. Het rapport bevat waarnemingen, bevindingen en aanbevelingen met betrekking tot de kwaliteit en integriteit van het inwonersberaad, dat plaatsvond van 5 oktober 2024 tot 29 januari 2025
P 50
Afronding en nazorg De schrijfgroep ging voortvarend aan de slag en schreef een uitgebreide inleiding. De nazorg was niet voldoende opgenomen in het aanbod en moet in een volgende offerte worden opgenomen • Algemene conclusie: Het inwonersberaad Texel werd positief beoordeeld. Deelnemers toonden enthousiasme en betrokkenheid, wat de geloofwaardigheid van de uitkomsten versterkte. • Deelnemers: Van de 84 deelnemers op de eerste dag waren er 67 aanwezig bij de laatste bijeenkomst, wat wijst op een sterk draagvlak. • Proces: De bijeenkomsten werden goed gefaciliteerd met een duidelijke structuur en flexibiliteit in het programma, wat de betrokkenheid van de deelnemers verhoogde. • Democratische waarden: Het beraad voldeed aan de zes centrale democratische waarden: vrije meningsuiting, inclusiviteit, deliberatie, degelijke informatievoorziening, transparantie en invloed. • Kritische opmerkingen: Er waren enkele kritische geluiden over de stemprocedures en de informatievoorziening. Sommige deelnemers vonden de communicatie over de stemprocedures niet transparant genoeg. • Aanbevelingen: Het rapport bevat aanbevelingen voor toekomstige Inwonersberaden, zoals het vooraf duidelijk vaststellen van spelregels voor stemprocedures, het bieden van meer ondersteuning bij het schrijven van adviezen, en het verbeteren van de informatievoorziening.
Gemeente Texel
Mei 2025
Ingezonden brieven Document Brief deelnemers aan de gemeenteraad
Omschrijving De brief is geschreven door tien deelnemers aan het inwonersberaad van Texel en gericht aan de gemeenteraad van Texel. De brief uit bezwaren over de verlaging van het drempelpercentage van 70% naar 60% voor het aannemen van adviezen in het eindrapport van het inwonersberaad.
Belangrijkste inzichten •
•
•
•
•
•
Reactie op brief deelnemers inwonersberaad
De brief is een reactie op een eerdere brief die bezwaren uitte tegen de keuzes van de schrijfgroep van het inwonersberaad. De auteur stelt dat deze bezwaren al besproken zijn tijdens de presentatie van het rapport
P 51
•
•
Verlaging van het drempelpercentage: De schrijfgroep heeft het drempelpercentage voor het aannemen van adviezen verlaagd van 70% naar 60% zonder stemming of duidelijke argumentatie. Gebrek aan transparantie: De deelnemers bekritiseren het gebrek aan transparantie en communicatie over deze beslissing, wat de geloofwaardigheid van het eindrapport aantast. Herhaalde stemmingen: Er is na de laatste bijeenkomst tweemaal via email gevraagd opnieuw te stemmen over een van de adviezen, wat de deelnemers als onnodig en verzwakkend voor het eindrapport beschouwen. Geloofwaardigheid van het inwonersberaad: De deelnemers benadrukken dat hun bezwaar niet gericht is op de individuele adviezen, maar op de geloofwaardigheid van het inwonersberaad als instrument, waarvoor de gemeenteraad 270.000 euro aan belastinggeld heeft vrijgemaakt.. Reactie op bezwaren: De deelnemers hebben geen inhoudelijke reactie ontvangen op hun gedeelde bezwaren van de schrijfgroep of de begeleidingsgroep. Privacykwesties: De gemeente Texel heeft tweemaal abusievelijk de emailadressen van de deelnemers gelekt, wat de deelnemers ervan weerhield om meer medestanders te zoeken. Reflectie op het proces: De auteur erkent dat er tijdens het inwonersberaad dingen anders of beter hadden gekund, maar benadrukt dat dit niet afdoet aan het eindresultaat.
Transparantie en diversiteit: De kracht van het inwonersberaad ligt volgens de auteur in de diversiteit van de groep en
Gemeente Texel
Mei 2025
op 29 januari, waar ook Gemeenteraadsleden aanwezig waren. De auteur vraagt zich af waarom er nog een brief geschreven is, aangezien het bezwaar al gehoord en besproken is.
•
•
•
Ingezonden brief burger over inwonersberaad
Een ingezonden brief van een inwoner van Texel, gericht aan de gemeenteraad. De brief bevat de mening van de burger over het inwonersberaad en de manier waarop beslissingen zijn genomen binnen dit beraad.
•
•
•
•
•
Brief van de voorzitter
Ingezonden brief van de voorzitter van het inwonersberaad.
de adviezen. Alle adviezen, ongeacht het aantal stemmen, zijn opgenomen in het rapport en dit zorgt voor transparantie. Kritiek op de focus op percentages: De auteur vindt het teleurstellend dat er zoveel aandacht wordt besteed aan het percentage stemmen dat adviezen kregen. Volgens de auteur is het belangrijker om alle adviezen te lezen en te kijken naar het geheel. Voorbeeld van adviezen: De auteur geeft een voorbeeld van twee adviezen met verschillende percentages (24% en 81%) en stelt dat, ondanks de verschillende formuleringen, de kern van beide adviezen hetzelfde is. De brief benadrukt het belang van het lezen van alle adviezen en het waarderen van de diversiteit en transparantie van het inwonersberaad. Het inwonersberaad is opgezet om het vertrouwen in de politiek te herstellen, gezien het wantrouwen dat er heerst. De burger uit kritiek op de regel dat alleen beslissingen met een meerderheid van 70% of meer door de gemeenteraad besproken kunnen worden. Dit wordt gezien als een vorm van extremisme en een verspilling van belastinggeld. Het inwonersberaad heeft €270.000,gekost, en de burger vindt dat de uitkomsten serieus genomen moeten worden. De burger benadrukt dat een meerderheid van 50% plus één stem voldoende zou moeten zijn. De burger roept de gemeenteraad op om alle aanbevelingen met een meerderheid van boven de 50% serieus te nemen en te behandelen.
De voorzitter schrijft deze brief om haar ervaringen en observaties te delen na de afronding van haar functie als voorzitter van het inwonersberaad. Ze benadrukt de kracht van het inwonersberaad en uit haar zorgen
P 52
Gemeente Texel
Mei 2025
over de negatieve nasmaak die is ontstaan door vragen over het percentage deelnemers dat zich niet gehoord voelde in de laatste fase van het opstellen van het eindrapport.
P 53
Gemeente Texel
Mei 2025
5.2 Verklaring integriteit De onderzoekers van EMMA, Experts in Media en Maatschappij die de evaluatie van het eerste Texelse Inwonersberaad hebben uitgevoerd, zijn daar op geen enkele manier eerder bij betrokken geweest. Zij hebben naar eer en geweten, en conform de gangbare richtlijnen voor evaluatieonderzoek, het onderzoek uitgevoerd en het evaluatierapport opgesteld. De onderzoekers hebben zich onafhankelijk en onpartijdig opgesteld, hebben het onderzoek betrouwbaar, controleerbaar en zorgvuldig uitgevoerd, en zijn volledig aanspreekbaar op de verantwoordelijkheid die het uitvoeren van evaluatieonderzoek met zich brengt. De onderzoekers kennen hun verplichtingen met betrekking tot de verwerking en de geheimhouding van de gegevens en informatie die aan hen zijn toevertrouwd. Het onderzoek heeft plaatsgevonden tussen 24 maart en 31 april 2025. De gegevensverzameling is afgesloten op 17 april 2025. De onderzoekers verklaren dat er op geen enkele manier sprake is van belangenverstrengeling bij de uitvoering van het onderzoek en het opstellen van het evaluatierapport. Voor de volledigheid melden zij in dit licht twee situaties waarin EMMA met de voorbereiding van het Texels inwonersberaad te maken heeft gehad.
