224-O Bijlage 5 Variantenstudie

kan het resterende water worden weggepompt, waardoor een beheersbare werkruimte ontstaat. Dankzij deze aanpak kan de kade op een gecontroleerde wijze worden gesloopt en afgegraven. Na de realisatie wordt de bouwkuip verwijderd.

Maatgevende raakvlakken Er bestaat een raakvlak tussen de Dwarskade en de aangrenzende kade van Rijkswaterstaat. De constructies moeten op elkaar worden aangesloten. Hiervoor zijn nadere afstemming, goedkeuring en vergunningen benodigd. De uit te voeren sloop- en funderingswerkzaamheden mogen de aangrenzende kade niet ongewenst beïnvloeden, waardoor continue monitoring en mitigerende maatregelen noodzakelijk zijn om schade, zettingen of verlies van stabiliteit te voorkomen.

Visualisatie fundaties en voorzieningen

Beoordelingscriteria

Bereikbaarheid Het trottoir zal voor de realisatie worden opengebroken. De één rijbaan van de Willem Barentszkade en ventweg blijven intact en kunnen naar verwachting open blijven voor het wegverkeer. Mogelijk zijn beperkte afzettingen op de rijbaan nodig; ook omdat er heiwerkzaamheden plaatsvinden waarbij (draad)kranen worden ingezet. De funderingswerkzaamheden kunnen vanaf het water worden uitgevoerd, met behulp van (kraan)schepen en drijvend materieel. Schepen kunnen tijdelijk niet afmeren in de Bruine Vloothaven. De vaargeul blijft vrij en kan gebruikt worden door passerende schepen.

Bouwkosten De bouwkosten worden in grote mate bepaald door de actuele staalprijzen (damwanden en buispalen). Het betreffen reguliere uitvoeringstechnieken en bouwmethoden. Het toepassen van een kistdam is meer geschikt voor een tijdelijke situatie, omdat er snel en modulair kan worden gebouwd. Doordat er twee wanden moeten worden geplaatst zijn hogere staalkosten te verwachten dan bij een reguliere, verankerde damwand. Een indicatief kengetal voor de materiaalkosten van deze variant is € 20.000 tot 25.000 per meter (bandbreedte, excl. alle voorbereidings-, bouw- en uitvoeringskosten).

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 28 / 84

Uitvoeringsrisico’s De uitvoeringsrisico’s van een kistdamconstructie omvatten onder meer het aanbrengen van de damwanden en het verkrijgen van voldoende stabiliteit na het aanvullen van de constructie. Er zit een constructief verband tussen de benodigde damwandlengtes (kerende hoogte), de onderlinge afstand tussen de wanden en de verankering, en het type en de hoeveelheid aan te brengen vulmateriaal tussen de wanden. Er is aandacht nodig voor het trillingvrij aanbrengen van de damwanden. Ongewenste trillingen, grondverplaatsingen en schade aan belendingen moet worden voorkomen.

Waterveiligheid De waterkerende functie wordt verzwaard; er wordt een zwaardere constructie aangebracht in vergelijking tot de huidige situatie. De waterkerende hoogte blijft gelijk; bij hoge waterstanden inundeert het kadeterrein.

Bouwveiligheid Het aanbrengen van de kistdam brengt uitvoeringsrisico’s met zich mee. Enerzijds moet de bestaande kadeconstructie worden ontlast en deels worden gesloopt, in combinatie met het plaatsen van de nieuwe wanden. Anderzijds moet tijdens het plaatsen van de nieuwe wanden en het uitvullen van de kist rekening worden gehouden met instabiliteit en vervormingen van de kistdam. Tijdens de bouw treden meerdere vervormingen op van de kistdam; nader ontwerp is nodig om ontoelaatbare vervormingen en ongewenste omgevingsbeïnvloeding te voorkomen.

Conditionering Een deel van de huidige kade zal worden gesloopt, waarna er een dubbel rij nieuwe damwandwanden aangebracht wordt. Voor deze bouwactiviteiten is nadere conditionering en onderzoek benodigd. Het betreft een regulier vergunningstraject. Mogelijk zijn mitigerende maatregelen ter bescherming van flora en fauna (stikstof / Natura 2000) noodzakelijk. Er hoeven geen gronden te worden verworven. Wel moeten afspraken gemaakt voor de aansluiting op de belendende kadeconstructie van Rijkswaterstaat.

Exploitatie De kistdam zorgt voor een verzwaring van de bestaande situatie. De verwachting is dat de constructie geschikt is voor het opnemen van hogere bovenbelastingen. Dit geeft kansen voor zwaardere exploitatie, zoals het aanleggen van zwaardere schepen of zwaarder verkeer op de kade. Uiteraard dient het ontwerp hierin wel te voorzien. Wel wordt de haven ongeveer 2-4 meter versmald; hierdoor neemt de vrije ruimte voor het afmeren van schepen enigszins af.

Levensduur De levensduur van deze bouwmethode is 25 tot 50 jaar; dit is afhankelijk van de te kiezen bouwmaterialen (staaldiktes en corrosiebescherming) en de kwaliteit van de damwanden. De constructie is op de langere termijn mogelijk wel gevoelig voor vervorming, hetgeen in het ontwerp beheersbaar moet worden gemaakt.

Beheer en onderhoud De constructie vraagt op periodiek beheer en onderhoud, met aandacht voor de toestand van de hoofdwand (corrosie). Bij goed uitgevoerd onderhoud kent de constructie een beperkt faalrisico, terwijl de onderhoudskosten gespreid en beheersbaar blijven over een langere periode.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 29 / 84

5.8

Variant 05. CSM- of diepwandsysteem Visualisatie

Beschrijving Bij toepassing van de Cutter Soil Mixing-methode of de diepwandtechniek wordt een in de ondergrond aaneengesloten betonwand gerealiseerd. Bij een CSM-methode wordt de aanwezige grond in situ wordt gemengd met een bindmiddel, zoals cement-bentoniet of betonspecie. Bij een diepwandtechniek wordt eerst een sleuf gegraven, waarbij instorting van de sleufwanden wordt voorkomen door een steunvloeistof (dikspoeling, een mengsel van betoniet en water). Daarna wordt wapening in de sleuf neergelaten, waarna de sleuf wordt volgestort met beton. Afhankelijk van de gekozen techniek en toepassing wordt een wanddikte van circa 0,5 tot 1,0 meter bereikt.

De resulterende wand kan worden ontworpen als waterkerend element om grond- en oppervlaktewater tegen te houden, of als dragend element dat belastingen van bovengelegen constructies opneemt. Indien hogere sterkte of stabiliteit is vereist, kunnen tijdens het uitvoeren van de wand wapeningselementen (bijvoorbeeld stalen korven of profielen) worden ingebracht. Hiermee wordt de constructie geschikt voor toepassing als kadewand.

Tijdelijke voorzieningen Om een CSM- of diepwandmethode te kunnen toepassen is tijdelijke zandaanvulling nodig ter plaatse van de Bruine Vloothaven. Een bouwkuip voorkomt dat de gehele haven moet worden uitgevuld met zand. De tijdelijke bouwkuip wordt gevormd door stalen damwanden die worden geplaatst rondom het werkgebied. Hiermee ontstaat een aaneengesloten wand die het binnendringen van getijdewater beperkt. De bouwkuip wordt vervolgens uitgevuld met zand. Het zand dient voldoende te worden verdicht. Hiervoor zijn mogelijk aanvullende verzwaringen of gronddrainagetechnieken benodigd. Ook is mogelijk aanvullende regulatie nodig van het freatische vlak of het grondwater in het gebied. Een nadeel van de

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 30 / 84

benodigde bouwkuip en zandaanvulling is dat de schepen niet tot beperkt kunnen passeren (bijv. alleen bij hoogwater). Na het aanbrengen van de betonwand worden de zandaanvulling en bouwkuip verwijderd.

