Agendabundel

²⁶ In verband met corona, dat invloed had op aankomsten van de bruine vloot in het jaar 2020, is ervoor gekozen om 2019 als 'richtinggevend' uitgangspunt te nemen.

45

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

4 Toeristisch-recreatief profiel gemeente Texel

Havens

Conclusie:

Uit bijlage 6 blijkt dat de havens betrouwbare cijfers kunnen geven over het aantal slaapplaatsen in de havens in Oudeschild: Dit komt in totaal op 722 slaapplaatsen. Hierbij moet wel worden aangetekend dat deze slaapplaatsen bezet zijn in de maanden april t/m september en sterk kunnen fluctueren per dag. Weersomstandigheden spelen hierbij een belangrijke rol. Daarnaast is het aantal slaapplaatsen in de gemeentehaven ruim genomen: dit is afgeleid uit de havenboekhouding en de registratie vanuit de toeristenbelasting waarbij ook bemanningsleden worden meegeteld. De overige maanden in het jaar bestaat de bezetting alleen uit vaste (Texelse) ligplaatshouders. Beide havenmeesters geven echter aan dat met bovenstaande cijfers een betrouwbaar en consistent beeld wordt gegeven.

Om een goed inzicht te krijgen en te behouden in de recreatieve verhuur van (delen van) woningen, en dan vooral logies met ontbijt, is het noodzakelijk om hiervoor op korte termijn een systeem op te tuigen met een overzicht van alle adressen en aantallen slaapplaatsen. Logies met ontbijt is nu bij recht toegestaan. Er is een meldplicht op basis van de toeristenbelasting, maar slaapplaatsen worden niet meegenomen in de totale telling van het slaapplaatsenregistratiesysteem.

Logies met ontbijt Tot mei 2020 is er een interne inventarisatie bij de gemeente Texel gedaan van logiesaccommodaties die werden aangeboden via de grotere verhuurplatforms als Booking.com, Airbnb.nl, Texel.net en Bedandbreakfast.nl (zie voor toelichting ook bijlage 6). Voor logies met ontbijt is de schatting dat er zo'n 800 slaapplaatsen extra zijn, die nu nog niet zijn opgenomen in een registratiesysteem.

De slaapplaatsen bij logies met ontbijt drukken ook veel meer op de leefbaarheid in de dorpen: er is meer reuring in de dorpen, maar ook wordt gebruik gemaakt van de voorzieningen en de daarbij behorende infrastructuur, zoals parkeerplaatsen in de buurt van deze adressen. Dit zorgt vooral in de kernen voor meer irritaties bij inwoners, en dan vooral bij degenen die geen logies/ontbijtvoorziening aanbieden. Daarnaast is deze vorm van recreatieve verhuur als bijverdienste intussen ook een wezenlijk onderdeel van het totale toeristisch verblijfsaanbod op Texel geworden, ook al is het bij mensen thuis en voorziet het in een andere vraag. Ook de slaapplaatsen bij kamperen bij de boer worden immers geregistreerd.

Advies: Totaal niet-geregistreerde slaapplaatsen Dit betekent dat er in totaal nog circa 1.522 slaapplaatsen extra in omloop zijn. De vraag is of het wenselijk is om in de toekomst deze slaapplaatsen weer op te nemen in het planologische slaapplaatsregistratiesysteem of dat dit op een andere manier moet worden bijgehouden. Voor de havens kan dat een discussiepunt zijn (zie ook toelichting in bijlage 6). Daar wordt gewerkt met gemiddelde bezettingscijfers of normeringen en is per jaar eenvoudig een overzicht van de bezetting te verkrijgen. Een aparte registratie ernaast is niet nodig; op jaarbasis is een goed inzicht te verkrijgen.

46

De logies- met ontbijtadressen drukken op te toeristische infrastructuur en er vindt permanente verhuur plaats (jaarrond). Voor de slaapplaatsen in de haven is dat niet het geval (deze gasten gaan en komen). Daarom het advies de logies- en ontbijtadressen in het vervolg mee te nemen in de planologische slaapplaatsenregistratie. We komen dan waarschijnlijk, na actualisatie ook van het slaapplaatsenregistratiesysteem, ergens uit rond de grens van 45.000 slaapplaatsen of iets daarboven. Als helder is om hoeveel slaapplaatsen het in totaal gaat, kan er een nieuw maximum aan slaapplaatsen met elkaar worden vastgesteld (en of de ruimte tot 47.000 nog nodig is).

In de volgende paragraaf proberen we op basis van het huidige beleid en de mogelijkheden van nieuwe wet- en regelgeving meer duidelijkheid te geven voor het beleid van de toekomst en de gemaakte afwegingen.

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

4 Toeristisch-recreatief profiel gemeente Texel

4.3.2 Recreatief beleid verblijfsaccommodaties en handhaving In deze paragraaf wordt ingegaan op het recreatief beleid van een aantal logiesvormen.

Goede regelgeving en regulering van deze logiesverstrekking is daarom van belang. Hieronder een opsomming van de huidige regelgeving voor logies met ontbijt en vervolgens een overzicht van nieuwe instrumenten uit de Wet toeristische verhuur van woonruimte die we kunnen inzetten om dit probleem op te lossen.

Geactualiseerde bestemmingsplannen sinds 2013

Logies met ontbijt Logies met ontbijt, ook wel Bed & Breakfast (B&B) genoemd, wordt sinds lange tijd aangeboden op diverse woonadressen op Texel. Van oudsher gebeurde dit als een bijverdienste in het hoogseizoen. Het is een kleinschalige logiesvorm die past bij het eiland en die zeker een aantal positieve aspecten kent. De positieve kanten zijn door verschillende politieke partijen tijdens de behandeling van de richtinggevende notitie al goed omschreven: het biedt de Texelaar de mogelijkheid om te profiteren van toerisme (extra bron van inkomsten), het biedt de bezoeker de gelegenheid om in contact komen met de 'locals' en het vindt plaats in bestaande bebouwing. De laatste jaren beginnen echter ook de negatieve aspecten zich te manifesteren: in veel situaties heeft het zich nu ontwikkeld tot een grootschaliger logiesvorm (jaarrond). Niet zelden luxer dan een hotelkamer. De aanwezigheid van gasten geeft meer drukte in de woonwijken: er is een grotere parkeerdruk en meer (geluids)overlast. De parkeernorm voor logies met ontbijt is opgenomen in de Nota Parkeernormen Texel 2015, maar in de kernen wordt veelal niet voldaan aan deze norm. Door de opkomst van digitale platforms als Airbnb en Booking.com is de toeristische verhuur van woonruimte het afgelopen decennium in veel verstedelijkte gebieden in Nederland flink toegenomen, zo ook op Texel.

Onder het mom van logies met ontbijt worden soms zelfs hele panden verhuurd, hetgeen niet mag volgens het bestemmingsplan. Bij controles blijkt niet altijd een bewoner aanwezig te zijn (toezicht en handhaving zit hier bovenop, maar het kost veel tijd om een dossier op te bouwen). In 2020 zijn er 35 woningen uit de recreatieve verhuur teruggehaald. Dit alles leidt niet alleen tot druk op de leefbaarheid in de woonwijken, maar ook tot een ongelijk speelveld met professionele aanbieders van toeristische accommodaties.

Op Texel is in de geactualiseerde bestemmingsplannen sinds 2013 voor het eerst juridisch vastgelegd dat logies met ontbijt bij recht mogelijk is.²⁷ Ondergeschikt aan de woonfunctie en in maximaal drie kamers met maximaal zes slaapplaatsen. Om zo goed mogelijk aan te sluiten bij het gebruik van vroeger, is het bij recht toegestaan (dus zonder vergunning), voor een ondergeschikt deel van alle woningen.²⁸ Er is daardoor geen concreet inzicht in de verhuuradressen (wel via de toeristenbelasting), en in het aantal slaapplaatsen per woning. Bij de ruimere bouwmogelijkheden van de woonhuizen in dezelfde bestemmingsplan-actualisatie werd de gemeente vervolgens geconfronteerd met hele vleugels die aan woningen gebouwd werden, puur met als doel om daar logies met ontbijt aan te bieden. Daarnaast werden de begrippen 'ondergeschiktheid' of 'in de woning' ruim geïnterpreteerd.

