Bijlage 1. Definitief evaluatierapport (incl. bijlage 5.3)

Daarin maakt een groep van tien deelnemers aan het inwonersberaad bezwaar tegen de verlaging van het drempelpercentage van 70% naar 60%. Een andere deelnemer reageerde anoniem op deze brief en stelt dat het bezwaar al tijdens de presentatie op 29 januari is besproken en roept de gemeenteraad op om alle adviezen te lezen en de diversiteit en transparantie van het inwonersberaad op waarde te schatten. Een niet-deelnemer die op Texel woont bekritiseerde anoniem de meerderheidsdrempel van 70% en riep de gemeenteraad op om alle adviezen met meer dan 50% van de stemmen serieus te nemen. De onafhankelijke voorzitter van het inwonersberaad heeft eveneens een brief ingezonden. Hierin deelt ze haar positieve ervaringen met en observaties over het inwonersberaad, terwijl ze tevens haar zorgen uit over de negatieve nasmaak die bij alle commotie is ontstaan. Het college van B&W heeft vervolgens, vanwege de gerezen onrust, een inhoudelijke reactie geformuleerd op het adviesrapport van het inwonersberaad. Die bevestigt de 70% meerderheidsdrempel. Daarnaast zijn de adviezen getoetst op praktische, financiële en juridische haalbaarheid. Twee adviezen (over blue-energy en aardwarmtewinning d.m.v. een waterbel) hebben deze toets niet doorstaan, omdat uit onderzoek blijkt dat voor deze ontwikkelingen nog geen marktconforme oplossingen met leveringsbetrouwbaarheid voorhanden zijn.

Het college adviseert om deze ontwikkelingen te blijven volgen, maar voor nu niet mee te nemen in de reactie van de gemeenteraad op de adviezen die met een meerderheid van 70% of meer zijn aangenomen. Tot slot heeft het college van B&W per aangenomen advies een reactie geformuleerd. Adviezen die niet zijn aangenomen, zijn als bijlage toegevoegd. Het college van B&W vraagt aan de gemeenteraad om aanvullend op de beschikbare middelen in de begroting van 2026 structureel €55.000 beschikbaar te stellen voor het uitvoeren van de acties die uit de adviezen van het inwonersberaad voortvloeien. Deze inhoudelijke reactie van het college van B&W is samen met het adviesrapport van het inwonersberaad op woensdag 9 april besproken in de commissievergadering van de gemeenteraad. Die heeft voorgesteld om het voorstel van het college van B&W over te nemen. Dat betekent instemming met alle adviezen die bij meerderheid van ten minste 70% van de stemmen door het inwonersberaad zijn aangenomen, het genoemde bedrag voor de periode 2026-2029 structureel beschikbaar te stellen en de restant middelen uit het krediet van het raadsbesluit ‘Zonnepanelen projecten’ uit 2024 mee te nemen en in lijn met de adviezen in te zetten voor investeringen in

P 21

Gemeente Texel

Mei 2025

eigendom van de gemeente. Op 16 april heeft de gemeenteraad over dit voorstel gesproken en is een amendement ingediend voor meer prioritering in de uitvoeringsmaatregelen. Omdat de stemmen hierover staakten, terwijl de gemeenteraad niet voltallig was, is het voorstel aangehouden tot de Gemeenteraadsvergadering van 7 mei 2025. Na instemming door de gemeenteraad worden, in lijn met de ‘Kaderstellende notitie (2023)’, de adviezen opgenomen in het gemeentelijk programma duurzaamheid. Het inwonersberaad heeft tijdens zijn laatste bijeenkomst een monitorgroep samengesteld. Die kijkt hoe aan de uitvoering van de adviezen opvolging wordt gegeven en kan hierover gevraagd en ongevraagd advies geven aan de gemeente. Het inrichten van een monitorgroep draagt bij aan (de kwaliteit van) de opvolging van de adviezen van het inwonersberaad, omdat op deze manier toezicht blijft op de (kwaliteit van de) concrete uitvoering van de adviezen. De monitorgroep is geen afspiegeling van de inwoners van Texel of van het inwonersberaad. Deelname is op persoonlijke titel. De monitorgroep is op 25 februari 2025 voor het eerst samengekomen. 3.2.12.

Ervaringen deelnemers Hoe hebben de deelnemers het burgerberaad ervaren? Dat is een belangrijke vraag, omdat de inzet van een kostbaar en veeleisend instrument als het inwonersberaad uiteindelijk is bedoeld om de inwoners van een land, regio of gemeente te laten merken, dat ze mee mogen doen, mee kunnen doen, als ze mee willen doen. De gemeente Texel heeft na afloop van het inwonersberaad een enquête verspreid onder de deelnemers. In totaal vulden 45 deelnemers (met een gemiddelde leeftijd van 55 jaar) de vragenlijst in. De enquête richtte zich op tevredenheid over het proces, persoonlijke opbrengsten, ervaringen en suggesties voor verbetering. Er is geen onderzoek uitgevoerd naar hoe de bevolking van Texel het inwonersberaad en de opbrengsten ervan heeft ervaren. Conclusies over in hoeverre de communicatie met de inwoners op het eiland succesvol is geweest, kunnen daarom niet getrokken worden. De gemiddelde tevredenheidsscore onder de groep respondenten was een 7. Er bestaat aanzienlijke spreiding tussen individuele scores die deelnemers aan het inwonersberaad geven (variërend van 3 tot 10). Deelnemers waardeerden de organisatie en het programma, maar gaven aan dat er tijdens de bijeenkomsten momenten van chaos waren en dat de transparantie over het proces beter zou kunnen, zodat deelnemers vooraf beter weten waar ze aan toe zijn.

Er was kritiek op de groepssamenstelling en de verdeling van tijd over de verschillende programmaonderdelen. De inhoudelijke adviezen worden in algemene zin als te oppervlakkig ervaren en er was meer behoefte geweest aan verdieping. De deelnemers deden om verschillende redenen mee. Uit betrokkenheid bij het eiland en de gemeenschap, bijvoorbeeld, of uit nieuwsgierigheid naar hoe een inwonersberaad werkt. Ook belangstelling voor het onderwerp energievoorziening (op de langere termijn) was een dikwijls genoemd motief. De invloed op beleid en de financiële vergoeding zijn ook genoemd. Deelnemers blijken de procesbegeleiding en de experts te waarderen. Tijdens de bijeenkomsten voelden ze zich gehoord en ze hadden vertrouwen in de onpartijdigheid van de gespreksbegeleiders. Niet alle informatie was voor iedereen even begrijpelijk en ook bij de selectie van de experts zijn kanttekeningen geplaatst. Deelnemers hadden graag meer tijd gehad voor vragen aan en discussie met experts. De meerderheid van de deelnemers die de enquête heeft ingevuld, is tevreden met de adviezen (n=28); een ander deel noemt zich neutraal (n=9) en acht deelnemers gaven aan uitgesproken ontevreden te zijn over de adviezen. Sommige adviezen werden gezien als te oppervlakkig en

P 22

Gemeente Texel

Mei 2025

onvoldoende doordacht. De respondenten noemden een aantal verbeterpunten. Zo zouden er vooraf duidelijker voorwaarden moeten worden gesteld, zoals over hoe het proces er precies gaat uitzien en wat de stemprocedure inhoudt. Volgens sommigen zou een kleinere deelnemersgroep, die meer divers is qua achtergrond, beter werken. Er zou een betere balans gezocht kunnen worden tussen de inbreng van experts en de dialoog hierover met die experts én tussen deelnemers onderling. Ook de communicatie over de impact en de opvolging van de adviezen zou beter kunnen, volgens de deelnemers die de enquête hebben ingevuld. Van die groep zou een aanzienlijke meerderheid (n=37), dus ook degenen die ontevreden zijn over de adviezen, deelname aan een inwonersberaad aanbevelen. Ze geven aan het leerzame karakter te waarderen en de mogelijkheid om samen te werken aan een gemeenschappelijk thema. Ondanks dat het een duur proces is, zien zij potentieel in het inwonersberaad. 3.2.13. Antwoord op deelvraag 2 Het antwoord op de vraag hoe de uitvoering van het instrument inwonersberaad is verlopen en in welke mate gemeente Texel haar doelstellingen heeft gerealiseerd, vergt een genuanceerd antwoord. Er zijn immers verschillende successen en knelpunten te signaleren. De start van het inwonersberaad was niet makkelijk.