Maatgevende raakvlakken Er bestaat een raakvlak tussen de Dwarskade en de aangrenzende kade van Rijkswaterstaat. De constructies moeten op elkaar worden aangesloten. Hiervoor zijn nadere afstemming, goedkeuring en vergunningen benodigd. De uit te voeren sloop- en funderingswerkzaamheden mogen de aangrenzende kade niet ongewenst beïnvloeden, waardoor continue monitoring en mitigerende maatregelen noodzakelijk zijn om schade, zettingen of verlies van stabiliteit te voorkomen.

Visualisatie fundaties en voorzieningen

Beoordelingscriteria

Bereikbaarheid De CSM- of diepwand zullen voor de huidige kade worden aangebracht. Daarna wordt de hoofdwand en verankering deels gesloopt. Optioneel zou de bestaande kade ook in de ondergrond achter kunnen blijven, hetgeen nader uitgezocht dient te worden. De één rijbaan van de Willem Barentszkade en ventweg blijven intact en kunnen naar verwachting open blijven voor het wegverkeer. Mogelijk zijn beperkte afzettingen op de rijbaan nodig. De funderingswerkzaamheden kunnen vanaf het water worden uitgevoerd, met behulp van schepen en drijvend materieel. Schepen kunnen tijdelijk niet afmeren in de Bruine Vloothaven. Een deel van de tijdelijke bouwkuip en zandaanvulling wordt gesitueerd ter hoogte van de vaargeul. Hierdoor is scheepspassage niet of maar beperkt mogelijk. Mogelijk dat schepen alleen kunnen passeren bij hoogwater.

Bouwkosten De bouwkosten worden in grote mate bepaald door de beschikbaarheid van beton op locatie. Ondanks dat een CSM- en diepwand beproefde methoden zijn kunnen de kosten voor de uitvoering sterk variëren, onder meer de grondgesteldheid

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 31 / 84

en regulatie van het (grond)water zijn kostenbepalend. Een indicatief kengetal voor de materiaalkosten van deze variant is € 15.000 tot € 20.000 per meter (bandbreedte, excl. alle voorbereidings-, bouw- en uitvoeringskosten).

Uitvoeringsrisico’s Het uitvoeren van een CSM- of diepwand geeft diverse uitvoeringsrisico’s. De wand zal niet aaneengesloten worden gestort, maar in secties. Hierdoor ontstaan naden in de wanden, die kunnen gaan lekken. Ook moeten onregelmatigheden in de wand zelf worden voorkomen. Hierbij kan worden gedacht aan bijv. het insluiten van bentoniet in het beton, het instorten van de sleuf, het onvoldoende mengen van de grond en het betonmengsel, onvoldoende ontgraving en/of het niet op diepte krijgen van wapening. Het ontgraven van de grond kan bovendien leiden tot geringe vervormingen in de ondergrond. Ongewenste grondverplaatsing en deformatie aan belendingen moet worden voorkomen.

Waterveiligheid De waterkerende functie wordt verzwaard, omdat er een gesloten betonwand wordt aangebracht. Dit zal leiden tot veranderingen in de grondwatersituatie achter de kade. Accumulerend afstromend grondwater en hemelwater, en eventueel overspannen grondwater, zal via drainagesystemen moeten worden afgevoerd naar het oppervlaktewater. De waterkerende hoogte blijft gelijk; bij hoge waterstanden inundeert het kadeterrein.

Bouwveiligheid De voor- en nadelen van een CSM- of diepwand ten opzichte van stalen kades zullen wat betreft bouwveiligheid niet veel opwegen. Een groot voordeel is dat de methodiek trillingvrij en geluidsarm kan worden uitgevoerd. Bovendien kan de wand veel dieper worden uitgevoerd dan reguliere damwanden, waardoor er meer kerende hoogte kan worden gerealiseerd.

Conditionering Het aanbrengen van een CSM- of diepwand vraagt om nadere conditionering, aanvullende onderzoeken en vergunningen. Vastgesteld dient te worden in hoeverre de techniek haalbaar is gegeven de grondgesteldheid en de mogelijkheden om het grondwater te reguleren tijdens de realisatie. Voordeel is dat er in een smalle strook werkzaamheden zullen plaatsvinden en de methode naar verwachting geëlektrificeerd kan worden uitgevoerd. Dit geeft meer kansen voor de vergunningen (stikstof / Natura 2000). Mogelijk zijn mitigerende maatregelen nodig voor flora en fauna. Er hoeven geen gronden te worden verworven. Wel moeten afspraken gemaakt voor de aansluiting op de belendende kade van Rijkswaterstaat.

Exploitatie Een voordeel is dat er zeer diepe betonwanden kunnen worden gerealiseerd, veel dieper dan reguliere damwanden. Hierdoor zijn er kansen voor verondieping van de waterbodem voor de kade, waardoor er zwaardere en dieperstekende schepen kunnen afmeren. De haven wordt door het aanbrengen van de betonwand maar beperkt versmald.

Levensduur De levensduur van deze bouwmethode is 75 tot 100 jaar. De betonwand heeft, bij juiste installatie, een hoge levensduur.

Beheer en onderhoud De betonwand heeft maar beperkt onderhoud nodig. Punt van aandacht blijft het onderhoud van de grondwaterregulering achter de kade. De onderhoudskosten zijn daarmee relatief laag en bovendien goed voorspelbaar en beheersbaar.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 32 / 84

5.9

Variant 06. Betonnen keerwand Visualisatie

Beschrijving Een betonnen L-vormige keerwand bestaat uit een verticale keerwand en een horizontale voetplaat. Door het grondgewicht op de voetplaat kan de L-vormige keerwand niet kantelen en verkrijgt de constructie haar stabiliteit. De verhouding tussen de wandhoogte en de voetbreedte is vaak 1,5 tot 2,5 keer de wandhoogte (vuistregel), zodat voldoende stabiliteit kan worden gegarandeerd. Afhankelijk van de benodigde kerende hoogte en de stabiliteit van het aanwezige grondpakket, is een aanvullende stabilisering van het grondpakket of een paalfundatie nodig. Dit dient in het ontwerp nader te worden bepaald. Een paalfundering kan bestaan uit slanke houten palen of stalen buispalen.

Een voordeel is dat de betonnen L-wanden prefab kunnen worden gemaakt, en daarna vanaf de wal naar de haven in Terschelling worden gebracht. Door de modulaire opbouw zijn betonnen keerwanden relatief eenvoudig en snel te plaatsen, en vormen zij een robuuste oplossing voor het keren van grond en water bij kades. Een nadeel is dat de kerende hoogte beperkt is. Voor de afwerking en aansluiting kunnen de elementen worden voorzien van koppelstukken en voegelementen, waarmee een gesloten kadewand wordt gevormd.

Tijdelijke voorzieningen Om de betonnen keerwand te kunnen plaatsen is een veilig en beheersbaar werkterrein nodig. Dit kan door het toepassen van een bouwkuip. De tijdelijke bouwkuip wordt gevormd door stalen damwanden die worden geplaatst rondom het werkgebied. Hiermee ontstaat een aaneengesloten wand die het binnendringen van getijdewater beperkt. Mogelijk moeten aan de landzijde tijdelijke kerende wanden of bouwkuipen worden aangebracht, zodat diepere ontgravingen kunnen plaatsvinden, zonder dat gronddeformaties of verzakkingen ontstaan ter hoogte van de belendende woningen. Hiervoor moet wel eerst de verankering worden verwijderd en dat geeft de nodige risico’s voor de omgeving.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 33 / 84

Maatgevende raakvlakken Er bestaat een raakvlak met de aangrenzende kade van Rijkswaterstaat. De kades moeten op elkaar worden aangesloten. Hiervoor zijn nadere afstemming en vergunningen benodigd. De uit te voeren graaf- en funderingswerkzaamheden mogen de aangrenzende kade niet ongewenst beïnvloeden, waardoor monitoring en mitigerende maatregelen noodzakelijk zijn om schade, zettingen of verlies van stabiliteit te voorkomen.