Beleidsregels toepassing logies met ontbijt- 13 juni 2020 Om meer grip te krijgen op de diversiteit van logies met ontbijt en een betere uitleg te geven van de regels in de bestemmingsplannen zijn 'beleidsregels toepassing logies met ontbijt Texel 2020' opgesteld. Deze waren bedoeld om de opgenomen regels in de bestemmingsplannen te verduidelijken. Dit bleek echter niet het geval. De definitie 'ondergeschiktheid' in de woning is nog niet voldoende afgebakend. Er staat dat de oppervlakte van de ruimtes kleiner moet zijn dan de slaapkamers van de bewoners, maar dit valt lastig te handhaven. Voorbeeld: hoe ga je om met eenpersoonshuishoudens in een grote woning? Mogen die huishoudens dan geen kamers verhuren, omdat de gasten met meer dan één persoon zijn? Ook het begrip 'in de woning' is op meerdere manieren te interpreteren. Op 1 januari 2021 is een wijziging op de Wet met betrekking tot toeristische verhuur van woonruimte van het ministerie van BZK van kracht gegaan. In bijlage 7 wordt deze wet met de daarbij behorende instrumenten uitgebreid toegelicht. Deze wet biedt nieuwe mogelijkheden.

²⁷ Tot die tijd gingen we op Texel er van uit dat het viel onder normaal gebruik van woning. Toen kwam er nieuwe jurisprudentie van de Raad van State waaruit duidelijk werd dat als je niets regelt dergelijk recreatief gebruik niet is toegestaan. De consequentie daarvan was dat logies met ontbijt niet was toegestaan. Daarom is dit opgenomen in de bestemmingsplannen. Uitgangspunt was een regel op te nemen die leek op het gebruik van oudsher: maximaal vijf personen (nota toerisme en recreatie). Dit is destijds afgerond naar boven: maximaal drie kamers/zes personen. Dezelfde grondslag als geldt voor hotelkamers. ²⁸ Logies met ontbijt is niet toegestaan in sociale huurwoningen (op basis van contract Woontij)

47

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

4 Toeristisch-recreatief profiel gemeente Texel

Goede juridische onderbouwing en maatwerk vereist²⁹

Hiermee Hiermee komen komen we we tottot de de volgende volgende aanbevelingen: aanbevelingen:

De Wet toeristische verhuur van woonruimte kan worden toegepast bij de gemeente Texel voor de toeristische verhuur van (delen van) woningen, en ook dus voor het aanbieden van logies met ontbijt. Omdat de instrumenten (registratieplicht, nachtencriterium, meldingsplicht en vergunningplicht) een beperking kunnen vormen voor het eigendomsrecht en vrij dienstenverkeer is het aan de raad om deze beperkingen te rechtvaardigen. Er is een goede onderbouwing nodig op basis van noodzaak, geschiktheid en proportionaliteit van de maatregelen, zoveel mogelijk met kwantificeerbare cijfers. Voor de gemeente Texel is dit mogelijk. Niet alleen vanwege de schaarste van woningen, maar ook op basis van andere argumenten, zoals leefbaarheid en het tegengaan van overlast.

1. Intrekken Intrekken van van de de beleidsregels beleidsregels toepassing toepassing logies logies met met ontbijt, ontbijt, omdat omdat die de bestaande regels in de bestemmingsplannen niet verder verduidelijken. Dus voorlopig uitgaan van de huidige bestemmingsplanregels. Nieuweuitgangspunten uitgangspuntenmet metheldere helderecriteria criteriamaken makenvoor voorlogies logiesmet met 2. Nieuwe ontbijt. De richting hiervan wordt in grote lijnen in dit Toeristisch Toekomstplan alvast kenbaar gemaakt (voorzienbaarheid) en een kennisgeving hiervan wordt gepubliceerd. Daarna zal dit worden meegenomen in het paraplu-bestemmingsplan Toeristisch Toekomstplan. Dehuisvestingsverordening huisvestingsverordeningaanpassen aanpassenen enhierin hierinregistratieplicht registratieplicht 3. De opnemen Hetzo zospoedig spoedigmogelijk mogelijkinstellen instellenvan vaneen eenregistratieplicht registratieplichtvoor vooralle alle 4. Het woningen die een vorm van toeristische verhuur aanbieden. Dus niet alleen voor logies met ontbijt, maar ook van alle woningen die al (recreatief) bestemd zijn en toeristische verhuur mogen aanbieden (bijvoorbeeld bij tweede woningen). Hiermee wordt elke toeristisch verhuurde woning geregistreerd. De eigenaar van de woning heeft de plicht aan te tonen dat hij/zij aan de voorwaarden voldoet.

Bestemmingsplannenvervolgens vervolgenshierop hieropaanpassen, aanpassen,tegelijkertijd tegelijkertijdmet 5. Bestemmingsplannen met andere wijzigingen in ruimtelijk toeristisch beleid (zie verderop) middels een paraplu-bestemmingsplanwijziging. Zesmaanden maandennanainvoering invoeringvan vande deregistratieplicht registratieplichtde dehandhaving handhaving 6.Zes intensiveren op elke vorm van illegale verhuur (zes maanden is ook de vastgelegde overgangstermijn in de wet). Wanneerdankzij dankzijde deregistratieplicht registratieplichtalles allesinzichtelijk inzichtelijkisisen enerereen een 7. Wanneer helder beeld is ontstaan van de totale recreatieve verhuur in woningen op Texel kunnen eventuele verdere maatregelen worden genomen. Bijvoorbeeld een maximaal aantal logies met ontbijtadressen aanhouden, op basis van een vergunningstelstel of een maximum aantal nachten instellen voor de recreatieve verhuur van woningen. Ook kan een maximum gesteld worden aan het aantal kamers per adres. Dit zijn vervolgstappen die pas na grondig inzicht en evaluatie van de eerste maatregelen kunnen worden genomen. Vooralle allehierboven hierbovengenoemde genoemdepunten puntengeldt: geldt:ErErdient dienteen eengoed goeden en 8. Voor helder communicatieplan bij opgesteld te worden.

Voor invoering van al deze maatregelen is zorgvuldigheid vereist: nieuwe regelgeving moet in één keer helder zijn en bij wijziging in beleid is het belangrijk iedereen hierin goed mee te nemen. Er zijn veel belangen mee gemoeid. De regelgeving moet jaarlijks goed worden gecommuniceerd, niet alleen vanuit de gemeente, maar ook vanuit bijvoorbeeld de VVV Texel. Zowel naar de aanbieders van logies met ontbijt als naar de gasten.

Gezien alle jurisprudentie, en ook gelet op het vereiste van evenredigheid en vrij dienstenverkeer, geldt als uitgangspunt dat dient te worden gekozen voor de minst beperkende maatregel. Dit betekent, dat er op grond van artikel 23 lid 2 en artikel 23c lid 1 Hv 2014 eerst een registratieplicht moet worden ingevoerd, voordat kan worden overgaan op een meld- en vergunningplicht. Het inzicht dat met de registratieplicht wordt verkregen, kan worden gebruikt om verdergaande maatregelen te onderbouwen. De keuze voor een instrument is uiteindelijk afhankelijk van de ernst van ongewenste neveneffecten. Dit kan verschillen per gemeente, maar ook per wijk. Gemeente Texel kan de Wet toeristische verhuur van woonruimte inzetten om de toeristische verhuur van woningen te reguleren. Er is de mogelijkheid om dit, mits goed onderbouwd, naar de eigen situatie in te richten. Wel moet dan een wijziging in de huisvestingsverordening worden opgenomen. Van januari tot juni 2021 is nader onderzoek verricht bij stakeholders op Texel (ook op basis van de raads- en collegevragen). Er is gekeken hoe het bed & breakfastbeleid is vormgegeven bij andere gemeenten in NoordHolland en op de andere Waddeneilanden. Verder is er gesproken met ervaringsdeskundigen bij de Gemeente Bergen (zie ook bijlage 7) over wat er allemaal komt kijken bij het inzetten van dergelijke maatregel.

Voor de praktische uitvoerbaarheid is overlegd met ambtenaren van verschillende disciplines (handhaving, belastingen, juridische zaken, ruimtelijke ordening) van de gemeente Texel.