Tijdens de meervoudige onderhandse aanbesteding om een externe procesbegeleider voor het eerste Texels inwonersberaad te selecteren, ten eerste, heeft gemeente Texel EMMA uitgenodigd om een offerte uit te brengen. EMMA heeft een offerte ingediend, maar de opdracht niet verworven. Om te leren van ervaringen met burgerberaden in Nederland, ten tweede, zijn het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) in 2022 een pilot burgerfora gestart. Acht gemeenten hebben anderhalf jaar samen ervaringen uitgewisseld en kennis opgebouwd. De gemeente Texel was één van de acht deelnemende gemeenten. Samen met Moventem heeft EMMA, in opdracht van BZK en VNG, deze pilot burgerfora begeleid.
P 54
Gemeente Texel
Mei 2025
5.3 Adviesrapport + officiële reactie per advies
P 55
Adviesrapport voor Gemeente Texel Opgemaakt door het eerste Texels Inwonersberaad maandag 20 januari 2025
Voorwoord Hoe blijft Texel voorzien van voldoende energie; op de korte (tot 2028), op de middellange (tot 2035) en op de langere termijn (na 2035)? Texel staat aan de vooravond van een transformatie. De urgente noodzaak om onze energiebehoefte te verduurzamen is niet langer een verre toekomst, maar een directe uitdaging van vandaag. De energiecrisis, klimaatverandering en de druk op onze energienetwerken dwingen ons om snel, en doordacht te handelen. Tegelijkertijd biedt deze situatie een unieke kans om als gemeenschap gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen en een voorbeeld te worden voor andere regio’s. Dit adviesrapport, opgesteld door het inwonersberaad, biedt een visie op het zorgen voor voldoende energie op Texel. Zon, wind en water – onze natuurlijke energiebronnen – bieden ons alles wat nodig is om deze transitie mogelijk te maken. Het benutten van deze bronnen is niet alleen logisch, maar essentieel met behoud van de kernwaarden: rust, ruimte, natuur, cultuur en het eilandkarakter. We willen doorgaan met zonnepanelen op daken en ruimte geven aan kleine windmolens op gebouwen, waarmee we onafhankelijkheid van netbeheerders vergroten. Grote windmolens en grote zonneweides vinden we niet passen in het eilandkarakter en onze kernwaarden.
Tegelijkertijd wordt aangeraden te investeren in innovaties zoals waterstofopslag en waterenergie-opwek, die op de lange termijn kunnen bijdragen aan onze energievoorziening. Maar technische innovaties alleen zijn niet genoeg. Zoals een onderzoeker van de Universiteit Utrecht treffend stelde: “De energietransitie vraagt niet alleen om technische innovaties, maar vooral om sociale innovatie. Het succes ervan ligt in de betrokkenheid van mensen en de keuzes die zij vandaag maken voor de wereld van morgen.” Dit rapport roept daarom alle Texelaars op om samen te werken en gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen. Texel heeft alles in huis om deze stap te zetten. Door draagvlak te creëren en concrete, betaalbare oplossingen te realiseren – met een nadruk op "Voor en Door Texel" – kunnen we een duurzaam, toekomstbestendig eiland bouwen waar iedereen zich thuis voelt. Wij danken iedereen die dit proces heeft mogelijk gemaakt. Laten we samen deze visie omzetten in actie en zorgen dat Texel niet alleen op papier, maar in de praktijk een voorbeeld wordt van vooruitstrevend energiebeleid. Texels Inwonersberaad
2
Inhoudsopgave Voorwoord................................................................................................................................ 1 Samenvatting ........................................................................................................................... 5 Inleiding .............................................................................................................................. 5 Wat is netcongestie met betrekking tot Texel .................................................................... 6 Cluster indeling .................................................................................................................. 8 Overzicht adviezen ............................................................................................................ 9 Cluster besparen.................................................................................................................... 11 1. Energie besparen ......................................................................................................... 11 1.1. Wat je niet verbruikt, hoef je niet op te wekken ....................................................... 11 Cluster Opwek, Opslag en Distributie .................................................................................... 12 2.
Windenergie ................................................................................................................. 12 2.1 Geen grote windmolens (boven 50 meter tiphoogte) ............................................... 12 2.2 Vrijwel onzichtbare windturbines .............................................................................. 12 2.3 Windwokkel of mini windmolen ................................................................................. 13 2.4 Windmolen kleiner dan 15 meter .............................................................................. 13 2.5 Wind voor buurtschappen ......................................................................................... 14 2.6 Grotere windmolens (tot 50 meter tiphoogte) ........................................................... 15 3. Zonne-energie .............................................................................................................. 16 3.1 Zon op bestaande (overheid)infrastructuur .............................................................. 16 3.2 Zon op en om huizen en bedrijven ........................................................................... 16 3.3 Zonnepanelen bezitten en beheren vanuit een collectief .........................................
17 3.4 Grote zonneweide..................................................................................................... 17 4. Energie uit water .......................................................................................................... 18 4.1 Blue Energy .............................................................................................................. 18 4.2 Getijdenenergie ........................................................................................................ 18 4.3 Golfenergie ............................................................................................................... 19 5. Aardwarmte .................................................................................................................. 20 5.1 Aardwarmte .............................................................................................................. 20 6. Lokaal opwekken en opslaan....................................................................................... 21 6.1 Lokaal en gezamenlijk opwekken, verbruiken en opslaan van energie .................... 21 6.2 TESO zelf energievoorziening oplossen .................................................................. 22 7. Energieopslag .............................................................................................................. 23 7.1 Thuisbatterijen (o.a.
Lithium) .................................................................................... 23 7.2 Buurtbatterijen (o.a. Lithium of Zout) ........................................................................ 23 7.3 Eilandbatterijen (o.a. Lithium of Zout) ....................................................................... 24 7.4 Waterstofopslag ............................................................................... 24 7.5 Thermische opslag .......................................................................... 25 3
Cluster Beheer ....................................................................................................................... 26 8. Organisatie en regelgeving .......................................................................................... 26 8.1 Regelgeving en praktische uitvoerbaarheid door de gemeente ............................... 26 8.2 Energie-ambassadeur .............................................................................................. 26 9. Algemeen ..................................................................................................................... 28 9.1 Texelse Ambitie: Zelfvoorzienend in de Basisbehoefte ............................................ 28 9.2. Pas op de plaats ...................................................................................................... 29 Oorspronkelijke versie van de adviezen ................................................................................ 30 1. Energie besparen ....................................................................................................... 30 2. Windenergie................................................................................................................ 36 3. Zonne-energie ............................................................................................................ 40 4.
Energie uit water ......................................................................................................... 41 5. Aardwarmte ................................................................................................................ 44 6. Lokaal opwekken en opslaan ..................................................................................... 45 7. Energieopslag ............................................................................................................. 46 8. Organisatie en regelgeving ......................................................................................... 49 9. Algemeen.................................................................................................................... 52 Bijlagen .................................................................................................................................. 54 Afkortingen/ definities....................................................................................................... 54
4
Samenvatting Inleiding Het Texels Inwonersberaad heeft zich in zes bijeenkomsten gebogen over de vraag van de gemeente Texel ‘Hoe Texel blijft voorzien van voldoende energie, op de korte en de lange termijn?’ Na een publiekscampagne voor de zomervakantie gaven zich 225 mensen op waaruit 80 deelnemers werden geloot, aangevuld met vier jongeren als een representatieve groep voor de Texelse samenleving. De eerste bijeenkomst was op zaterdag 5 oktober, de laatste op zaterdag 14 december 2024. In zes bijeenkomsten (drie zaterdagen, drie donderdagavonden) bogen de deelnemers zich over de vraag en stelden adviezen op met mogelijke oplossingen. In de eerste twee bijeenkomsten werd gesproken met een breed samengestelde groep experts zodat deelnemers zich in de materie konden verdiepen. De derde bijeenkomst werd gebruikt om te verkennen wat de meningen en ideeën van deelnemers waren, waar men het over eens was en waar het schuurde. Door de gekozen werkvormen werden deelnemers ook uitgedaagd om op hun eigen meningen te reflecteren. In de laatste drie bijeenkomsten werkte het beraad in groepen aan het opstellen van adviezen en hielp men elkaar om de adviezen nog beter en scherper te maken. Uiteindelijk werd een set van 30 (deel-)adviezen ter stemming aangeboden.
