Agendabundel

Dankuwel, meneer Rutten. U heeft nog wat te doen. Voorzitter raadscommissie

Mevrouw Van De Wetering, wilde u nog wat zeggen? Als u het goed vindt, voorzitter. -Ik wel als u wat heeft. De ene groep is heel erg voor en de andere groep is heel erg tegen. Meneer Rutten, aan die kant. Ik kijk niet naar het midden, want u blijft heel erg op de vlakte. Dat is heel netjes. Ik vind het jammer, want we doen een aantal mensen daarmee heel erg tekort. Dan de resultaten die eruit gekomen zijn. De eeuwigdurende discussie over hoe we met windenergie om moeten gaan. Er zijn in ieder geval een aantal stappen daarin genomen. Laten we kijken wat het opgeleverd heeft. Het heeft geld gekost. Alle eerste dingen zijn moeilijk. Je moet het eerst een keer proberen voordat je weet of het effect heeft of niet. Ik denk dat de mensen die zich ingezet hebben, zich tekort gedaan voelen door het zo makkelijk aan de kant te vegen. -Dankuwel, mevrouw Van De Wetering. Ik denk dat u hetzelfde punt nog een keer wilt maken, Albert Huisman

maar ik geef u een kans. -Heel kort. Ik heb in mijn betoog mijn waardering uitgesproken voor iedereen die zich daarmee heeft beziggehouden. Voorzitter raadscommissie

Ik vind het een flauwe reactie van mevrouw Van De Wetering. Waarvan akte. We hebben dit punt genoeg afgehandeld. Is het een bespreekstuk of een hamerstuk? Dat dacht ik al. Ik ga naar het volgende punt. We zijn bij het stuk:

9 Overzicht brieven aan de raad Voorzitter raadscommissie

Overzichtsbrieven aan de raad. Bij deze agenda is een overzicht van de brieven aan de raad toegevoegd. Ik weet niet of iemand iets erover wil zeggen of kwijt wil. U kunt de link niet openen. Dat is heel goed, want dan hebben we geen vragen erover. Dat is expres, meneer Van Deutekom. Ik zal navragen of daaraan gewerkt wordt, zodat u zo gauw mogelijk erbij kunt. Dan het mondeling beantwoorden

10 Mondelinge beantwoording Rondvragen Commissie (voor zover niet reeds beantwoord) Voorzitter raadscommissie

van de rondvragen in de commissie. Dat hoeft niet, want die waren er niet. Voordat ik sluit, wil ik mevrouw Schaap bedanken

11 Sluiting Voorzitter raadscommissie

dat ze er was en ons de hele avond heeft aangehoord. Het was een bevalling. Ik ben er persoonlijk niet zo in thuis, maar ik hoor dat weleens zeggen. U hoefde gelukkig geen vragen te beantwoorden. U krijgt wel een pennenset, al heeft u het woord niet. Dankuwel. Ik sluit de vergadering.

Raadscommissie Dossiernummer Extern Zaak ID Vertrouwelijk Vergaderdatum Agendapunt Titel Organisatieonderdeel Portefeuillehouder Aanleiding

2341 3454114 Nee 25 juni 2025 5 Verzelfstandiging Haven Oudeschild Gemeentewerken H. Kieft Initiatiefvoorstel

Bijlagen Bestuurlijk advies Bijlage 1. Haven Oudeschild Bijlage 2. Overzicht haven Oudeschild concept-raadsbesluit - 3454114 - Verzelfstandiging Haven Oudeschild Geagendeerd

Vergaderdatum

Raadscommissie

25 juni 2025

Raadsvergadering

9 juli 2025

Toelichting De in het najaar van 2024 aangestelde kwartiermaker voor de verzelfstandiging van de haven van Oudeschild doet in bijgaand advies een inhoudelijk voorstel om de haven te verzelfstandigen. Het college onderschrijft dit advies en stelt de gemeenteraad voor in te stemmen met de verzelfstandiging tot een Havenbedrijf B.V. Met een slagvaardig havenbedrijf kan de exploitatie van de haven worden verbeterd en de bedrijvigheid in een mix van werk- en recreatieve haven toenemen.

Advies Zaaknummer

3454114 1

Verzelfstandiging Haven Oudeschild Programma 2 Goede bereikbaarheid 2.4 Economische havens en waterwegen Advies Het college besluit de gemeenteraad voor te stellen: 1. Kennis te nemen van het advies van de kwartiermaker; 2. In te stemmen met voorgestelde verzelfstandiging van de haven van Oudeschild tot het oprichten van een BV conform de uitgangspunten op pagina 10 van het bijgaande advies; 3. Voor de uitwerking tot het oprichten van de BV: a. Het restant van het budget voor de kwartiermaker te benutten, b. € 90.000,= op te nemen in de ontwerp-programmabegroting 2026; 4. Als ontwerp aandeelhoudersstrategie voor de op te richten BV mee te geven: a. Het realiseren van een economisch levensvatbare mix aan werkhaven en recreatiehaven, b. Toewerken naar een substantiële verlaging van de gemeentelijke bijdrage, c. Verduurzamen van de haven, d. Kansen van regionale samenwerking benutten; 5. De begroting van de haven voor het jaar 2026 in de huidige vorm te handhaven;

Toelichting De in het najaar van 2024 aangestelde kwartiermaker voor de verzelfstandiging van de haven van Oudeschild doet in bijgaand advies een inhoudelijk voorstel om de haven te verzelfstandigen. Het college onderschrijft dit advies en stelt de gemeenteraad voor in te stemmen met de verzelfstandiging tot een Havenbedrijf B.V. Met een slagvaardig havenbedrijf kan de exploitatie van de haven worden verbeterd en de bedrijvigheid in een mix van werk- en recreatieve haven toenemen.

Bijlagen 1. 2.

Advies kwartiermaker Luchtfoto met kadastrale grenzen Haven Oudeschild

Consequenties

 Personeel/Organisatie  Juridisch  Beleid  Financieel

Inkoop/Aanbesteding Deregulering Majeure risico’s Beheer

   

Belanghebbenden Structuurvisie

 

Verzelfstandiging Haven Oudeschild Samenvatting Het college stelt de raad voor om kennis te nemen van het advies van de kwartiermaker over de juridische en contractuele basis, en besluit over te gaan tot verzelfstandiging van de haven. Dat betekent dat er een havenbedrijf wordt opgericht en de invulling en de financiële consequenties daarvan worden uitgewerkt. Gemeente enig aandeelhouder De gemeente Texel wordt enig aandeelhouder van de BV Haven Oudeschild. Deze BV bezit alle gronden met bijbehorende weg- en haveninfra. Beheer en onderhoud zijn de verantwoordelijkheid van de Haven Oudeschild. Zij bepaalt ook de tarieven in de haven voor ligplaatsen, overslag van goederen en erfpacht van gronden. Jaarlijks dient er een goed te keuren begroting voorgelegd te worden en en dient een Financieel Meerjaren Plan voor een periode van 5 jaar geactualiseerd te worden. Havenpersoneel wordt gedetacheerd via de gemeente Texel. Uitwerking tot het oprichten van de BV (het havenbedrijf) De eerste stap wordt het verder uitwerken van de statuten en de aandeelhoudersstrategie voor de BV en het precies vastleggen van de financiële gevolgen. De resultaten van deze uitwerking worden meegenomen in de finale besluitvorming over de statuten en de aandeelhoudersstrategie die naar verwachting in het eerste kwartaal van 2026 kan plaatsvinden.

Voor 2026 blijft de haven binnen de huidige begroting functioneren. De verwachting is dat door de verzelfstandiging van de exploitatie vanaf 2027 een slagvaardig havenbedrijf ontstaat en het tekort op de haven, en daarmee de financiële bijdrage van de gemeente, geleidelijk zal dalen.