Het initiatief ging terug op coalitieonderhandelingen en in de gemeenteraad hebben dezelfde politieke verhoudingen de stemming over het organiseren van een inwonersberaad bepaald. De gemeenteraad heeft ingestemd en aan het inwonersberaad een mandaat verstrekt, maar met best een aanzienlijke minderheidsstem. De uitvoering van het instrument inwonersberaad is in grote lijnen verlopen conform de kaders en randvoorwaarden die vooraf waren vastgesteld. Hierbij is een aantal opmerkingen te plaatsen. Het succes van het inwonersberaad schuilt in het doen. Het is de eerste keer dat gemeente Texel, een kleine gemeente met beperkte middelen, een zo grootschalig participatie-instrument heeft toegepast. Het inwonersberaad ging over een (technisch) ingewikkeld onderwerp, vertaald naar een open en brede vraag met weinig focus, waar het gemeentebestuur geen eenduidige visie over uitdraagt, en veel mensen op het eiland een stellige mening over hebben. In die context was een expliciete vraagstelling, die het inwonersberaad had meegenomen in de concrete afwegingen en keuzes van de gemeente, vermoedelijk passender geweest. De rolverdeling en samenwerking tussen gemeente en externe procesbegeleider verliep goed. Vanuit de externe procesbegeleider is ruimhartig inzet gepleegd.

Het is goed gelukt om een representatieve groep eilanders bij elkaar te krijgen, die normaliter niet bij participatiebijeenkomsten te vinden zijn. De externe procesbegeleider is er goed in geslaagd om deze diverse groep mensen met elkaar in dialoog te laten gaan, op een respectvolle manier, met aandacht voor minderheidsposities. Deelnemers en de onafhankelijke toezichthouder kijken daar positief op terug. Er is een volwaardig inwonersberaad neergezet, in van meet af aan nogal ingewikkelde omstandigheden. In de uitvoering van het inwonersberaad had een aantal concrete zaken beter georganiseerd kunnen worden. De beschikbare tijd is tijdens een burgerberaad eigenlijk altijd te beperkt; in het procesontwerp moet daar vooraf rekening mee gehouden worden. Het is per definitie ingewikkeld om veel dingen te doen, op concrete uitkomsten te koersen, en tegelijkertijd flexibiliteit te houden voor onverwachte wendingen en verzoeken. Tijdens het inwonersberaad is die balans in de laatste twee bijeenkomsten niet optimaal geweest. Deelnemers hebben tijdens het schrijven (ontbreken van een eenduidig format) van en stemmen over de adviezen (onduidelijkheid over weging; meerderheidsdrempel niet vastgesteld door inwonersberaad) helderheid en regie gemist.

Een wezenlijk knelpunt is daarnaast geweest, dat de gemeente zelf bij de voorbereiding en uitvoering van het inwonersberaad onvoldoende inhoudelijke en procescapaciteit heeft kunnen leveren. Er was

P 23

Gemeente Texel

Mei 2025

geen expertise beschikbaar/inzetbaar op het onderwerp duurzaamheid. Die expertise was cruciaal voor de voorbereiding, uitvoering en opvolging van het inwonersberaad. Voor noodzakelijke uitvoerende taken was wel kennis en kunde beschikbaar binnen de projectgroep, maar vanwege personele wisselingen in het managementteam en de ambtelijke leiding van de gemeentelijke organisatie, is er lang veel onduidelijkheid geweest over wie, voor welke omvang, wat moest gaan doen om de uitvoering van het inwonersberaad te ondersteunen. De kwartiermaker van het inwonersberaad kon zich weliswaar volledig op dit project richten, maar het uitvoeren van een inwonersberaad vergt zoveel additionele inbreng vanuit de gemeentelijke organisatie, dat het voor de kwartiermaker een quasi onmogelijke opgave is geweest om de inhoudelijke en uitvoeringsopgaven van het inwonersberaad te blijven combineren. Vanuit het managementteam is hier laat op ingegrepen. De doelstellingen van de gemeente zijn deels bereikt. Zoals gezegd is een volwaardig inwonersberaad neergezet, in een kleine gemeente, die in diezelfde periode met nijpende personele wisselingen kampte.

Het instrument heeft als zodanig zijn werk gedaan: het ingewikkelde onderwerp is verdiept, een diverse en representatieve groep deelnemers heeft richting gegeven aan hoe de eilanders aankijken tegen het vraagstuk van duurzame energievoorziening, tegen wat haalbaar is en wat niet. Inhoudelijk is het inwonersberaad – voor zover de onderzoekers kunnen beoordelen – niet innovatief geweest. Het instrument heeft niet geleid tot het gouden antwoord op de vraag wat de gemeente zou moeten doen om de toekomstige energieschaarste op Texel het hoofd te bieden. Maar daar is een inwonersberaad ook niet per se voor bedoeld.

3.3.

Is het inwonersberaad het meest passende instrument geweest, of hadden de doelstelling op een andere manier, dan wel met andere middelen, ook bereikt kunnen worden?

3.3.1. Financiële doelmatigheid De gemeenteraad heeft een totaal bedrag van €270.000 vrijgemaakt voor de voorbereiding en uitvoering van het eerste inwonersberaad op Texel. Dit budget was als volgt opgebouwd: Begroot Ambtelijke kosten

• •

Procesondersteuning

•

Vergoedingen

• •

Facilitaire kosten

• • •

Uitgegeven

+/-

Projectleiding Aanstellen van een kwartiermaker inwonersberaad Inhuur externe procesbegeleiding (incl. voorzitterschap, gespreksbegeleiding en verslaglegging) Vergoedingen voor deelnemers Extra ondersteuning (digitale ondersteuning, tolken etc.)

€ 120.000

€ 145.917

€ 25.917

€ 50.000

€ 63.160

€ 13.160

€ 60.000

€ 25.199

€ 34.801

Loting Zaalhuur Catering

€ 20.000

€ 40.870

€ 20.870

P 24

Gemeente Texel

Communicatie

Mei 2025

• • • •

Tekenaar o.i.d. Drukwerk PR campagne Film/videoproductie

Onvoorziene kosten Totale begroting/Uitgave

€ 15.000

€ 42.603

€ 27.603

€ 5.000 €270.000

€ 17.120 € 334.869

€ 12.120 € 64.869

Het budget is overschreden. In totaal is, conform opgave van gemeente Texel, een totaalbedrag van € 334.869 aan het inwonersberaad besteed. Dat is een aanzienlijke overschrijding. Tegelijkertijd blijkt uit verkennend onderzoek, dat dit totaalbedrag niet opvallend hoog is voor een inwonersberaad zoals gemeente Texel heeft georganiseerd. 9 3.3.2. Antwoord op deelvraag 3 Uit het voorgaande kwam naar voren dat de doelstellingen die gemeente Texel met het inwonersberaad ambieerde goeddeels zijn behaald. Bovendien is duidelijk geworden, dat het eerste Texelse Inwonersberaad aanzienlijk meer heeft gekost dan begroot. De vraag die tot slot van de evaluatie nog kort aan de orde moet komen, is of de doelstellingen van de gemeente ook op een andere manier, dan wel met andere middelen gerealiseerd hadden kunnen worden. Dit is een hypothetische, maar belangrijke vraag. Een intensieve vorm van burgerparticipatie, zoals een inwonersberaad, wordt dikwijls beschouwd als een kostbaar instrument. Stel dat uit de evaluatie zou blijken, dat het aannemelijk is dat met minder middelen hetzelfde had kunnen worden bereikt, of dat met dezelfde middelen meer had kunnen worden bereikt, dan zouden mogelijk vraagtekens bij de doelmatigheid van het Texels inwonersberaad moeten worden gezet.