Een enthousiaste schrijfgroep van zeven deelnemers heeft de verantwoordelijkheid genomen om met begeleiding van TeamBurgerberaad dit rapport zo op te stellen dat het voor iedereen een begrijpelijk en samenhangend geheel is geworden. De grondslag van dit rapport vormen de oorspronkelijke adviezen waar de schrijfgroep een volwaardig rapport mee samengesteld heeft. De opdracht van de gemeenteraad was om adviezen aan te nemen ‘met een ruime meerderheid’ en daarbij heeft men geen percentage genoemd. Bij de stemronde is de drempel van 70% gehanteerd, maar dit is niet uit een harde eis voortgekomen. Wij adviseren de gemeente om alle adviezen die met meer dan 60% uit de stemming zijn gekomen ook op waarde te schatten en mee te nemen in de opvolging waar dat een zichtbare meerwaarde oplevert. In de adviezen die zijn aangenomen is een aantal rode draden zichtbaar die de individuele adviezen met elkaar verbinden. •
Het inwonersberaad kiest voor duurzame energiebronnen;
•
Het inwonersberaad staat voor de kernwaarden van Texel en wil met haar adviezen onze kernwaarden behouden en bewaken;
•
De adviezen vallen in een aantal clusters onder te brengen die een nadrukkelijke onderlinge samenhang hebben. Zo is het bijvoorbeeld niet wenselijk om eenzijdig in te zetten op opwek van energie, omdat hiermee de netcongestie nog versterkt wordt. Besparen, opwekken, opslaan, distribueren en beheren van energie moeten in samenhang worden aangepakt;
• Om de hierboven genoemde samenhang te bewaken én daadkracht op het eiland te tonen is het wenselijk dat de gemeente een integraal energieprogramma start waarin de adviezen een zichtbare plek krijgen.
5
Wat is netcongestie met betrekking tot Texel Netcongestie treedt op wanneer het elektriciteitsnetwerk onvoldoende capaciteit heeft om alle vraag en aanbod van stroom te verwerken. Dit betekent dat zowel de levering van elektriciteit aan gebruikers als de teruglevering van duurzaam opgewekte energie, zoals van zonnepanelen en windmolens, beperkt wordt. Voor Texel is dit probleem bijzonder urgent vanwege de unieke ligging en de toename in energiegebruik, onder andere door verduurzaming en toerisme. Plus we zijn afhankelijk van Noord-Holland, waar de vraag naar elektriciteit ook groot is (zie rapport Tennet).
Urgentie van netcongestie op Texel •
Toename energiegebruik: Het energieverbruik op Texel stijgt door elektrificatie van woningen, voertuigen en bedrijven. Toerisme versterkt deze pieken, vooral in het hoogseizoen.
•
Beperkte infrastructuur: De huidige "WadKabel" is de levensader van Texel, maar deze heeft beperkte capaciteit. Liander waarschuwt dat de kabel binnen vijf jaar ontoereikend zal zijn voor de groeiende vraag.
•
Verlies van duurzame energie: Regelmatig wordt duurzame energieopwekking stopgezet omdat deze niet kan worden teruggeleverd aan het net. Dit leidt tot verspilling en vertraagt de energietransitie.
•
Geen snelle oplossing: Het uitbreiden van de kabelcapaciteit (zoals een extra WadKabel) is een langdurig traject en kan pas op zijn vroegst rond 2035 gerealiseerd worden.
Gevolgen voor Texel 1. Energietransitie wordt belemmerd: Zonder voldoende netcapaciteit wordt verduurzaming vertraagd. Initiatieven zoals het plaatsen van zonnepanelen of het invoeren van elektrische warmtepompen worden hierdoor beperkt. 2. Economische impact: Bedrijven op Texel ervaren wachttijden voor nieuwe aansluitingen, wat investeringen in groei en verduurzaming belemmert, tenzij het achter de meter gedaan kan worden. 3. Toerisme en lokale economie: Energiebesparingen kunnen negatieve effecten hebben op Texels imago als duurzame bestemming, wat mogelijk toeristische inkomsten beïnvloedt.
Aanbevolen oplossingen •
Slim energiegebruik: Investeren in slimme technologieën zoals batterijsystemen voor thuis, buurten en op eiland niveau om energie lokaal op te slaan en pieken op te vangen.
•
Lokaal opwekken en opslaan: Het vergroten van de capaciteit voor energieopslag, zoals buurt- en eiland batterijen, kan netbelasting verminderen en flexibiliteit verhogen.
•
Energie achter de meter: Texelaars stimuleren om zoveel mogelijk energie op te wekken en te gebruiken zonder deze terug te leveren aan het net.
•
Innovatie en pilots: Experimenteren met nieuwe vormen van energieopslag, zoals waterstof en thermische buffers, om voor langere termijn de druk op het net te verlichten. 6
•
Druk uitvoeren op Liander: door Gemeente Texel, samen met Texelse bedrijven en Lokale Energie initiatieven (bijv. TexelEnergie) moet intensiever om prioriteit te krijgen bij netwerkuitbreidingen.
Actie nodig! De urgentie van net congestie vraagt om een breed gedragen aanpak. De gemeente, lokale energiecoöperaties, en de inwoners moeten gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen. Dit vraagt om proactieve communicatie, het opstellen van een meerjarenplan en directe investeringen in lokale oplossingen. Zonder actie zal Texel te maken krijgen met een energiegebrek dat de duurzame ambities en economische ontwikkeling van het eiland ernstig kunnen belemmeren. In veel adviezen komt het onderwerp netcongestie aan de orde. Maar losse adviezen kunnen de netcongestie juist vergroten als zij niet in samenhang met andere adviezen worden aangepakt. Ook dit vraagt dus om een samenhangende aanpak van het energievraagstuk op Texel.