Visualisatie fundaties en voorzieningen

Beoordelingscriteria

Bereikbaarheid De betonnen keerwand wordt aangebracht ter hoogte van de bestaande kade. De huidige hoofdwand en verankering zullen moeten worden gesloopt. Een deel van de Willem Barentszkade (en Dwarskade) zal moeten worden afgegraven. Om minder ontgravingen mogelijk te maken moeten wellicht kerende wanden of bouwkuipen aangebracht worden. Hiervoor moet wel eerst de verankering worden verwijderd en dat geeft de nodige risico’s voor de omgeving. Tijdens de realisatie worden de Willem Barentszkade en ventweg volledig afgesloten voor het wegverkeer. De meeste werkzaamheden kunnen vanaf het water worden uitgevoerd, met behulp van (kraan)schepen en drijven materieel. Schepen kunnen daardoor tijdelijk niet afmeren in de haven. De vaargeul blijft open voor gebruik.

Bouwkosten De bouwkosten worden in grote mate bepaald door de eventueel benodigde fundering, en de productie en het transport van de prefab betonnen keerwandelementen. Een indicatief kengetal voor de materiaalkosten van deze variant is € 20.000 tot € 40.000 per meter (bandbreedte, excl. alle voorbereidings-, bouw- en uitvoeringskosten).

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 34 / 84

Uitvoeringsrisico’s Voor het realiseren van de betonnen keerwand zal de tijdelijke bouwkuip voldoende droog gezet moeten worden. Dit vraagt om voldoende (grond)water regulerende maatregelen en monitoring om ongewenste grondverplaatsingen of opbarsting van de bouwkuip te voorkomen. Er zijn wat betreft de uitvoering meer nautische risico’s te verwachten. De zware prefab elementen vragen om de inzet van geschikt hijsmaterieel, voldoende werkruimte en zwaardere pontons t.b.v. het transport.

Waterveiligheid De waterkerende functie en waterkerende hoogte blijven gelijk; bij hoge waterstanden inundeert het kadeterrein. Er is in het ontwerp aandacht nodig om onderloopsheid (kwelvorming) onder de wand te voorkomen.

Bouwveiligheid De grootste uitdaging bij het aanbrengen van een betonnen keerwand is het realiseren van een stabiele ondergrond en evt. fundering. Hiervoor dient eerst de bestaande situatie te worden gesloopt. Om de sloop- en funderingswerkzaamheden mogelijk te maken is het realiseren van een tijdelijke bouwkuip noodzakelijk. De betonnen keerwandelementen dienen, na het realiseren van een stabiele ondergrond, geplaatst te worden en aan elkaar te worden gekoppeld.

Conditionering Voor het aanbrengen van de betonnen keerwand is sloop- en graafwerk nodig. Een deel van de Willem Barentszkade dient te worden afgegraven. Dit vraagt om nadere conditionering, aanvullende onderzoeken en vergunningen. Mogelijk zijn er kleine spots met vervuilde grond aanwezig, waarvoor een nader plan en vergunning vereist is. Voorkomen moet worden dat kabels en leidingen of riolering moet worden verlegd. Er zijn mitigerende maatregelen in het kader van flora en fauna (stikstof / Natura 2000) nodig. Er hoeven naar verwachting geen gronden te worden verworven. Wel moeten afspraken gemaakt voor de aansluiting op de belendende kade van Rijkswaterstaat.

Exploitatie De exploitatiemogelijkheden van een betonnen keerwand zijn gelijk aan de huidige situatie. De waterdiepte voor de kade mag niet (in de toekomst) worden aangepast om instabiliteit van de keerwand te voorkomen. Dit geeft een beperking voor toekomstige ontwikkelingen. De haven wordt door het aanbrengen van de keerwand niet verkleind.

Levensduur De levensduur van deze bouwmethode is tenminste 100 jaar. De betonnen keerwand heeft een hoge levensduur, mits juist gefundeerd en zodanig dat ongewenste zettingen in de komende 100 jaar kunnen worden ondervangen.

Beheer en onderhoud Een groot voordeel van een betonnen keerwand is dat deze maar beperkt onderhoud nodig heeft. Wat betreft het onderhoud moet worden gedacht aan het reinigen van het beton of herstellen van (aanvaar)schades. Punt van aandacht blijft de grondwaterregulering achter de kade; deze dient frequent onderhouden te worden. De onderhoudskosten zijn daarmee relatief laag en bovendien goed voorspelbaar en beheersbaar.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 35 / 84

5.10 Variant 07. Klassieke gewichtsmuur Visualisatie

Beschrijving Een klassieke gewichtsmuur omvat een massieve keermuurconstructie die zijn stabiliteit ontleent aan het eigen gewicht. De muur wordt doorgaans uitgevoerd in beton of metselwerk en geplaatst op of tegen de bestaande kade. Door de grote massa wordt weerstand geboden tegen gronddruk en waterdruk, zonder dat aanvullende verankering nodig is. Een gewichtsmuur is een beproefde methode die al sinds de 19e eeuw veelvuldig wordt toegepast bij kades. Dankzij de eenvoudige werking (stabiliteit door eigen gewicht) is het een betrouwbare en breed geaccepteerde oplossing.

De afmetingen van een gewichtsmuur zijn afhankelijk van de belasting en het benodigde tegengewicht. In de praktijk variëren de breedtes tussen 1,5 en 4 meter en kunnen hoogtes tot circa 3 meter worden gerealiseerd. De fundering wordt meestal gevormd door een gestabiliseerd zandbed of een betonnen funderingsplaat, zodat zettingen worden beperkt en de constructie duurzaam kan functioneren. Afhankelijk van de benodigde kerende hoogte en de stabiliteit van het aanwezige grondpakket, is een aanvullende stabilisering van het grondpakket of een paalfundatie nodig. Dit dient in het ontwerp nader te worden bepaald. Een paalfundering kan bestaan uit slanke houten palen of stalen buispalen.

Tijdelijke voorzieningen Om de klassieke gewichtsmuur te kunnen plaatsen is een veilig en beheersbaar werkterrein nodig. Dit kan door het toepassen van een bouwkuip. De tijdelijke bouwkuip wordt gevormd door stalen damwanden die worden geplaatst rondom het werkgebied. Hiermee ontstaat een aaneengesloten wand die het binnendringen van getijdewater beperkt. Mogelijk moeten aan de landzijde tijdelijke kerende wanden of bouwkuipen worden aangebracht, zodat diepere ontgravingen kunnen plaatsvinden, zonder dat gronddeformaties of verzakkingen ontstaan ter hoogte van de belendende woningen. Hiervoor moet wel eerst de verankering worden verwijderd en dat geeft de nodige risico’s voor de omgeving.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 36 / 84

Maatgevende raakvlakken Er bestaat een raakvlak met de aangrenzende kade van Rijkswaterstaat. De kades moeten op elkaar worden aangesloten. Hiervoor zijn nadere afstemming en vergunningen benodigd. De uit te voeren graaf- en funderingswerkzaamheden mogen de aangrenzende kade niet ongewenst beïnvloeden, waardoor monitoring en mitigerende maatregelen noodzakelijk zijn om schade, zettingen of verlies van stabiliteit te voorkomen.

Visualisatie fundaties en voorzieningen

Beoordelingscriteria

Bereikbaarheid De klassieke gewichtsmuur wordt aangebracht ter hoogte van de bestaande kade. De huidige hoofdwand en verankering zullen moeten worden gesloopt. Een deel van de Willem Barentszkade (en Dwarskade) zal moeten worden afgegraven. Om minder ontgravingen mogelijk te maken moeten wellicht kerende wanden of bouwkuipen aangebracht worden. Hiervoor moet wel eerst de verankering worden verwijderd en dat geeft de nodige risico’s voor de omgeving. Tijdens de realisatie worden de Willem Barentszkade en ventweg volledig afgesloten voor het wegverkeer. De meeste werkzaamheden kunnen vanaf het water worden uitgevoerd, met behulp van (kraan)schepen en drijven materieel. Schepen kunnen daardoor tijdelijk niet afmeren in de haven. De vaargeul blijft open voor gebruik.

Bouwkosten De bouwkosten worden in grote mate bepaald door de eventueel benodigde fundering en het opmetselen, storten of aanbrengen van (delen van) de gewichtsmuur. De verwachting is een klassieke gewichtsmuur meer bouwtijd in beslag neemt in vergelijking tot de installatie van reguliere stalen kadewanden. Een indicatief kengetal voor de materiaalkosten van deze variant is € 20.000 tot € 40.000 per meter (bandbreedte, excl. alle voorbereidings-, bouw- en uitvoeringskosten).