De gemeente wilde ten eerste experimenteren met de inzet van het instrument inwonersberaad en zo nagaan of en wat het zou kunnen bijdragen aan het verstevigen van de relaties tussen overheid, politiek en inwoners. Deze doelstelling is gerealiseerd. Blijkens de documentatie die de onderzoekers hebben bestudeerd en de interviews die zij hebben gehouden, ligt het niet voor de hand om te concluderen dat met minder middelen dezelfde resultaten waren geboekt, of dat met dezelfde middelen meer had kunnen worden bereikt. Het is ingewikkeld om burgerberaden onderling te vergelijken omdat elk burgerberaad een specifieke context, kaders en uitvoeringsvoorwaarden heeft. Grofweg kan echter wel gesteld worden, dat het Texels inwonersberaad niet opvallend veel meer heeft gekost dan vergelijkbare burgerberaden elders. De belangrijkste kostenposten van elk burgerberaad zijn de interne ambtelijke kosten en de kosten voor procesbegeleiding. De eerstgenoemde kostenpost is op voorhand krap begroot. Volgens opgave van de gemeente zelf hangt de overschrijding goeddeels samen met een CAO-aanpassing. De laatstgenoemde kostenpost is verhoudingsgewijs ook krap begroot. Het is plausibel dat de externe procesbegeleider meer uren aan en inzet op het Texels inwonersberaad heeft besteed dan voorzien was.

Er zijn extra kosten op deze post in rekening gebracht die, conform opgave van de gemeente, vooral aan het einde van het inwonersberaad zijn gemaakt. Het is niet bekend welke kosten dat precies zijn en waar die aan toe te schrijven zijn. Ook op de posten ‘facilitair’, ‘communicatie’ en ‘onvoorzien’ is (soms aanzienlijk) overschreden. Bij

9

Zie bijvoorbeeld: E. Rovers (2025). ‘De toekomst van burgerberaden – en de democratie’ (pp. 231-254), in: H. Moors & J. Stans (red.), Een geschenk voor de democratie? Perspectieven op de ontwikkeling van burgerberaden. Den Haag: Boom, aldaar p. 238-239.

P 25

Gemeente Texel

Mei 2025

‘facilitair’ betreft dat extra kosten voor overnachtingen, eten en zaalhuur. Bij ‘communicatie’ heeft dat te maken, aldus de gemeente, met de extra inzet van (het voorbereiden en maken van) communicatieve middelen, alsook de (uitbesteding van) extra werkzaamheden en de portokosten ten behoeve van de uitnodigingsbrief. Daar is vooraf onvoldoende rekening mee gehouden. Onder de post ‘onvoorzien’ zijn, volgens de gemeente, de kosten van de externe eindevaluatie geboekt. Het is overigens gebruikelijk om een veeleisend proces als een inwonersberaad na afronding ervan extern en intern te evalueren. De andere doelstellingen van de gemeente waren om een politieke patstelling te doorbreken en onder de inwoners van Texel inhoudelijke oplossingen voor het vraagstuk duurzame energie op te halen. Het inwonersberaad heeft, zoals toegelicht, de patstelling niet doorbroken, maar wel duidelijk richting gegeven aan wat de Texelaars op het gebied van duurzame energie wel en niet willen, waar wel draagvlak voor bestaat en waar niet. Zonder het inwonersberaad was deze uitkomst minder duidelijk geweest en had die uitkomst niet tot politieke opvolging geleid. Een eilandbrede survey of een andere vorm van bevraging had mogelijk een vergelijkbaar resultaat opgeleverd. Maar hiermee zou geen bijdrage zijn geleverd aan het verstevigen van de relaties tussen overheid, politiek en inwoners.

Het inwonersberaad heeft juist daar wel aan bijgedragen, hebben respondenten onderstreept. Ook de uitkomsten van de deelnemersenquête en de evaluatie van de onafhankelijke toezichthouder en vertrouwenspersoon wijzen hierop. Inhoudelijk waren de opbrengsten van het Texels inwonersberaad niet onverwacht of vernieuwend. Daar zit uiteindelijk de toegevoegde waarde van deze vorm van burgerparticipatie ook niet. Voor louter een antwoord op een complex vraagstuk kan een gemeente beter een panel van deskundigen raadplegen, of onderzoek laten doen. Van een afspiegeling van inwoners kan niet hetzelfde niveau van deskundigheid worden verwacht als van experts of ambtenaren die zich de relevante (dossier)kennis jarenlang eigen hebben kunnen maken. Maar dan was nog steeds niet duidelijk geweest hoe de Texelaars aankijken tegen het vraagstuk en de mogelijkheden om het op te lossen. Kortom, wat het inwonersberaad uniek maakte, is dat het over het mandaat kon beschikken om richting te geven aan het beleid omtrent de duurzame energievoorziening op het eiland en daarmee een fundamentele bijdrage kon leveren aan het overbruggen van politieke meningsverschillen die op het eiland bestaan.

P 26

Gemeente Texel

Mei 2025

4. Wat kan gemeente Texel leren van het eerste inwonersberaad? Wat gemeente Texel kan leren van het eerste inwonersberaad – als het gaat om de inzet van het instrument, het gelopen proces en de gehanteerde kaders en voorwaarden – is allereerst dat het kan. Een kleine gemeente kan een volwaardig burgerberaad, of gelijkaardige veeleisende vorm van burgerparticipatie organiseren, uitvoeren en tot een goed einde brengen. Dat is goed om te memoreren, omdat meedenken, meepraten en meebeslissen over belangrijke maatschappelijke onderwerpen niet voorbehouden is aan inwoners van kapitaalkrachtige, dikwijls grote gemeenten. In de tweede plaats leert het Texelse Inwonersberaad dat het mogelijk is om allerlei mensen – en niet alleen the usual suspects – samen te brengen, in dialoog te laten zijn, zodat ze beraadslagen en kunnen adviseren over een onderwerp dat cruciaal is voor de gemeenschap – en waar in politiek opzicht een patstelling bestaat. Daar zit de opbrengst van dit inwonersberaad: niet in de originaliteit van de oplossingen, niet in het doorbreken van de patstelling, maar in de nieuwe ontmoetingen, de gesprekken, in de oplossingen waarin mensen elkaar hebben gehoord, verstaan en ondanks meningsverschillen kunnen blijven vinden. In het draagvlak dat enorm is voor zeventien van de dertig adviezen, en minder voor een aantal andere.

Dat geeft richting en de gemeenteraad kan daar haar voordeel mee doen. Als ze erkennen durft, dat van dit proces iets te leren valt. Zonder slag of stoot is het niet gegaan. Er lag aan de voorkant een doordacht kader, dat de voorwaarden formuleerde voor het eerste inwonersberaad. Dat heeft zich tijdens de voorbereiding en uitvoering bewezen. Het inwonersberaad is volgens dat kader en die voorwaarden vormgegeven en verlopen. Wel was het budget bij voorbaat krap begroot. Het is dan ook aanzienlijk overschreden. Deels was dat voorzienbaar, deels te wijten aan incidentele kosten. Het totale bedrag dat aan het inwonersberaad is besteed, is vergelijkenderwijs echter niet opvallend hoog. Wat te leren valt van hoe het inwonersberaad is voorbereid en uitgevoerd, ten derde, is dat de gemeenteraad op een aantal details mogelijk meer richting zou kunnen geven, zonder initiatief weg te halen bij het inwonersberaad. Dat geldt bijvoorbeeld voor de vraagstelling: die had meer focus kunnen bieden door het inwonersberaad expliciet te laten delibereren over concrete afwegingen en keuzes die de gemeente moet maken. Daarnaast was bijvoorbeeld te zien, dat onduidelijkheid over stemprocedure, weging, meerderheidsdrempel als chaotisch is ervaren. In de ‘Kaderstellende notitie (2023)’ is bewust open gelaten hoe het inwonersberaad deze belangrijke onderdelen kon invullen.