7
Cluster indeling Om de onderwerpen overzichtelijk en doelgericht aan te pakken, zijn onze adviezen onderverdeeld in drie hoofdcategorieën, oftewel clusters. Deze clusters vormen een raamwerk voor een gestructureerde benadering van de uitdagingen en kansen binnen ons werkgebied. 1. Besparen Het cluster Besparen richt zich op het reduceren van energieverbruik en het optimaliseren van bestaande middelen. Hierbinnen worden adviezen gegeven die bijdragen aan het verlagen van energieverspilling, verbeteren van isolatie en stimuleren van gedragsveranderingen. Het doel is een duurzaam gebruik van energie en grondstoffen, met directe voordelen voor milieu en kosten. Voor dit onderdeel verwijzen we naar: •
Advies 1. Energie besparen
2. Opwek, Opslag en Distributie In dit cluster ligt de focus op het creëren van een efficiënte en toekomstbestendige energieinfrastructuur. Onderwerpen zoals het opwekken van hernieuwbare energie (bijvoorbeeld via zon en wind), innovatieve opslagmogelijkheden (zoals batterijen en waterstof) en slimme distributiesystemen worden hier behandeld. Het doel is een lokaal en veerkrachtig energiesysteem dat onafhankelijk en duurzaam opereert. Voor dit onderdeel verwijzen we naar: • • • • • •
Advies 2. Windenergie Advies 3. Zonne-energie Advies 4. Energie uit water Advies 5. Aardwarmte Advies 6. Lokaal opwekken en opslaan Advies 7. Energieopslag
3. Beheer Het cluster Beheer betreft de huidige energievraag, het onderhoud, de controle en de organisatie rondom energiebesparing en opwekking. Dit omvat het opstellen van heldere richtlijnen, beheer van energievoorzieningen en samenwerking tussen betrokken partijen. Het doel is een duurzaam beheer dat niet alleen effectief is, maar ook draagvlak creëert binnen de gemeenschap. Voor dit onderdeel verwijzen we naar: • •
Advies 8. Organisatie en regelgeving Advies 9. Algemeen
Door onze adviezen te structureren binnen deze clusters, kunnen complexe vraagstukken overzichtelijk en effectief aangepakt worden. Elk cluster bouwt voort op de gezamenlijke ambitie om een duurzame, toekomstbestendige en rechtvaardige samenleving te realiseren. 8
Overzicht adviezen Elk advies wordt in dit adviesrapport afzonderlijk besproken, inclusief de context, onderbouwing en praktische stappen voor implementatie. Deze structuur helpt om snel inzicht te krijgen in de kernpunten en bevordert een gerichte aanpak bij het opvolgen van de adviezen. Bij ieder advies is aangegeven welk percentage van de stemmen positief was. De oorspronkelijke versie van de adviezen is waarop de stemming heeft plaatsgevonden. Cluster Besparen 1. Energie besparen 1.1 Wat je niet verbruikt, hoef je niet op te wekken
score: 81%
Cluster Opwek, Opslag en Distributie 2. Windenergie 2.1 Geen grote windmolens
score: 70%
2.2 Vrijwel onzichtbare windturbines
score: 82%
2.3 Windwokkel of mini windmolen
score: 78%
2.4 Windmolen kleiner dan 15 meter
score: 69%
2.5 Wind voor buurtschappen
score: 59%
2.6 Grotere windmolens (tot 50 meter tiphoogte)
score: 29%
3. Zonne-energie 3.1 Zon op bestaande (overheid)infrastructuur
score: 90%
3.2 Zon op en om huizen en bedrijven
score: 90%
3.3 Zonnepanelen bezitten en beheren vanuit collectief
score: 84%
3.4 Grote zonneweide
score: 41%
4. Energie uit water 4.1 Blue Energy
score: 74%
4.2 Getijdenenergie
score: 65%
4.3 Golfenergie
score: 63%
5. Aardwarmte 5.1 Advies aardwarmte
score: 74%
6. Lokaal opwekken en opslaan 6.1 Lokaal en gezamenlijk opwekken, verbruiken
score: 75%
en opslaan van energie 6.2 TESO zelf energievoorziening oplossen
score: 71%
9
7. Energieopslag 7.1 Thuisbatterijen (o.a. Lithium)
score: 78%
7.2 Buurtbatterijen (o.a. Lithium of Zout)
score: 79%
7.3 Eilandbatterijen (o.a. Lithium of Zout)
score: 72%
7.4 Waterstofopslag
score: 59%
7.5 Thermische opslag
score: 66%
Cluster Beheer 8. Organisatie en regelgeving 8.1 Regelgeving en praktische uitvoerbaarheid
score: 79%
door de gemeente 8.2 Energie-ambassadeur
score: 88%
8.3 Lessen uit het verleden
score: 81%
9. Algemeen 9.1 Texelse ambitie: zelfvoorzienend in de basisbehoefte Huishoudens exclusief bedrijven
score: 53%
Huishoudens inclusief primaire bedrijven
score: 63%
Huishoudens inclusief alle niet-toerisme
score: 68%
gerelateerde bedrijven 9.2 Pas op de plaats
score: 24%
10
Cluster besparen 1. Energie besparen 1.1. Wat je niet verbruikt, hoef je niet op te wekken Stemmen voor: 81% Wat is het advies? Ontwikkel besparingsprogramma’s gericht op huishoudens, bedrijven en vakantiewoningen. Focus op isolatie, energiezuinige apparatuur en slimme thermostaten. Wat is er nodig? •
Oprichting lokaal energie-expertteam voor advies en ondersteuning.
•
Gratis energiescans en collectieve inkoop van materialen.
•
Bewustwordingscampagnes en subsidiemogelijkheden.
Wat levert het op en wanneer? •
Korte termijn (2025-2030): Energiebesparing van 61%.
•
Middellange termijn (2030-2040): Verlaging netbelasting en kostenbesparing.
Wat kost het? Kosten onbekend; investeringen renderen zichzelf terug.
11
Cluster Opwek, Opslag en Distributie 2. Windenergie 2.1 Geen grote windmolens (boven 50 meter tiphoogte) Stemmen voor: 70% Wat is het advies? Het plaatsen van grote windmolens is niet in lijn met Texelse kernwaarden, 70% van het inwonersberaad wil ze niet, en daarom niet verder uitgezocht.
2.2 Vrijwel onzichtbare windturbines Stemmen voor: 82% Wat is het advies? Stimuleer het gebruik van vrijwel onzichtbare windturbines, zoals de Ridge Blade of Aeromine, die in combinatie met zonnepanelen voldoende energie kunnen leveren voor een huishouden. Wat is er nodig? •
Afschaffen van vergunningen voor particulieren en bedrijven.
•
Invoeren van subsidies of rentevrije leningen via de gemeente.
Wat levert het op en wanneer? •
Vanaf 2025: Energieopwekking per installatie voldoende voor een huishouden.
Wat kost het? •
Ridge Blade: €5.000 – €10.000
•
Thuisbatterij: Vanaf €10.000
Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Leverbaarheid van turbines en batterijen.
•
Geluidsnormen en potentiële overlast.
•
Schade aan gevels of schoorstenen bij bevestiging.
12
2.3 Windwokkel of mini windmolen Stemmen voor: 78% Wat is het advies? Stimuleer het gebruik van kleine windmolens zoals windwokkels of mini windturbines, geschikt voor energieopwekking achter de meter. Wat is er nodig? •
Vergunningen voor particulieren en bedrijven moeten worden afgeschaft.
•
Subsidies of rentevrije leningen vanuit de gemeente.
Wat levert het op en wanneer? •
Vanaf 2025: Energieopwekking per installatie voldoende voor een huishouden.
Wat kost het? •
Windwokkel: €2.500 – €5.000
•
Mini windmolen: €3.000 – €4.000
•
Thuisbatterij: Vanaf €10.000
Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Leverbaarheid van apparatuur.
•
Geluidsimpact en verzekerbaarheid.
2.4 Windmolen kleiner dan 15 meter Stemmen voor: 69% Wat is het advies? Plaatsen van kleine windmolens (<15m) bij boerderijen om voldoende energie voor eigen gebruik op te wekken. Wat is er nodig? •
Vergunningen voor particulieren en bedrijven moeten worden afgeschaft.
•
Subsidies of rentevrije leningen vanuit de gemeente.
Wat levert het op en wanneer? •
Vanaf 2025: Genoeg energie voor een boerenbedrijf.
Wat kost het? •
Kleine windmolen: €75.000
•
Batterij: €20.000
Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Vergunningsvereisten voor batterijen.
•
Geluidsoverlast en slagschaduw.
•
Impact op vogels en mogelijke schade.
13
2.5 Wind voor buurtschappen Stemmen voor: 59% Wat is het advies? Sta buurtschappen en vakantieparken toe om gezamenlijk energie op te wekken en op te slaan met een mix van wind- en zonne-energie. Hierbij wordt gebruikgemaakt van buurtbatterijen om lokaal opgewekte energie te verdelen. Wat is er nodig? •
Vergunningen voor windturbines en buurtbatterijen moeten worden aangepast of versneld.