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 37 / 84

Uitvoeringsrisico’s Voor het realiseren van de klassieke gewichtsmuur zal de tijdelijke bouwkuip voldoende droog gezet moeten worden. Dit vraagt om (grond)water regulerende maatregelen en monitoring om ongewenste grondverplaatsingen of opbarsting van de bouwkuip te voorkomen.

Waterveiligheid De waterkerende functie en waterkerende hoogte blijven gelijk; bij hoge waterstanden inundeert het kadeterrein. Er is in het ontwerp aandacht nodig om onderloopsheid (kwelvorming) onder de wand te voorkomen.

Bouwveiligheid De grootste uitdaging bij het aanbrengen van een klassieke gewichtsmuur is het realiseren van een stabiele ondergrond en evt. fundering. Hiervoor dient eerst de bestaande situatie te worden gesloopt. Om de sloop- en funderingswerkzaamheden mogelijk te maken is het realiseren van een tijdelijke bouwkuip noodzakelijk. De bouwmethode en toe te passen bouwmaterialen dienen te worden uitgedetailleerd en ontworpen, met het oog op het realiseren van voldoende gewicht.

Conditionering Voor het aanbrengen van de klassieke gewichtsmuur is sloop- en graafwerk nodig. Een deel van de Willem Barentszkade dient te worden afgegraven. Dit vraagt om nadere conditionering, aanvullende onderzoeken en vergunningen. Mogelijk zijn er kleine spots met vervuilde grond aanwezig, waarvoor een nader plan en vergunning vereist is. Voorkomen moet worden dat kabels en leidingen of riolering moet worden verlegd. Er zijn mitigerende maatregelen in het kader van flora en fauna (stikstof / Natura 2000) nodig. Er hoeven naar verwachting geen gronden te worden verworven. Wel moeten afspraken gemaakt voor de aansluiting op de belendende kade van Rijkswaterstaat.

Exploitatie De exploitatiemogelijkheden van een klassieke gewichtsmuur zijn gelijk aan de huidige situatie. De waterdiepte voor de kade mag niet (in de toekomst) worden aangepast om instabiliteit van de keerwand te voorkomen. Dit geeft een beperking voor toekomstige ontwikkelingen. De haven wordt door het aanbrengen van de keerwand niet verkleind.

Levensduur De levensduur van deze bouwmethode is tenminste 100 jaar. De klassieke gewichtsmuur heeft een hoge levensduur , mits juist gefundeerd en zodanig dat ongewenste zettingen in de komende 100 jaar kunnen worden ondervangen.

Beheer en onderhoud Een groot voordeel van een klassieke gewichtsmuur is dat deze maar beperkt onderhoud nodig heeft. Wat betreft het onderhoud moet worden gedacht aan het reinigen van de wand of herstellen van (aanvaar)schades. Punt van aandacht blijft de grondwaterregulering achter de kade; deze dient frequent onderhouden te worden. De onderhoudskosten zijn daarmee relatief laag en bovendien goed voorspelbaar en beheersbaar.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 38 / 84

5.11 Variant 08. Lage steenbestorting Visualisatie

Beschrijving Een lage steenbestorting, ook wel steunberm genoemd, bestaat uit een laag breuksteen of natuursteen die wordt aangebracht aan de teen of het talud van de bestaande kade. De bestorting dient als steun en extra stabiliteit voor de kadeconstructie en draagt bij aan het voorkomen van afschuivingen of erosie. De steenbestorting kan uitgevoerd worden vanaf de huidige waterbodem of worden aangebracht op een zandaanvulling. Ter bescherming van de ondergrond kan onder de bestorting een laag geotextiel of filterdoek worden aangebracht, waarmee uitspoeling en erosie van de fijne gronddeeltjes worden tegengegaan.

De oplossing is relatief eenvoudig en wordt veel toegepast als (tijdelijke) versterking van bestaande kades. Naar verwachting wordt de teen van de steenbestorting gepositioneerd ter hoogte van de bestaande houten steigers. Een nadeel is dat de beschikbare vaarwegdiepte hierdoor afneemt4. Om eventuele uitspoeling of erosie van het stortsteen te voorkomen kan het toepassen van colloïdaal beton of waterbouwasfalt worden overwogen. Tijdelijke voorzieningen Er zijn geen tijdelijke voorzieningen nodig om de steenbestorting aan te brengen.

Maatgevende raakvlakken

4

Deze variant voldoet niet aan de uitgangspunten [REF 5.] omdat deze leidt tot een functiewijziging. In het verleden is deze variant meerdere

malen door specialisten en stakeholders aangedragen, waardoor deze variant in deze variantenstudie ook wordt beschouwd en beoordeeld.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 39 / 84

Er is een raakvlak met de aangrenzende kade en de waterbodem van Rijkswaterstaat. Om een stabiele aansluiting te realiseren, moet ook de waterbodem voor deze kade worden aangevuld met stortsteen, uitgevoerd met een schuin aflopend talud. Het talud komt dus gedeeltelijk te liggen voor de kade van Rijkswaterstaat. Dit geeft ook een permanente beperking van de vaardiepte in de vaargeul. Visualisatie fundaties en voorzieningen

Beoordelingscriteria

Bereikbaarheid De lage steenbestorting of steunberm wordt voor de bestaande kade aangebracht. Tijdens de realisatie kan de Willem Barentszkade en Dwarskade volledig in gebruik blijven voor het wegverkeer. Er zijn alleen tijdelijke afmeerbeperkingen voor de scheepvaart in de Bruine Vloothaven. De vaargeul blijft open voor gebruik.

Bouwkosten De bouwkosten worden in grote mate bepaald door de benodigde hoeveelheid stort- of natuursteen. De beschikbaarheid van stort- of stortsteen is sterk afhankelijk van steenmijnproductie, marktomstandigheden of evt. vrijkomend materiaal binnen andere projecten. Een indicatief kengetal voor de materiaalkosten van deze variant is € 5.000 tot € 8.000 per meter (bandbreedte, excl. alle voorbereidings-, bouw- en uitvoeringskosten).

Uitvoeringsrisico’s Bij het aanbrengen van de steenbestorting worden stenen gestort voor de kade. Een uitvoeringsrisico is dat er zakkingen en verplaatsingen optreden van de bestaande kade, onder meer doordat de passieve zijde zeer zwaar wordt belast. Het risico bestaat dat het grondpakket dusdanig wordt ingedrukt dat de kade kortstondig in beweging komt en verzakt. Monitoring is nodig om ongewenste verplaatsingen te voorkomen. Daarnaast moet ongelijkmatige zakking en uitspoeling van de steunberm zelf worden voorkomen.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 40 / 84

Waterveiligheid De waterkerende functie van de constructie zal op de langere termijn afnemen. De stortsteen is immers geen vervanging voor een waterkering; het water kan door de constructie heen spoelen. De huidige stalen damwand zal blijven corroderen en uiteindelijk zullen er gaten ontstaan in het staal. Hierdoor is uittreding van grondwater en gronddeeltjes mogelijk, waardoor er uitspoelingen en verzakkingen zullen ontstaan op het kadeterrein. Dit proces kan leiden tot instabiliteit van de kadeconstructie, schade aan de verhardingen en een verhoogd risico op bezwijken bij hoge waterstanden of belastingen.

Bouwveiligheid De werkzaamheden kunnen vanaf het water worden uitgevoerd. Tijdens de realisatie van de steunberm dient rekening te worden gehouden met risico’s ten aanzien van afschuiving of onverwachte zetting van het stortmateriaal. Ook dient de stabiliteit en het deformatiegedrag van de huidige kade te worden gemonitord. Na het aanbrengen van de steenbestorting ontstaat een aanvullende veiligheidsverplichting. De aanwezigheid van de steunberm vergroot het risico dat personen van de kade vallen en op de stortstenen terechtkomen. Om deze risico’s te beperken, is het plaatsen van een hekwerk langs de volledige kade verplicht.