Verzelfstandiging Haven Oudeschild Argumenten tot advies In bijgaand advies wordt het besluit om een havenbedrijf op te richten toegelicht. Het advies is opgesteld door de kwartiermaker die naar aanleiding van het raadsbesluit van juli 2024 is aangesteld. Deze kwartiermaker is aangedragen door de werkgroep Ontwikkeling Haven Oudeschild (die het besluit van juli 2024 heeft voorbereid) en heeft brede ervaring in de vervoerssector en in havenbedrijven rondom de Waddenzee. Op dit moment bekleed de kwartiermaker onder andere de functie van de directeur voor de haven van Lauwersoog. Meegegeven kaders Vanuit het voorgaande besluit zijn randvoorwaarden voor het advies inzake verzelfstandiging meegegeven, die hieronder puntsgewijs worden toegelicht. -

B&W en Raad behouden invloed op de hoofdlijnen van het beleid van het havenbedrijf via een in te stellen Raad van Commissarissen, een vierjaarlijks bedrijfsplan en de financiële verantwoording; In bijgaand advies wordt een BV voorgesteld met als enig aandeelhouder de gemeente Texel. Via het aandeelhouderschap houden college en raad grip op het strategisch handelen van het havenbedrijf (met name middels de aandeelhoudersstrategie en het Financieel Meerjaren Plan). -

De Werkgroep adviseert 100% aandeelhouderschap; Arcadis houdt de mogelijkheid open dat andere publieke partners aansluiten. Werk voor- en nadelen hiervan uit, en adviseer in relatie tot zeggenschap, risico en financiering; In bijgaand advies wordt een BV voorgesteld met als enig aandeelhouder de gemeente Texel. Gezien de omvang van de haven van Oudeschild sluit dit het beste aan bij de praktijk zoals die ook in het advies wordt beschreven bij vergelijkbare havens. Bij toekomstige ontwikkeling blijft de mogelijkheid bestaan om aandeelhouders toe te voegen. -

Het havenbedrijf voert een zelfstandige havenexploitatie die op termijn toewerkt naar een substantiële verlaging van de gemeentelijke bijdrage; Vanuit de bestaande situatie wordt toegewerkt naar het in het advies geschetste model. Door extra inzet en grotere slagkracht wordt het verbeteren van de exploitatie en daarmee verlagen van het tekort haalbaar. -

Maak inzichtelijk onder welke condities publieke taken voortvloeiend uit regelgeving kunnen worden ondergebracht bij het havenbedrijf, en welke taken bij de gemeente q.q. belegd dienen te blijven; Haven gerelateerde functies en bevoegdheden worden zoveel mogelijk naar het op te richten havenbedrijf overgedragen. Toezicht en handhaving vanuit de publiekrechtelijke taken, maar ook het innen van parkeergelden behorende bij het Texel vignet blijven bij de gemeente. Bij het oprichten van het havenbedrijf zal de scheiding van deze taken concreet zijn uitgewerkt en in de finale besluitvorming meegenomen worden. -

Maak het onderscheid tussen de exploitatie van het havenbedrijf zelf, en de uitgaven voor het algemeen belang (zoals wegen, parkeren, baggeren havenmond) inzichtelijk, inclusief voorbereiding van SLA’s als dergelijke taken van algemeen belang bij het havenbedrijf zouden worden ondergebracht;

In het advies wordt hier een aanzet voor gemaakt, waarbij geadviseerd wordt om het eigendom van alle assets over te dragen. Wat betekent dat verhuur van gronden (erfpacht), maar ook het groot onderhoud aan de haven onderdeel uitmaakt van de exploitatie van het havenbedrijf. E.e.a. wordt bij overdracht exact vastgelegd. -

Ontwerp een structuur waarbij zowel de havengebruikers als betrokkenen uit het dorp Oudeschild op hoofdlijnen door het havenbedrijf geïnformeerd worden en input kunnen geven met betrekking tot het reilen en zeilen van het havenbedrijf; In het proces tot verzelfstandiging is de werkgroep Ontwikkeling Haven Oudeschild het eerste aanspreekpunt. Na de finale besluitvorming over de verzelfstandiging kan de aan te stellen directeur hier verder invulling aan geven. Hiervoor zal in de selectie van de directeur ook nadrukkelijk aandacht zijn. Nota verbonden partijen Conform de nota uit 2023 kiest de gemeente alleen voor het oprichten van een privaatrechtelijke rechtspersoon als dit het publieke belang voor de gemeente dient. Volgens de in de nota opgenomen beslisboom is het zelf uitvoeren van de taken van een havenbedrijf een optie (feitelijk de huidige situatie), maar is het ook een optie om deze taken bij een privaatrechtelijk orgaan te beleggen. Zowel het advies van de werkgroep als de kwartiermaker beargumenteert dat het publieke belang met de oprichting van een BV het beste wordt gediend. Vervolgstappen Op basis van bijgaand advies zal er verder worden gewerkt aan de oprichting van een havenbedrijf met inbegrip van de hieraan gerelateerde fiscale, juridische en financiële consequenties.

In het eerste kwartaal van 2026 worden de resultaten van de uitwerking ten behoeve van het finale besluit tot oprichting aan u worden voorgelegd. Het ligt voor de hand dat de Algemene Vergadering van Aandeelhouders bestaat uit twee wethouders (portefeuilles Economie/Toerisme en Financiën). De invulling van de Raad van Commissarissen zal nog enige aandacht vragen, maar het advies van de werkgroep Ontwikkeling Haven Oudeschild zal daarin worden gevolgd: • commissaris vanuit de gemeente, bij voorkeur met sterke binding met Oudeschild • commissaris met grote affiniteit met het werkveld • commissaris met financiële achtergrond Aandeelhoudersstrategie De aandeelhoudersstrategie die wij aan het havenbedrijf meegeven, bestaat uit de volgende punten: -

-

-

Het realiseren van een economisch levensvatbare mix aan werkhaven en recreatiehaven, zodat de haven reuring blijft geven in het dorp en een toeristische trekpleister blijft. Op basis van een flexibele marktgerichte houding op tijd in spelen op kansen, zodat het havenbedrijf een zelfstandig exploitatie kan blijven voeren, waarbij wordt toegewerkt naar een substantiële verlaging van de gemeentelijke bijdrage. Verduurzamen van de haven, waarbij zoveel mogelijk walstroom op hernieuwbare energie wordt toegepast, en op een innovatieve wijze wordt gezocht naar beperking van de uitstoot van schadelijke stoffen. Verder uitwerken en gebruik maken van de kansen die liggen in regionale samenwerking.

Deze aandeelhoudersstrategie is de in de motie van 10 juli 2024 beoogde “Kaderstellende Raadsopdracht”, welke vertaald zal worden in het Financiële Meerjarenplan.

Alternatieven In meerdere adviezen sinds 2015 wordt voorgesteld en is al eerder door de Raad besloten dat toegewerkt zal worden naar verzelfstandiging. Nu is dat daadwerkelijk opgepakt. Een alternatief is om de huidige stand van zaken te continueren. De haven wordt onderhouden en geëxploiteerd door de gemeentelijke organisatie. Zie de beschrijving van de nadelen hiervan in bijgaand advies. De haven qua onderhoud en beheer bij de gemeente houden, en alleen de exploitatie uitbesteden (model Sporthal). In bijgaand advies wordt uitgelegd dat dit een minder slagvaardig havenbedrijf oplevert, dat in zekere zin belemmerd wordt in economische slagkracht.

Consequenties van het advies •

Financieel Voor het jaar 2026 blijft de begroting voor de haven als onderdeel van de programmabegroting ongewijzigd. In de reguliere P&C-cyclus wordt gerapporteerd over de financiële ontvlechting en in de besluitvorming meegenomen. In de programmabegroting 2026 wordt 90.000 incidenteel opgenomen voor extra personeelskosten. Deze zijn nodig om een beoogd directeur aan te nemen die het havenbedrijf verder vorm geeft.

•

Personele/Organisatorische consequenties In het advies wordt voorgesteld om de havenmeesters die nu functioneren binnen de gemeentelijke organisatie niet over te laten gaan naar de nieuwe BV, maar ze te detacheren. Daarmee blijft hun rechtspositie behouden, en loopt alleen de aansturing via het nieuwe havenbedrijf. Op korte termijn moet er expertise worden geworven ten behoeve van de oprichting van de BV.

•

Juridische consequenties Oprichten van een Havenbedrijf BV, en overdragen van assets en middelen aan die BV.

•

Beleidsmatige consequenties Door verzelfstandiging van de haven wordt beoogd om de haven te revitaliseren, zodat deze een toeristische trekpleister blijft, en gezond onderdeel van de Texelse economie.

