12.c. Begroting 2026 def.

Woningbouw op Terschelling In 2026 gaan we verder met het ontwikkelen van woningen in de betaalbare categorie. Het blijft een complexe context op het eiland, waarbij allereerst voldaan moet worden aan wettelijke eisen (stikstof, flora en fauna). Daarnaast is betaalbaarheid voor de ontwikkelende partij een voorwaarde om te bouwen en is er een forse wachttijd voordat woningen aangesloten kunnen worden op de NUTS voorzieningen. Bovendien is een juiste ruimtelijke inpassing op de locatie in open overleg met de omgeving cruciaal voor behoud van kwaliteit en leefbaarheid op het eiland. Dit alles maakt de ontwikkeling van woningen op Terschelling een uitdaging, die minder snel vordert dan je wenst! Dit maakt dat de afgelopen jaren niet het gehele budget op dit thema besteed kon worden. Het budget voor de komende jaren is daarom ook enigszins bijgesteld. Toch worden er in 2026 belangrijke stappen gezet. Zuidermiede De planologische procedure voor de bouw van 10 sociale huurwoningen door WoonFriesland aan de Zuidermiede in Midsland wordt in 2025 gestart en in 2026 afgerond. Er worden technische voorbereidingen getroffen voor het bouwrijp maken van deze kavel. De planning is dat eind 2026 de schop in de grond gaat en dat eind 2027 de woningen worden aangesloten op het elektriciteitsnet. 64

Gemeente Terschelling

Begroting 2026 Halfweg In 2025 wordt een haalbaarheidsonderzoek gedaan voor de bouw van woningen op de locatie Halfweg. Bij vastgestelde haalbaarheid worden in 2026 verdere voorbereidingen getroffen voor de bouw van 40-45 midden huurwoningen door Rabo SmartBuilds. Hiervoor wordt in 2026 de planologische procedure gevoerd. Er worden contractuele afspraken met de ontwikkelaar gemaakt en er wordt gewerkt aan de definitieve ontwerpen van woningen en buitenruimte. De planning is dat deze woningen in 2027 worden gerealiseerd. CNL Voor de CNL locatie wordt een stedenbouwkundig ontwerp verder uitgewerkt door WoonFriesland. In 2026 moet dit leiden tot een planologische procedure voor de bouw van minimaal 14 sociale huurwoningen in West-Terschelling. Voor de realisatie van deze bouw is sloop nodig. Deze wordt voorzien in 2026, als er voor de huidige gebruikers van de oude gemeentegarage een oplossing is gevonden. Voor deze grotere projecten wordt extern ingehuurd. Particuliere initiatieven Daarnaast worden er in het particuliere spoor vele woningbouwinitiatieven gefaciliteerd. Jaarlijks worden gemiddeld zo’n 10 betaalbare woningen op eigen erf gerealiseerd binnen het specifieke beleid dat hiervoor is vastgesteld. Dit vraagt om begeleiding en inzet van een team deskundigen, dat hierbij langjarig betrokken is.

Omgevingswet Sinds 1 januari 2024 heeft iedere gemeente een omgevingsplan. Dit omgevingsplan bestaat uit een tijdelijk deel en een nieuw deel (omgevingsplan nieuwe stijl). Gemeenten hebben tot eind 2031 de tijd om de inhoud van het tijdelijke deel van het omgevingsplan om te zetten naar regels in het nieuwe deel. Het tijdelijk deel bestaat uit o.a. de verschillende bestemmingsplannen en beheersverordeningen. De transitiefase betreft de periode vanaf de inwerkingtreding van de Omgevingswet (1 januari 2024) tot het moment waarop het tijdelijke deel van het omgevingsplan vervalt. Deze datum is vastgesteld op 31 december 2031. Behalve de regels uit de bestemmingsplannen en beheersverordeningen, verwerkt de gemeente dan ook regels over de fysieke leefomgeving die in andere gemeentelijke verordeningen staan. Bijvoorbeeld in de bomenverordening, erfgoedverordening of algemene plaatselijke verordening (APV). Het omgevingsplan nieuwe stijl moet voldoen aan de eisen van de Omgevingswet en is digitaal beschikbaar via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Binnen de begroting is voor 2026 is voor de invoering van de Omgevingswet €145.000,gereserveerd. Dit budget is bedoeld voor het opstellen van het omgevingsplan nieuwe stijl. Maar ook voor de Omgevingsvisie , de nota Ruimtelijke Kwaliteit en “het werken met de Omgevingswet (en WKB)”.