•
Gemeentelijke ondersteuning voor de aanleg van kabels naar huizen en vakantieparken.
•
Subsidies en/of rentevrije leningen voor betrokken buurtschappen en collectieven.
Wat levert het op en wanneer? •
Vanaf 2030: De hoeveelheid opgewekte energie is afhankelijk van de grootte van de installatie en het aantal deelnemende huishoudens.
Wat kost het? Kosten zijn afhankelijk van de schaal van de installatie en het aantal aangesloten huishoudens. Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Vereisten voor vergunningen en verzekerbaarheid van buurtbatterijen.
•
Locaties waar buurtbatterijen geplaatst kunnen worden.
•
Technische en financiële haalbaarheid van het kabelnetwerk.
•
Mogelijkheid voor buurtschappen om energieproducenten te worden.
14
2.6 Grotere windmolens (tot 50 meter tiphoogte) Stemmen voor: 29% Wat is het advies? Plaats enkele grotere windmolens (tot 50 meter tiphoogte) op strategische locaties zoals de polder bij het NIOZ, waar horizonvervuiling minimaal is. Wat is er nodig? •
Vergunningen voor plaatsing van windmolens moeten worden verkregen via de gemeente.
•
Realisatie van kabel- en netaansluitingen door Liander.
•
Onderzoek naar mogelijkheden voor een coöperatieve aanpak om lokale participatie te stimuleren.
•
Subsidies en/of rentevrije leningen voor financiering.
Wat levert het op en wanneer? •
Vanaf 2030: Elke molen kan circa 5.000 MWh per jaar opwekken, genoeg om een groot aantal huishoudens te voorzien van stroom.
Wat kost het? •
Eén windmolen kost ongeveer €1.250.000.
Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Geluidsnormen en mogelijke overlast voor omwonenden.
•
Effecten van slagschaduw en impact op vogels.
•
Tijdslijn en mogelijkheden voor netaansluiting door Liander.
•
Mogelijkheden en effecten van plaatsing in zee, zoals impact op onderwaterleven.
15
3. Zonne-energie 3.1 Zon op bestaande (overheid)infrastructuur Stemmen voor: 90% Wat is het advies? Stimuleer zonne-energie op gemeentelijke infrastructuur zoals fietspaden en carports. Wat is er nodig? •
Beleid gericht op minimalisatie van landschapsverstoring.
•
Projecten uitvoeren in samenwerking met lokale partijen.
Wat levert het op en wanneer? •
Tot 2028: Verhoogde zonne-energieproductie zonder landschapsverstoring.
Wat kost het? Kosten afhankelijk van schaal en locatie specifieke eisen.
3.2 Zon op en om huizen en bedrijven Stemmen voor: 90% Wat is het advies? Zet een strategie op om zonnepanelen op daken, muren en andere oppervlakken van huizen en bedrijven te stimuleren. Wat is er nodig? •
Financiële ondersteuning voor lagere inkomens.
•
Bewustwordingscampagnes en beleidsaanpassingen.
Wat levert het op en wanneer? •
Tot 2028: Significant verhoogde zonne-energieproductie achter de meter.
Wat kost het? Afhankelijk van subsidies en investeringen per locatie.
16
3.3 Zonnepanelen bezitten en beheren vanuit een collectief Stemmen voor: 84% Wat is het advies? Onderzoek collectief bezit en beheer van zonnepanelen via een coöperatie zoals TexelEnergie of de gemeente. Wat is er nodig? •
Samenwerking met bestaande coöperaties en lokale initiatieven.
•
Regelgeving aanpassen voor collectieve oplossingen.
Wat levert het op en wanneer? •
Vanaf 2028: Brede toegang tot zonne-energie, inclusief voor huishoudens zonder eigen dak.
Wat kost het? Afhankelijk van schaal en organisatievorm; verdere specificatie nodig.
3.4 Grote zonneweide Stemmen voor: 41% Wat is het advies? Realiseer een zonneweide van 50-100 hectare in de polder Eierland, gecombineerd met zoetwateropslag. Wat is er nodig? •
Samenwerking met landeigenaren en landbouwsector.
•
Nieuwe coöperatie oprichten voor beheer en opbrengstenverdeling.
Wat levert het op en wanneer? •
Na 2028: Voorziening van 50-75% van de energieopwekking op Texel.
Wat kost het? Afhankelijk van schaal en technologie; verdere analyses nodig. Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Combinatie met innovaties en landschapsimpact.
17
4. Energie uit water 4.1 Blue Energy Stemmen voor: 74% Wat is het advies? Plaats Blue Energy-installaties bij gemalen op Texel om energie op te wekken uit het verschil in zout- en zoetwater. Wat is er nodig? •
Commitment van gemeente, Rijkswaterstaat en waterschap.
•
Locaties identificeren en vergunningen verkrijgen.
Wat levert het op en wanneer? •
Tussen nu en 2030: Energievoorziening voor 600-700 huishoudens per unit.
Wat kost het? €10-15 cent per kWh, afhankelijk van schaal. Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Rendabiliteit op basis van waterhoeveelheid.
•
Subsidie- en financieringsmogelijkheden.
4.2 Getijdenenergie Stemmen voor: 65% Wat is het advies? Stimuleer de opwek van duurzame energie via getijdenenergie, bijvoorbeeld met vliegers (TidalKite) die door waterstroming elektriciteit genereren. Wat is er nodig? •
Commitment van gemeente, provincies, Rijkswaterstaat en Waddenfonds.
•
Vergunningsprocedures en vooronderzoeken uitvoeren.
Wat levert het op en wanneer? •
Tussen nu en 2030: Verwachte bijdrage van 18,5 GWh per jaar met een park van 10 apparaten.
Wat kost het? Kostprijs per kWh medio 2030: €0,25. Investeringen afhankelijk van schaal en subsidies. Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Ecologische impact en kabelbeheer in Natura 2000-gebieden.
•
Ruimtelijke vergunningsprocessen en investeringskosten.
18
4.3 Golfenergie Stemmen voor: 63% Wat is het advies? Ontwikkel golfenergieopwekking aan de noordwestzijde van Texel in de Noordzee. Wat is er nodig? •
Commitment van relevante partijen zoals InvestNL en Waddenfonds.
•
Regulatiewijzigingen en vergunningsprocedures.
Wat levert het op en wanneer? •
Tussen nu en 2030: Potentieel tot 20-40% van Texelse elektriciteitsbehoefte opwekken.
Wat kost het? Kostprijs per kWh medio 2030: €0,32. Investeringskosten afhankelijk van subsidies en opschaling. Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Ecologische impact en kabelbeheer.
•
Opschalingsmogelijkheden en technische standaarden.
19
5. Aardwarmte 5.1 Aardwarmte Stemmen voor: 74% Wat is het advies? Ontwikkel aardwarmtewinning bij Texel voor constante en CO₂-vrije elektriciteitsopwekking. Wat is er nodig? •
Geologisch onderzoek en vergunningen.
•
Fondsenwerving en gemeentelijke goedkeuring.
Wat levert het op en wanneer? •
Vanaf 2030: 15-20% van de energiebehoefte per unit, met restwarmte voor andere toepassingen.
Wat kost het? €23 miljoen per unit, met een kWh-prijs van ongeveer €0,27. Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Impact en verdere geologische gegevens.
20
6. Lokaal opwekken en opslaan 6.1 Lokaal en gezamenlijk opwekken, verbruiken en opslaan van energie Stemmen voor: 75% Wat is het advies? Introduceer energyhubs waar organisaties en particulieren gezamenlijk energie opwekken, verbruiken en opslaan. Wat is er nodig? •
Aanpassing wet- en regelgeving.
•
Ondersteuning van de gemeente en samenwerking met Liander en TexelEnergie.