•

Beheer De beheertaak van de haven wordt grotendeels overgedragen aan de nieuwe BV, maar in eerste instantie zal het advies en begeleiding van deze beheertaken nog vanuit de gemeentelijke organisatie worden gedaan.

Aanleiding / Voorgeschiedenis / Eerdere besluiten Overdracht haven 2008 Raadsbesluit juli 2024 “Ontwikkeling Haven Oudeschild: een slagvaardig en marktconform Havenbedrijf”

(Concept / Voorgenomen)

Raadsbesluit Zaaknummer

3454114

Verzelfstandiging Haven Oudeschild Doelenboom Programma 2 Goede bereikbaarheid 2.4 Economische havens en waterwegen De raad van de gemeente Texel: gelezen het advies van burgemeester en wethouders; gehoord de raadscommissie;

Overwegende - Het advies van de Werkgroep Ontwikkeling Haven Oudeschild.

Besluit 1. Kennis te nemen van het advies van de kwartiermaker; 2. In te stemmen met voorgestelde verzelfstandiging van de haven van Oudeschild tot het oprichten van een BV conform de uitgangspunten op pagina 10 van het bijgaande advies; 3. Voor de uitwerking tot het oprichten van de BV: a. Het restant van het budget voor de kwartiermaker te benutten, b. € 90.000,= op te nemen in de ontwerp-programmabegroting 2026; 4. Als ontwerp aandeelhoudersstrategie voor de op te richten BV mee te geven: a. Het realiseren van een economisch levensvatbare mix aan werkhaven en recreatiehaven, b. Toewerken naar een substantiële verlaging van de gemeentelijke bijdrage, c. Verduurzamen van de haven, d. Kansen van regionale samenwerking benutten; 5. De begroting van de haven voor het jaar 2026 in de huidige vorm te handhaven; Vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 09-07-2025, De griffier,

De voorzitter,

Bijlagen 1. 2.

Advies kwartiermaker Luchtfoto met kadastrale grenzen Haven Oudeschild

Conclusies verzelfstandiging

1

Een verzelfstandigde haven biedt de mogelijkheid om meer adequaat de markt te stimuleren, kansen te benutten en kosten te besparen. Gemeentelijke organisaties opereren als beheerder en niet als ontwikkelaar.

2

Een verzelfstandigde haven kan in de uiteindelijke vorm tegen lagere of gelijkwaardige personeelskosten goed worden geleid.

3

Het havenbedrijf kan een zelfstandige havenexploitatie voeren, welke op termijn toewerkt naar een substantiële verlaging van de gemeentelijke bijdrage.

4

Door 100% aandeelhouderschap, door middel van goedgekeurde begrotingen, statuten, besluiten en dergelijke houdt de gemeente Texel en haar gemeenteraad volledige controle en zeggenschap.

5

Goed bestuur is van groter belang voor een succesvolle verzelfstandiging dan de rechtsvorm zelf.

1

1

Inleiding

De gemeente Texel streeft optimalisering van de haven na, binnen de mogelijkheden en wenst in navolging van vele gemeentes de haven van Oudeschild te verzelfstandigen. Gemeentes worstelen meer en meer met het eigendom van dergelijke havens. Zo heeft de gemeente Den Oever geconstateerd dat in de begroting over 2021 tegenover de bruto omzet van de haven van minder dan € 240.000 alleen al meer dan € 665.000 aan personeelskosten staat. Dan moet de haven ook nog worden gebaggerd, onderhouden en dergelijke. Enkele Zeeuwse gemeentes hebben het afgelopen jaar de tarieven voor de gebruikers (met name visserij) verhoogd met 103 tot 257 procent, vanuit de gedachte dat een vergoeding moet worden betaald welke meer in overeenstemming is met de kostprijs. Primaire doelstelling van het oprichten van een vennootschap moet zijn dat deze economisch levensvatbaar is. Dit is in strijd met de kostprijs van de haven van Oudeschild, welke de bruto omzet fors overstijgt. Het (weerstands-) vermogen van havens met een dergelijke omvang, wordt door de Europese Commissie als volgt gezien: “De Europese Commissie erkent dat haveninfrastructuurprojecten aanzienlijke kapitaalinvesteringen vereisen en slechts op de lange termijn kunnen worden terugverdiend.

Bovendien is de Commissie van oordeel dat de economische levensvatbaarheid van dergelijke projecten normaal gesproken niet zonder publieke financiering kan worden gewaarborgd. Dit beeld wordt bevestigd door de studie van het Directoraat-Generaal over het interne beleid van de Unie18 ten aanzien van staatssteun aan EUhavens. Hieruit blijkt dat het in ieder geval tot 2011 gebruikelijk was om in de EU de infrastructuur van zeehavens met publieke middelen te financieren”. Dat de Europese Commissie dit in het verleden zo heeft beoordeeld, betekent niet dat steun bij voorbaat wordt goedgekeurd. Ook zijn er geoorloofde steunmaatregelen, maar bijvoorbeeld met een maximale looptijd van 10 jaar (visserij- en aquacultuursector). De Europese Commissie heeft ruim voor de vrije val van de visserij al geoordeeld dat kleinere (visserij)havens in principe dus niet levensvatbaar zijn. De kosten van beheer en onderhoud kunnen niet of nauwelijks worden opgebracht vanuit de exploitatie van deze kleinere havens. In die zin zijn kleinere havens te vergelijken met publieke infrastructuur, waarbij een overheid een riool of weg aanlegt, zonder zich de vraag te stellen of de gemaakte kosten worden terugbetaald vanuit een vergoeding door de gebruikers. Duidelijk is dat Haven Oudeschild een publiek belang dient en ook als zodanig moet worden gezien.

Zonder steun van publieke partijen, kan Haven Oudeschild niet bestaan, als zelfstandige vennootschap. Zaak is om het privaat belang van de verzelfstandigde haven, haar gebruikers en omgeving te verbeteren. Verzelfstandiging is een middel om een onafhankelijk, slagvaardig en marktconform havenbedrijf te worden. De gemeente Texel heeft de mogelijkheden tot verzelfstandiging vaker onderzocht. Uit het rapport van Decisio B.V. uit 2015 https://texel.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/d32c0fe1cfe9-4816-b857-ae6fc36fc2cf?documentId=53b46f41-b3ec-4f93-9f84f3986da15c56&agendaItemId=01c0aaa9-7afd-4340-bebb-20d7dd9fe701 is veel informatie nog steeds actueel en staat de gemeenteraad voor dezelfde keuze: hoe nu verder met de haven van Oudeschild?

2

Aangezien er al meerdere rapporten zijn verschenen over de toekomst en rechtsvorm van de haven van Oudeschild, hebben kwartiermakers er voor gekozen niet een herhaling van mogelijke stappen te beschrijven, maar de hoofdlijnen te duiden. Hiermee heeft de gemeenteraad duidelijkheid waarover wordt besloten. Door de opdracht op deze manier te behandelen en het niet opsommen van eerder gemaakte aannames uit voorgaande rapporten is ook tot nu toe slechts de helft van het beschikbare budget gebruikt. Mogelijk kan na besluitvorming in de gemeenteraad het resterend budget zinvol worden aangewend voor verdere stappen. Er is ook gekozen om bijvoorbeeld niet het hele formele juridische proces van verzelfstandiging uit te werken, omdat het minder zinvol is om kosten te maken voor een verzelfstandiging, zonder dat zeker is dat tot verzelfstandiging wordt besloten. Kwartiermakers hebben ervaring met het verzelfstandigen. Het formeel juridische proces wordt door regelgeving en het innemen van standpunten doorlopen, maar is geen struikelblok. De verwevenheid van de delen/onderwerpen, maakt dat sommige noemers (bijvoorbeeld onderhoud) in meerdere paragrafen terugkomt. Een voorafgaande beleidskeuze van de gemeente Texel op een deelgebied werkt ook door in andere deelgebieden. In het rapport wordt geen concrete invulling van (nieuwe) activiteiten gegeven.