In de loop van 2026 wordt beoordeeld in hoeverre dit bedrag realistisch is en naar boven of beneden moet worden bijgesteld.

Gemeente Terschelling

65

Begroting 2026

Bouwrijp maken nieuwbouwlocaties Zuidermieden Midsland, SB locatie Halfweg en CNL-locatie West Er zijn diverse nieuwbouwlocaties die vanaf 2026 ontwikkeld zullen worden. Voordat er op deze locaties gebouwd kan worden is het aan de gemeente om de openbare ruimte op orde te brengen. De locaties moeten bouwrijp worden gemaakt. Zuidermieden te Midsland omvat de nieuwbouw van 10 woningen. Vanaf het voorjaar 2026 dient te worden begonnen met het bouwrijp maken van deze locatie. De SB (Smart Build) locatie te Halfweg omvat de nieuwbouw van 40 a 50 woningen. Het bouwrijp maken dient in de 2e helft van 2026 te worden uitgevoerd. De CNL-locatie in West omvat de nieuwbouw van minimaal 14 huurwoningen na sloop van het huidige museum. Het bouwrijp maken van deze locatie wordt ook in de 2e helft van 2026 uitgevoerd. Voor de kosten van de voorbereiding en uitvoering van deze werkzaamheden wordt dekking gezocht in de grondexploitatie.

Beleidsindicatoren Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing Gemiddelde WOZ waarde (in €) Nieuw gebouwde woningen (aantal per 1.000 woningen) Demografische druk (in %) Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (in €) Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (in €) Bron: Waarstaatgemeente.nl

66

2025

2024

457.000

437.000

n.b.

3,0

71,4 901

72,3 873

901

873

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

Financiën Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Exploitatie Lasten 8.1 8.2

8.3

Baten 8.2

8.3

Mutaties reserves Toevoeginge n 8.10

Onttrekkinge n 8.10

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Ruimte en leefomgeving Grondexploita tie (nietbedrijventerr einen) Wonen en bouwen

-202

-202

-202

-202

-8

-8

-8

-8

-1.368

-1.418

-1.418

-1.368

-1.578

-1.628

-1.628

-1.578

0

0

0

0

920

325

330

335

920 -658

325 -1.303

330 -1.298

335 -1.243

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0 0 -658

0 0 -1.303

0 0 -1.298

0 0 -1.243

Grondexploita tie (nietbedrijventerr einen) Wonen en bouwen

Mutaties reserves

Mutaties reserves

Saldo programma 8 Taakveld 8.3 Wonen en bouwen

Onder de baten is in 2026 een raming van € 600.000 opgenomen voor de opbrengst van de verkoop van gemeentelijke accommodaties.

Gemeente Terschelling

67

Begroting 2026

3. Paragrafen

68

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

3.1 Lokale heffingen Deze paragraaf geeft informatie over het gemeentelijke beleid voor lokale heffingen. Daarnaast geeft deze paragraaf: •

een toelichting op de lokale heffingen en de actuele ontwikkelingen die spelen op het gebied van lokale heffingen. • een overzicht van de totaal verwachte opbrengst van de lokale heffingen • inzicht in de kostendekkendheid van bestemmingsheffingen en rechten • een overzicht van de lokale lastendruk ten opzichte van andere, omringende en vergelijkbare gemeenten • een beschrijving van de uitvoering wet WOZ • inzicht in het kwijtscheldingsbeleid Bevoegdheden De bevoegdheid tot het invoeren/wijzigen/afschaffen van de gemeentelijke lokale heffingen ligt bij de raad. De Gemeentewet geeft een limitatieve opsomming van de belastingen en rechten die een gemeente kan heffen. Toelichting op de lokale heffingen Lokale heffingen worden onderverdeeld in: Belastingen: Dit zijn heffingen zonder rechtstreekse aanwijsbare tegenprestatie van de gemeente. De opbrengst van deze heffingen is vrij door de gemeenteraad te bepalen. Deze inkomsten komen ten gunste van de algemene middelen van de gemeente. Op Terschelling hebben we afgesproken, dat de inkomsten toeristenbelasting zoveel mogelijk ten goede komen aan het toeristisch product.