Conditionering Voor het aanbrengen van de steenbestorting zijn vergunningen nodig. De benodigde conditionering is beperkt. Mogelijk zijn mitigerende maatregelen nodig ten behoeve van flora, fauna en stikstof. Er moeten aanvullende afspraken gemaakt worden met Rijkswaterstaat voor het aanbrengen van een talud nabij de belendende kade. Ook zal een nautisch onderzoek en toetsing moeten uitwijzen of het verantwoord is om een deel van de haven en vaargeul te verondiepen.

Exploitatie De exploitatiemogelijkheden van haven worden door het aanbrengen van de steenbestorting sterk beperkt. De ligplaatsen langs de huidige kade komen allen te vervallen. Alleen ondiep stekende schepen kunnen tussen de steigers en de steunberm afmeren. Diepstekende schepen kunnen alleen afmeren aan de buitenzijde van de steigers. De exploitatie van de haven wordt door deze variant sterk verkleind. Een ander nadeel is dat de steenbestorting in de toekomst lastig te verwijderen is. Ook kunnen achteraf geen (afmeer)palen meer geplaatst worden vanwege het stortsteen op de bodem.

Levensduur De levensduur van deze bouwmethode is 15 tot 25 jaar. Op termijn zal het corrosieproces van de stalen damwanden leiden tot uittreding van grondwater en het ontstaan van verzakkingen, waardoor de levensduur aanzienlijk wordt beperkt.

Beheer en onderhoud Er kan geen adequaat beheer of onderhoud worden uitgevoerd aan stortsteen; eenmaal aangebracht is de laag niet gemakkelijk aanpasbaar of herstelbaar. Eventuele schade, uitspoeling of zettingen kunnen uitsluitend worden opgelost door het opnieuw aanbrengen van aanvullend stortmateriaal, wat extra kosten en overlast met zich meebrengt.

5.12 Variant 09. Verhoogde steenbestorting Visualisatie

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 41 / 84

Beschrijving Een alternatief op de lage steenbestorting (en het plaatsen van hekwerken langs de kade om valgevaar op de stenen te voorkomen), is het aanbrengen van een verhoogde steenbestorting. Hierbij wordt een hoger stortstenen talud opgetrokken, waarbij de kop van de bestaande kade wordt gesloopt en het stortsteen wordt afgewerkt tot aan het trottoir op de kade. De steenbestorting kan uitgevoerd worden vanaf de huidige waterbodem of worden aangebracht op een zandaanvulling. Ter bescherming van de ondergrond kan onder de bestorting een laag geotextiel of filterdoek worden aangebracht, waarmee uitspoeling en erosie van de fijne gronddeeltjes worden tegengegaan. Om eventuele uitspoeling of erosie van het stortsteen te voorkomen kan het toepassen van colloïdaal beton of waterbouwasfalt worden overwogen.

Naar verwachting wordt de teen van de steenbestorting gepositioneerd ter hoogte van de bestaande houten steigers. Een nadeel van een verhoogde steenbestorting is dat de beschikbare vaarwegdiepte afneemt5. Een voordeel is dat over de volledige hoogte van de kade een golfbrekende constructie wordt voorzien.

Tijdelijke voorzieningen Er zijn geen tijdelijke voorzieningen nodig om de steenbestorting aan te brengen.

Maatgevende raakvlakken Er is een raakvlak met de aangrenzende kade en de waterbodem van Rijkswaterstaat. Om een stabiele aansluiting te realiseren, moet ook de waterbodem voor deze kade worden aangevuld met stortsteen, uitgevoerd met een schuin

5

Deze variant voldoet niet aan de uitgangspunten [REF 5.] omdat deze leidt tot een functiewijziging. In het verleden is deze variant meerdere

malen door specialisten en stakeholders aangedragen, waardoor deze variant in deze variantenstudie ook wordt beschouwd en beoordeeld.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 42 / 84

aflopend talud. Het talud komt dus gedeeltelijk te liggen voor de kade van Rijkswaterstaat. Dit geeft ook een permanente beperking van de vaardiepte in de vaargeul.

Visualisatie fundaties en voorzieningen

Beoordelingscriteria

Bereikbaarheid De verhoogde steenbestorting of steunberm wordt voor de bestaande kade aangebracht. Tijdens de realisatie kan de Willem Barentszkade en Dwarskade volledig in gebruik blijven voor het wegverkeer. Er zijn tijdelijke afmeerbeperkingen voor de scheepvaart in de Bruine Vloothaven. De vaargeul blijft open voor gebruik.

Bouwkosten De bouwkosten worden in grote mate bepaald door de benodigde hoeveelheid stort- of natuursteen. De beschikbaarheid van stort- of stortsteen is sterk afhankelijk van steenmijnproductie, marktomstandigheden of evt. vrijkomend materiaal binnen andere projecten. Een indicatief kengetal voor de materiaalkosten van deze variant is € 6.000 tot € 9.000 per meter (bandbreedte, excl. alle voorbereidings-, bouw- en uitvoeringskosten).

Uitvoeringsrisico’s Bij het aanbrengen van de steenbestorting wordt de bestaande deksloof verwijderd en stenen gestort voor en op de kade. Een uitvoeringsrisico is dat zakkingen en verplaatsingen optreden van de bestaande kade, onder meer doordat de passieve zijde zeer zwaar wordt belast en de bestaande deksloof wordt verwijderd. Het risico bestaat dat het grondpakket dusdanig wordt ingedrukt dat de kade kortstondig in beweging komt en verzakt. Monitoring is nodig om ongewenste verplaatsingen te voorkomen. Daarnaast moet ongelijkmatige zakking en uitspoeling van de steunberm zelf worden voorkomen.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 43 / 84

Waterveiligheid De waterkerende functie van de constructie zal op de langere termijn afnemen. De stortsteen is immers geen vervanging voor een waterkering; het water kan door de constructie heen spoelen. De huidige stalen damwand zal blijven corroderen en uiteindelijk zullen er gaten ontstaan in het staal. Hierdoor is uittreding van grondwater en gronddeeltjes mogelijk, waardoor er uitspoelingen en verzakkingen zullen ontstaan op het kadeterrein. Dit proces kan leiden tot instabiliteit van de kadeconstructie, schade aan de verhardingen en een verhoogd risico op bezwijken bij hoge waterstanden of belastingen.

Bouwveiligheid De werkzaamheden kunnen vanaf het water worden uitgevoerd. Tijdens de realisatie van de steunberm dient rekening te worden gehouden met risico’s ten aanzien van afschuiving of onverwachte zetting van het stortmateriaal. Ook dient de stabiliteit en het deformatiegedrag van de huidige kade te worden gemonitord.

Conditionering Voor het aanbrengen van de steenbestorting zijn vergunningen nodig. De benodigde conditionering is beperkt. Mogelijk zijn mitigerende maatregelen nodig ten behoeve van flora, fauna en stikstof. Er moeten aanvullende afspraken gemaakt worden met Rijkswaterstaat voor het aanbrengen van een talud nabij de belendende kade. Ook zal een nautisch onderzoek en toetsing moeten uitwijzen of het verantwoord is om een deel van de haven en vaargeul te verondiepen.

Exploitatie De exploitatiemogelijkheden van haven worden door het aanbrengen van de steenbestorting sterk beperkt. De ligplaatsen langs de huidige kade komen allen te vervallen. Alleen ondiep stekende schepen kunnen tussen de steigers en de steunberm afmeren. Diepstekende schepen kunnen alleen afmeren aan de buitenzijde van de steigers. Daarnaast zal het trottoir voor de kade worden versmald vanwege de verhoogde rand met stortsteen. De exploitatie van de haven wordt door deze variant dan ook sterk verkleind. Een ander nadeel is dat de steenbestorting in de toekomst lastig te verwijderen is. Ook kunnen achteraf geen (afmeer)palen meer geplaatst worden vanwege het stortsteen op de bodem.

Levensduur De levensduur van deze bouwmethode is 15 tot 25 jaar. Op termijn zal het corrosieproces van de stalen damwanden leiden tot uittreding van grondwater en het ontstaan van verzakkingen, waardoor de levensduur aanzienlijk wordt beperkt.