•
Implementatie van energymanagementsystemen.
Wat levert het op en wanneer? •
Vanaf 2026: Efficiënt gebruik van duurzame energie en verminderen netcongestie.
Wat kost het? Extra financiële inspanning vereist; exacte kosten afhankelijk van businesscase. Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Businesscase en technische haalbaarheid.
•
Politieke bereidheid en samenwerking.
21
6.2 TESO zelf energievoorziening oplossen Stemmen voor: 71% Wat is het advies? Stimuleer TESO om door middel van innovatie zelfvoorzienend te worden in hun energiebehoefte, bijvoorbeeld door gebruik te maken van zonne-energie en opslagoplossingen. Dit vermindert de energievraag van TESO op het eiland en draagt bij aan een duurzame energievoorziening. Wat is er nodig? •
Stimulans vanuit de gemeente om TESO te betrekken bij duurzaamheidsinitiatieven.
•
Onderzoek naar geschikte technologieën zoals zonnepanelen, windenergie, en batterijopslag.
•
Samenwerking met TexelEnergie en andere relevante partijen voor technische ondersteuning en financieringsmogelijkheden.
Wat levert het op en wanneer? •
Vanaf 2025: Vermindering van de energievraag van TESO op Texel en een voorbeeldfunctie voor andere bedrijven op het eiland.
Wat kost het? Kosten zijn afhankelijk van de gekozen technologieën en schaal van de energieoplossingen. Exacte bedragen moeten worden bepaald op basis van een haalbaarheidsstudie. Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Welke technologieën het meest geschikt zijn voor TESO.
•
Financiële haalbaarheid en mogelijke subsidies.
•
Operationele integratie van de oplossingen met het bestaande systeem van TESO.
22
7. Energieopslag 7.1 Thuisbatterijen (o.a. Lithium) Stemmen voor: 78% Wat is het advies? Stimuleer de installatie van lithium-thuisbatterijen voor huishoudens en grootverbruikers. Wat is er nodig? •
Subsidieprogramma en slimme meters om batterijen optimaal te sturen.
•
Stimuleren van grootverbruikers om batterijen te implementeren.
Wat levert het op en wanneer? •
Vanaf 2025: Directe ontlasting van de WadKabel en kostenbesparing.
Wat kost het? €3.000 – €20.000 per batterij, afhankelijk van grootte en specificaties.
7.2 Buurtbatterijen (o.a. Lithium of Zout) Stemmen voor: 79% Wat is het advies? Installeer buurtbatterijen op wijkniveau om lokaal opgewekte energie, zoals zonne- en windenergie, op te slaan en efficiënt te verdelen onder bewoners en bedrijven in de buurt. Wat is er nodig? •
Identificatie van geschikte locaties en wijkinitiatieven.
•
Onderzoek naar de haalbaarheid van zoutwaterbatterijen als duurzaam alternatief voor lithium.
•
Regelgeving en beleidsaanpassingen om buurtbatterijen mogelijk te maken.
•
Subsidies en cofinanciering om initiatieven te stimuleren.
Wat levert het op en wanneer? •
Vanaf 2026: Efficiënter gebruik van lokaal opgewekte energie, ondersteuning bij peakshaving en minder belasting van het net.
Wat kost het? •
Buurtbatterij: €50.000 – €200.000, afhankelijk van grootte en capaciteit.
Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Draagvlak en bereidheid onder buurtbewoners om deel te nemen.
•
Geschikte locaties en verzekerbaarheid van buurtbatterijen.
•
Regels en standaarden voor geluidsimpact en veiligheid.
•
Verdeling van voordelen en kosten binnen de gemeenschap.
23
7.3 Eilandbatterijen (o.a. Lithium of Zout) Stemmen voor: 72% Wat is het advies? Installeer grootschalige batterijopslag op Texel om energieoverschotten op te vangen en peakshaving te realiseren. Wat is er nodig? •
Samenwerking met TexelEnergie en Liander voor netintegratie.
•
Financiering via subsidies en coöperatieve modellen.
Wat levert het op en wanneer? •
Vanaf 2027: Optimalisatie van WadKabel en netstabiliteit.
Wat kost het? €1.000.000 – €2.000.000 per installatie.
7.4 Waterstofopslag Stemmen voor: 59% Wat is het advies? Gebruik overtollige zonne-, wind- en getijdenenergie om waterstof te produceren en op te slaan. Waterstof kan worden ingezet voor transport, verwarming en elektriciteitsopwekking. Wat is er nodig? •
Bouw van een waterstofproductiefaciliteit in samenwerking met TexelEnergie.
•
Integratie van waterstof in transport en verwarming.
•
Innovatieve samenwerking voor infrastructuurontwikkeling.
Wat levert het op en wanneer? •
Vanaf 2030: Langdurige energieopslag en veelzijdige toepassingen.
Wat kost het? Kosten afhankelijk van schaal en technologie; verdere analyse nodig. Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Haalbaarheid en kosteneffectiviteit.
•
Technologische obstakels en subsidiemogelijkheden.
24
7.5 Thermische opslag Stemmen voor: 66% Wat is het advies? Gebruik thermische buffers om warmte-energie op te slaan, gericht op huishoudens en bedrijven met hoge warmtebehoeften. Wat is er nodig? •
Ondersteuning voor innovatieprojecten met thermische buffers.
•
Onderzoek naar koppelingen met biovergisting en lokale warmtebronnen.
Wat levert het op en wanneer? •
Vanaf 2030: Balans tussen duurzame opwek en warmtevraag in de winter.
Wat kost het? Afhankelijk van systeem en schaalgrootte; verdere specificatie nodig. Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Technologische haalbaarheid en subsidiekansen.
•
Optimalisatie voor langdurige warmteopslag.
25
Cluster Beheer 8. Organisatie en regelgeving 8.1 Regelgeving en praktische uitvoerbaarheid door de gemeente Stemmen voor: 79% Wat is het advies? Creëer ruimte in het omgevingsplan om verduurzaming en innovatieve energieoplossingen mogelijk te maken via een binnenplanse vrijstelling. Wat is er nodig? •
Inhuur van een stedenbouwkundig adviesbureau.
•
Regelmatige herziening van het omgevingsplan (€20.000-30.000 per jaar).
Wat levert het op en wanneer? •
Korte termijn (2-5 jaar): Meer ruimte voor duurzame initiatieven en snellere implementatie.
Wat kost het? Inhuurkosten van stedenbouwkundige expertise.
8.2 Energie-ambassadeur Stemmen voor: 88% Wat is het advies? Stel een energie-ambassadeur of -commissie aan die verantwoordelijk is voor communicatie, beleidsontwikkeling, vergunning advies en betrokkenheid bij duurzame initiatieven. Wat is er nodig? •
Aanstellen van een team van 3-5 medewerkers in schaal 10-11.
Wat levert het op en wanneer? •
Binnen 2-3 jaar: Betere samenwerking, duidelijkheid en versnelling van duurzame initiatieven.
Wat kost het? Loonkosten voor het team en operationele middelen.
26
8.3 Lessen uit het verleden Stemmen voor: 81% Wat is het advies? Leer van eerdere rapporten en verbeter beleidsvoering door realistische doelen te stellen en systematische planning in te voeren. Wat is er nodig? •
Implementatie van een planningscyclus (Plan/Do/Check/Act).
•
Aanstelling van een energiecommissaris voor continuïteit en samenhang.
•
Maak een strategie of ontwerpplannen, die 6 jaar of langer meegaan. Die looptijd in combinatie met een Energie Commissaris moet ervoor zorgen dat plannen een uitvoeringshorizon krijgen die niet meer afhankelijk zijn van een steeds wisselend college.
Wat levert het op en wanneer? •
Direct en doorlopend: Betere betrokkenheid en planmatige aanpak van energievraagstukken.