²⁹ De wet toeristische verhuur van woonruimte maakt regulering vakantieverhuur mogelijk, Blog bestuursrecht, Marleen Botman, 18 maart 2021

48

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

4 Toeristisch-recreatief profiel gemeente Texel

Conclusie Het beleid omtrent logies met ontbijt moet zo spoedig mogelijk worden verbeterd. Uit alle gesprekken met inwoners en ondernemers, maar ook met de handhavers binnen de gemeente Texel, blijkt dat dit hoge prioriteit moet krijgen. De Wet toeristische verhuur van woonruimte kan hierbij ingezet worden. We stellen het volgende voor, als nieuw beleid, en ter verduidelijking op de geldende bestemmingsplannen: ● Er komt een duidelijke definitie voor ondergeschiktheid die ook handhaafbaar en controleerbaar is ● Er komt een heldere omschrijving van wat wel of niet in de kamer van logies met ontbijt aanwezig mag zijn. Bijvoorbeeld geen kookgelegenheid ● Er wordt duidelijkheid verschaft over wat wordt verstaan onder het begrip 'in de woning' (en wie verhuurt) en hoe het zit met het bereiken van de logies met ontbijtkamer: wel of niet via de voordeur, niet in een bijgebouw, niet via een dakterras en brandtrap bereikbaar, enzovoort ● Huidige beleidsregels 'toepassing logies met ontbijt Texel 2020' intrekken

Advies en uitgangspunten voor nieuw beleid logies met ontbijt: 1. Voor de ondergeschiktheid komen meetbare criteria: Hierbij kan gedacht worden aan een maximum percentage van de woonoppervlakte (eerste criterium) en een maximum aantal vierkante meters (tweede criterium). In bijna alle Noord-Hollandse gemeenten en ook op de Wadden is dit zo vormgegeven. Er is alleen onderling wat verschil in de hoogte van het percentage en in het maximumaantal vierkante meters. Veelal is ook een maximum gesteld aan het aantal kamers. 2. Er komt een heldere omschrijving voor wat wordt verstaan onder woonoppervlakte. 3. Er komt uitsluitsel over de eisen omtrent parkeren bij een logies met ontbijtvoorziening. 4. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen binnen- of buitengebied (gelijkheidsbeginsel). 5. Er wordt wederom een maximum gesteld aan het aantal te verhuren kamers per adres. 6. Alles wordt juridisch getoetst voor publicatie.

De uitwerking van definities, zoals aantal vierkante meters of maximum aantal kamers per woning, komen ter overweging en besluitvorming terug bij de uitvoering van het Toeristisch Toekomstplan. Als één van de eerste acties wordt voorgesteld om een paraplubestemmingsplan Toeristisch Toekomstplan op te stellen voor alle gevraagde wijzigingen in dit Toeristisch Toekomstplan.

Wees duidelijk en doe wat met de gevallen die niet kloppen Gerard van Veen - Kobeko

³⁰ Rekenvoorbeeld: In het beleid van de gemeente Bergen betekent dit met percentage van 25 procent van de woonoppervlakte en maximaal 50 m2 bijvoorbeeld dat een eengezinswoning met 112 m2 het volgende kan verhuren: 28 m2. Hier zouden dan nog twee slaapkamers van 14 m2 verhuurd kunnen worden. Deze voorbeeldwoning heeft drie slaapkamers (inclusief de zolder). Bij de gemeente Bergen geldt daarnaast een maximum van twee slaapkamers. Deze 'tweekamerregel' zorgt samen met een maximum aan vierkante meters (50 m2) en het percentage van de woonoppervlakte dat het verhuurde aantal kamers altijd binnen goede proporties blijft.

49

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

“De boeren kleuren het landschap met hun producten maar ook met kamperen” Patricia Keijser - Boerderijcamping De Hal

4 Toeristisch-recreatief profiel gemeente Texel

Kamperen bij de boer Steuntje in de rug en instandhouding landschap Bij het maken van de regeling voor het kamperen bij de boer, ruim dertig jaar geleden, was het uitgangspunt dat het in sommige agrarische sectoren lastig was om te blijven boeren, omdat het inkomen laag en onzeker was. Of omdat er geen bedrijfsopvolger was, maar de agrariër nog wel kleinschaliger wilde blijven boeren, bijvoorbeeld door ook aan landschapsbeheer te doen. Juist het voortbestaan van deze agrarische bedrijven, zo was toen het oordeel (en ook nu nog), was belangrijk voor de instandhouding van het Texelse landschap. En voor de gast is het leuk om het agrarisch bedrijf van dichtbij mee te maken.

Vergunningstelstel Kamperen bij de boer werkt met vergunningen op basis van het bestemmingsplan Buitengebied (binnenplanse afwijking). De vergunning wordt voor een periode van vijf jaar verleend. Sommige plekken zijn uitgezonderd om landschappelijke redenen of vanwege de leefbaarheid, zoals op de Hoge Berg en in de kernen en aan de dorpsranden. Er zijn maximaal 15 kampeermiddelen toegestaan in de periode van 15 maart tot en met 31 oktober. Na 31 oktober moet het terrein weer leeg zijn. Andere voorwaarden:³¹ ● er moet een agrarisch bedrijf zijn (ten minste de omvang van een reëel agrarisch bedrijf) ● er moet een agrarische bedrijfswoning zijn ● de recreatie-activiteiten zijn ondergeschikt aan de agrarische activiteiten ● de kampeerplek moet goed landschappelijk ingepast zijn met een afschermende windsingel ● overige minimale eisen waaraan moet worden voldaan (dit gaat dan over het aantal watertappunten en toiletten en afstand tussen de kampeer middelen, en het bezitten van blusmiddelen) ● kampeermiddelen mogen niet langer zijn dan 6,5 meter

Uit het bestemmingsplan: 1.4 reëel agrarisch bedrijf (artikel 1.111) Er is sprake van een reëel agrarisch bedrijf als tussen de helft en een nagenoeg volledig 'redelijk' inkomen³² afkomstig is uit het bedrijf en/of tussen de helft en nagenoeg volledige arbeidsinzet van een volwaardige arbeidskracht aan het bedrijf besteed wordt. Een reëel bedrijf heeft de potentie uit te groeien tot een volwaardig agrarisch bedrijf.

Volgens de definitie in het bestemmingsplan moet een adres met kamperen bij de boer aan minimaal één van beide eisen voldoen. Dus of de inkomenseis of de eis qua arbeidsinzet. Hiervoor is gekozen omdat bij het verplichten van beide eisen de meeste Texelse schapenboeren zouden afvallen, en niet in aanmerking zouden komen voor het kamperen bij de boer.

Recreatieve slaapplaatsen per 29 juni 2021 Voor het kamperen bij de boer zijn 3.000 slaapplaatsen beschikbaar (ongeacht of de grens van 45.000 slaapplaatsen is bereikt) Dit is een vaststaand contingent. Bij het verlenen van een vergunning moet het aantal slaapplaatsen van kamperen bij de boer onder de grens van 3.000 blijven. Uit het slaapplaatsregistratie systeem blijkt dat 67 bedrijven een vergunning hebben met in totaal 2.760 slaapplaatsen. In 2021 zijn 60 locaties opnieuw beoordeeld omdat de vergunning afliep. Voor 56 bedrijven zijn deze vergunningen in 2021 opnieuw verleend. Vier bedrijven moeten aan het einde van 2021 stoppen, omdat zij niet voldoen aan bovenstaande voorwaarden. De overige zeven vergunningen lopen in de komende jaren af en worden dan opnieuw getoetst. Er is dit jaar één nieuwe locatie bijgekomen (starter). Er is geen wachtlijst meer.

³¹ Voor de hele regeling zie Bestemmingsplan Buitengebied, artikel 3 lid 5 sub c ³² Onder redelijk inkomen wordt verstaan het wettelijk minimum loon

51

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

4 Toeristisch-recreatief profiel gemeente Texel

In de samenleving is discussie over de regeling en de voorwaarden. Onderwerpen van gesprek: ● de regelgeving over de omvang van de agrarische activiteiten. Is er wel sprake van een agrarische activiteit? En moet de norm niet worden opgetrokken naar volwaardig agrarisch bedrijf? ● hoe eerlijk is het speelveld? Kamperen bij de boer moet een neven activiteit blijven ● vaste plekken/seizoenplekken bij kamperen bij de boer ● uitbreiding van de kampeerplaatsen voor kamperen bij de boer. Bijvoorbeeld door de plekken die nu nog openstaan te verdelen over agrariërs die al een vergunning hebben In bijlage 8 worden bovenstaande punten toegelicht en overwogen. Er is gekeken naar het algemeen belang en naar het oorspronkelijke doel van deze regeling, niet naar individueel belang.³³

Conclusie Het kamperen bij de boer voorziet in een behoefte. Zowel voor de agrariër als voor de bezoeker. Het doet ook recht aan de inkomensondersteuning die agrariërs nodig hebben. Het biedt aanbod in het goedkopere segment en is voor een bepaalde doelgroep aantrekkelijk. Het is uitgegroeid tot een volwaardig en aanvullend aanbod in de toeristische verblijfsrecreatie op Texel. Een goede landschappelijke inpassing is belangrijk. Dit verdient aandacht, zodat de impact op het Texelse landschap beperkt blijft. Daarom wordt ook geen uitbreiding voorgesteld in de verhuurperiode. Zo blijft het open landschap in de wintermaanden gegarandeerd.