Beheer en onderhoud Er kan geen adequaat beheer of onderhoud worden uitgevoerd aan stortsteen; eenmaal aangebracht is de laag niet gemakkelijk aanpasbaar of herstelbaar. Eventuele schade, uitspoeling of zettingen kunnen uitsluitend worden opgelost door het opnieuw aanbrengen van aanvullend stortmateriaal, wat extra kosten en overlast met zich meebrengt.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 44 / 84

5.13 Variant 10. Steenbekleding Visualisaties

Beschrijving Een steenbekleding omvat een taludverdediging met zetstenen, meestal uitgevoerd in basalt of beton. De constructie is te vergelijken met een traditionele dijk. De constructie heeft een ‘aloude nautische uitstraling’. Er zijn verschillende manieren waarop het dijklichaam en talud kan worden opgebouwd, met een trede in het talud (1) of een volledig doorgetrokken talud

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 45 / 84

(2). De steenbekleding wordt aangebracht op een talud met behulp van handmatige of machinaal geplaatste zetstenen. De ruimte tussen de zetstenen wordt uitgevuld met splitgrind. De bovenzijde wordt aangesloten op het trottoir.

Onder de zetstenen ligt een filterlaag van fijn breuksteen en geotextiel, die de uitspoeling van de grond voorkomt en de stabiliteit van de bekleding ondersteunt. De filterlaag onder de zetstenen zorgt niet alleen voor het voorkomen van uitspoeling van de ondergrond, maar ook voor het gecontroleerd afvoeren van onderdruk en overdruk die ontstaan bij neerslaande golven en golfklappen op de zetsteenbekleding. Hierdoor blijft de stabiliteit behouden en wordt schade aan de steenbekleding voorkomen.

Onder de filterlaag is een (water)afsluitende kleilaag voorzien. Onder de kleilaag bevind zich een zandaanvulling. Dit zand kan mogelijk elders op Terschelling worden ingewonnen. Aan de voorzijde van de constructie wordt een houten teenschot aangebracht, welke wordt gestabiliseerd met breuksteen. De teen zorgt ervoor dat de steenbekleding niet kan afschuiven. Een nadeel van de steenbekleding en het dijklichaam is dat de beschikbare vaarwegdiepte afneemt6.

Tijdelijke voorzieningen Overwogen moet worden om tijdelijke stalen bouwkuipen of lage kleidammen aan te brengen, zodat de teenschotten en steenbekleding in ‘den droge’ kunnen worden aangebracht, en er geen hinder van het getij is.

Visualisatie fundaties en voorzieningen

6

Deze variant voldoet niet aan de uitgangspunten [REF 5.] omdat deze leidt tot een functiewijziging. In het verleden is deze variant meerdere

malen door specialisten en stakeholders aangedragen, waardoor deze variant in deze variantenstudie ook wordt beschouwd en beoordeeld.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 46 / 84

Maatgevende raakvlakken Er is een raakvlak met de aangrenzende kade en de waterbodem van Rijkswaterstaat. Om een stabiele aansluiting te realiseren, moet ook de waterbodem voor deze kade worden afgewerkt met steenbekleding. Het talud komt mogelijk voor een deel te liggen voor de kade van Rijkswaterstaat.

Beoordelingscriteria

Bereikbaarheid De nieuwe steenbekleding en het dijklichaam worden te hoogte van de bestaande kade aangebracht. Nadere detaillering en ontwerp dient uit te wijzen of de bestaande hoofdwand gedeeltelijk of volledig gesloopt dient te worden. Dit bepaald ook of de Willem Barentszkade en Dwarskade gedeeltelijk moeten worden afgesloten voor het wegverkeer. Er zijn tijdelijke afmeerbeperkingen voor de scheepvaart in de Bruine Vloothaven. De vaargeul blijft open voor gebruik.

Bouwkosten De bouwkosten worden in grote mate bepaald door de benodigde hoeveelheid zand, klei, zetsteen, ed. Mogelijk kan zand van elders op Terschelling worden gebruikt. Een indicatief kengetal voor de materiaalkosten van deze variant is € 8.000 tot € 12.000 per meter (bandbreedte, excl. alle voorbereidings-, bouw- en uitvoeringskosten).

Uitvoeringsrisico’s Bij deze variant wordt de bestaande hoofdwant geheel of gedeeltelijk verwijderd. Dit geeft uitvoerings- en geotechnische risico’s, waaronder zakkingen, verplaatsingen en deformaties van de bestaande kade. Monitoring tijdens de realisatie moet ongewenste omgevingsbeïnvloeding tijdig signaleren, zodat mitigerende maatregelen kunnen worden genomen.

Waterveiligheid De waterkerende functie verplaatst van een verticale wand naar een traditioneel dijklichaam. Een groot voordeel is dat de steenbekleding het dijklichaam versterkt en fungeert als een robuuste waterkering die golven kan breken, de energie van golfklappen kan absorberen en zo erosie en schade aan het talud voorkomt. De variant voorziet niet in de kering van hogere waterstanden. Wel zijn in de toekomst hoogte-uitbreidingen mogelijk.

Bouwveiligheid De werkzaamheden kunnen vanaf het water worden uitgevoerd. Tijdens de realisatie van het dijklichaam en de steenbekleding dient rekening te worden gehouden met risico’s ten aanzien van afschuiving, onverwachte zetting en erosie van het materiaal. Het getij en hoogwater beperken de uitvoering, waardoor bouwkuipen en kleidammen mogelijk nodig zijn om droog te kunnen werken. Het deformatiegedrag van de Willem Barentszkade dient tijdens de realisatie te worden gemonitord, ook om ongewenste omgevingsbeïnvloeding te voorkomen.

Conditionering Voor het aanbrengen van de steenbekleding zijn vergunningen nodig. De benodigde conditionering is beperkt. Mogelijk zijn mitigerende maatregelen nodig ten behoeve van flora, fauna en stikstof. Er moeten aanvullende afspraken gemaakt worden met Rijkswaterstaat voor het aanbrengen van een talud nabij de belendende kade. Ook zal een nautisch onderzoek en toetsing moeten uitwijzen of het verantwoord is om een deel van de haven en vaargeul te verondiepen.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 47 / 84

Exploitatie De exploitatiemogelijkheden van haven worden door het aanbrengen van de steenbekleding sterk beperkt. De ligplaatsen langs de huidige kade komen allen te vervallen. Alleen ondiep stekende schepen kunnen tussen de steigers en de steunberm afmeren. Diepstekende schepen kunnen alleen afmeren aan de buitenzijde van de steigers. Daarnaast zal het trottoir voor de kade worden versmald vanwege de verhoogde rand met stortsteen. De exploitatie van de haven wordt door deze variant sterk verkleind.

Levensduur De levensduur van deze methode is 50 tot 75 jaar. De levensduur van de variant wordt beperkt door de steenbekleding; deze moet om de 50 jaar worden versterkt. De kern van de dijklichaam kan langer meegaan. Het is van belang dat de bekleding voldoende zwaar en robuust wordt uitgevoerd (vergelijkbaar met primaire waterkeringen).

Beheer en onderhoud Het dijklichaam en de steenbekleding vormen samen één integraal systeem dat door zorgvuldig beheer en onderhoud veilig en duurzaam kan functioneren. De steenbekleding vraagt aandacht voor de ligging en stabiliteit van de zetstenen, de conditie van de teen- en bovensluiting en de werking van de onderliggende filterlaag. Losgeraakte of verschoven stenen dienen tijdig te worden hersteld. Door cyclisch beheer, inspectie (schouw) en tijdig onderhoud blijft de waterkerende functie behouden en zijn de kosten voorspelbaar en beheersbaar over de langere termijn.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 48 / 84

6

Varianten Werkhaven

6.1

Algemeen In dit hoofdstuk worden de varianten voor de herinrichting van de Werkhaven gepresenteerd. Elke variant vormt een technisch en ruimtelijk alternatief, uitgewerkt op basis van de uitgangspunten, randvoorwaarden en beoordelingscriteria. De varianten lopen uiteen in mate van ingrijpendheid: van behoud en renovatie tot meer fundamentele aanpassingen van de bestaande situatie.