Dat is ook goed, maar het gevolg is geweest, dat het inwonersberaad er weinig of geen aandacht aan heeft besteed – en dat heeft tot onduidelijkheden en verwarring geleid. Het is aan te bevelen om als gemeenteraad in de toekomst juist expliciet te zijn over de wens dat het inwonersberaad deze onderdelen adresseert. De (externe) procesbegeleider kan en moet daar dan op sturen. Een vierde leerpunt betreft de capaciteit en kwaliteit die het inwonersberaad van de gemeentelijke organisatie heeft gevraagd. Ondanks het vrijmaken van een interne kwartiermaker, het inhuren van een externe procesbegeleider en het outsourcen van sommige concrete onderdelen van de

P 27

Gemeente Texel

Mei 2025

uitvoering, heeft het inwonersberaad meer verlangd dan de gemeentelijke organisatie kon bieden. Dat geldt bijvoorbeeld voor de ondersteuning van de kwartiermaker vanuit de projectgroep, de helderheid vanuit het managementteam over hoeveel tijd en middelen de leden van de projectgroep, maar ook de collega’s van de Gemeentewinkel, de collega’s die toezicht hielden op de gegevensverwerking, en ongetwijfeld andere collega’s die de nodige hand- en spandiensten verleenden, aan hun werk ten behoeve van het inwonersberaad konden besteden. Maar het gold beslist ook voor het ontbreken van kennis en capaciteit op het onderwerp duurzaamheid om de kwartiermaker, de projectgroep én het inwonersberaad inhoudelijk te ondersteunen. De gemeente lijkt de noodzakelijke inzet van mensen en middelen (en de kosten die dat met zich brengt) te hebben onderschat. Toen het inwonersberaad in het najaar van 2024 eenmaal van de kant was, is het proces in grote lijnen uitstekend verlopen. Dat hebben de deelnemers, de betrokken uitvoeringspartijen, en de externe toezichthouder c.q. vertrouwenspersoon ook onderstreept, zoals in § 3.2 uitvoerig aan de orde is gesteld. Niettemin is op een aantal praktische punten, ten vijfde, verbetering mogelijk. Vooral in § 3.2.9 - § 3.2.11 zijn die punten toegelicht.

Hierbij valt te denken aan het belang van meer aandacht voor een gezamenlijke visie als uitgangspunt, voor effectief en actief tijdsbeheer tijdens de bijeenkomsten, voor de bijeffecten van (extra) ingelaste bijeenkomsten, voor pragmatische ondersteuning bij het schrijven van adviezen, voor een glashelder stemproces (zodat op zichzelf prima ideeën met betrekking tot weging en mogelijke meerderheidsdrempels tot hun recht kunnen komen), voor het formuleren van een helder mandaat en feedbackproces ten behoeve van een schrijfgroep. Het blijven adresseren van dergelijke verbeterpunten kan voorkomen, dat de uitvoering van een inwonersberaad achteraf een negatieve ervaring oproept, die met het instrument als zodanig niets te maken heeft. Of het inwonersberaad heeft bijgedragen aan het verkleinen van de kloof tussen gemeente en inwoners is met deze evaluatie ex post niet vast te stellen. Er bestaat geen 0-meting, zodat de gegevens ontbreken om vast te stellen of en zo ja wat er veranderd is. Iets soortgelijks geldt voor hoe de relatief beperkte respons op de uitnodiging om aan het inwonersberaad mee te doen, moet worden geïnterpreteerd. Dat zou een signaal kunnen zijn dat mensen de kat uit de boom kijken, of dat Texelaars weinig vertrouwen hebben in hoe de gemeente probeert om ze te betrekken.

Er zijn simpelweg geen gegevens om met enigerlei mate van waarschijnlijkheid ontwikkelingen te duiden. Daar is zeker een leerpunt uit af te leiden, namelijk dat goed monitoren waarde toevoegt aan het organiseren van een grootschalige activiteit als een inwonersberaad. Neem bijvoorbeeld de deelnemersenquête: die is nu beperkt representatief en zegt niets over (de evolutie van) de ervaringen van deelnemers gedurende het inwonersberaad. Hoeveel meer waarde zou de enquête hebben, als die bijvoorbeeld bij de eerste en bij de laatste bijeenkomst onder alle deelnemers was afgenomen? Goed monitoren, luidt het zesde leerpunt, betekent de voorwaarden scheppen voor adequate metingen, opdat evaluaties gebaseerd kunnen worden op ten minste een 0/1-meting. Tot slot, wat droeg het inwonersberaad bij aan het beantwoorden van de vraag hoe het eiland voorzien blijft van voldoende energie? Dat is toch eigenlijk waar het allemaal om begonnen is. Het inwonersberaad heeft bruikbare oplossingen bedacht en zodoende richting gegeven aan de relevante uitvoeringsprogramma’s duurzame energievoorziening. Er is vanuit het inwonersberaad geen visie gekomen op hoe het eiland zou moeten omgaan met de onvermijdelijke energieschaarste die op termijn gaat ontstaan.

Voor dergelijke visieontwikkeling is tijdens de uitvoering weinig aandacht geweest, deels omdat er bij de gemeente geen domeindeskundige ambtenaren waren die met de deelnemers hierover in gesprek konden gaan. Deels omdat dit niet nadrukkelijk is meegenomen in de vraagstelling. Het inwonersberaad heeft trouwens ook niet

P 28

Gemeente Texel

Mei 2025

expliciet gemaakt hoe de energievoorziening op Texel voor iedereen toegankelijk en betaalbaar kan blijven. Op het vraagstuk dat het gemeentebestuur bij het inwonersberaad heeft neergelegd, is dus een gedeeltelijk antwoord gegeven. Wat de gemeente hiervan kan leren, ten zevende, is dat een intensieve vorm van burgerparticipatie, zoals een inwonersberaad, niet werkt als generatieve AI. Het antwoord dat eruit komt, komt niet louter voort uit wat erin gestopt is. Er komt achtergrond, politieke verhoudingen, emotie, terroir bij kijken. Het gaat bovendien niet alleen om de antwoorden, maar ook om de wijze waarop die tot stand zijn gekomen, hoe mensen met elkaar tot overeenstemming zijn gekomen. De gemeenteraad discussieert, neemt partijpolitieke standpunten in, stemt en beslist bij meerderheid. Het inwonersberaad zoekt de dialoog, maakt ruimte voor minderheidsstandpunten, en streeft naar consent: een zo groot mogelijke mate van overeenstemming over en draagvlak voor adviezen. Met dit in het achterhoofd én alle informatie die deze evaluatie achteraf bij elkaar heeft gebracht, zou het interessant zijn om met alle betrokkenen de ervaringen en uitkomsten te bespreken.

Noem het een reflectiesessie: beleidsambtenaren, gemeentebestuurders, deelnemers, participatieprofessionals en anderen die bij het inwonersberaad betrokken zijn geweest, voeren samen een gesprek over zoals het is geweest, wat het iedereen heeft opgeleverd, en wat ze in gezamenlijkheid zouden aanbevelen om toekomstige participatieprocessen nog meer effect te laten sorteren. Dat is leren experimenteren.

P 29

Gemeente Texel

Mei 2025

5. Bijlagen

P 30

Gemeente Texel

Mei 2025

5.1 Gebruikte documenten 2022

2023

2024

2025

Verkenning nieuwe vormen van democratie Er wordt een motie aangenomen om samen met de griffie een traject op te zetten waarin de mogelijkheden om democratie op het eiland te versterken worden onderzocht. Met als doel om de komende raadsperiode hiermee te gaan experimenteren, als blijkt dat nieuwe democratische vormen goed bij Texel zouden passen. • Kaderstellende notitie: een burgerberaad is een nieuw instrument voor gemeente Texel. Daarom wordt er een kaderstellende notitie opgesteld met algemene kaders voor het instrument. De kaders zijn te gebruiken voor elk komend burgerberaad. Voorafgaand aan elk burgerberaad worden deze algemene kaders toegepast en de genoemde randvoorwaarden aangescherpt en uitgewerkt in een Plan van Aanpak toegespitst op het betreffende burgerberaad • Bepaling onderwerp: de gemeenteraad wil weten wat inwoners van Texel vinden van de grote uitdagingen op het gebied van klimaat en energie en welke rol Texel daarin zou moeten spelen. Daarom wordt hierover een Texels Burgerberaad georganiseerd. De uitkomsten van dat Texels Burgerberaad over klimaat/energie liggen aan het eind van deze raadsperiode op tafel. Verder is er een motie aangenomen waarmee er vanaf nu in alle documenten en communicatie (zowel intern als naar buiten toe) wordt gesproken over inwonersberaad (i.p.v. Burgerberaad). Zie ook Motie Texels Belang - Een beraad voor alle Texelaars.pdf.