Wij heffen de volgende belastingen: • Onroerende zaakbelasting • Toeristenbelasting • Forensenbelasting • Precariobelasting Rechten: Rechten worden geheven voor aanvragen om een (individuele) dienst te verlenen, bijvoorbeeld het aanvragen van een omgevingsvergunning, of een aanvraag om een rijbewijs te verlengen. De opbrengst van de rechten mag maximaal kostendekkend zijn. Wij heffen de volgende rechten: • • •

Leges Grafrechten Reinigingsrechten

Gemeente Terschelling

69

Begroting 2026 Bestemmingsheffingen: Bestemmingsheffingen zijn heffingen waarvan de besteding gaat naar specifieke lasten die verband houden met collectieve voorzieningen. De opbrengst van deze bestemmingsheffingen mag maximaal kostendekkend zijn. Bestemmingsheffingen zijn: • Afvalstoffenheffing • Rioolheffing Het totale pakket aan lokale heffingen is vastgelegd in de door de gemeenteraad vastgestelde belastingverordeningen en tarieventabellen. Deze worden jaarlijks opnieuw vastgesteld, nadat de Begroting voor het komende jaar is vastgesteld. Met uitzondering van de tarieven voor toeristenbelasting en forensenbelasting. Deze worden zo mogelijk al vastgesteld bij de behandeling van de kadernota in de maand juli. Beleid en algemene uitgangspunten bij lokale heffingen: het algemene uitgangspunt is dat de tarieven van de rechten en bestemmingsheffingen maximaal kostendekkend zijn; er wordt 100% kostendekkendheid nagestreefd omdat bij een lagere kostendekkendheid het tekort uit de algemene middelen moet worden gedekt; de belastingen worden niet meer dan trendmatig met de inflatiecorrectie verhoogd. Eventuele uitzonderingen hierop lichten we nader toe bij de betreffende heffing; in de financiële verordening is opgenomen dat om de trendmatige verhoging te bepalen de stand van de meest recente CPI index ten tijde van het vaststellen van de belastingtarieven wordt gebruikt.

Overzicht geraamde inkomsten lokale heffingen Onderstaande tabel geeft, op grond van de BBV, een overzicht van de geraamde inkomsten uit belastingen en rechten die door gemeente Terschelling worden geheven. Overzicht geraamde inkomsten lokale heffingen: In € 1.000 OZB eigenaar Woning OZB eigenaar NietWoning (incl. TOF) OZB gebruiker NietWoning (incl. TOF) TOTAAL OZB Rioolheffingen Afvalstoffenheffing Toeristenbelasting Forensenbelasting Secretarieleges Leges APV vergunningen

70

2026

2027

2028

2029

1.588 760

1.589 779

1.668 798

1.668 798

548

562

576

576

2.896 1.129 1.207 4.624 1.114 100 20

2.930 1.223 1.231 4.840 1.169 100 20

3.042 1.317 1.256 5.064 1.228 100 20

3.042 1.411 1.282 5.302 1.289 100 20

Gemeente Terschelling

Begroting 2026 In € 1.000 Leges burgerlijke stand Leges omgevingsvergunning Havengelden Grafrechten Precariobelasting Totaal geraamde inkomsten