In dit hoofdstuk worden drie haalbare varianten gepresenteerd. Per variant is een principeschets opgenomen van de impact op het dwarsprofiel, aangevuld met een visualisatie van de funderingen in de ondergrond en de eventueel benodigde tijdelijke voorzieningen tijdens de realisatie. Vervolgens wordt per variant een beknopte toelichting gegeven op de technische opbouw, tijdelijke voorzieningen, raakvlakken en inpassing, de functionele effecten en de bijbehorende kosten. Tevens worden de belangrijkste sterke en zwakke punten per beoordelingscriterium in kaart gebracht, zodat een onderlinge vergelijking mogelijk is. Dit vormt de basis voor de keuze van de voorkeursvariant. Voor een nadere duiding van de varianten wordt ook verwezen naar de verkenning in Bijlage A.

6.2

Nulsituatie De varianten voor de kade aan de Werkhaven worden vergeleken met de huidige situatie. Om de varianten te verduidelijken worden deze in het bestaande dwarsprofiel weergegeven. De bestaande kade bestaat uit een hoofdwand, welke is verankerd met een leganker en een ankerschot in de ondergrond. De kop van de kade wordt gebruikt als roll-on-roll-offvoorziening (ro-ro), voor de overslag van rijdende materieel en voertuigen. Om ro-ro mogelijk te maken worden losse stalen staalplaten toegepast. De opbouw van de kade is weergegeven in de onderstaande visualisatie en principeschets:

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 49 / 84

6.3

Variant 11. Damwand met leganker Visualisatie dwarsprofiel

Beschrijving De bestaande legverankering wordt volledig vervangen door een nieuwe constructie. De huidige damwand en bijbehorende verankering worden geheel verwijderd. Het tussenliggende grondpakket moet hiervoor worden ontgraven. Vermoedelijk is een grondsanering noodzakelijk vanwege grondvervuiling. Ter vervanging wordt een nieuwe hoofdwand met ankerscherm gerealiseerd, opgebouwd uit stalen damwanden (U- of Z-profielen). De stalen damwanden worden trillingsarm aangebracht door middel van drukken, waarbij deze worden gefundeerd tot in de voldoende draagkrachtige grondlaag. De hoofdwand en het ankerscherm worden onderling verbonden door middel van stalen legankers. Na het aanbrengen van de verankering wordt het terrein aangevuld met grond. Het katerrein wordt hersteld.

Tijdelijke voorzieningen Voor een veilige en gecontroleerde uitvoering van de werkzaamheden wordt rondom de bestaande kade een tijdelijke stalen bouwkuip aangelegd. Hoewel alternatieve bouwmethoden denkbaar zijn, ligt de keuze voor een bouwkuip in dit geval voor de hand. De bouwkuip vervult een ondersteunende functie en maakt het mogelijk om de sloop- en ontgravingswerkzaamheden in droge omstandigheden uit te voeren. De tijdelijk bouwkuip wordt aangebracht ter hoogte van de huidige vaargeul, hierdoor is geen tot beperkte passage van schepen naar de Jachthaven mogelijk.

De tijdelijke bouwkuip wordt gevormd door stalen damwanden die worden geplaatst rondom het werkgebied. Hiermee ontstaat een aaneengesloten wand die het binnendringen van getijdewater beperkt. Na het aanbrengen van de bouwkuip kan het resterende water worden weggepompt, waardoor een beheersbare werkruimte ontstaat. Dankzij deze aanpak kan de kade op een gecontroleerde wijze worden gesloopt en afgegraven. Na de realisatie wordt de bouwkuip verwijderd.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 50 / 84

Maatgevende raakvlakken Er bestaat een met de aangrenzende stalen kade en het peilhuis van Rijkswaterstaat. Dit vraagt om afstemming en zorgvuldige coördinatie om constructieve samenhang en beheersbaarheid van de werkzaamheden te waarborgen. Ook zijn vergunningen en aanvullende toestemmingen benodigd. De uit te voeren sloop- en funderingswerkzaamheden mogen de aangrenzende kadeconstructie niet ongewenst beïnvloeden, waardoor monitoring en mitigerende maatregelen noodzakelijk zijn om schade, zettingen of verlies van stabiliteit te voorkomen.

Visualisatie fundaties en voorzieningen

Beoordelingscriteria

Bereikbaarheid Het kadeterrein is om veiligheidsredenen afgesloten voor het wegverkeer. Dit blijft zo totdat de kade is hersteld. Met name de Jachthaven zal hinder en overlast ondervinden van de bouwwerkzaamheden, omdat schepen de bouwkuip maar beperkt kunnen passeren. Het e.a. hiervoor dient nader te worden gedetailleerd en nautisch te worden getoetst.

Bouwkosten De bouwkosten worden in grote mate bepaald door de actuele staalprijs (damwanden en verankeringssystemen). Het betreffen reguliere uitvoeringstechnieken en bouwmethoden. Een indicatief kengetal voor de materiaalkosten van deze variant is € 15.000 tot € 25.000 per meter (bandbreedte, excl. alle voorbereidings-, bouw- en uitvoeringskosten).

Uitvoeringsrisico’s De uitvoeringrisico’s zijn beheersbaar, maar vragen wel om verhoogde aandacht. De relevante uitvoeringsrisico’s zijn primair geotechnisch van aard (onvoldoende draagkracht, deformaties, stabiliteit verankering, ed.). Tijdens het uitvoeren van funderingswerkzaamheden kunnen er trillingen, geluidsoverlast en grondverplaatsingen ontstaan die kunnen leiden

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 51 / 84

tot hinder en schade aan de omgeving. Speciale aandacht is nodig voor de aanpak, bescherming, verlegging of sloop van de aanwezige waterafvoer- en brandstofleidingen in de ondergrond.

Waterveiligheid De waterkerende functie blijft gelijk; er wordt een vergelijkbare constructie aangebracht.

Bouwveiligheid Het gaat om een beproefde bouwmethode waarbij de risico’s over het algemeen goed voorspelbaar zijn. De meeste hinder en overlast treden op tijdens het slopen van de bestaande kade en bij het aanbrengen van de ankerwanden. Het grootste geotechnische risico ontstaat bij het uittrekken van de damwanden, doordat hierbij grond in beweging komt en grondvolume kan worden meegetrokken, met mogelijke vervormingen tot gevolg. Specifieke aandacht tijdens de realisatie is vereist voor de beheersing van deze ongewenste omgevingsbeïnvloeding en effecten.

Conditionering Er is nadere conditionering en onderzoek nodig voor onder meer het ontgraven van de grond, activiteiten met kabels en (brandstof)leidingen, saneringsactiviteiten, het aanbrengen van tijdelijke bouwkuipen en bemalingen. Het betreft een regulier vergunningstraject. Het aanpakken of slopen van brandstofinstallaties vereist aanvullende vergunningen. Mogelijk zijn mitigerende maatregelen ter bescherming van flora en fauna (stikstof / Natura 2000) noodzakelijk. Er hoeven geen gronden te worden verworven. Wel is aandacht nodig voor belendende kadeconstructies van derden.

Exploitatie Het betreft geen verandering van de bestaand situatie; de huidige constructie-opbouw en functionaliteiten blijven behouden. De exploitatiemogelijkheden blijven hierdoor gehandhaafd.

Levensduur De levensduur van deze bouwmethode is 50 tot 75 jaar. Dit is deels afhankelijk van de te kiezen bouwmaterialen (staaldiktes en corrosiebescherming) en voldoende damwandplanklengtes (stabiliteit, draagkracht).

Beheer en onderhoud De constructie vraagt op periodiek beheer en onderhoud, met aandacht voor de toestand van de hoofdwand (corrosie). Regelmatige inspecties en tijdig onderhoud zorgen dat de constructieve veiligheid en levensduur gewaarborgd blijven. De locatie is in de toekomst goed toegankelijk en bereikbaar (regulier onderhoudsprofiel).