3

2

Achtergrond opdracht tot verzelfstandiging Haven Oudeschild

De haven van Oudeschild kent een structureel exploitatietekort, een flinke onderhoudsopgave en commerciële kansen zijn door de jaren heen onvoldoende uitgewerkt. Door het grotendeels verdwijnen van de visserij is de (toeristische) aantrekkelijkheid verder onder druk komen te staan en neemt de behoefte aan andere invullingen, die bijdragen aan een economisch gezonde haven, met oog voor duurzaamheid en maatschappelijke betrokkenheid, toe. Het college heeft aan de gemeenteraad voorgesteld een kwartiermaker aan te stellen voor de juridische, contractuele en financiële uitwerking, welke nodig is om te komen tot de oprichting van een zelfstandig havenbedrijf voor de haven van Oudeschild. In het CollegeUitvoeringsProgramma is het uitgangspunt voor de exploitatie van de haven: • • •

exploitatietekort structureel naar beneden te brengen investeren in onderhoud en vervanging waarborgen kwaliteit (reuring, visserij gerelateerd, verbonden met het dorp)

Op ambtelijk niveau is ook onderstaande gevraagd: •

•

•

een voorstel te maken voor de organisatievorm van een verzelfstandigde exploitatie voor de gemeentelijke haven van Oudeschild. Dit vooral ook spiegelen aan ervaringen bij andere havens, wat werkt en wat niet het voorstel dient gemaakt te worden in overleg met stakeholders (voornamelijk de gebruikers) en bij voorkeur door hen gedragen worden. Het overleg met stakeholders zal waarschijnlijk het meeste tijd kosten. Eerst een goede stakeholder analyse opstellen in overleg met Gemeentewerken en de werkgroep de voorgestelde organisatievorm moet het mogelijk maken om een ontwikkeling in gang te zetten, waarbij het gebruik en de exploitatie van de haven wordt verbeterd. Op basis van het mogelijk toekomstperspectief en de organisatievorm wordt een profielschets voor een te werven directeur opgesteld. Ook hier weer spiegelen aan ervaringen bij andere havens

In de gemeenteraad is ook het volgende besproken: • • •

kaderstellende opdracht geen concrete invulling Raad in positie brengen

In de formele opdracht zijn richtlijnen aangegeven, die in dit stadium niet, of niet zinvol, kunnen worden uitgevoerd. Een beslissing van de gemeente op een onderdeel, werkt door in veel deelgebieden. Het is niet zinvol om een vergaande uitwerking te schrijven over de kostenverdeling van het vervangingsonderhoud en de effecten daarvan op vele deelgebieden, wanneer het standpunt van de gemeente niet is bepaald. In de gemeenteraad is ook opgemerkt dat de kwartiermaker vrij van voorafgaande instructies zou moeten kunnen handelen.

4

3

Verzelfstandiging

Vele havens zijn inmiddels verzelfstandigd. Het doel van deze verzelfstandigingen ligt vaak in meer ondernemerschap creëren en het afdekken van risico’s. Vaak genoemde criteria zijn: • • • • • • • • • •

voldoen aan vraag vanuit het bedrijfsleven beperken van financiële risico’s transitie van een primair beheergerichte organisatie tot een meer marktgericht en regisserend bedrijf een meer transparante, professionele en slagvaardiger bestuursstructuur creëren meer klantgericht en slagvaardig kunnen optreden scheiding van verantwoordelijkheden over de bestuursorganen van de organisatie beter financieel beheer professionalisering in aansturing en toezicht ontvlechten van het gemeentelijk beheer van de haven en het meer marktconform en vooral ook besluitvaardiger inspelen op sterk wijzigende marktomstandigheden verzelfstandiging vereenvoudigt de (commerciële) samenwerking met het bedrijfsleven en andere havens, waardoor het havenbedrijf ondernemender kan acteren.

Valkuilen verzelfstandiging havens Een verzelfstandigde haven schept de mogelijkheden om bovenstaande criteria te stimuleren, te verbeteren en te bewerkstelligen, maar biedt geen garanties. Het is het kader waar vanuit gewerkt kan worden aan de gewenste doelen. Valkuilen zijn: • • • • • •

niet de juiste mensen op de juiste plaats te weinig of te veel betrokkenheid van gemeentelijke organen onduidelijke of niet met de werkelijkheid overeenkomende (financiële) afspraken verlies van toegevoegde waarde/kennis randvoorwaarden verzelfstandiging rolvastheid bij de nieuwe taakverdeling

Een management zonder ervaring zal geld kosten. De nieuwe bestuurder moet extra omzet creëren en minder kosten maken, maar moet vooral kansen zien en het vertrouwen van de ondernemers in de haven winnen. Een aandeelhouder, een commissaris moet de “juiste pet” op hebben bij het invullen van zijn of haar rol. De juiste mensen op de juiste plaats oftewel ervaring, kennis en kunde, gedrag, is voor het bereiken van de gestelde doelen van groter belang dan de formele verzelfstandiging zelf. Er zijn voorbeelden te over, waarbij gemeentes of gemeenteraden de verzelfstandigde organisatie geheel los laten of juist beklemmend vast houden. Een wethouder die in zijn vorige rol beslissingen haast zelfstandig kon nemen, welke bevoegdheid na de verzelfstandiging niet langer van toepassing was, maar toch toezeggingen blijft doen op basis van de eerdere rechtsvorm. In de huidige gemeentelijke organisatie is bijvoorbeeld de kennis inzake onderhoud goed gewaarborgd. Beleidsmatig kan hier door de nieuwe directie wel aan worden gesleuteld, bijvoorbeeld op het gebied van fasering of noodzaak, maar de inhoudelijke kennis is binnen de organisatie aanwezig. Koester en bewaar wat goed is.

5

Een andere verzelfstandigde haven, waarvan het jaarlijks exploitatietekort eerder langdurig werd gedekt vanuit de “bruidsschat” voor achterstallig en toekomstig onderhoud, werd opgezadeld met een jaarlijkse dividenduitkering richting € ¾ miljoen aan de aandeelhouder (een gemeente). Dit geeft weer forse problemen bij tegenvallende financiële resultaten. Een dergelijke financiële afspraak komt niet overeen met de werkelijkheid van langdurig structureel verliesgevend. Grootste valkuil in het traject is misschien wel dat niet iedere politieke partij en betrokkene voldoende beseft dat de gemeente en de gemeenteraad in feite geen zeggenschap verliest. Vaak is er een onbewust onderbuikgevoel van “geen controle, bevoegdheid, inspraak” en dergelijke bij verzelfstandiging, maar het tegendeel is waar. De governance structuur geeft juist heel duidelijk weer, wie waarvoor verantwoordelijk is, middels de statuten en gedrag. Situaties waarin de wethouder recreatie goedkeuring en uitvoering geeft aan een plan, waar later de wethouder milieu of economie ernstig op tegen was, komen vaker voor. In een verzelfstandigde haven, geven de statuten duidelijk weer welk orgaan akkoord moet geven.

In een verzelfstandigde haven heeft de Raad van Commissarissen goedkeuring gegeven aan een activiteit en stelt de Algemene Vergadering van Aandeelhouders, waar bij voorkeur de wethouder recreatie en de wethouder economie in zitten, gezamenlijk de activiteit wel of niet vast. De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan in de gemeente. De gemeenteraad geeft aan wat er in een gemeente moet gebeuren en ziet toe op het werk van de burgemeester en wethouders. Gebruikelijk is dat de Algemene Vergadering van Aandeelhouders bestaat uit wethouders. Ook in de verzelfstandigde haven behoudt de gemeenteraad haar taak en positie ten opzichte van burgemeester en wethouders. De invloed van de gemeenteraad wordt vooral door het inrichten van de statuten en begroting bepaald. In de statuten kan worden opgenomen dat de Algemene Vergadering van Aandeelhouders goedkeuring moet geven voor het verkrijgen, vervreemden of bezwaren van registergoederen (kortom: zonder goedkeuring kan er geen vastgoed worden gekocht, verkocht, in erfpacht uitgegeven), het aannemen of ontslaan van personeel, het aangaan van leningen, het wijzigen van functies (parkeerterrein wijzigen in een opslagterrein), de overdracht van een gedeelte of het hele bedrijf, de maximale benoemingstermijn van commissarissen enzovoorts.

In de door de gemeenteraad goed te keuren, dan wel vast te stellen begroting worden bijvoorbeeld investeringen, onderhoudswerkzaamheden en dergelijke voorgelegd. De nieuwe directeur krijgt een mandaat van bijvoorbeeld uitgaven tussen € 25.000 en € 50.000 ter goedkeuring voorleggen aan de Raad van Commissarissen en boven € 50.000 vaststelling door de Algemene Vergadering van Aandeelhouders.