Wat kost het? Kosten voor versterking van ambtelijke capaciteit en advies.
27
9. Algemeen 9.1 Texelse Ambitie: Zelfvoorzienend in de Basisbehoefte Wat is het advies? Het vaststellen van een duidelijke ambitie om zelf te voorzien in de basisbehoefte van elektriciteit, gericht op huishoudens en verschillende soorten bedrijven. Drie opties voor zelfvoorzienendheid: 1. Huishoudens exclusief bedrijven. Stemmen voor: 53% 2. Huishoudens inclusief primaire bedrijven (zoals supermarkten en zorginstellingen). Stemmen voor: 63% 3. Huishoudens inclusief alle niet-toerisme-gerelateerde bedrijven, met uitzondering van toeristische bedrijven die voor hun eigen voorziening zorgen. Stemmen voor: 68%
Benodigde stappen: 1. Draagvlak creëren: Peiling en bewustwording onder bewoners en toeristen. 2. Gemeentelijke ondersteuning: Communicatie en faciliteren van samenwerking. 3. Data verzamelen: Inzicht in energievraag en lokale opwekking. 4. Strategieontwikkeling: Actieplan en beleidsversoepelingen.
Wat levert het op en wanneer? •
Korte termijn (2025-2030): Duidelijk plan en eerste stappen richting zelfvoorziening.
•
Middellange termijn (2030-2040): Lagere afhankelijkheid van externe energieleveranciers en volledige implementatie.
Wat kost het? Kosten afhankelijk van keuzes in opwekking, opslag, en distributie.
Wat moet er nog uitgezocht worden? •
Definitie van basisbehoefte en energiebehoefte per seizoen.
•
Bijdragen van lokale opwekking en opslag.
•
Obstakels bij uitvoering van de ambitie.
28
9.2. Pas op de plaats Stemmen voor: 24% Wat is het advies? Beperk nieuwe aansluitingen en duurzaamheidsinitiatieven tijdelijk om de druk op het elektriciteitsnet te verminderen totdat er een nieuwe WadKabel ligt. Wat is er nodig? •
Beleidsmaatregelen die energietransitie temporiseren.
•
Actieve communicatie en bewustwordingscampagnes.
Wat levert het op en wanneer? •
Tot 2035: Stabilisatie van het bestaande netwerk en gerichte voorbereiding op toekomstige uitbreiding.
Wat kost het? Minimale kosten; focus ligt op beleidsvoering.
29
Oorspronkelijke versie van de adviezen Hieronder staan de adviezen zoals deze zijn gemaakt en ter stemming aangeboden door de deelnemers van het Texels Inwonersberaad op de laatste dag van het beraad, 14 december 2024. Een stem kan op 6 keuzes ingevuld worden Positief: 1 = Dit is helemaal wat ik graag wil 2 = Dit is wat ik graag wil 3 = Dit wil ik wel met een paar bedenkingen Negatief: 4 = Ik heb bedenkingen 5 = Ik denk niet dat ik dit wil 6 = Dit wil ik helemaal niet Er wordt gekeken naar het percentage positieve stemmen. Adviezen met een ruime meerderheid (70%) worden aangenomen. Onder de 70% worden de adviezen niet aangenomen, maar wel vermeld in het eindrapport.
1. Energie besparen 1.1 “Wat je niet gebruikt, hoef je niet op te wekken” (uitgebreide versie) De verkorte versie waarop gestemd is op 14-12-2024 staat onderaan dit advies)
Stemmen voor 81% Ons advies is: maak besparingsprogramma’s die toegespitst zijn op huishoudens, vakantiewoningen en bedrijven. Denk hierbij aan isolatie(maatregelen), energiezuinige apparatuur, slimme thermostaten, batterijen, Smart Grid, delen van overshot energie met een ander e.d. om energiebesparing te stimuleren. Hiermee zouden alle (vakantie)woningen energielabel A (streven van de Gemeente Texel) en alle bedrijven minimaal energielabel C (landelijke eis) halen vóór 2028. Sinds 1 juli 2023 is er een landelijke Energiebesparingsplicht (Bal +Bbl) voor locaties met een relevante milieubelastende activiteit én met een jaarlijks energiegebruik van meer dan 50.000 kWh of 25.000 m3 aardgas (equivalent). Tevens moet er ingezet worden om zelf energie op te wekken en op te slaan achter de meter. Dit zorgt er op de korte termijn voor dat het energiegebruik verminderd wordt en op de langere termijn een steentje wordt bijgedragen aan het streven van de Gemeente Texel om ‘all electric’ te worden. Hierbij worden minima bewust meegenomen. Dit alles kan niet los staan van de warmtetransitie die de Gemeente Texel naast streeft. De kernwaarden worden (behalve dat bij het plaatsen van kleine windmolens deze aandacht nodig hebben) worden in het besparen, opwekken en opslaan achter de meter, niet geschaad.
Doel: Door de totale energiebehoefte van huishoudens, vakantiewoningen en bedrijven te verminderen, zal er naast directe kostenbesparingen voor de gebruiker, een lagere belasting van het net zijn en voldoet het huidige netwerk tot 2035. Voor woningen kunnen deze maatregelen 61% aan totale energiebehoefte schelen. Te bereiken door o.a. uitvoeren van isolatiemaatregelen, installatie van slimme thermostaten en energiezuinige apparatuur. Door zelf energie “achter de meter” op te wekken en op te slaan is er minder vraag van energie van het hoofdnet. 30
De belangrijkste organisatoren/verantwoordelijke zijn de gemeente, TexelEnergie en TOP. Indien er een andere organisatie (bij) nodig is vermelden we die er apart bij. De eerste stappen dienen proactief te worden gezet door de Gemeente Texel, TexelEnergie en TOP. Kosten: Nog niet als totaal plaatje bekend, voor zover mogelijk hebben we de kosten aangegeven. Het verleden leert dat besparingen zichzelf terugverdienen en dat subsidie verlenen zich dubbel en dwars terugverdienen. Van de 1 miljoen - van de verkoop van NUON- die als subsidiemotor ingezet is voor verduurzaming op Texel, heeft uiteindelijk op Texel geresulteerd dat er voor 13 miljoen is geïnvesteerd. Dit heeft gezorgd voor o.a. kostenbesparing per bewoner op het energieverbruik; economie verhogende werking - omzet op het eiland stijgt, meer werkgelegenheid; lagere belasting van het net. Door gerichte energie-audits, collectieve inkoop en het stimuleren van bewustwording en technologieën, zoals slimme thermostaten, kan de gemeenschap aanzienlijke energiebesparingen realiseren. Dit bevordert duurzaamheid en verlaagt de energierekening van bewoners en bedrijven en de energienet belasting. Actiepunten voor Implementatie van "Energiebesparing, Nu en in de Toekomst” 1.