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 52 / 84

6.4

Variant 12. Damwand met groutanker Visualisatie

Beschrijving Voor de huidige kade wordt een nieuwe stalen damwand (U- of Z-profielen) geplaatst. De haven wordt hierdoor max. 1-2 meter smaller. De kop van de kade wordt gesloopt en het achterliggende grondpakket wordt volledig gesaneerd. De stalen damwanden worden trillingsarm aangebracht door middel van drukken en worden gefundeerd tot in de voldoende draagkrachtige grondlaag. De hoofdwand wordt vervolgens verankerd met schuin aangebrachte groutankers, die in de bodem worden geboord en na injectie hun trekkracht overdragen op de draagkrachtige grondlagen. Na het aanbrengen van de verankering wordt de ruimte tussen de oude en nieuwe kade aangevuld met grond en verdicht. Het kadeterrein wordt vervolgens volledig hersteld.

Tijdelijke voorzieningen Doordat de nieuwe damwand vóór de bestaande kade wordt geplaatst, vervalt de noodzaak voor een tijdelijke bouwkuip.

Maatgevende raakvlakken Er bestaat een raakvlak met de aangrenzende kade van Rijkswaterstaat. Dit vraagt om afstemming en zorgvuldige coördinatie om samenhang en beheersbaarheid van de werkzaamheden te waarborgen. Ook zijn vergunningen en toestemmingen benodigd.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 53 / 84

Visualisatie fundaties en voorzieningen

Beoordelingscriteria

Bereikbaarheid Het kadeterrein is om veiligheidsredenen afgesloten voor het wegverkeer. Dit blijft zo totdat de kade is hersteld. De meeste funderingswerkzaamheden kunnen vanaf het water worden uitgevoerd, met behulp van (kraan)schepen en ander drijvend materieel. Passerende (plezier)vaartuigen van en naar de Jachthaven zullen naar verwachting beperkt hinder en overlast ondervinden van de werkzaamheden. De vaargeul blijft grotendeels vrij voor gebruik.

Bouwkosten De bouwkosten worden in grote mate bepaald door de actuele staalprijs (damwanden en verankeringssystemen). Het betreffen reguliere uitvoeringstechnieken en bouwmethoden. Een indicatief kengetal voor de materiaalkosten van deze variant is € 15.000 tot € 25.000 per meter (bandbreedte, excl. alle voorbereidings-, bouw- en uitvoeringskosten).

Uitvoeringsrisico’s De uitvoeringrisico’s zijn beheersbaar. Het grootste risico is de aanwezigheid van onbekende objecten en funderingen in de ondergrond waardoor verankeringen niet kunnen worden aangebracht. Andere relevante uitvoeringsrisico’s zijn onder meer voldoende verankering in de ondergrond, deformaties of grondverplaatsingen en uitvoeringsfouten bij het plaatsen van groutankers. Ook moet worden voorkomen dat er schade ontstaat aan aanwezige ondergrondse leidingen.

Waterveiligheid De waterkerende functie blijft gelijk; er wordt een vergelijkbare constructie aangebracht.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 54 / 84

Bouwveiligheid Het gaat om een beproefde bouwmethode waarbij de risico’s over het algemeen goed voorspelbaar zijn. De meeste hinder en overlast zullen optreden tijdens het aanbrengen van de hoofdwand en de groutverankering.

Conditionering Er is nadere conditionering en onderzoek nodig voor onder meer het ontgraven van de grond, activiteiten met kabels en (brandstof)leidingen, saneringsactiviteiten, het aanbrengen van tijdelijke bouwkuipen en bemalingen. Het betreft een regulier vergunningstraject. Het aanpakken of slopen van brandstofinstallaties vereist aanvullende vergunningen. Mogelijk zijn mitigerende maatregelen ter bescherming van flora en fauna (stikstof / Natura 2000) noodzakelijk. Ook is aandacht nodig voor belendende kadeconstructie van Rijkswaterstaat.

Exploitatie Het betreft geen verandering van de bestaand situatie; de huidige constructie-opbouw en functionaliteiten blijven behouden. De exploitatiemogelijkheden blijven hierdoor gehandhaafd. Wel wordt de haven max. 1-2 meter versmald; hierdoor wordt de vrije beschikbare ruimte voor het afmeren van schepen wat beperkt.

Levensduur De levensduur van deze bouwmethode is 50 tot 75 jaar. Dit is deels afhankelijk van de te kiezen bouwmaterialen (staaldiktes en corrosiebescherming) en voldoende damwandplanklengtes (stabiliteit).

Beheer en onderhoud De constructie vraagt op periodiek beheer en onderhoud, met aandacht voor de toestand van de hoofdwand (corrosie). Regelmatige inspecties en tijdig onderhoud zorgen dat de constructieve veiligheid en levensduur gewaarborgd blijven. De locatie is in de toekomst goed toegankelijk en bereikbaar (regulier onderhoudsprofiel).

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 55 / 84

6.5

Variant 13. Combiwand Visualisatie

Beschrijving Voor de huidige kade wordt een stalen combiwand geplaatst. Deze constructie bestaat uit zware, stalen buispalen die in de draagkrachtige grond worden aangebracht, met daartussen stalen damwandplanken (U- of Z-profielen). De haven wordt hierdoor ongeveer 1-3 meter smaller. De buispalen nemen de hoofdbelasting op, terwijl de tussenprofielen zorgen voor de afsluiting en de waterkerende functie. Hierdoor is er geen verankering in de ondergrond van de kade nodig. De kop van de kade wordt gesloopt. De combiwand wordt trillingsarm aangebracht, zoveel mogelijk door middel van drukken of boren, om hinder en schade aan de omgeving te beperken. Nadat de combiwand is geplaatst, wordt de ruimte tussen de bestaande kade en de nieuwe constructie aangevuld en verdicht. Vervolgens worden de bovenzijde en het kadeterrein afgewerkt, inclusief herstel van de bestaande verhardingen en voorzieningen.

Tijdelijke voorzieningen Doordat de nieuwe combiwand vóór de bestaande kade wordt geplaatst, vervalt de noodzaak voor een tijdelijke bouwkuip.

Maatgevende raakvlakken Er bestaat een raakvlak met aangrenzende kade van Rijkswaterstaat. De kadeconstructies moeten op elkaar worden aangesloten. Hiervoor zijn nadere afstemming, goedkeuring en vergunningen benodigd. De uit te voeren sloop- en funderingswerkzaamheden mogen de aangrenzende kade niet ongewenst beïnvloeden, waardoor continue monitoring en mitigerende maatregelen noodzakelijk zijn om schade, zettingen of verlies van stabiliteit te voorkomen.

250922 Z036001-RAP-013-00 HAVENWERKEN TERSCHELLING - VARIANTENSTUDIE

PAGINA 56 / 84

Visualisatie fundaties en voorzieningen

Beoordelingscriteria

Bereikbaarheid Het kadeterrein is om veiligheidsredenen afgesloten voor het wegverkeer. Dit blijft zo totdat de kade is hersteld. De meeste funderingswerkzaamheden kunnen vanaf het water worden uitgevoerd, met behulp van (kraan)schepen en ander drijvend materieel. Passerende (plezier)vaartuigen van en naar de Jachthaven zullen naar verwachting beperkt hinder en overlast ondervinden van de werkzaamheden. De vaargeul blijft grotendeels vrij voor gebruik.

Bouwkosten De bouwkosten worden in grote mate bepaald door de staalprijs (damwanden en buispalen). Het betreffen reguliere uitvoeringstechnieken en bouwmethoden. Een indicatief kengetal voor de materiaalkosten van deze variant is € 25.000 tot € 30.000 per meter (bandbreedte, excl. alle voorbereidings-, bouw- en uitvoeringskosten).

Uitvoeringsrisico’s De uitvoeringsrisico’s bij een stalen combiwand omvatten onder meer trillingen, onvoorziene obstakels in de ondergrond, verkeerde paalposities (uitvoeringsfouten) en onvoldoende aansluiting van damwanden. Er is aandacht nodig voor het trillingvrij aanbrengen van de buispalen en damwanden. Ongewenste trillingen, grondverplaatsingen en schade aan belendingen moet worden voorkomen.