• Uitvoering burgerberaad: het burgerberaad heeft plaatsgevonden tussen 5 oktober en op 14 december - de laatste dag van het inwonersberaad - is het concept-rapport overhandigd aan burgemeester Pol. •

•

Op 29 januari zijn de adviezen van het Texels inwonersberaad gedeeld met de rest van Texel. Het college heeft een reactie geformuleerd op de aangenomen adviezen. Op 9 april stond het adviesrappor top de agenda van de raadscommissie. Op 16 april is het aan de orde geweest in de gemeenteraad. In de raadsvergadering van 7 mei is het rapport, voorzien van prioritering, vastgesteld door de gemeenteraad.

Advies inwonersberaad Document Eindadvies & rapport inwonersberaad

Omschrijving Het eindadvies en het rapport dat is opgesteld door het eerste Inwonersberaad.

Belangrijkste inzichten •

•

•

P 31

Het Texels inwonersberaad heeft zich in zes bijeenkomsten gebogen over de vraag van gemeente Texel ‘Hoe Texel blijft voorzien van voldoende energie, op de korte en de lange termijn?’ Na een publiekscampagne gaven zich 225 mensen op, waaruit 80 deelnemers werden geloot, aangevuld met vier jongeren. De bijeenkomsten vonden plaats van 5 oktober tot 14 december 2024.

Gemeente Texel

Mei 2025

•

Gemeentelijke reactie adviezen inwonersberaad

Reactie van de gemeente op het advies van het inwonersberaad. De gemeente heeft alleen gereageerd op adviezen die door het inwonersberaad met 70% of meer van de stemmen zijn aangenomen.

De deelnemers spraken met experts, verkenden meningen en ideeën, en stelden adviezen op met mogelijke oplossingen. • Uiteindelijk werd een set van 30 (deel)adviezen ter stemming aangeboden. Die zijn onderverdeeld in drie clusters • Een schrijfgroep van 7 deelnemers heeft met begeleiding van Team Burgerberaad het eindrapport opgesteld. • De opdracht van de gemeente was om adviezen aan te nemen ‘met een ruimte meerderheid’ en daarbij is geen percentage genoemd. Bij de stemronde is 70% gehanteerd. De schrijfgroep adviseert de gemeente om alle adviezen die met meer dan 60% uit de stemming zijn gekomen ook op waarde te schatten en mee te nemen in de opvolging. • De adviezen die zijn aangenomen, tonen een aantal rode draden die de individuele adviezen met elkaar verbinden: o Het inwonersberaad kiest voor duurzame energiebronnen. o Het inwonersberaad stemt voor behoud van de kernwaarden van Texel. o De adviezen vallen in 3 clusters onder te brengen die een onderlinge samenhang hebben. Samenhang tussen (1) besparen, (2) opwekken, opslaan, distribueren en (3) beheren van energie. o Start van een integraal energieprogramma door de gemeente. Het burgerberaad heeft 30 adviezen. 17 daarvan zijn er meet een meerderheid van 70% of meer aangenomen. De 30 adviezen zijn onderverdeeld in een aantal ‘hoofdonderwerpen’: 1. Energie besparen 2. Windenergie 3. Zonne-energie 4. Energie uit water 5.

Aardwarmte 6. Lokaal opwekken en opslaan 7. Energieopslag 8. Organisatie en regelgeving

P 32

Gemeente Texel

Mei 2025

9.

Algemeen

De hoofdonderwerpen zijn onderverdeeld in drie clusters: 1. Besparen: onderwerp 1 2. Opwek, opslag en distributie: onderwerp 2 t/m 7 3. Beheer: onderwerp 8 en 9 De adviezen zijn in een eerste rond getoetst op de criteria die de gemeenteraad meegaf, praktische, juridische en financiële haalbaarheid. Op twee na hebben de adviezen deze eerste toets doorstaan. De adviezen worden meegenomen bij de verdere invulling van het programma Duurzaamheid en zijn input voor een Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid. Inhoudelijk heeft de gemeente per aangenomen advies een reactie gegeven. Elke reactie bestaat uit beantwoording op de vragen: • Wat hebben we al gedaan? • Wat doen we nu al? • Wat staat er al op de planning? • Nieuwe acties volgend uit advies

P 33

Gemeente Texel

Mei 2025

Raad- en collegestukken Document Motie PvdA proTexel

Omschrijving Motie van PvdA pro-Texel om een burgerberaad te organiseren.

Belangrijkste inzichten De motie stelt voor om een burgerberaad op Texel te organiseren als aanvulling op de huidige democratie. Het burgerberaad is bedoeld om bewoners serieus te nemen en hun kennis en kunde te benutten bij het vormen van beleid en het meningsvormen over onderwerpen. De motie vraagt het college om een onderbouwd voorstel voor een Texels Burgerberaad voor te leggen aan de gemeenteraad uiterlijk 1 september 2022. Aannames en verwachtingen gemeenteraad • Het burgerberaad is een krachtig middel om bewoners te betrekken bij het beleid en beslissingen. Het wordt wereldwijd en ook in Nederland ingezet om burgers optimaal te betrekken. • Het burgerberaad kan het bestuur en eiland positief beïnvloeden door de mening van bewoners goed door te leiden en hen meer besef te geven van bestuurlijke en politieke processen. • Een groep burgers wordt geloot die een goede afspiegeling vormt van de hele bevolking. Zij spreken in een onafhankelijk proces uitgebreid met experts en daarna met elkaar, met een duidelijke opdracht om advies te geven. • Het burgerberaad bedenkt eerlijke en toereikende oplossingen, vrij van lobby en partijpolitiek. • Het burgerberaad is een aanvulling op de huidige democratie en kan per groot project of voor een vaste periode worden aangesteld.

Motie CDA

Motie van de gemeenteraad van Texel, ingediend door CDA Texel, met betrekking tot het inwonersberaad en het gemeentelijk Meerjarig Investeringsprogramma Energie en Klimaat (gMIEK).

P 34

•

•

Doel van de motie: Het integreren van de uitkomsten van het inwonersberaad en energieontwikkelingen in het gemeentelijk investeringsprogramma Klimaat en Energie. Innovatieve oplossingen: Het CDA Texel is hoopvol dat het inwonersberaad met creatieve en

Gemeente Texel

B&W advies ‘Kaderstellende notitie Texels Burgerberaad’

Mei 2025

De motie roept het college op om de uitkomsten van het inwonersberaad en innovatieve ontwikkelingen op energiegebied leidend te laten zijn bij de verkenning voor een gemeentelijk MIEK. Het inwonersberaad buigt zich over de vraag hoe Texel voorzien blijft van voldoende energie en zal nadenken over keuzes die invloed hebben op energieinfrastructuurprojecten. Bevat het advies van het college van burgemeester en wethouders (B&W) over de kaderstellende notitie voor het Texels Burgerberaad. Het document biedt algemene kaders voor het instrument burgerberaad en bevat aanbevelingen voor de gemeenteraad van Texel.

•

•

innovatieve oplossingen voor het energievraagstuk op Texel zal komen. Ontwikkelingen op energiegebied: Ondernemers en bedrijven op Texel zijn volop bezig met energievoorziening, zoals de smart grids bij de Krim. Quick Wins: Het benutten van eventuele Quick Wins uit het inwonersberaad om op korte termijn problemen met netcongestie te verlichten.

Algemene kaders voor burgerberaad • Duidelijke opdracht met afspraken over opvolging en randvoorwaarden. • Adviezen van het burgerberaad worden als zwaarwegend beschouwd en in principe overgenomen door de gemeenteraad als deze voldoen aan de betreffende randvoorwaarden. • Het onderwerp en de vraagstelling moeten maatschappelijk en politiek relevant zijn, zichtbaar resultaat geven en geschikt zijn voor het instrument burgerberaad. Onafhankelijke procesbegeleiding • Deelnemers moeten een afspiegeling van de Texelse bevolking zijn door middel van gewogen loting en de groep moet uit ten minste 60 personen bestaan. • Deelname moet toegankelijk en laagdrempelig zijn. • De samenleving moet betrokken worden bij het burgerberaad. • Er moet voldoende tijd en budget beschikbaar zijn. Evaluatie en vervolg • Na uitvoering van het eerste burgerberaad wordt het proces, het instrument en de voorwaarden geëvalueerd om vervolgens te bepalen in welke vorm het burgerberaad in het vervolg wordt ingezet.

P 35

Gemeente Texel

Mei 2025

•

De conclusies en aanbevelingen worden verwerkt in de kaderstellende notitie Texels Burgerberaad.