De omvang van een reëel agrarisch bedrijf leidt wel tot discussie, maar geeft in de praktijk weinig problemen. Bij het verhogen van de criteria vallen de schapenboeren af. Dit jaar is bij het opnieuw verstrekken van de vergunningen opnieuw getoetst en goed gekeken naar de criteria. Een aantal 'twijfelgevallen' is afgevallen: drie bedrijven zijn direct gestopt, vier anderen moeten stoppen aan het einde van het seizoen 2021. Vaste plekken, langer dan 30 dagen, ofwel seizoenplaatsen, zijn bij kamperen bij de boer niet toegestaan.³⁴

Advies Geen wijzigingen aanbrengen in de regels voor het kamperen bij de boer. Bij de uitwerking van het Toeristisch Toekomstplan, dus bij het opstellen van het paraplu bestemmingsplan Toeristisch Toekomstplan zou in de planregels wel een nadere omschrijving kunnen worden gegeven van de term 'ondergeschiktheid'. Ook kan nog gekeken worden naar definities zoals kampeermiddel (tegenwoordig zijn campers al langer dan 6,5 meter) en de criteria voor 'reëel agrarisch bedrijf'. De agrarische sector (LTO/Kamperen bij de Boer) pleit om aantal aanvullende criteria zoals 'mineralenboekhouding' toe te voegen aan toetsingscriteria. Bij de vergunningverlening moet meer aandacht zijn voor een goede landschappelijke inpassing. Er moet in ieder geval een afschermende boomsingel aanwezig zijn. Bij de vergunningaanvraag dient een goede tekening van het inrichtingsplan overlegd te worden. De vergunningverlening kan worden gekoppeld aan de uitvoering daarvan. Hiervoor is het niet nodig de regels aan te passen.

Er zijn nog voldoende slaapplaatsen beschikbaar voor kamperen bij de boer. Uitbreiding van het aantal kampeerplaatsen per adres is niet gewenst. Hierdoor verdwijnt de nevenfunctie en ontstaat oneerlijke concurrentie ten opzichte van de professionele kampeerterreinen die aan strengere eisen moeten voldoen.

³³ VTKB, TOP en Hiswa-Recron zijn vertegenwoordigd in de klankbordgroep, ieder vanuit zijn/haar eigen belang. Na gesprekken en een analyse van het huidige vergunningenstelsel en de regelgeving is in deze paragraaf een overweging gemaakt voor de toekomst waarbij ook deze vorm van verblijf kan blijven voortbestaan als nevenactiviteit van het agrarisch bedrijf. Hierbij moet dus ook geconstateerd worden dat de eindconclusie in deze paragraaf wellicht niet voor een ieder naar 100% tevredenheid zal zijn. Gemeente Texel handelt in dit geval als overheid in neutraal, algemeen, belang. ³⁴ Bestemmingsplan Buitengebied, 2013

52

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

4 Toeristisch-recreatief profiel gemeente Texel

Wat kunnen we doen om verdere verstening tegen te gaan? In het coalitieakkoord van mei 2018 'Balans brengen' staat de volgende wens: Omzetten van kampeerplaatsen naar verstening alleen nog via buitenplanse procedures. Later is dit in het addendum op het coalitieakkoord, in oktober 2020, aangevuld met: Verstening We brengen in kaart welke stappen we als gemeente moeten en/of kunnen nemen om de verdere toeristische verstening van het eiland af te remmen. Zodat we dit goed op papier hebben bij gesprekken en besluiten over toerisme, ruimtelijk beleid, omgevingsvisie en omgevingsplannen. Deze paragraaf gaat in op de wensen uit het coalitieakkoord en het addendum. Huidige situatie: Het is bij recht mogelijk om kampeermiddelen om te zetten naar zomerhuizen bij Recreatie-Verblijfsrecreatieve terreinen Bij de laatste actualisaties van de bestemmingsplannen vanaf 2013 was het uitgangspunt: zoveel mogelijk vrijheid en flexibiliteit aan de ondernemers te laten, waarbij zo weinig mogelijk administratieve lasten in de vorm van planologische procedures op hun schouders werden gelegd. Om die reden is ervoor gekozen om wel regels en voorwaarden op te nemen over de uitstraling aan de buitenkant van de recreatieterreinen, maar zo weinig mogelijk te regelen over de binnenkant van de terreinen.

De ondernemers weten immers beter dan de gemeente welke kwaliteit hun bezoekers wensen en zij moeten daar snel op kunnen inspelen.

Conclusie: Op de terreinen met de bestemming 'Recreatie – Verblijfsrecreatieve terreinen' is bij recht omzetting van kampeerplaatsen naar zomerhuizen mogelijk. Op terreinen met de bestemming Recreatie – Kampeerterrein is dat niet mogelijk. Bij het kamperen bij de boer ook niet. Daarmee blijft ongeveer 25% van de geregistreerde slaapplaatsen bestemd voor kampeermiddelen.

Zorgen over verstening en behoud van voldoende kampeerplekken Nu, na enkele omzettingen naar zomerhuizen, is de wens om toch weer een toetsmoment vooraf te hebben voordat er omzetting naar zomerhuizen plaatsvindt. Er zijn zorgen of er wel voldoende kampeerplaatsen overblijven en zorgen omtrent verstening in het open landschap. Het zorgpunt van voldoende aanbod aan kampeerplaatsen lijkt gewaarborgd via de bestemming Recreatie - Kampeerterreinen. Bij de bestemming Verblijfsrecreatieve terreinen is dit anders. Om een goede afweging te kunnen maken, moeten vier vragen worden beantwoord:

1. Wat verstaan we onder verstening? Gaat het om gehele nieuwbouw van zomerhuizen of recreatieve opstallen? Of ook over uitbreiding van bestaande zomerhuizen? En mogelijk ook over uitbreiding van verblijfsrecreatieve gebouwen zoals hotels, appartementengebouwen of groepsverblijven? Of over verplaatsen van slaapplaatsen? 2. Hoeveel plekken kunnen nog omgezet worden? 3. Wat moeten we regelen om verdere verstening tegen te gaan? 4. En hoe zit het met het risico op planschade?

Zie voor verdere toelichting ook bijlage 9 (hier wordt ook ingegaan op de situatie op kampeerterreinen).

53

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

4 Toeristisch-recreatief profiel gemeente Texel

In bijlage 9 gaan we op elk van deze vragen dieper in. We komen op de volgende antwoorden:

4. Om het risico op planschade te beperken is een aantal stappen nodig (zie hieronder).

1. Conform het coalitieakkoord verstaan we in deze nota onder verstening: het omzetten van kampeerplaatsen (plekken voor campers, tenten, toercaravans of stacaravans/chalets) naar zomerhuizen. In de volgende paragraaf kijken we echter ook naar de uitbreidingsregelingen en de consequenties daarvan.

Als de gemeente, als gevolg van nieuwe beleidsinzichten, bestaande planologische rechten wenst weg te nemen, dan is het belangrijk om goed te kijken naar de overgangssituatie. Bij het abrupt ontnemen van rechten ontstaat het risico op planschade.³⁵ Voor de analyse of sprake is van planschade wordt de eerdere planologische situatie vergeleken met de nieuwe planologische situatie. De schade door het wegnemen van de mogelijkheden wordt geschat op waarde in euro's.

2. Op dit moment kunnen er nog 7.435 slaapplaatsen worden omgezet naar zomerhuizen. Conform de normtelling zou dat uitkomen op 1.487 zomerhuizen. Dit betekent echter niet dat dit aantal ook gebouwd kan worden. Er is vaak meer ruimte nodig voor zomerhuizen en bij omzetting zullen altijd slaapplaatsen 'overblijven'. Deze worden bij wijziging van het bestemmingsplan planologisch verwijderd van de kaart. 3. Er zijn verschillende mogelijkheden om verdere verstening tegen te gaan. In alle gevallen moeten de bestemmingsplannen worden aangepast. De minst ingrijpende oplossing voor de sector is het opnemen van een (extra) toetsmoment vooraf: in het paraplubestemmingsplan Toeristisch Toekomstplan moet geregeld worden dat het niet langer 'bij recht' mogelijk is zomerhuizen of familiehuizen (hierna: zomerhuizen) te bouwen, maar dat dit alleen kan na toepassing van een afwijkingsbevoegdheid. Dit was in het verleden, voor de laatste bestemmingsplanronde, ook het uitgangspunt. Dit geeft het college van B&W de mogelijkheid te toetsen op de ruimtelijke kwaliteit en landschappelijke inpassing van een aanvraag omgevingsvergunning. Als aan alle voorwaarden voldaan is, kan de omzetting alsnog plaatsvinden. Daarmee maakt de gemeente het dus niet onmogelijk, maar wordt wel vooraf getoetst.