Lokaal Energie-Expertteam Oprichten Actie: Richt een proactief LOKAAL team van energie-experts op om bewoners en bedrijven te ondersteunen met advies over energiebesparing, subsidieaanvragen en praktische uitvoering van maatregelen. Dit team kan dienen als centraal aanspreekpunt voor alle energiebesparingsvragen. Wij dringen erop aan om een proactief LOKAAL Team samen te stellen, er is voldoende “knowhow” op het eiland aanwezig en dit loket zal meer dan 10 jaar bestaan en kan direct beginnen (per 1-2-2025), dan riskeer je niet dat er mensen- en dus kennis- verdwijnen van het eiland. Dit Lokale team gaat direct beginnen en zal zich richten op het initiëren van: 1. uitrol van Slimme Thermostaten en Energiebeheersystemen (kan al voor energiescan) 2. uitvoeren van een gratis energiescan toegespitst op huishoudens, vakantiewoningen en bedrijven; 3. bewustwordingscampagne om bewoners en bedrijven t.a.v. energiebesparing; 4. informeren over subsidies en financieringsopties voor energiebesparende maatregelen; 5. collectieve inkoop van energiebesparende materialen; 6. monitoring en evaluatie van energiebesparende maatregelen, terugkoppelen aan gemeente; 7. extra aandachtspunten voor vakantiewoningen 8. voldoende zonnepanelen, zonneboilers en kleine windmolens op geïsoleerde huizen. 9. eigen opslag voor de “piekmomenten” 10. vervangen van de “oude” gas cv-ketel. 11.
de gemeente ondersteunen en “wakker” houden / gemeente adviseren over vereenvoudigen/ versoepelen van vergunningen. Er bestaat een loket Duurzaam Bouwloket. Wat niet optimaal is, waar een beperkt aantal gratis telefoongesprekken en gratis keukentafelgesprekken zijn ingekocht door de gemeente, niet voldoende op lokaal niveau en goed voor alle huishouden is gericht, dus niet voldoet.
31
Door wie: Gemeente, TexelEnergie en TOP richten het lokale Energie-Expertteam op, en nodigen experts (zie wat het Energie-Expertteam moet ondersteunen) uit van ondernemers, energie-expert van het eiland. Met de nadruk op LOKAAL. Tijdslijn: Binnen 6 maanden. Kosten: salaris vaste medewerkers + ingehuurde medewerkers Kernwaarden: geen invloed Dit Lokale team gaat direct beginnen en zal zich richten op het initiëren van: 1. Uitrol van Slimme Thermostaten en Energiebeheer-systemen (al voor de energiescan) Actie: Stimuleer het gebruik van slimme thermostaten en energiebeheer-systemen door subsidies en voorlichtingscampagnes. Deze systemen helpen om het energieverbruik van huishoudens (ook die van de toeristen) en bedrijven te optimaliseren door bijvoorbeeld de verwarming automatisch aan te passen op basis van gebruik en buitentemperatuur en direct een verlaging in stookkosten en energieverbruik. Door wie: campagne + subsidieregeling (lokale inkoop) optuigen: lokale Energie-Expertteam + Gemeente Texel. Tijdslijn: direct -12 maanden. Kosten: Energiebeheer-systemen+ slimme thermostaten vanaf € 650. 2. Uitvoeren van een Energiescan / transmissiescan gekoppeld aan het energielabel voor Huishoudens, Vakantiewoningen en Bedrijven.
Dit is een essentiële STAP die GOED uitgevoerd moet worden en moet GRATIS zijn! Actie: Organiseer een energie-audit programma gecombineerd met een energielabel bepaling (indien nodig) waarbij huishoudens en bedrijven (denk aan kerken en gymzalen) een gratis energie-audit kunnen aanvragen om inzicht te krijgen in hun energieverbruik en besparingsmogelijkheden (denk aan direct vervanging van oude apparaten). Vervolgens maatwerk (uitleg) per energie-audit m.b.t. isolatie, energiezuinige technologieën e.d., met als uiteindelijk streven iedereen naar energielabel A (energiearme woning) en bedrijven op een energielabel C of hoger te tillen. Als het goed is worden de nieuwbouw huizen al “afgeleverd” met een label A+++, ook voor hun zal het goed zijn om een energie-audit te ondergaan om extra besparingen op te leveren. Monitoring (zie ook punt 7): Sla deze gegevens allemaal op in een database (o.a. hulp bij collectieve inkoop materialen). Door wie: lokale Energie-Expertteam stuurt dit aan; uitvoering bijvoorbeeld Bureau BAEK (Etienne van Bennekom), i.s.m. dorpscommissies. Tijdslijn: Start binnen 6 maanden; in samenwerking met de dorpscommissies. Kosten: €1000 per woning/gebouw; van woningen in een straat die op hetzelfde moment zijn gebouwd hoef je maar 3 tot 4 woningen te meten (bijvoorbeeld 2 hoek -, 1 of 2 tussenwoningen). 3.
Bewustwordingscampagne om bewoners en bedrijven voor Energiebesparing Kosten: promotie materiaal, promotie campagne, sprekers op vergaderingen Tijdslijn: Is al aan de gang, doorlopend de komende jaren. In samenwerking met de dorpscommissies; VVE o.a. van de vakantieparken. 4. Centraal informatiepunt maken dat informeert over en ondersteunt bij subsidies en financieringsopties voor Energiebesparende Maatregelen Actie: Loket maken. Informeer inwoners en bedrijven over beschikbare subsidies en leningen voor energiebesparende maatregelen (denk aan 0% leningen; isolatiefonds; glas subsidies e.d.). Collectieve subsidie voor aanschaf materialen – dus subsidie onafhankelijk maken van de “aannemers”. Onderzoek nieuwe 32
gemeentelijke regelingen om energiebesparing toegankelijker te maken voor lagere inkomens. En denk aan de gebouwen als kerken, gymzalen van de dorpen. Door wie: Lokale Energie-Expertteam Tijdslijn: Binnen 6 maanden. Kosten: leden van het Lokale Energie-Expertteam 5. Collectieve Inkoop van Energiebesparende Materialen Actie: Organiseer een collectieve inkoopactie (bijvoorbeeld op inschrijving ala eigen huis) voor energiebesparende materialen zoals isolatie, HR++-glas, en energiezuinige apparaten om kosten te verlagen voor inwoners en bedrijven. Dit maakt energiebesparende maatregelen toegankelijker en financieel haalbaarder. Door wie: TexelEnergie; ondernemers Tijdslijn: Binnen 9 maanden. 6. Monitoring en Evaluatie van Energiebesparende Maatregelen Actie: Ontwikkel een monitoringssysteem om de effecten van de geïmplementeerde energiebesparende maatregelen te meten. Verzamel data over energiebesparing, terugdringing van CO2-uitstoot, en de kostenbesparingen voor huishoudens en bedrijven. Door wie: Lokaal Energie-Expertteam i.s.m. dorpscommissies Tijdslijn: start binnen 6 maanden 7. Extra aandachtspunten voor vakantiewoningen Actie: VVE’s verleiden om energieverbruik te verlagen op het park. Handhaving Gemeente dat alle vakantiewoningen een energielabel hebben (sinds 1 -12024 verplicht als je verhuurt).
Vervolgens er via voorlichting aan werken dat deze allemaal naar label A worden opgetrokken. Parken moeten de energie zelf achter de meter regelen. Events organiseren voor de VVE om ze uit te leggen waarom er bespaard moet worden. Tijdslijn: heden – doorlopend. 8. Voldoende zonnepanelen en zonneboilers op geïsoleerde huizen en bedrijven, eventueel in combinatie met kleine windmolens. Zonnepanelen gaan niet zonder windmolens. Er bestaan diverse types zonnepanelen (denk aan losse -, dakpan- en nokzonnepanelen) en diverse types windmolens (denk aan wokkels, RigdeBlade, kleine windmolens bij boerderijen). Allemaal opwek “achter” de meter! Kosten: zie advies “windmolens”. Tijdslijn: heden – doorlopend. Kernwaarden: kan van invloed zijn; maar het is hier de vraag wat zwaarder weegt, een niet zo’n fraai dak of een iets hogere windmolen naast een boerderij, op een huis of de kernwaarden. Vogelsterfte kan voorkomen worden door o.a. 1) 1 blad van de windmolen zwart te maken (Noors onderzoek wijst uit dat er bij de 22 in Noorwegen bestaande verschillende type vogels minder sterfte is); 2) tijdens de vogeltrek, op radar is te detecteren, de molen stilzetten tot de trek voorbij is; 3) 360° rondom camera op de molen met een vogelherkenningsprogramma en die de molen stil zet als er een, wat wij een belangrijke vogel vinden langs komt (zeearend).