Specifieke aandacht voor klimaat en energie • Na vaststelling van de kaderstellende notitie volgt een Plan Van Aanpak voor het burgerberaad klimaat & energie. • Dit Plan Van Aanpak gaat in op de inhoud van het burgerberaad, de concrete vraagstelling, de criteria van loting en de specifieke randvoorwaarden. • Het plan van aanpak volgt in Q1 van 2024. Beleidsmatige consequenties • Wanneer na het eerste burgerberaad wordt gekozen om het instrument burgerberaad vaker in te zetten, heeft dit beleidsmatige consequenties. • Er zal rekening gehouden moeten worden met tijd en geld in het beleidsproces.

Antwoord raadsvraag fase 14 dec. tot presentatie

Beantwoording van vragen van de VVD Texel over het eindrapport van het inwonersberaad. Het document behandelt de periode tussen 14 december en de presentatie van het rapport en bevat antwoorden van gemeente Texel op specifieke vragen en zorgen van de VVD Texel.

P 36

Aanleiding en voorgeschiedenis • In het coalitieakkoord 2022-2026 is de aanleiding voor een burgerberaad verwoord. • De gemeenteraad heeft unaniem besloten tot het houden van een burgerberaad over klimaat en energie. Vraag van de VVD Texel • De VVD Texel vraagt naar de transparantie en democratische aard van het proces, met name over de drempel van 70% voor het aannemen van adviezen en de afwijking hiervan door de voorzitter en schrijfgroep. • De VVD Texel wil weten hoeveel reacties er zijn ontvangen op het concept-eindrapport en hoeveel daarvan zijn meegenomen in het definitieve rapport. • De VVD Texel vraagt naar het aantal deelnemers dat heeft gestemd en de

Gemeente Texel

Mei 2025

•

Antwoord raadsvraag experts

Behandelt de vraag van het CDA Texel over de selectie van experts voor het inwonersberaad en geeft een gedetailleerd antwoord op deze vraag. Het bevat informatie over de procedure van het kiezen van experts en de rol van de onafhankelijke procesbegeleiding.

P 37

redenen waarom sommige deelnemers zijn afgehaakt. De VVD Texel vraagt waarom bepaalde adviezen, zoals kleinschalige windmolens, in het persbericht worden genoemd terwijl ze niet de drempel van 70% hebben gehaald.

Antwoord van gemeente Texel • De gemeente Texel bevestigt dat de drempel van 70% tijdens de laatste bijeenkomst op 14 december is besproken en gehanteerd. De passage over 60% is door de schrijfgroep toegevoegd, maar het college zal uitgaan van de oorspronkelijke adviezen met een 70% meerderheid. • Er zijn 11 reacties ontvangen op het conceptadvies, maar het is niet bekend welke reacties wel of niet zijn meegenomen. Het college zal uitgaan van de oorspronkelijke adviezen van 14 december. • Het aantal deelnemers aan de start was 84, waarvan uiteindelijk 79 personen deelnamen aan het beraad. Slechts 2 deelnemers zijn na 1 bijeenkomst afgehaakt. Bij de laatste bijeenkomst waren 67 personen aanwezig en zij hebben allen gestemd. • In het persbericht wordt verwezen naar een diversiteit van duurzame opwekmethoden genoemd in het eindrapport. Adviezen zoals vrijwel onzichtbare windturbines (82%) en windwokkel of mini windmolens (78%) hebben een ruime meerderheid gehaald en zullen verwerkt worden in het voorstel aan de gemeenteraad. Vraag van het CDA Texel • Het CDA Texel heeft gevraagd hoe de keuze van experts voor het inwonersberaad is bepaald en of er gehoor is gegeven aan alle door deelnemers zelf aangedragen sprekers of informatie. Antwoord van gemeente Texel

Gemeente Texel

Mei 2025

•

Antwoord raadsvraag brief deelnemers

Behandelt de zorgen en vragen van CDA Texel over datalekken, de gebruikte consent methode, en de rol van de monitorgroep binnen het inwonersberaad. Raadsvraag is gesteld n.a.v. de brief van 10 deelnemers die naar de gemeenteraad is gestuurd.

De keuze van experts is tot stand gekomen in samenspraak met de organisatie van het inwonersberaad (Team Burgerberaad). Er is een longlist van experts samengesteld door ambtenaren en deskundigen op Texel, die werden uitgenodigd voor de eerste en/of tweede bijeenkomst. • De organiserende partij heeft erop toegezien dat de lijst van experts evenwichtig en objectief was. • Op de eerste dag is deelnemers gevraagd om aanvullende verzoeken in te dienen voor extra experts. Deze aanvullende experts zijn later in het programma uitgenodigd. • Alle door de deelnemers voorgestelde experts zijn uitgenodigd, maar niet alle genodigden konden of wilden daadwerkelijk komen. Vraag van CDA Texel Datalekken • Wat is er voorgevallen en is de dataveiligheid bij gemeente Texel in het geding? • Welke maatregelen zijn nodig om dit in de toekomst te voorkomen? Consent methode • Hoe verhoudt de gekozen procedure met stemmen (waarbij 70% van de deelnemers voor is) zich tot het principe van besluiten waar geen van de aanwezigen meer een bezwaar op heeft? • In hoeverre is de consent methode gevolgd? Monitorgroep • Bestaat de monitorgroep al? • Wat is/wordt het takenpakket, de samenstelling en de werkwijze van de monitorgroep? • Hoe is geborgd dat de monitorgroep namens het gehele inwonersberaad spreekt?

P 38

Gemeente Texel

Mei 2025

•

Kunt u toelichten hoe het sparren van u met de monitorgroep eruitziet; kan dat bijvoorbeeld ook nog leiden tot aanpassing van adviezen of een andere uitleg?

Antwoord van gemeente Texel Datalekken • Er zijn e-mailadressen van deelnemers per ongeluk in cc in plaats van bcc terechtgekomen, waardoor deze zichtbaar werden voor andere deelnemers. De gemeente heeft deelnemers verzocht deze emailadressen te verwijderen en niet meer te gebruiken. Toen bleek dat deze toch werden gebruikt, is melding gemaakt bij de Autoriteit Persoonsgegevens. • De gemeente stuurt actief op veilig omgaan met data door voorlichting aan medewerkers. Consent methode • Gedurende het inwonersberaad zijn meerdere methoden gebruikt, waaronder de consent methode. Adviezen waar bezwaar op was, zijn aangepast zodat deelnemers met bezwaar mee konden gaan met het uiteindelijke besluit. • Het is gebruikelijk om aan het eind van een burgerberaad te stemmen op de adviezen, waarmee behalve consent ook gewicht aan de adviezen wordt gegeven. Monitorgroep • De monitorgroep bestaat al en komt voor het eerst bijeen op 25 februari. • De monitorgroep volgt de opvolging van de adviezen en kan gevraagd en ongevraagd advies geven. De groep kan meerdere jaren in stand blijven, afhankelijk van het verdere verloop van het proces. • De monitorgroep is geen afspiegeling van de inwoners van Texel of de

P 39

Gemeente Texel

Antwoord raadsvraag bijstelling percentage

Bestuurlijk advies

Mei 2025

Een beantwoording van een raadsvraag gesteld door de PvdA pro Texel. Het behandelt de vraag over de betrokkenheid van het college bij de bijstelling van een percentage in de adviezen van het inwonersberaad. Raadsvraag is gesteld n.a.v. de brief van 10 deelnemers die naar de gemeenteraad is gestuurd.

Bestuurlijk advies op het eindrapport van het Texelse Inwonersberaad en de Gemeentelijke reactie op het eindrapport en de definitieve adviezen

P 40

deelnemers van het inwonersberaad en spreekt niet namens het inwonersberaad. Deelname is op persoonlijke titel. • Aanpassing van de adviezen is niet aan de orde; de monitorgroep kan verduidelijking geven waar de gemeente daar behoefte aan heeft. Vraag van de PvdA pro Texel • De PvdA pro Texel heeft gevraagd om een volledig transparant beeld van het proces van het burgerberaad om de uitkomsten op waarde te kunnen schatten. • Specifiek wilden ze weten of het college op enigerlei manier betrokken was of op de hoogte was van de bijstelling van het percentage in de adviezen van het inwonersberaad. Antwoord van gemeente Texel • Het college had en heeft geen enkele inmenging in het proces van het inwonersberaad. • Het college was niet op de hoogte van de bijstelling van het percentage. • De uitvoering en procesbegeleiding van het inwonersberaad is uitgevoerd door een externe partij om de onafhankelijkheid te waarborgen. • De schrijfgroep, bestaande uit zeven deelnemers van het inwonersberaad, heeft de passage over 60% toegevoegd. • Het eindrapport is op 29 januari gepresenteerd in bijzijn van college- en raadsleden en de pers. • In dit advies wordt nader ingegaan op de voorgestelde acties van het Texelse energievraagstuk en op welke wijze hier een vervolg aan te geven.