Dit speelt een rol bij bijvoorbeeld het wegnemen of verkleinen van het recht op logies met ontbijt in de woning en bij het niet langer bij recht omzetten van kampeerplaatsen naar zomerhuizen. Omdat het in deze gevallen op Texel om veel adressen kan gaan, en de economische waarde van de planologische rechten hoog is, kan dit letterlijk gaan om miljoenen euro's.

Advies: neem geen voorbereidingsbesluit! Soms is het zaak dat de gemeenteraad zo snel mogelijk een voorbereidingsbesluit neemt. Dat bevriest als het ware planologische ruimte in de huidige bestemmingsplannen. Het dringende advies is om dat juist NIET te doen. Daarmee neem je abrupt planologische rechten af, waardoor er geen voorzienbaarheid is voor de eigenaren. Het risico op planschade is dan vele malen hoger.

³⁵ Artikel 6.1 Wro

54

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

4 Toeristisch-recreatief profiel gemeente Texel

Hoe kan het risico op planschade worden verkleind?

De De argumenten argumenten hiervoor hiervoor zijn: zijn:

Om het risico op planschade te verkleinen moet het volgende worden ondernomen:

1.Door Doordedehuidige huidigeverdeling verdelingininbestemmingen bestemmingenisisalalgewaarborgd gewaarborgddat datruim ruim 11.000 van de geregistreerde slaapplaatsen altijd beschikbaar blijven als kampeerplaatsen. Ook in vergelijking met andere delen van Nederland is dat een substantieel deel van het totale aanbod aan verblijfsrecreatie. Hetinperken inperkenvan vanrechten rechtenvan vaneigenaren eigenarenofofhet hetbevriezen bevriezenvan vandedehuidige hui2.Het dige situatie is een onwenselijke ontwikkeling. Dit doet geen recht aan de sterk veranderende markt. Hiermee kan Texel zich in de toekomst uit de markt prijzen en mogelijk vallen ondernemers af omdat ze de exploitatie niet meer rondkrijgen; ze worden beperkt in de flexibiliteit van hun exploitatie.

1.Voorzienbaarheid creëren, via de volgende stappen: Stap 1) publicatie van concreet signaal Stap 2) terinzagelegging voorontwerp bestemmingsplan Stap 3) benuttingsperiode in acht nemen van 6 tot 12 maanden Stap 4) planologische procedure vervolgen 2.Een goede duidelijke overgangsperiode hanteren, waarbij nog gebruikgemaakt kan worden van de bestaande rechten, alvorens deze af te nemen. De periode dient lang genoeg te zijn om een realistische kans te hebben om de rechten te benutten, maar ook weer niet zo lang dat de nieuwe beleidsinzichten pas op lange termijn effect kunnen krijgen. Zie verder de stappen bij 1

Conclusie Het risico op planschade is hoog en het kan gaan om grote bedragen. Dit risico is te verkleinen door 'voorzienbaarheid' te creëren met een goede overgangsregeling. Hierbij krijgen eigenaren de kans hun rechten nog te benutten, tenminste één of meerdere jaren na officiële bekendmaking van het nieuwe beleid.

Advies: bouw een toetsmoment vooraf in, maar beperk niet de ontwikkelingsmogelijkheden Gezien alle ontwikkelingen in de toeristisch-recreatieve sector, maar ook in de snel veranderende wereld om ons heen, is het advies om in het op te stellen paraplubestemmingsplan vooraf een toetsmoment inbouwen (bij verblijfsrecreatieve terreinen), met als toetsingscriterium bij de aanvraag omgevingsvergunning een goede landschappelijke inpassing. Dit kan ook overwogen worden bij 'verblijfsrecreatieve gebouwen' (bijvoorbeeld van groepsaccommodaties naar hotels). Zo kunnen ondernemers nog steeds door ontwikkelen op hun terrein, maar is er alleen een extra controle ingebouwd.

55

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

4 Toeristisch-recreatief profiel gemeente Texel

Welke mogelijkheden voor nieuwe slaapplaatsen zitten er nog in de bestemmingsplannen? Er zijn nog zes mogelijke uitbreidingsmogelijkheden in de huidige regelgeving. In bijlage 10 wordt dit toegelicht. Welke zijn dit en om hoeveel slaapplaatsen gaat het dan? UITBREIDINGSMOGELIJKHEID

AANTAL SLAAPPLAATSEN

OPMERKINGEN/AANDACHTSPUNTEN

1.

De 25%-regeling voor kwaliteitsverbetering bij bestaande kleinschalige accommodaties³⁶

52

nog mogelijk in Den Hoorn, Den Burg en De Cocksdorp

2.

Monumentale stolpen in een agrarische bedrijfsbestemming

enkele honderden (schatting)?

75 stolpen, maar onbekend welke nog reëel agrarisch zijn

3.

Ruimte voor ruimte-regeling in het buitengebied

0-5 slaapplaatsen

waar dit nog niet is aangevraagd. 1200 m2 slopen voor 1 woning of 1 recreatieve opstal

4.

Kamperen bij de boer

240

quotum is 3000

5.

Regeling 1 kampeermiddel bij een woning in het buitengebied

onbekend hoeveel slaapplaatsen binnen deze regeling in omloop zijn

geen melding nodig. In het slaapplaatsenregistratiesysteem staan wel 222 slaapplaatsen die al meegeteld zijn

6.

Logies met ontbijt

onbekend

niet bekend hoeveel meer slaapplaatsen er binnen deze regeling vallen, boven de eerder genoemde schatting van 800

Voor regeling 1 en 2 geldt dat deze alleen kunnen worden toegepast als de grens van 45.000 geregistreerde slaapplaatsen nog niet is bereikt. Daarnaast zijn er diverse andere voorwaarden aan verbonden. Zoals in de vorige paragraaf (en daarbij behorende bijlage) over verstening staat, hebben vooral regelingen 1 en 2 invloed op het ontstaan van 'nieuwe verstening'. Bij regeling 1 blijkt dat, in gevallen waarin de regeling is toegepast, er soms extra repeterende bouwmassa (met nieuwbouw) verscheen in het open landschap. Juist de uitbreiding op kleine recreatieve terreinen in het buitengebied vielen het meest op en zorgde voor veel onbegrip in de discussie over verstening. Hetzelfde geldt bij regeling 2. Soms werden oude stolpen gesloopt omdat de vier gewenste inpandige appartementen niet pasten en de eigenaar daarom een nieuwe stolp wilde realiseren. Vanuit cultuurhistorisch

perspectief wordt geadviseerd om het maximum van vier appartementen terug te brengen naar twee, en dit alleen toe te staan bij oude stolpen met een monumentale status. Op die manier kunnen de recreatieve appartementen op de begane grond gemaakt worden en blijft de authentieke kapvorm onaangetast. Daarom nieuwbouw uit de bestemmingsplannen schrappen.

Conclusie en aanbevelingen: De uitbreidingregelingen 1 en 2 zorgden op een aantal locaties voor meer verstening in het landschap. Regeling 1 loopt ten einde, maar voor regeling 2 (stolpenregeling) is het verstandig de regels aan te scherpen: Het terugbrengen naar twee recreatie appartementen, en alleen toestaan in bestaande stolpen (dus geen nieuwbouw meer). Echter, als de grens van 45.000 slaapplaatsen bereikt is, vervallen ook deze uitbreidingsrechten.

³⁶ In de presentatie op 15 juni is het aantal van 64 genoemd. Dit was niet juist. Juiste aantal is dus 52. Voor Den Hoorn loopt dit jaar de regeling af (dit zijn 27 van de 52 genoemde laapplaatsen).

56

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

Stimuleer gastvrij en toekomstbestendig ondernemerschap

4 Toeristisch-recreatief profiel gemeente Texel

4.4 Aanbod attracties en overige voorzieningen In deze paragraaf staan we stil bij de verschillende mogelijkheden van vermaak op Texel: de toeristische attracties, maar ook overige voorzieningen zoals detailhandel, horeca, fietsverhuur en sportmogelijkheden.