Gemeente Terschelling

2026

2027

2028

2029

30

30

30

30

130

135

140

145

0 10 136 11.396

0 10 138 11.826

0 10 138 12.197

0 10 138 12.769

71

Begroting 2026

Toelichting per belastingsoort OZB Eigenaren en/of gebruikers van een onroerende zaak betalen onroerende zaakbelasting (OZB). Een onroerende zaak is een 'woning' of 'niet-woning'. Een 'niet-woning' is bijvoorbeeld een bedrijf, winkel, kantoor of een stuk grond. De grondslag voor de OZB is de WOZ-waarde van een woning of niet-woning. De peildatum van deze WOZ-waarde ligt op 1 januari van het voorgaande jaar. Dat betekent dat de peildatum in 2026, 1 januari 2025 is. Bij de tariefstelling moeten we rekening houden met de jaarlijkse herwaardering van de WOZwaarde van alle onroerende zaken. De waardeontwikkeling is momenteel nog niet volledig bekend. Daarom houden we in deze begroting rekening met de voorlopig beschikbare gegevens. We houden voor dit jaar rekening met een voorzichtige inschatting van een stijging van de gemiddelde woningwaarde met 3,5% en een stijging van de waarde 'niet-woningen' van 1%. De verkoopprijzen van woningen op Terschelling ligt nog altijd hoog. Zowel landelijk als ook op Terschelling liggen de verkoopprijzen hoger dan een jaar geleden. Dit wordt voornamelijk ingegeven door een landelijk tekort aan koopwoningen. Op Terschelling speelt dit in zowel het permanente- als in het recreatiesegment.

Door de waardestijging van de woningen is de verwachting dat het tarief OZB voor woningen slechts licht zal hoeven te stijgen of gelijk zal kunnen blijven ten opzichte van 2025 om de geraamde opbrengst te kunnen halen. Het tarief voor de niet- woningen zal naar verwachting stijgen ten opzichte van 2025 om de indexatie op deze belastingtarieven op te kunnen vangen. De tariefvoorstellen voor 2026 worden voorgelegd aan uw raad bij de behandeling van de verordening OZB in de raadsvergadering van uiterlijk december 2025. In verband met de afhandeling van de herwaardering is de verwachting dat deze tarieven dan nog voorlopig zijn, waarna de definitieve tarieven OZB uiterlijk in de raadsvergadering van januari 2026 ter vaststelling worden voorgelegd. De gewenste inkomsten OZB 2026 zullen stijgen met de meest actuele Consumenten prijs index (CPI), zoals gepubliceerd door het CBS ten tijde van het opstellen van deze Verordening en tarieventabel. Voor de berekening van de begrote inkomsten voor 2026 is rekening gehouden met 3% stijging van de inkomsten OZB ten opzichte van 2025. Het uitgangspunt van de begrote inkomsten voor 2026 zijn de werkelijke inkomsten in 2025. De snel stijgende WOZ waarde van de woningen ten opzichte van de minder snel stijgende waarde van de niet-woningen, zorgt voor enige scheefgroei en fluctuaties in de tarievenbepaling.

De tarieven voor de niet-woningen moeten harder stijgen om het begrote resultaat te bereiken dan de tarieven voor woningen. Een andere reden voor de scheefgroei is dat een groot deel van de recreatieterreinen moet worden aangeslagen voor het OZB woning tarief, terwijl de terreinen die nog onder het nietwoning tarief vallen een veel kleiner aandeel hebben. Mogelijk zou in de toekomst de lastenverdeling tussen OZB woningtarief en OZB niet-woning tarief nader beoordeeld moeten worden, om verdere scheefgroei te beperken en de lastenverdeling in balans te brengen. Uitgaande van de nu voorgestelde begrote OZB inkomsten voor 2026, is de verwachte stijging van de OZB-tarieven voor de komende jaren: soort OZB Eigenaar Woning

72

tarief 2026 0,085%

tarief 2027 0.084%

tarief 2028 0.084%

tarief 2029 0.083%

Gemeente Terschelling

Begroting 2026 soort OZB Eigenaar Niet-woning OZB Gebruiker Niet-Woning

tarief 2026 0,417%

tarief 2027 0,429%

tarief 2028 0,442%

tarief 2029 0.455%

0,374%

0,385%

0,397%

0.409%

De opslag op het ozb tarief niet-woningen voor het Terschellinger Ondernemersfonds In de verlenging van het convenant met het Ondernemersfonds is overeengekomen, dat het maximale bedrag van de opslag € 87,48 (het opslagbedrag van 2022) zal zijn. Dit bedrag wordt jaarlijks gewijzigd met dezelfde index als die door de gemeente wordt gehanteerd voor de aanpassing van de inkomsten onroerende zaakbelasting voor niet-woningen, waarbij de opslag niet hoger zal worden dan € 87,48. In 2025 is dit maximale bedrag van de opslag gehanteerd. De verwachting voor 2026 is dat, door de gehanteerde inflatiecorrectie, ook voor dit jaar het maximale opslag bedrag gehanteerd zal worden. De bovenstaande tarieven OZB niet-woningen zijn inclusief de benodigde opslag voor het Terschellinger Ondernemersfonds.