• Uiterlijk december 2025 wordt de raad middels een raadsinformatiebrief geïnformeerd over de voortgang van het programma Duurzaamheid, waarin de adviezen van het inwonersberaad worden opgenomen.

Gemeente Texel

Mei 2025

Beleidsstukken Document Coalitieakkoord 2022-2026

Omschrijving Coalitieakkoord van gemeente Texel met de titel ‘Bouwen aan vertrouwen, voor een sociaal en duurzaam Texel’

Belangrijkste inzichten •

•

•

•

•

•

•

•

P 41

Inwoners centraal: Het akkoord benadrukt dat de inwoners van Texel centraal staan in het beleid. Het gaat om hun leefomgeving, gezondheid en ontwikkeling, zowel voor huidige als toekomstige generaties. Burgerparticipatie: Er is een sterke focus op het verbeteren van burgerparticipatie. De coalitie wil inwoners vaker en eerder betrekken bij beleidsvorming en besluitvorming. Texelse aanpak voor burgerparticipatie: De recent aangenomen nota Texelse aanpak voor burgerparticipatie wordt verder uitgewerkt. Er wordt een coördinator burgerparticipatie aangesteld om dit proces te begeleiden. Burgerberaad: Er wordt een Texels burgerberaad opgericht om inwoners te betrekken bij complexe maatschappelijke vraagstukken, zoals het energievraagstuk. Dit proces vraagt om zorgvuldige voorbereiding en uitvoering. Jeugdparticipatie: De coalitie wil de jeugd beter betrekken bij ontwikkelingen in hun omgeving. Er wordt speciale tijd gereserveerd voor jeugd tijdens dorpenrondes. Communicatie: Het wekelijkse spreekuur van wethouders wordt weer ingevoerd om inwoners beter te informeren en te betrekken. Daarnaast wordt er geïnvesteerd in digitale bereikbaarheid en informatiestromen. Regionale samenwerking: De coalitie streeft naar betere samenwerking met andere gemeenten in Noord-Holland en de Waddeneilanden om de zelfstandigheid van Texel te behouden en te versterken.

Onderzoek regionale samenwerking: Er wordt een onderzoek gestart naar regionale samenwerking om de beperkte

Gemeente Texel

Mei 2025

•

Texelse aanpak voor burgerparticipatie

Het document betreft het participatiebeleid van gemeente Texel. Het beschrijft de visie, strategieën en methoden die de gemeente hanteert om inwoners te betrekken bij beleidsvorming en besluitvorming. Er wordt ingegaan op de uitgangspunten van burgerparticipatie, de verschillende niveaus van participatie en concrete maatregelen om participatie te bevorderen.

•

•

•

•

•

•

menskracht en middelen zo effectief mogelijk in te zetten. Inwoners betrekken bij maatschappelijke en politieke discussies: Samen met de burgemeester, de griffier, de gemeentelijke organisatie en de raad wordt gewerkt aan het beter betrekken van inwoners bij maatschappelijke en politieke vraagstukken. Visie op participatie: De gemeente Texel erkent het belang van burgerparticipatie en streeft naar een transparante en inclusieve werkwijze. Participatieniveaus: Er wordt onderscheid gemaakt tussen informeren, raadplegen, adviseren, coproduceren en meebeslissen, afhankelijk van de invloed die burgers kunnen uitoefenen. Uitgangspunten: Betrouwbaarheid, toegankelijkheid, maatwerk en samenwerking zijn kernprincipes binnen het participatiebeleid. Instrumenten: De gemeente maakt gebruik van diverse methoden zoals inwonersbijeenkomsten, enquêtes, klankbordgroepen en digitale platforms om participatie te faciliteren. Uitdagingen: Het betrekken van moeilijk bereikbare groepen en het vinden van een balans tussen representativiteit en efficiëntie worden genoemd als aandachtspunten. Concrete maatregelen: Er worden verbeterpunten voorgesteld zoals heldere communicatie, betere terugkoppeling van resultaten en een actievere rol voor ambtenaren en raadsleden in participatietrajecten.

De gemeente Texel definieert het belangrijkste doel van participatie als het verbeteren van samenwerking tussen gemeente en inwoners, om zo betere initiatieven, beleid en onderlinge verhoudingen te realiseren. Dit wordt onder andere bereikt door:

P 42

Gemeente Texel

Mei 2025

•

•

•

•

Plan van aanpak inwonersberaad (incl. raadsbesluit)

Het document beschrijft het besluit van de gemeenteraad van Texel om een inwonersberaad te organiseren. Dit beraad zal zich richten op de vraag ‘Hoe blijft Texel voorzien van voldoende energie?’ Het plan van aanpak bevat de doelstellingen, randvoorwaarden, en organisatorische aspecten van het inwonersberaad.

P 43

Betrokkenheid vergroten: Inwoners willen betrokken worden bij onderwerpen die hen aangaan, en de gemeente zoekt naar manieren om die samenwerking effectief in te vullen. Kwaliteit van besluitvorming verbeteren: Door participatie kunnen belangen, meningen, ideeën en creativiteit naar boven worden gehaald, wat leidt tot beter beleid. Transparantie en duidelijkheid waarborgen: Het participatieproces moet helder zijn voor zowel inwoners als bestuur, met afspraken over rollen en verantwoordelijkheden. Verschillende niveaus van participatie hanteren: De participatieladder wordt gebruikt om te bepalen of een traject informeren, raadplegen, adviseren, coproduceren of meebeslissen vereist.

Kortom, participatie wordt door gemeente Texel gezien als een instrument om samenwerking en beleidskwaliteit te verbeteren, zonder dat het de formele democratie vervangt. Algemene kaders • Vraagstelling: De centrale vraag is ‘Hoe blijft Texel voorzien van voldoende energie?’ Randvoorwaarden voor adviezen • Mate van invloed gemeente: De adviezen moeten rekening houden met de invloed en zeggenschap van de gemeente. • Juridische, financiële en praktische uitvoerbaarheid: Adviezen moeten uitvoerbaar zijn binnen de bestaande juridische en financiële kaders. • Bestaand gemeentelijk, provinciaal en Rijksbeleid: Adviezen moeten in lijn zijn met bestaand beleid, maar kunnen wel wijzigingsvoorstellen bevatten. • Afwegingskaders: Adviezen moeten rekening houden met impact op landschap, natuurwaarden, economie en kernwaarden van Texel.

Gemeente Texel

Mei 2025

•

Sociale rechtvaardigheid: Adviezen moeten sociaal, eerlijk en rechtvaardig zijn voor alle Texelaars.

Randvoorwaarden voor organisatie en proces • Onafhankelijke begeleiding: De organisatie en begeleiding van het inwonersberaad zijn in handen van een onafhankelijk bureau, TeamBurgerberaad. • Groepsgrootte: Het inwonersberaad bestaat uit minimaal 60 personen, met een groep van 80-100 deelnemers. • Gewogen loting: De deelnemers worden geselecteerd via een gewogen loting op basis van leeftijd, gender, postcodegebied en opleidingsniveau. • Transparantie: De wijze van loting en selectie wordt transparant gecommuniceerd. • Deelnemersvergoeding: Deelnemers ontvangen een vergoeding van 50 euro per persoon per dag, met een maximum van 300 euro per persoon.