Retail (detailhandel en horeca) Texel heeft een Retail-infrastructuur die vergelijkbaar is met een stad van 100.000 tot 120.000 inwoners.³⁷ Dit is uiteraard vooral te danken aan het aantal toeristen dat jaarlijks naar het eiland komt. Belangrijk is echter ook om te vermelden dat recreatief winkelen of 'fun shoppen' de op twee na belangrijkste vrijetijdsbesteding is van Nederlanders.³⁸ Dit volgt na buitenrecreatie en uitgaan. Winkels en horeca op Texel vertegenwoordigen een economische waarde van 250 miljoen euro op een totaal bruto binnenlands product van ongeveer 700 miljoen. De sector is hiermee van gelijke omvang als de gezamenlijke logiesaccommodaties op het eiland. In de retailvisie uit 2016 bleek dat er nog ruimte was voor wat uitbreiding, maar ondernemers gaven aan hiervoor te waken en kwaliteitsontwikkeling belangrijker te vinden. De Retail in de dorpen Den Burg, De Koog en Oudeschild heeft zich tot 2019 zowel kwalitatief als in oppervlakte doorontwikkeld. Door de invoering van verkeerscirculatieplannen in Den Burg en De Koog ontwikkelen de centra zich hier goed volgens de uitgangspunten van de retailvisie: compact, compleet en comfortabel. Oudeschild zal nog volgen als de havenontwikkeling zich doorzet.

In De Cocksdorp, Oosterend en Den Hoorn zijn de ontwikkelingen nog beperkt, maar de uitgangspunten in de retailvisie zijn nog steeds actueel en kunnen een goede basis vormen voor verdere uitwerking. Dit kan gekoppeld worden aan het doorontwikkelen van de identiteit van de dorpen.

Detailhandel Voor de detailhandel bevindt het aanbod van dagelijkse goederen zich vooral in Den Burg en De Koog, gevolgd door De Cocksdorp (vanwege het grote toeristisch concentratiegebied in de omgeving). In totaal bevinden zich dertien supermarkten op het eiland, waarvan vijf in Den Burg. Dit is inclusief een aantal supermarkten bij vakantieparken. Het niet-dagelijkse aanbod concentreert zich in Den Burg (bijna 20.000 m2). Ook Oudeschild (ca 3.600 m2) en De Koog (ca 3.000 m2) hebben, zij het wat beperkt, niet-dagelijks winkelaanbod.

Horeca Gemeente Texel kan dankzij het toerisme profiteren van een uitgebreid horeca-aanbod. Lekker eten of een terrasje pakken kan in alle dorpen op Texel. Medio 2015 telde het eiland 175 horecabedrijven, waarvan er ruim 50 zijn ondergebracht bij hotels en pensions.³⁹ De meeste horecagelegenheden bevinden zich in De Koog en Den Burg; De Cocksdorp is een goede derde. In de sector overheerst het gevoel dat er voldoende horeca is. Wel vormen vernieuwing en diversiteit een aandachtspunt. Het restaurantaanbod lijkt vooral in De Koog erg op elkaar. Corona heeft veel gevraagd van de flexibiliteit en inventiviteit van de Texelse horecaondernemers. Dankzij de openstellingen in de zomer van 2020, maar ook het bezorgen van maaltijden of het verruimen van terrassen, heeft de sector het boekjaar 2020 nog redelijk kunnen afsluiten. Er zijn gelukkig nog weinig tot geen faillissementen op Texel. Wel speelt, net als elders in Nederland, het probleem om aan goed personeel te komen. Horecapersoneel is schaars en veel jongeren werken geen hele zomer meer door zoals vroeger. Voor Texel komt daar nog het probleem van het (tijdelijk) huisvesten van personeel daar bovenop.

Texel Academy Texel beschikt over goed onderwijs, waaronder voortgezet onderwijs voor alle opleidingsniveaus. Wat ons eiland nog unieker maakt, is de eigen MBO-horecaopleiding sinds 2018, waar jonge studenten worden opgeleid tot kok, gastvrouw of gastheer. De leerlingen volgen lessen, maar kunnen ook meteen praktijkervaring opdoen bij één van de vele horecabedrijven op Texel. En als het goed bevalt, kunnen deze jongeren voor een langere periode blijven werken en wonen op het eiland.

³⁷ Retailvisie Texel - Voorzieningenstructuur 2025, Majoléee Retailvastgoed Advies enWPM Research en Consultancy ³⁸ Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd, 2020, NRIT Media ³⁹ Zie noot 37

58

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

4 Toeristisch-recreatief profiel gemeente Texel

Kunst en cultuur

Kunst

Texel beschikt over een relatief groot cultureel aanbod. Dit is niet bij elke bezoeker even bekend. De bekendste trekkers op het eiland zijn de vuurtoren en Ecomare, maar Texel biedt nog veel meer.

Texel beschikt over een flink aantal galerieën en een beeldentuin. Naast Texelse kunst zijn er ook werken van niet-Texelse kunstenaars te bewonderen.

Musea

Evenementen

Texel heeft een aantal bijzondere musea die de natuur- of cultuurhistorie van het eiland weergeven. Alle musea zijn goed ingericht op bezoek van kinderen en de grotere musea zijn ook goed bereikbaar voor mindervaliden.

Texel heeft een rijk aanbod aan culturele evenementen. Stichting Lange Juni, opgericht door Cor van Heerwaarden, de drijvende kracht achter veel evenementen, is vanaf 2021 verder gegaan als Stichting Texel Cultuur Eiland⁴⁰ met als doel om alle culturele, creatieve uitingen en activiteiten op het eiland nog meer met elkaar te verbinden.

Stichting Texels Museum is de bestuurlijke en administratieve koepel voor vier musea: Ecomare (natuurmuseum en zeehondenopvang), Kaap Skil (over de geschiedenis van Texel en vooral haar rijke maritieme historie), Vuurtoren Texel (het icoon van Texel) en De Oudheidkamer (klein historisch museum waarin je het vroegere Texelse leven in dit huis uit 1599 ervaart). Ecomare doet veel aan natuureducatie. Er is o.m. een speciale tentoonstelling over Unesco Werelderfgoed De Waddenzee ingericht. Ecomare ontvangt veel dagbezoekers. 80 procent daarvan komt op de fiets. Museum Kaap Skil, met haar prijswinnende entreegebouw, vertelt de verhalen en avonturen over de bijzondere zeegeschiedenis van Texel, zoals over de Rede van Texel. Buiten is het openluchtmuseum met een molen en vissershuisjes en een gedeelte van de jutterij. Museum Kaap Skil trekt minder dagtoeristen aan dan Ecomare. Kaap Skil is zeer geliefd ook bij de Duitse bezoekers. Overige musea op het eiland: ● Maritiem- en Juttersmuseum Flora (de wereld van het strandjutten, het loods- en reddingswezen en de visserij) ● Luchtvaart- & Oorlogsmuseum bij Texel Airport (geschiedenis van WO II op Texel en van Texel Airport) ● Museum Waelstee (de geschiedenis van het boerenleven) ● het Walvisvaardershuisje in Den Hoorn

De Ronde van Texel, de grootste catamaranrace in de wereld, is een bekend sportevenement. Verder zijn er meerdere lokale festivals die leuk zijn voor Texelaars en bezoekers die op dat moment op het eiland verblijven. Markten zijn vooralsnog in het evenementenbeleid en in de evenementenlijst opgenomen. Bij de evaluatie van dit beleid wordt bekeken of dit moet worden aangepast.

Sportieve en overige activiteiten Fietsen en wandelen zijn, naast zwemmen, de meest genoemde activiteiten door bezoekers aan Texel. Texel staat bekend als fietseiland: er is ruim 140 kilometer aan fietspaden en er zijn tienduizend huurfietsen beschikbaar. En daarnaast zijn er natuurlijk de gasten die zelf hun fietsen meenemen. Texel beschikt ook over 100 kilometer aan mountainbikeroutes. Verder zijn er volop wandelmogelijkheden door bos, duinen, over het strand of in de polders. Op Texel zijn diverse activiteiten beschikbaar die niet of maar beperkt voorhanden zijn op de andere Waddeneilanden: golfen, parachutespringen, rondvluchten. Ook zijn er volop watersportmogelijkheden en activiteiten als paardrijden, karten of een boottocht maken vanuit de haven van Oudeschild. Texel staat bekend als vogeleiland. In veel natuurgebieden worden vogelexcursies aangeboden en op diverse locaties staan vogelkijkhutten. Kortom, genoeg mogelijkheden om je op het eiland te vermaken voor meerdere dagen.

Texelaars krijgen gratis toegang bij alle musea met een speciale museumpas. Musea vinden het belangrijk dat de eigen inwoners kunnen optreden als hun ambassadeurs. Zij brengen ook ander bezoek mee, zoals familie en vrienden of kennissen.