6

4

Modellen van verzelfstandiging

In de verkenning van de door andere havens gekozen organisatiemodellen is vooral gekeken naar eigendom van publieke infra & grond, aandeelhoudersstructuren en afspraken rond dividenduitkeringen. Alle vier grotere Waddenzeehavens zijn bestudeerd. Kort samengevat is er het volgende beeld: Model Groningen Seaports (GSP) NV: •

GSP kent drie aandeelhouders: Provincie Groningen (60%) en de twee gemeenten Het Hogeland en Eemsmond naar rato van het aantal inwoners (40%)

•

GSP is een overheids-NV met een Gemeenschappelijke Regeling, die er voor zorgt dat het eigendom van de grond ten alle tijden bij de aandeelhouders blijft

•

de weginfra & het openbaar parkeren: onderhoud door haven, verkeersverordeningen – en toezicht door gemeente Het Hogeland

•

de gronden in en het wateroppervlak van de haven zijn eigendom van de NV

•

de gronden worden in principe in erfpacht uitgegeven. Bij hoge uitzondering, er moet sprake zijn van een zwaarwegend strategisch belang om het betrokken bedrijf te acquireren, wordt er grond verkocht

•

er is een aandeelhoudersstrategie

•

GSP NV mag bedrijfswinst investeren, mits de plannen de aandeelhouders overtuigen

Model Haven Lauwersoog (EHL): •

de Exploitatiemaatschappij Haven Lauwersoog BV heeft drie aandeelhouders: de gemeenten Noardeast Fryslân en Het Hogeland ieder 45 % en de Visafslag Lauwersoog BV (als private partij) 10%

•

EHL bezit de gronden en het wateroppervlak, met de daarin gelegen haveninfrastructuur zoals drijvende steigers. Ook de ‘schermdijk’ is in het bezit van EHL

•

weginfra: een zakelijk recht van EHL op openbare wegen zorgt er voor dat het onderhoud ervan door de gemeente Het Hogeland gebeurt. Verkeersverordeningen en -toezicht (door politie e.a.) wordt eveneens door de gemeente het Hogeland uitgeoefend

•

parkeergronden: eigendom deels van EHL BV, deels van de gemeente

•

de gronden worden in principe in erfpacht uitgegeven. Alleen om strategisch dwingende redenen wordt er grond verkocht

•

er is geen aandeelhoudersstrategie

•

EHL mag gemaakte winst investeren, mits plannen de aandeelhouders overtuigen

7

Model NV Port of Harlingen (PoH): •

PoH heeft één aandeelhouder: de gemeente Harlingen

•

PoH is een haven met relatief veel aan bedrijven verkocht terrein; een kleiner deel van de grond is in eigendom van PoH en een deel van de grond is nog van de gemeente Harlingen, die het in erfpacht heeft uitgegeven aan NV PoH. De NV PoH geeft de grond dan weer uit in ondererfpacht aan de bedrijven

•

er is met de aandeelhouder een Service Level Agreement (SLA) overeengekomen over het beheer en onderhoud van de Willemshaven en de stadssingels. Die behoren niet tot het ‘havengebied’

•

het onderhoud van de weginfra en het openbaar parkeren: onderhoud door gemeente Harlingen en de verkeersverordeningen alsmede -toezicht idem

•

er is geen aandeelhoudersstrategie.

•

in het Raadsbesluit waarin de vorming van de NV Port of Harlingen is voorgesteld (in 2017), zijn vooraf vastgelegde afdrachten in de vorm van een ‘jaarlijks dividend’ opgenomen en geaccordeerd. Die dividendafdrachten zijn als inkomsten ingeboekt in de gemeentelijke meerjarenbegroting

Model NV Port of Den Helder: •

Port of Den Helder heeft één aandeelhouder: de gemeente Den Helder en is een NV sinds 2013

•

de haven kent een bijzondere samenwerkingsovereenkomst met Defensie via het Rijksvastgoedbedrijf in verband met de vestiging van de Nederlandse Marine

•

de gronden: het economisch eigendom ligt bij de haven, het juridisch eigendom bij aandeelhouder, de gemeente Den Helder

•

voor de ‘binnenhaven Hollands Kroon’ (16 ha.) ligt het juridisch én economisch eigendom bij de haven

•

gronden worden in principe in erfpacht uitgegeven en alleen indien er sprake is van een groot strategisch belang verkocht

•

het onderhoud van de weginfra en het openbaar parkeren gebeurt door de gemeente Den Helder, net als besluiten over verkeersverordeningen en het toezicht daarop

•

er is aan aandeelhoudersstrategie

8

5

Het Model Haven Oudeschild, Texel

De wijze waarop de verzelfstandigingen hebben plaatsgevonden is onder andere bepaald door de omvang van de havens en de risico’s. In het geval van Groningen Seaports was voor 60% aandeelhouder Provincie Groningen het risico van een (chemische) ramp en het risico van het aangaan van leningen de reden om te verzelfstandigen. Tientallen miljoenen vreemd vermogen werden aangetrokken om upfront-investeringen (bijvoorbeeld kades aanleggen waar nog geen klanten, dus rendement, voor waren) te kunnen doen. Met de verzelfstandiging van het havenbedrijf Groningen Seaports werd de N.V. opgericht, een nieuwe entiteit. De N.V. kwam daarmee onder de gemeenschappelijke regeling (GR) te staan, met de GR als enig aandeelhouder. De samenstelling van het bestuur van de GR bleef ongewijzigd: de GR wordt gevormd door de raden, Staten en colleges van de provincie Groningen, de gemeente Eemsdelta en de gemeente Het Hogeland. Vertegenwoordigers van de provincie en de twee gemeenten zitten in het DB en AB van de GR. De bedrijfsmatige activiteiten inclusief het economisch eigendom van de haventerreinen werden bij de verzelfstandiging overgeheveld van de GR naar de N.V.. Het juridische eigendom van de haventerreinen bleef bij de GR. Voor het verzelfstandigingsmodel van Haven Oudeschild komt de haven het meest overeen met Haven Lauwersoog.

Port of Den Helder en Port of Harlingen hebben een commerciële omzet van ongeveer € 4 miljoen (exclusief bijdrages van de gemeentes), Groningen Seaports € 46 miljoen en Haven Lauwersoog structureel boven € 1 miljoen. De commerciële omzet van Haven Lauwersoog is in iets meer dan 10 jaar bijna verdubbeld door in te spelen op de marktvraag en van daaruit nieuwe verdienmodellen op te zetten. Marktomstandigheden, zoals afname van de visserij, zijn externe factoren, waar weinig tot geen invloed op is, maar dat biedt ook weer kansen voor alternatieve aanwendingen. Een haven is faciliterend, ondernemers moeten het uiteindelijk doen, maar luisteren naar de marktvraag en hierop inspringen, vertrouwen opbouwen, is de weg naar meer reuring en betere resultaten. Qua risicoprofiel voor de aandeelhouders komt Haven Oudeschild ook het meest overeen met Haven Lauwersoog. Van belang is ook dat Groningen Seaports, Port of Den Helder, Port of Harlingen en Haven Lauwersoog allemaal de potentie hebben om zonder overheidssteun, op basis van continuïteit te kunnen opereren, met andere woorden: zelfstandig financieel gezond kunnen zijn. Gezien de commerciële omzet van Haven Oudeschild is dit voor de verzelfstandigde haven niet het geval. Zowel de onderhoudskosten, als de personeelskosten zijn hoger dan de commerciële omzet (exclusief de invloed van de asielzoekersboot).

Kwartiermakers adviseren derhalve als rechtsvorm voor de verzelfstandigde haven een Besloten Vennootschap. Zwaardere modellen, met meer organisatiestructuren passen niet bij de aard en omvang van Haven Oudeschild. Waar de haven faciliteiten biedt voor haar klanten, kan de verzelfstandigingsvorm gezien worden als benodigde faciliteit, mogelijkheden en voorwaarden scheppend model om toegevoegde waarde te creëren, de haven te ontwikkelen. Van veel groter belang dan de rechtsvorm, is hoe dit wordt ingevuld.