Rioolheffing Gemeenten hebben een zorgplicht voor het afvoeren van het afvalwater, maar ook voor het verwerken van hemelwater en beheer van het grondwaterpeil. Om deze taken uit te voeren, worden er kosten gemaakt die verhaald kunnen worden via de rioolheffing. Om de kosten van deze bredere zorgplicht te kunnen blijven verhalen wordt met ingang van 2026 een geactualiseerde en uitgebreide 'Verordening voor riool- en waterzorgheffing' voorgesteld. In deze verordening wordt voorgesteld om het tarief voor de gebruikersheffing te blijven baseren op het aantal kubieke meters water dat wordt toegevoerd naar een perceel. Tevens wordt een voorstel gedaan om een tarief te introduceren voor eigenaren van percelen, een vast bedrag per perceel van € 25,-. Dit bedrag is in mindering gebracht bij de gebruikersheffing voor de rioolbelasting. Het merendeel van de bestaande belastingplichtigen betaalt dus niet meer rioolheffing dan voorheen. De belastingplichtige eigenaren van objecten die voorheen niet in de heffing betrokken werden (zoals bijvoorbeeld loodsen zonder wateraansluiting, eigenaren met meerdere zelfstandige objecten op een perceel) worden nu wel belastingplichtig voor het eigenaren deel van de heffing. Alle inwoners hebben profijt van de uitvoering van de gemeentelijke waterzorg taken.

Dat kan zijn het afvoeren en verwerken van het afvalwater, maar ook het op peil houden van het grondwaterniveau. Aan dit collectieve belang moet daarom door zoveel mogelijk belastingplichtigen worden bijgedragen in de kosten. In januari 2025 is het nieuwe water- en rioleringsprogramma voor 2025-2029 door de raad vastgesteld. Over de financiële paragraaf daarvan moe(s)t nog een besluit worden genomen. In een voorstel dat gelijktijdig met de belastingverordening 2026 aan de raad wordt aangeboden, wordt over de financiering van het water- en rioleringsprogramma voor de toekomstige investeringen een voorstel gedaan om een voorziening groot onderhoud op te bouwen. Om deze voorziening op te bouwen dient de riool- en waterzorgheffing jaarlijks extra te stijgen met € 20,- per perceel. Dit bedrag wordt verdeeld tussen de eigenaar en gebruiker, naar rato van hun aandeel in de basisheffing riool- en waterzorg.

Gemeente Terschelling

73

Begroting 2026 Dit voorstel en de voorgestelde verordening staan op de raadscommissie- en raadsagenda voor 12 en 26 november 2025. De riool- en waterzorgheffing is een kostendekkende bestemmingsheffing. De opbrengsten van deze heffing mogen alleen bestemd zijn voor de kosten van deze zorgplichten en de opbrengst mag de kosten niet overtreffen. Er is dus sprake van een maximale 100% kostendekkendheid. De tarieven voor rioolheffing zijn voor de komende jaren als volgt begroot: het tarief voor 2026 is gebaseerd op een stijging van het tarief met een inflatiecorrectie van 3% en voor de jaren daarna met 2%. Daar bovenop komt dan de extra stijging van € 20,- voor de spaarvoorziening groot onderhoud. Tarieven rioolheffing In €

2026

rioolheffing gebruiker t/m 150 m3

177,54

2026 WRP spaar voorziening/ €/% 17,50 (87,5%)

2026 totaal

2027

2028

2029

195,04

181,09 + 17,50 = 198,60

184,71 + 17,50 = 202,21

188,40+ 17,50 = 205,90

rioolheffing gebruiker vanaf 151 m3 per m3

1,21

-

1,21

1,23

1,25

1,27

rioolheffing eigenaar

25,00

2,50 (12,5%)

27,50

25,50 + 2,50 = 28,-

26,- + 2,50 = 28,50

26,50+ 2,50 = 29,-

Door het toevoegen van een heffing voor eigenaren van percelen wordt het totale aantal belastingplichtigen ongeveer 4.700. Kostendekkendheid Riolering De inkomsten uit rioolheffing mogen de kosten die gemoeid zijn met de uitvoering van deze taken niet overschrijden. In onderstaande tabel is de kostendekkendheid van de huidige rioolheffing te zien. Kostendekkendheid riolering in € 1.000 Lasten taakveld 7.2 Beheer en onderhoud riolering Baten taakveld 7.2 Overige opbrengsten Saldo exploitatielasten taakveld 7.2 Riolering