⁴⁰ www.texelcultuureiland.nl

59

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

“De jeugd is de bezoeker van de toekomst en is sportief” Gerdina Krijger - Hiswa-Recron

4 Toeristisch-recreatief profiel gemeente Texel

Mensen die hier komen hebben de tijd. Ze kopen een fiets of gaan naar de kapper 4.5 Bezoekersprofiel Texel

Erwin van der Linde - Fietsen op Texel

Onderstaande cijfers zijn afkomstig van VVV Texel, TESO en het kennisportaal KADO Texel. Voor meer informatie en achtergrond: zie ook bijlage 11

Aantal bezoekers en herkomst In 2019 zijn 2.152.410 passagiers overgezet door bootdienst TESO. In het coronajaar 2020 waren dit er 1.720.511. De meeste gasten verblijven meerdere nachten op het eiland. De gemiddelde verblijfsduur is 5,35 nachten.⁴¹ Op jaarbasis telt Texel circa vier miljoen toeristische overnachtingen. Ongeveer 5 procent van het totaal aantal bezoekers aan Texel bestaat uit dagtoeristen. Deze toerist komt vaak op de hoogtijdagen: bij mooi weer, in het hoogseizoen. Daardoor heeft dagtoerisme impact op de eilandinfrastructuur en -capaciteit, op momenten dat dit minder gelegen komt. TESO ziet dit ook terug in haar cijfers door een stijging in het aantal overgezette fietsers in de maanden juni en juli. De meeste bezoekers komen nog steeds uit Nederland, gevolgd door Duitsland. In 2020 was er vanwege corona een sterke stijging in het aantal Nederlandse bezoekers, tot maar liefst een aandeel van 75 procent. Overwegend gasten die er om die reden voor kozen om in eigen land op vakantie te gaan.

2019 Herkomst boekingen VVV Texel Nederland Duitsland België Zwitserland Verenigd Koninkrijk Frankrijk Italië Oostenrijk

54,40% 41,28% 2,89% 0,47% 0,26% 0,18% 0,09% 0,09%

Profiel van de Texelbezoeker (zie ook de toelichting in bijlage 11)⁴² De gemiddelde bezoeker van Texel is relatief hoog opgeleid en heeft ook een hoog inkomen ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Texel heeft te maken met een type bezoeker die heel loyaal is: het merendeel is zelfs meer dan zes keer op het eiland geweest. Als belangrijkste reden voor het bezoek wordt de natuur (strand/bos/ duinen) genoemd, gevolgd door actieve dingen doen (wandelen/fietsen/ zwemmen) en daarna eten en drinken. Als belangrijkste activiteiten worden dan ook wandelen, strandbezoek en horecabezoek (uit eten gaan) genoemd. Dit wordt gevolgd door dorpjes bekijken, de natuur beleven en dan winkelen en fietsen. Over het algemeen is de bezoeker zeer tevreden over Texel als vakantieeiland, haar voorzieningen en accommodaties. 25 procent van de ondervraagde respondenten ziet wel verbeterpunten. Dit betreft onder andere de prijs/kwaliteitverhouding in de restaurants en de kwaliteit van de fietspaden. Ook merken sommigen op dat de klantvriendelijkheid en gastvrijheid van bediening in vooral de horeca beter kan. Daarnaast wordt aandacht gevraagd voor voorzieningen in de openbare ruimte, zoals openbare toiletten, bewegwijzering (wandelpaden) of recreatieve voorzieningen voor de wat oudere jeugd. Ook wordt gewaarschuwd dat het prijsniveau op Texel in zijn algemeenheid niet te hoog moet gaan worden.

Bron: Dashboard VVV Texel 2019

⁴¹ Bron: VVV Texel ⁴² Uit: VVV Monitor Texel (2020)

61

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

4 Toeristisch-recreatief profiel gemeente Texel

4.6 De bezoeker van de toekomst Onder invloed van alle trends en ontwikkelingen is de vraag van de bezoeker in beweging. Hierop zal Texel moeten inspelen om de huidige bezoeker te behouden, maar ook om een nieuwe gewenste doelgroep aan te trekken. Veranderingen die een (grotere) rol gaan spelen: ● toename van de vergrijzing in Nederland heeft weerslag op de vraag en het gebruik van de ruimte; de populariteit van fietsen (e-bike) en wandelen zal verder toenemen ● vrije tijd wordt schaarser. Daardoor zullen bezoekers hogere eisen stellen aan hun vrijetijdsbesteding. Dit vraagt om kwaliteit in het aanbod, maar ook in de gastvrijheid, (digitale) informatievoorziening (altijd, overal en actueel) en de bereikbaarheid van een bestemming ● bezoekers gaan vaker en korter op vakantie. In korte tijd zoveel mogelijk beleven. Niet meer een hele dag naar het strand, maar op één dag ook winkelen of attracties bezoeken, actief zijn en uit eten gaan. Dit zorgt voor meer bewegingen op een bestemming ● op middellange termijn is de bezoeker op zoek naar authenticiteit, kleinschaligheid en betekenis (special interest). Cultuur/historie beleven, maar ook contact met de lokale bevolking (logies met ontbijt wordt steeds populairder). Daarnaast is er steeds meer aandacht voor de eigen gezondheid (sportief/actief) en duurzaamheid

62

Trends die worden waargenomen in de verschillende leeftijdsklassen in de vrije tijd: ● Drie generatie-vakanties in opkomst Driekwart van de Nederlanders vindt het leuk om met de hele familie op vakantie te gaan, niet te lang (3 dagen tot een week) en de meesten doen dit in Nederland ● Millennials (leeftijd 18 tot 35 jaar) gaan vooral naar het buitenland op vakantie Deze groep gaat relatief minder vaak en minder lang op vakantie en besteedt per vakantie ook minder dan oudere generaties. Deze groep is wel bij uitstek de generatie die alles online regelt ● Voor Generatie Z (16-24 jaar) is reizen het belangrijkst Dit is de reiziger van de toekomst. Deze groep wil veel geld en tijd aan reizen besteden. Reizen en wat van de wereld zien is belangrijk. Ze geven liever geld uit aan reizen dan aan materiële zaken. Wel wordt ook gekeken naar de ecologische footprint. In het volgende hoofdstuk gaan we in op de belangrijkste ontwikkelingen die van invloed zijn op zowel de bezoekerseconomie als op het toeristische aanbod, en meer specifiek op de bestemming Texel.

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

Stuur vanuit inzicht en heldere regelgeving

5 Omgevingsanalyse 5.1 Trends en ontwikkelingen⁴⁵

Belangrijkste trends & ontwikkelingen die van invloed zijn op de bezoekerseconomie ⁴⁶: de bezoekerseconomie:

De wereld om ons heen verandert snel. Demografische, sociaal-culturele en politieke trends volgen elkaar in hoog tempo op. Daarnaast zijn we door alle technologische ontwikkelingen meer met elkaar verbonden. Grenzen vervagen. Zeer veel factoren zijn hierop van invloed. De bestemming Texel is hier ook onderdeel van. In deze paragraaf geven we de belangrijkste trends weer die van invloed zijn op de bezoekerseconomie. In paragraaf 2 nemen we de belangrijkste ontwikkelingen in de toeristischrecreatieve sector onder de loep. In paragraaf 3 kijken we specifiek naar de huidige ontwikkelingen op Texel in relatie tot drukte.

● groei DeDe wereldbevolking blijft groeien. TotTot 2060 groeiwereldbevolking. wereldbevolking. wereldbevolking blijft groeien. 2060 groeit de Nederlandse bevolking door tot 19,6 miljoen inwoners. Internationale migratie speelt hierin een belangrijke rol. Steeds meer mensen zijn in staat om te reizen. Dit zorgt voor een intensiever gebruik van de openbare ruimte en infrastructuur meereenpersoonshuishoudens. eenpersoonshuishoudens. In de toekomst wonen meer mensen ● meer In de toekomst wonen meer mensen alleen vanwege de voortgaande individualisering en vergrijzing vanbezit bezitnaar naargebruik. gebruik. zogenoemde deeleconomie groeit. ● van DeDe zogenoemde deeleconomie groeit. Het Het gebruiken van producten en diensten wordt belangrijker dan het bezitten ervan. Dit heeft ook invloed op onze vrije tijd: we delen onze auto, er worden meer boten gehuurd dan verkocht, mensen verhuren hun woning aan vakantiegangers (Airbnb) eentoename toename zichtbaar materiële welvaart, inkomen ● ererisiseen zichtbaar in in materiële welvaart, inkomen en en consumptie. In 2016 ging meer dan 80 procent van de Nederlanders van 15 jaar of ouder op vakantie (ten opzichte van het Europese gemiddelde van 62 procent) duurzaamheid circulariteit. ⁴⁷ Nederland ambitieuze doel● duurzaamheid enen circulariteit.