9

Wanneer we naar de andere Waddenzeehavens en hun bestuursstructuren kijken, is de volgende overweging van groot belang: de te kiezen bestuursstructuur moet er voor zorgen dat de toekomstige directie maximale invloed heeft op kosten en opbrengsten (commercie), met als deeldoel het jaarlijks tekort terug te dringen. Dit is immers expliciet als deel van de aandeelhoudersstrategie meegegeven aan de kwartiermakers. De governance voor Haven Oudeschild kan dan, kort samengevat, het beste als volgt worden ingericht: •

•

•

•

• • •

•

•

Haven Oudeschild wordt een BV met als enig aandeelhouder de gemeente Texel. Grotere havens worden vaak een NV en kleinere een BV. Het grootste verschil tussen de BV en de NV heeft te maken met de aandelen. Beide rechtsvormen werken namelijk met aandelen, alleen zijn deze bij de NV vrij overdraagbaar, bijvoorbeeld op de beurs. Dit staat in contrast met een BV, waarbij de aandelen ingeschreven staan onder de naam van de aandeelhouder. Er zit een blokkeringsregeling op, wat bijvoorbeeld kan inhouden dat de aandelen die overgedragen moeten worden, eerst aangeboden moeten worden aan de andere aandeelhouders. De overdracht van de aandelen van een BV gaat altijd via de notaris. Haven Oudeschild bezit alle gronden met bijbehorende weg- en haveninfra en de waterbodem. Juridisch dat dan zo inrichten dat de gronden bij een eventueel faillissement van de haven naar de aandeelhouder (gemeente Texel) gaan beheer – en onderhoudskosten van de haven zijn de verantwoordelijkheid van Haven Oudeschild. De afkoopsom van Rijkswaterstaat voor grootonderhoud van de haven en de gemeentelijke reserveringen daarvoor krijgt de BV mee bij oprichting Haven Oudeschild bepaalt de tarieven in de haven voor ligplaatsen, overslag goederen en erfpacht gronden. De opbrengsten komen als inkomsten in de boeken van Haven Oudeschild. Omdat voor parkeren gewerkt wordt met het zgn.

‘Texel vignet’ is het operationeel handig om die opbrengsten bij de gemeente Texel te laten verkeersverordeningen en het toezicht daarop blijven de verantwoordelijkheid van de gemeente Texel gronden worden alleen in erfpacht uit gegeven door Haven Oudeschild de gemeente Texel blijft als aandeelhouder verantwoordelijk voor een taakstellend exploitatietekort. Dat loopt via de jaarlijks goed te keuren begroting. Die begroting sluit aan bij een jaarlijks te updaten Financieel Meerjaren Plan (FMP) voor een periode van 5 jaar, zodat de aandeelhouder goed zicht heeft op het financiële perspectief van de onderneming in verband met de geringe omvang van de haven is het niet aan te bevelen om de mensen in dienst te nemen onder een eigen CAO. Beter kan gekozen worden voor het detacheren van het havenpersoneel vanuit de gemeente Texel inzake personeel hebben Den Helder en Den Oever in- en uitlenen van elkaars personeel geopperd. Daar is in gesprekken expliciet op gehint. Port of Harlingen gaf echter aan dat Waddenzeehavens op dezelfde momenten pieken en dalen ervaren, waardoor vraag en behoefte naar havenmeesters lastig te combineren zijn.

Qua governance structuur kan dan gekozen worden voor een Algemene Vergadering van Aandeelhouders, meestal bestaande uit de wethouders met de meeste raakvlakken in de portefeuille en een Raad van Commissarissen met drie leden. Voor het bestuur wordt een directeur en een algemeen manager aanbevolen, waarbij de directeur met name op beleid, toekomstvisie en relatiemanagement zit en de algemeen manager de vennootschap runt.

10

6

Taxatie/waardering vennootschap

De afgelopen jaren had de asielzoekersboot een grote invloed op de bruto omzet en bruto kosten, maar werkte dit weinig door in de nettowinst. In de financiële toekomst is op verzoek van de gemeente Texel rekening gehouden met het vertrek van de asielzoekers boot. De enorme stijging van de opbrengsten en kosten in 2023 en 2024 hebben met name te maken met nutsvoorzieningen voor de asielzoekersboot. De gemeenteraad en het college zijn goed op de hoogte van het algemeen beeld van de jaarcijfers van de haven van Oudeschild. In het kort ontstaat onderstaand beeld, voor correcties en zonder in te gaan op de onderliggende posten van aanzienlijke verliezen.

Haven Oudeschild Opbrengsten Kosten Resultaat

2022 2023 355042 659614 739546 1051938 -384504 -392324

2024 698603 972567 -273964

In deze cijfers wordt het principe van afschrijven op gedane investeringen gehanteerd. Wanneer je echter het toekomstig onderhoud in een stelsel van voorzieningen opneemt, wordt het financieel resultaat aanzienlijk slechter. Een stelsel van voorzieningen is in principe bedoeld voor “achterstallig onderhoud”, maar geeft veel beter weer voor welke financiële uitdagingen de vennootschap en/of haar aandeelhouder in de toekomst staat. Witteveen & Bos heeft een programma onderhoud + vervanging opgesteld waarin voor € 43 miljoen aan kosten zijn opgenomen in een periode van 50 jaar. Aangezien de meeste investeringen niet pas aan het einde van die 50 jaar zullen moeten worden gedaan zijn forse bedragen eerder nodig. De methodiek is minder van belang, maar van groot belang is wel dat de financiële uitdaging groter is dan blijkt uit deze cijfers. Wanneer het toekomstig onderhoud wel wordt meegenomen in de jaarcijfers, ontstaat onderstaand beeld. Voor het onderhoudsprogramma is éénmalig de vergoeding van Rijkswaterstaat beschikbaar. Wanneer dat bedrag wordt verminderd op de begroting van Witteveen & Bos, dient er jaarlijks gemiddeld ongeveer € 500.000 aan kosten te worden genomen.

Haven Oudeschild Opbrengsten Kosten Voorziening Resultaat

2022

2023

2024

355042 659614 739546 1051935 500000 500000 -884504 -892321

698603 972567 500000 -773964

11

Wanneer de haven verzelfstandigd wordt, moet er een beginbalans worden opgesteld. In de praktijk worden een viertal waarderingscategorieën (bij taxaties) onderscheiden, namelijk 1. waardering op basis van activa; 2. waardering op basis van winst; 3. waardering op basis van geldstromen; 4. waardering op basis van vergelijking [market comparables].

Waardering op basis van activa De belangrijkste variant in deze categorie is de waardering tegen intrinsieke waarde [eigen vermogen]. Hierbij is de waardering gelijk aan het saldo van bezittingen minus schulden en verplichtingen, waarbij eventueel de bezittingen worden geherwaardeerd naar de actuele waarde. Deze methode is niet geschikt omdat onvoldoende rekening wordt gehouden met toekomstige resultaten en kasstromen. Daarnaast houdt de methode geen rekening met de tijdswaarde van geld. Tenslotte kan worden opgemerkt dat niet alle bezittingen en schulden van een onderneming op de balans zijn opgenomen. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan kennis, mensen, claims en niet goed afgewaardeerde pensioenen. Waardering op basis van winst De rentabiliteitswaarde van een onderneming wordt bepaald door de ‘genormaliseerde’ winst van een onderneming te vermenigvuldigen met een multiplier. De multiplier kan worden afgeleid van bijvoorbeeld de koers/winst-factor van vergelijkbare ondernemingen of door de reciproque te nemen van de rentabiliteitseis van de verschaffers van het eigen vermogen. Deze methode van waardebepaling komt ten dele tegemoet aan de bezwaren tegen de waardering op basis van activa. Er wordt immers wel rekening gehouden met resultaten echter het verleden wordt doorgetrokken naar de toekomst.

Desondanks valt deze methode af omdat dat zij onvoldoende rekening houdt met toekomstige kasstromen en omdat de ‘winst’ een te beïnvloeden cijfer is. Waardering op basis van geldstromen De ‘discounted cash flow’-methode [DCF-methode] is de belangrijkste variant uit deze categorie. De DCF-methode relateert ‘waarde’ aan ‘toekomst’ en brengt bovendien de elementen geld, tijd en risico tot uitdrukking. Uitgaande van geprognosticeerde resultaten wordt bepaald welke vrije kasstromen ter beschikking komen voor de vermogensverschaffers. Vervolgens worden deze vrije kasstromen gedisconteerd tegen een rendementseis [gemiddelde vermogenskostenvoet]. Hierdoor wordt rekening gehouden met de tijdsvoorkeur van geld en het ondernemingsrisico. De totale contante waarde, na eventuele correctie voor overtollige liquiditeiten en rentedragende schulden [marktwaarde vreemd vermogen], leidt tot waardering van de marktwaarde van het eigen vermogen [de aandelen].