Kaderstellende notitie (incl. raadssbesluit)

Het document beschrijft de algemene kaders voor het burgerberaad, inclusief de doelstellingen, organisatie, representativiteit, toegankelijkheid, communicatie, kosten, planning, kansen,

P 44

Evaluatie en opvolging • Zwaarwegendheid van adviezen: De adviezen van het inwonersberaad worden door de gemeenteraad als zwaarwegend beschouwd en in principe overgenomen als ze aan de randvoorwaarden voldoen. • Evaluatie na uitvoering: Na uitvoering van het eerste inwonersberaad wordt het proces, het instrument en de randvoorwaarden geëvalueerd en bepaald of en in welke vorm het inwonersberaad wordt ingezet. Algemene kaders voor het burgerberaad • Duidelijke opdracht: Het burgerberaad krijgt een concrete en duidelijke opdracht van de gemeenteraad, met afspraken over opvolging en randvoorwaarden. • Onderwerp en vraagstelling: Het onderwerp moet maatschappelijk en politiek relevant zijn, zichtbaar resultaat

Gemeente Texel

Mei 2025

dilemma's en risico's. Het bevat ook een programma van eisen voor onafhankelijke procesbegeleiding.

•

•

•

•

•

opleveren en geschikt zijn voor het instrument burgerberaad. Onafhankelijke procesbegeleiding: Het burgerberaad wordt begeleid door een onafhankelijke partij om een open en veilig gesprek te waarborgen. Representativiteit: De deelnemers worden door gewogen loting geselecteerd en vormen een afspiegeling van de Texelse bevolking. Toegankelijkheid: Deelname moet laagdrempelig zijn en belemmeringen worden zoveel mogelijk weggenomen. Betrekken van de samenleving: Het burgerberaad staat in directe verbinding met de samenleving, zowel voor, tijdens als na afloop van het proces. Tijd en budget: Er moet voldoende tijd en budget beschikbaar zijn voor de organisatie en uitvoering van het burgerberaad.

Randvoorwaarden voor het burgerberaad • Opdracht en opvolging: De adviezen van het burgerberaad worden als zwaarwegend beschouwd en in principe overgenomen door de gemeenteraad als deze voldoen aan de randvoorwaarden. • Criteria voor onderwerp en vraagstelling: Het onderwerp moet urgent en relevant zijn, en de vraagstelling moet binnen de verantwoordelijkheid van de gemeente vallen. • Procesbegeleiding: Onafhankelijke gespreksbegeleiders zorgen voor respectvolle en gelijkwaardige gesprekken. • Gewogen loting: De deelnemers worden geselecteerd door gewogen loting om een representatieve afspiegeling van de Texelse bevolking te krijgen. • Toegankelijkheid: Financiële vergoeding en andere ondersteuning worden aangeboden om deelname zo laagdrempelig mogelijk te maken. • Communicatie: Er wordt een publiekscampagne ingezet en gebruik gemaakt van digitale en fysieke

P 45

Gemeente Texel

Mei 2025

•

communicatiemiddelen om de samenleving te betrekken. Evaluatie: Na het eerste burgerberaad wordt het proces geëvalueerd om te bepalen of en in welke vorm het burgerberaad wordt voortgezet.

Evaluaties Document Resultaten deelnemersenquête

Omschrijving Het document bevat de resultaten van een enquête die na afloop van het Texelse Inwonersberaad is afgenomen onder de deelnemers. De vragen gaan over de algemene tevredenheid, het proces, de persoonlijke opbrengsten, positieve en negatieve ervaringen en suggesties voor verbetering.

Praktische interne evaluatie I

Deze documenten bevatten een evaluatie van

P 46

Belangrijkste inzichten • Algemene tevredenheid: De meeste deelnemers geven een positief rapportcijfer voor hun deelname, variërend tussen 5 en 8. • Motivatie voor deelname: Deelnemers gaven zich vooral op vanwege betrokkenheid bij Texel en interesse in het onderwerp (energievoorziening). • Bekendheid met het inwonersberaad: De meesten werden benaderd via een persoonlijke uitnodiging of media-uitingen zoals posters en advertenties. • Ervaren meerwaarde: Deelnemers noemden vooral kennisvermeerdering, begrip voor andere standpunten en het leggen van nieuwe contacten als opbrengst. • Positieve ervaringen: Open dialoog, intensieve gedachtewisselingen en een gestructureerd proces werden gewaardeerd. • Minder positieve ervaringen: Enkele respondenten vonden het proces soms chaotisch, sommige begeleiders te sturend, en het aantal deelnemers mogelijk te hoog. • Verbeterpunten: Aanbevolen wordt om vooraf voorwaarden duidelijker te maken, transparantie te waarborgen en mogelijk het aantal deelnemers te beperken. • Aanbeveling aan anderen: Vrijwel alle deelnemers zouden deelname aan een volgend inwonersberaad aanraden. Inzichten eventmanagement

Gemeente Texel

Praktische interne evaluatie II

Mei 2025

het logistieke deel en het eventmanagement van het inwonersberaad. Het bespreekt de ervaringen van de teamleden en de uitdagingen die ze tegenkwamen tijdens de organisatie van het beraad.

•

•

•

•

•

• •

•

TXL-verhuur: Enige aanbieder op Texel die zowel techniek als inrichting kon aanbieden, maar afspraken over korting werden niet nagekomen. AV-techniek: Apparatuur en dienstverlening waren prima, met veel flexibiliteit. Inrichting: Huiselijke sfeer creëren lukte goed op dag 1, maar werd afgeschakeld vanwege kosten. Logistiek: Arbeidsintensief heen-enweer brengen van flip-overs, maar noodzakelijk. Crowd-management: Ontvangen en verplaatsen van deelnemers verliep soepeler dan verwacht. Catering: Over het algemeen prima, met verbeteringen na dag 1. Materialen: Werken met ‘tafelmandjes’ en badges met keycords in verschillende kleuren werkte goed. Communicatie en samenwerking: Over het algemeen goed, maar communicatie met Leontine over opbouw en afbouw kon beter.

Inzichten logistiek • Positieve ervaringen: Teamleden Elly en Ann vonden het een unieke en leuke ervaring om deel uit te maken van het inwonersberaad. • Aanwezigheid: De aanwezigheid van vaste gezichten zoals Elly, Ann, Linda en TBB bij alle bijeenkomsten werd zeer gewaardeerd. • Taakverdeling: Er was onduidelijkheid over de taakverdeling tussen de gemeente en TBB, wat meer sturing vanuit TBB vereiste. • Locaties en materialen: Flexibiliteit was nodig bij het inrichten van locaties en het regelen van materialen, maar dit werd goed opgelost. • Contactpersonen: Er is behoefte aan aparte contactpersonen voor logistiek en inhoud, omdat het nu te veel via Wiebe en Linda liep.

P 47

Gemeente Texel

Mei 2025

•

Evaluatie Team Burgerberaad

Een uitgebreide evaluatie van het inwonersberaad van Texel, uitgevoerd door TeamBurgerberaad. Het beschrijft het proces, de organisatie, de voorbereiding, de uitvoering en de nazorg van het beraad, en biedt inzichten en aanbevelingen voor toekomstige burgerberaden

Planning: De dagelijkse logistieke planning was moeilijk te achterhalen en vast te houden. • Aanwezigheid: Het was niet altijd duidelijk welke mensen (buiten de deelnemers) per dag aanwezig waren. • Badges: Badges moeten gelijk dubbel bedrukt worden om extra werk te voorkomen. • Afdrukken: Afdrukken van bestanden tijdens de laatste dag duurde te lang. • Samenstelling deelnemers: Goede, diverse samenstelling van de deelnemers. • Vervoer: Vervoer van gespreksbegeleiders, experts en toezichthouders was niet altijd duidelijk. • Terugkoppeling: Terugkoppeling over inzet van gespreksbegeleiders kan beter. • Kleurcodes: Kleurcodes voor koorden werkten goed. Organisatie • Acht mensen van TeamBurgerberaad waren betrokken, met een kernteam bestaande uit een procesbegeleider, eventmanager en procesontwerper. • De voorzitter vervulde een onafhankelijke rol en was niet intensief bij de voorbereiding betrokken. Gemeente Texel • De kwartiermaker vervulde de rol van projectleider en verbindende schakel in de gemeente. • De gemeentelijke projectgroep stelde zich te afwachtend op, wat een nadeel was in de voorbereiding. Voorbereiding • De gemeenteraad steunde het inwonersberaad, maar een hard mandaat bleek moeilijk te formuleren. • Er werd veel energie gestoken in het verhelderen van de vraagstelling en het vinden van experts. Communicatie en werving

P 48

Gemeente Texel