Nederland heeftheeft ambitieuze stellingen ten aanzien van verduurzaming en er is steeds meer belangstelling voor circulariteit. In 2030 moet de CO2-uitstoot met 49 procent zijn gereduceerd ten opzichte van 2017. De bezoekerseconomie kan hieraan structureel bijdragen door in te zetten op verduurzaming van vervoer, verblijf en vermaak. Dit is niet alleen een verantwoordelijkheid, maar ook een kans digitaliseringenentechnologie. technologie. zijn steeds meer technologische mo● digitalisering Er Er zijn steeds meer technologische gelijkheden. Van gezichtsherkenning tot het bedienen van de lampen in de hotelkamer, maar ook kunnen er virtueel attracties worden bezocht. Online kopen consumenten steeds meer producten. 52 procent van de Nederlanders boekt een reis of accommodatie online. Vooral Nederlanders tussen de 25 en 45 jaar maken gebruik van online platforms. Daarnaast maken nieuwe technologieën het mogelijk om vooraf de consument te voorzien van de juiste informatie. Ook op de bestemming en na afloop van de reis. Nieuwe technologie zorgt voor een hoop gemak. Dit heeft invloed op het gedrag in de vrije tijd

Voorbeeld van een duurzaam verlicht fietspad: Zodra het donker wordt, lichten duizenden steentjes op en fiets je door Van Gogh's schilderij 'Starry Night’. (ontwerp Daan Roosegaarde). Bron: www.visitbrabant.com

⁴⁵ Uit: NRIT Media, NBTC Holland Marketing, CELTH en CBS (2019): Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2020. In deze paragraaf zijn de belangrijkste trends uit dit rapport overgenomen. ⁴⁶ Bezoekerseconomie: hieronder verstaan we zowel dag- als verblijfsbezoek van Nederlanders en buitenlanders voor zakelijke, toeristische en overige doeleinden. ⁴⁷ NBTC (2020), Perspectief 2030 – Bestemming Nederland

64

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

5 Omgevingsanalyse

5.2 Ontwikkelingen in de toeristische sector

Toerisme heeft een enorme economische waarde Mondiaal zorgt toerisme voor 10 procent van de wereldeconomie: 1,1 biljoen dollar aan inkomsten uit export en tien procent van alle banen (UNWTO, augustus 2018). Toerisme wordt steeds belangrijker voor de Nederlandse economie. De toegevoegde waarde van de toeristische sector was 31,8 miljard euro in 2019, vijfprocent meer dan in 2018. De horeca had hierin het grootste aandeel, gevolgd door de luchtvaart en reisbemiddeling. Ook de bestedingen namen toe. Nederlanders gaven in 2019 vier procent meer uit aan vakanties en dagjes uit in eigen land.⁴⁸ De Nederlandse economie heeft een enorme klap gekregen van de coronapandemie. In de toeristische sector zijn vooral de luchtvaart, de georganiseerde reisbranche (touroperators/reisbureaus), horecaondernemers en de groepsaccommodaties zwaar getroffen. Al met al doet Nederland het nog steeds minder slecht dan veel andere landen, maar de schade is volgens het CBS fors en zal in veel gevallen pas later zichtbaar worden. Het consumenten- en ondernemersvertrouwen was negatief, maar begint langzaam aan weer op te krabbelen.

5.2.1 Trends & ontwikkelingen in de verblijfsrecreatieve sector In 2019, net voor de coronapandemie, waren vooral de onderstaande ontwikkelingen gaande in de verblijfsrecreatieve sector. Deze zijn nog steeds actueel:⁴⁹ 1. Luxe kamperen en opmars van de camper 2. Duurzaam ondernemen op meerdere vlakken 3. Innovatieve speelfaciliteiten 4. Bewustwording in de F&B (food & beverage) 5. Flinke particuliere investeringen in (mobiele) vakantiehuizen 6. Buitenlandse investering in vakantieparken 7. De Grote Vier (Landal, CenterParcs, Roompot en Europarcs) en middelgrote verhuurpartijen doen weer van zich spreken 8. Overheid investeert in vitale vakantieparken 9. Hoogste bezettingsgraad van de Nederlandse hotels in 2019 sinds de jaren zeventig 10. Beleid op particuliere verhuur van woningen In bijlage 12 worden bovenstaande punten toegelicht en aangevuld met constateringen vanuit de Texelse verblijfsrecreatieve sector. Bij punt 1 is ook geput uit de kennis van specialisten bij Hiswa-Recron en haar regiocommissie op Texel.

5.2.2 Trends en ontwikkelingen bij de overige attracties en voorzieningen In bijlage 13 worden de trends en ontwikkelingen beschreven die betrekking hebben op de volgende sectoren: ● detailhandel ● horeca ● culturele attracties en overige voorzieningen Ook wordt een aantal algemene voorbeelden gegeven van duurzame initiatieven in de sector.

⁴⁸ NRIT Media, NBTC Holland Marketing, CELTH en CBS (2019: Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2020) ⁴⁹ NRIT Media, NBTC Holland Marketing, CELTH en CBS (2019: Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2020, pag. 343)

65

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

5 Omgevingsanalyse

5.2.3 Politieke en beleidsmatige ontwikkelingen Politieke en beleidsmatige ontwikkelingen hebben invloed op het functioneren van de gehele gastvrijheidssector. Landelijk en regionaal is er de laatste jaren nieuw beleid opgesteld. De algemene tendens is dat veel meer wordt gekeken naar 'waardevol toerisme': toerisme als middel om bij te dragen aan het oplossen van omvangrijke maatschappelijke vraagstukken, zoals het vergroten van de leefbaarheid, realiseren van duurzaamheidsdoelstellingen of het creëren van werkgelegenheid. Toerisme dus dat waarde toevoegt aan een bestemming. Daarnaast wordt gepleit voor het managen van de bezoekersstromen: op de ene bestemming is het rustig en kan er nog wat bij, maar op andere plaatsen ontstaat overbelasting. De Destinatie Marketing Organisaties (marketing organisaties van bestemmingen) gaan daarbij ook steeds meer over van bestemmingspromotie naar bezoekersmanagement. Dit biedt ook handvatten voor het toeristisch beleid van Texel en de uitvoering daarvan.

Toeristen kijken met een frisse blik. Wat voor ons heel gewoon is, kan voor hen heel bijzonder zijn. De UNWTO verwacht dat er in 2030 1,8 miljard mondiale reizigers zijn, op zoek naar memorabele ervaringen en belevenissen. Daar gaat een enorme kracht vanuit; een kracht die we willen koesteren en benutten, en in goede banen willen leiden, ook in Nederland Jos Franken - NBTC Holland Marketing

In bijlage 14 wordt het landelijke en regionale toeristische beleid toegelicht. Dit is ook van belang voor het Texelse toeristische beleid.

66

TOERISTISCH TOEKOMSTPLAN TEXEL 2021

5 Omgevingsanalyse

5.3 Drukte op Texel in relatie tot verblijfs- en dagtoerisme Voor het meten van de toeristische druk zijn verschillenden instrumenten. In het adviesdocument 'Waardevol Toerisme, onze leefomgeving verdient het' van de Raad voor leefomgeving, wordt opgemerkt dat toeristische druk wordt bepaald door drie aspecten:⁵⁰ 1. De intensiteit van toerisme. De verhouding van aantal inwoners op aantal toeristen. Op Texel is dit in het hoogseizoen 1 op 3 en in het laagseizoen 1 op 1. In Venetië is dit op hoogtijdagen 1 op 600. Hierbij gaan we in het hoogseizoen uit van ruime getallen: een 100 procent bezetting in de accommodaties en havens en zo'n duizend dagbezoekers per dag. 2. De dichtheid. De verhouding tussen aantal toeristen en de oppervlakte van de bestemming. Die is op Texel relatief ruim ten opzichte van de andere Waddeneilanden. 3. Het gedrag van de bezoekers. De manier waarop toeristen de ruimte en voorzieningen gebruiken ten opzichte van lokale gebruiken en gewoonten. Vooral het laatste punt, het gedrag van een bezoeker, leidt vaak tot irritaties bij inwoners. Denk hierbij aan verblijfsgasten in woningen (logies/ontbijt) die hun auto neerzetten in woonwijken of bezoekers die niet verder dan 50 meter willen lopen om het centrum van Den Burg te bezoeken of campers die te smalle wegen inslaan en te hard rijden.