12

Waardering op basis van vergelijking [market comparables] Bij deze methode wordt de winst van de onderneming bepaald aan de hand van verhoudingsgetallen van vergelijkbare ondernemingen. De methode impliceert dat de waarde wordt afgeleid uit gerealiseerde prijzen van vergelijkbare verkooptransacties. Een voorbeeld hiervan is de Price/Earningsratio voor beursgenoteerde ondernemingen. Feitelijk wordt dus een schatting gemaakt van een te realiseren transactieprijs en kan niet worden gesproken van een waarderingsmethode. Er is immers meer sprake van een taxatie dan van een waardering. Overigens gaat deze methode, in theorie, alleen op wanneer sprake is van identieke ondernemingen, hetgeen praktisch uitgesloten is. In de praktijk zal iedere waarderingscategorie leiden tot een waardering op basis van liquidatiewaarde. Kortom: de waarde van de vennootschap is negatief. Advies accountant is om de gronden, waar niet op wordt afgeschreven, relatief hoog te waarderen. De opstallen, steigers, damwanden enzovoorts tegen restwaarde (= symbolisch laag bedrag opnemen), zodat deze nauwelijks of niet drukken op het financieel resultaat, middels afschrijvingen. Dit heeft als gevolg dat de nieuwe vennootschap met € 0 afschrijvingen begint. De waarde van de vennootschap is nihil (of negatief) en we schrijven niet af over € 0.

In de jaarrekening 2024 was hiervoor nog € 129.000 opgenomen in de kosten. Pas wanneer er nieuwe investeringen worden gedaan na de verzelfstandiging, moet hierover worden afgeschreven. Nadeel voor de gemeente Texel kan zijn, dat zij de resterende boekwaarde moet afboeken. Of hier een ontsnappingsclausule voor is (gemeente blijft in de rol van Aandeelhouder 100% eigenaar van de haven) en of dit al dan niet wenselijk wordt geacht, is in dit stadium niet onderzocht.

7

Startbalans vennootschap

De startbalans is bij een waarde van de onderneming van € 0 vereenvoudigd. Aan activa bijvoorbeeld € 1 miljoen aan terreinen (aantal vierkante meter x nader vast te stellen tarief) + gestort vermogen door de aandeelhouder (bijvoorbeeld € 250.000) en aan de passiva kant gestort en opgevraagd kapitaal à € 250.000 en overige schulden à € 1.000.000. Het is raadzaam om na pas na besluitvorming kosten te gaan maken, dus ook pas de accountant daadwerkelijk aan het werk te zetten, nadat er besloten is om te verzelfstandigen. Indien de gemeente Texel wenst dat de huidige afschrijvingen meegaan naar de nieuwe vennootschap is dit vanzelfsprekend mogelijk. Afschrijvingen raken de liquiditeitspositie van de vennootschap niet (behalve wanneer en winst zou worden gemaakt als gevolg van het dempen van de winst op het gebied van de vennootschapsbelasting), maar hebben wel een forse invloed op de winst- en verliesrekening en de externe beeldvorming. In de externe communicatie wordt namelijk een € 129.000 (saldo afschrijvingen 2024) hoger verlies gecommuniceerd.

13

8

Aanpak financieel

Na de verzelfstandiging begint het traject pas echt. De verzelfstandiging is een voorwaarde om te kunnen opereren, maar ook niet meer dan een middel om de doelen te realiseren. Vanuit de bestaande operatie, omgevingsveld (ondernemers) en kosten en baten komt een beeld naar voren van de huidige situatie en mogelijke kansen. In feite ga je “ondernemen” in een publieke omgeving met een publiek belang. Om de financiële bijdrage van de gemeente Texel terug te dringen is het zaak om minder kosten te maken en meer omzet te genereren. Enkele voorbeelden zijn: •

• • •

•

9

nut, noodzaak, fasering en kosten (prijspeil) van het onderhoudsprogramma herwaarderen. Een simpel voorbeeld is dat een overheid bijvoorbeeld iedere steiger baggert, zonder te kijken naar de return on investment. Een kleine verzelfstandigde haven kan een afweging gaan maken of zij rondom een steiger wil baggeren voor € 20.000, terwijl er € 1.500 havengelden van één schip tegenover staan. Dat ene schip kan dan vast ook elders in de haven liggen. Dit is een fictief voorbeeld, maar vergelijkbare gevallen komen vast naar boven. In dat geval heeft de gemeente Texel de beslissingsbevoegdheid om op voorstel van de directie te kiezen voor minder verlies (we gaan die steiger niet baggeren) of het publiek belang dienen (we accepteren een hogere bijdrage van de gemeente, we gaan baggeren) alternatief baggeren levert soms besparingen op van 75% verkoop nutsvoorzieningen zien als een winstmodel in plaats van faciliteit een besparing van € 1.000 lijkt niet substantieel en heeft niet altijd de aandacht, maar wanneer je structureel jaarlijks 25 besparingen van € 1.000 realiseert, wordt het wel van belang. Het belang wordt nog groter wanneer je met die € 25.000 maatregelen neemt/investeert, die weer tot extra omzet en financieel resultaat leiden. in de verzelfstandigde vennootschap uiteindelijk geen hogere personeelskosten

Rentebaten

Damwanden werden vaak voor 50 jaar gebouwd. Onderzoek wijst echter soms uit dat de levensduur aan het einde van die 50 jaar, totaal op 100 jaar wordt bepaald. Een dergelijk fenomeen heeft een enorme invloed op de miljoeneninvestering + benodigde financiële middelen. De vergoeding van +/10 - 12 miljoen van Rijkswaterstaat voor het achterstallig onderhoud, dekt arbitrair de kosten van één grote investering in vervanging en/of onderhoud, maar die opgave komt over zoveel jaar weer en weer. In die zin is het rekenkundig heel eenvoudig te bewijzen dat het niet aanwenden van de +/- 10 - 12 miljoen voor onderhoud, uiteindelijk het meeste financieel resultaat oplevert voor de gemeente, wanneer dit geld veilig wordt uitgeleend. Bij een rente van iets meer dan 2% ontvang je dan jaarlijks ongeveer € 250.000 aan rente bij de huidige rentestanden, waarmee de haven eigenlijk voor het eerst levensvatbaar wordt op basis van continuïteit. Consequentie is dat de pijn (kosten groot onderhoud) ook al in de komende jaren valt en de baten op langere termijn. Dit zal vanzelfsprekend geen politieke optie zijn, maar deze kans deels wel benutten, draagt zeker bij aan de doelen van de gemeente.

Wanneer de vergoeding van +/- 10 - 12 miljoen van Rijkswaterstaat naar de verzelfstandigde vennootschap gaat, mag zij in tegenstelling tot de gemeente (na het Icesave-drama) dit geld wel uitlenen aan banken/partijen. Stel dat er van dit bedrag in het eerste jaar € 10 miljoen 1 jaar niet hoeft te worden aangewend voor onderhoud tegen 3% rente, dan verdient de haven € 300.000 extra en is

14

de bijdrage van de gemeente dus ook € 300.000 lager. Is er het jaar daarop nog € 8,5 miljoen uit te lenen dan daalt de rentebaat, maar is deze nog steeds heel groot. Vanzelfsprekend is het de gemeente die de spelregels bepaalt, maar het is een enorme kans op gratis geld. In ieder geval bedraagt in het depositogarantiestelsel, de maximale vergoeding € 100.000 per rekeninghouder, dus er kan zonder risico bij veel banken € 100.000 worden uitgezet. Op deze wijze wordt de vergoeding van Rijkswaterstaat pas echt optimaal benut.

10

Marktanalyse

De echte situatie leren kennen en kansen oppikken uit de wensen en verhalen van ondernemers kosten enige tijd. Haven Oudeschild wijkt af van veel havens, waar het onderhoudsprogramma grotendeels gefinancierd wordt vanuit de erfpacht. Lees: deze havens hebben veel meer vierkante meters, tegen misschien hogere tarieven als jaarlijkse inkomstenbron. Ook is de ligging van Haven Oudeschild, in de zin van geen vasteland (bereikbaarheid, kosten, bereidwilligheid personeel om te reizen) voor sommige sectoren een reden om zich niet op Texel te willen vestigen. Kortom: het aantal potentiële economische aanjagers is meer beperkt dan voor niet-eiland havens. Opvallend is ook dat de Passantenhaven voor zeilers een aanzienlijk hogere omzet haalt dan Haven Oudeschild. Kansen dienen zich echter altijd aan. Om de rol van de gemeente Texel te schetsen. Stel de nieuwe directeur komt met de boodschap: we kunnen het beste de hele haven van Oudeschild omturnen tot Passantenhaven, want dan halen we een dubbele omzet. De gemeente is dan aan zet om te bepalen of zij deze functie passend acht voor de haven en of zij de grote concurrent wil worden van de huidige passantenhaven. Ook in een verzelfstandigde haven bepaalt de aandeelhouder Gemeente Texel wat er gebeurt.

11

Personeel

Personeel is een cruciale factor en heeft op meerdere gebieden meerdere gevolgen. Denk aan de havenmeesters, ambtenaren die betrokken zijn bij de haven en het nieuwe management/bestuur. Havenmeesters Momenteel zijn er drie personen, deels parttime, werkzaam als havenmeester. Er zijn voorbeelden van verzelfstandigde havens, waar eerder 12 havenmeesters werkzaam waren en na verzelfstandiging nog 1,5 fte. Die 1,5 fte functioneert prima in havens waar duizenden schepen per jaar meer komen dan in de haven van Oudeschild. In principe kun je met natuurlijk verloop gaan overwegen of er op termijn minder uren kunnen worden ingezet. Nadrukkelijk is het niet de bedoeling om havenmeesters te dwingen afscheid te nemen. En ook hier is het weer zo dat aandeelhouder beslist. Wil aandeelhouder de kosten nemen van heel veel uren inzet of de baten genieten van minder uren inzet. Betrokken ambtenaren Om echt door te dringen in de materie is het zelfstandig afhandelen van alle inkomende en uitgaande nota’s van groot belang. Daar ontstaat een duidelijk beeld uit van wat geven we nou uit en hoe groot is het belang van die uitgaven. In die zin is het wenselijk om de gehele administratie onder te brengen bij de vennootschap zelf. Binnen de gemeente Texel is aan de andere kant weer veel kennis van onderhoud voorhanden. Dan is het juist weer raadzaam om die toegevoegde waarde te behouden.

15

Management/bestuur Te vaak blijkt de keuze voor een binnen een gemeente overtallige medewerker maatschappelijk werk als de nieuwe directeur van een vennootschap of een ingenieur die na de bouw van een bedrijfsterrein directeur blijft in een veranderde, namelijk, commerciële omgeving, niet de juiste keuze van aandeelhouders. De keuze van de gemeente Texel voor degene die na de verzelfstandiging de kar gaat trekken is van veel groter belang dan de verzelfstandiging zelf. Dergelijke trajecten zijn zelden quick wins, soms duurt het jaren voordat een goed plan gerealiseerd wordt. Verwacht dus geen wonderen op korte termijn. Het is vaak poetsen, boetseren en kneden. Er dienen keuzes te worden gemaakt hoeveel personeel er nodig is. In de zomermaanden is het echt druk, maar bijna driekwart van het jaar zijn de personeelskosten misschien hoger dan de havengelden. Dan is het eigenlijk niet verantwoord en zinvol om veel uren in te zetten. Wederom was, is en blijft die keuze aan de gemeente Texel.

12

Liquiditeitspositie verzelfstandigde haven

Aangezien het niet de verwachting is dat vennootschap een positief financieel resultaat kan realiseren, moet er ook nagedacht worden over wie welke kosten draagt. Deze hele exercitie hangt ook weer sterk af van voorafgaande keuzes op onderdelen, waardoor er miljoenen meer of minder of eerder of later in de vennootschap komen of er uitgaan. Ook kan de staatssteundiscussie een rol gaan spelen. Stel er zijn in 2026 € 250.000 aan inkomsten en € 500.000 aan uitgaven, dan zal er een methode moeten worden ontwikkeld om € 250.000 over te hevelen van de gemeente Texel naar verzelfstandigde vennootschap. Het is dan bijvoorbeeld een optie om de loonkosten van de betrokken ambtenaren, die wel worden ingezet voor de haven bij de gemeente Texel te laten. Er wordt niets gewijzigd aan de positie en rechtszekerheid van dit personeel, maar ze worden door de gemeente Texel ingezet, voor rekening van de gemeente Texel, bij een verbonden partij. De afgelopen 3 jaar is gemiddeld € 280.000 aan manuren ingezet voor de haven. Aan de ene kant moet er voor de continuïteit van de verzelfstandigde vennootschap zekerheid zijn dat de financiële tekorten worden gedekt door de gemeente Texel, maar dit moet geen vrijbrief worden om niet hardnekkig te streven naar een betere financiële huishouding door het havenbedrijf zelf. In de kleinste dingen moeten uiteindelijk keuzes worden gemaakt.

Het bestuur kan vinden dat langer gras een duurzame ecologische uitstraling heeft. De gemeente kan vinden dat er twee keer per week gemaaid moet worden, waaruit weer een financieel plaatje volgt en een besluit wie deze kosten draagt.

16

13

Financieel Meerjaren Plan (FMP)

Ieder jaar legt het bestuur een Financieel Meerjaren Plan voor aan de Raad van Commissarissen en Algemene Vergadering van Aandeelhouders. Raad van Commissarissen geeft goedkeuring en de Algemene Vergadering van Aandeelhouders stelt het FMP vast. Het FMP bestaat uit de begroting voor het volgend jaar en de verwachting voor jaar twee tot en met vijf, dus in 2025 wordt dan het FMP 2026 – 2030 opgesteld. Sterk vereenvoudigd kan het FMP er dan als volgt uitzien:

FMP 2026-2030

Begroting 2026 €

€

OMZET NETTO OMZET

300.000

KOSTPRIJS OMZET

100.000

TOTAAL BRUTO-MARGE

200.000

KOSTEN Afschrijvingen Bestuur Huisvestingskosten Onderhoud Baggerkosten Kantoorkosten Algemene kosten TOTAAL KOSTEN BEDRIJFSRESULTAAT FINANCIELE BATEN EN LASTEN RESULTAAT VOOR BELASTING VENNOOTSCHAPSBELASTING RESULTAAT NA BELASTING

0 90.000 50.000 220.000 75.000 40.000 25.000 500.000 -300.000 300.000 0 0 0

17

14

Financiële afwikkeling

Bij een verzelfstandiging dienen er vele afspraken te worden gemaakt, wie welke kosten neemt en hoe de gemeente Texel de tekorten dekt. Hiervoor zijn meerdere methodes en de hoogte van de bijdrage hangt af van de voorwaarden waaronder de vennootschap wordt verzelfstandigd. De eerder genoemde salariskosten van de havenmeesters bij de gemeente Texel laten, is een aanname, gebaseerd op dichten van een financiële kloof, mogelijke staatssteundiscussie en de rechtspositie van de havenmeesters. De gemeente Texel bepaalt te allen tijde zelf hoe zij dit ingericht wil hebben. Indien de gemeenteraad bijvoorbeeld streeft naar alle kosten van de haven in het havenbedrijf, dan wordt dit zo uitgewerkt. Een andere ingrijpende keuze is bijvoorbeeld hoe om te gaan met het groot onderhoud. Deze gigantische kostenpost kan boekhoudkundig bij de gemeente blijven, bij het havenbedrijf, kan als subsidie van de gemeente aan het havenbedrijf worden opgevoerd enzovoorts. Tevens zal er eigen vermogen moeten worden gestort door aandeelhouder. Advies is om de hoogte van dat bedrag te bepalen aan het financieel tekort van minimaal het eerste jaar. Dit financieel tekort kan pas goed worden benaderd, wanneer er structurele voorafgaande keuzes zijn gemaakt.