74

2025

2026

2027

2028

2029

-562

-2.083

-608

-839

-845

-562

-2.083

-608

-839

-845

Gemeente Terschelling

Begroting 2026 in € 1.000 2025 2026 2027 2028 2029 Extracomptabele -393 -711 -402 -447 -446 toerekeningen Saldo -955 -2.794 -1.010 -1.286 -1.291 exploitatielasten taakveld 7.2 Opbrengst heffingen 940 1.129 1.223 1.317 1.411 Subtotaal riolering -15 -1.665 213 31 120 Mutatie voorziening 15 1.665 -213 -31 -120 riolering (onttrekking/storting) Saldo riolering Dekkingspercentage 100% 100% 100% 100% 100% *Vooruitlopend op de besluitvorming op 26 november 2025 zijn de nieuwe ramingen voor riolering al in deze begroting verwerkt.

Toeristenbelasting Bezoekers van Terschelling betalen toeristenbelasting. De belasting voor de eerste dag (zonder overnachting) wordt geheven bij de overtocht naar Terschelling en voor alle overnachtingen wordt de belasting geheven via de logiesverstrekker die de gelegenheid tot overnachting op het eiland biedt. De heffing is een vast tarief, per persoon per dag. Met ingang van 2025 is de mogelijkheid om gebruik te maken van de forfaitaire wijze van heffing afgeschaft. Iedere belastingplichtige moet dus met ingang van 2025 aangifte doen van alle daadwerkelijke overnachtingen. Voor dit jaar was het nog niet mogelijk om deze aangiften digitaal te kunnen indienen en verwerken. Voor de aangiften vanaf 2026 zal worden voorgesteld om de digitale aangifte mogelijkheid en een controle mechanisme op de aangiften in gebruik te nemen. De besluitvorming voor de dekking van de kosten voor deze aanpassingen volgt in een separaat voorstel. Dit zal de werkzaamheden van de belastingplichtigen vereenvoudigen: zij moeten nog steeds een (wettelijk verplicht) nachtregister bijhouden, maar hoeven dit niet langer als specificatie mee te sturen met hun aangifte. De controle van de inhoud van de aangifte wordt met ingang van 2026 uitbesteed aan een extern controle- bureau dat steekproefsgewijs en/of ter plaatse boeken controles en tellingen uitvoert.

Doordat het forfaitaire stelsel is afgeschaft en iedereen alle overnachtingen dient aan te geven is de verwachting dat de inkomsten toeristenbelasting zullen stijgen de komende jaren. Dit is meegenomen in de meerjaren raming in deze paragraaf. In juli 2025 heeft de raad het tarief voor de toeristenbelasting voor 2026 vastgesteld op € 2,40. De inhoudelijke verordening voor 2026 is op het moment van schrijven nog niet in behandeling geweest in de raad/raadscommissie. In de bijlage Verdeling toeristenbelasting geven we een indicatie van de inkomsten en bestedingen van de toeristenbelasting.

Gemeente Terschelling

75

Begroting 2026

Forensenbelasting Naast de toeristenbelasting heft de gemeente Terschelling ook Forensenbelasting, ter dekking van de kosten van de faciliteiten voor ons toeristisch product. Forensenbelasting wordt geheven van natuurlijke personen die, zonder in de gemeente hoofdverblijf te hebben, meer dan 90 dagen van het belastingjaar voor zichzelf of hun gezin een gemeubileerde woning beschikbaar houden op het eiland. De totale inkomsten Forensenbelasting zijn de afgelopen jaren gestegen omdat er meer belastingplichtigen bijkomen. Bij verkoop van een zomerhuisje wordt deze nog nagenoeg uitsluitend verkocht aan niet-inwoners die dus belastingplichtig zijn voor de forensenbelasting, terwijl de oudeigenaren (inwoners van Terschelling) nog belastingplichtig waren voor de toeristenbelasting. Deze hogere begrote inkomsten zijn opgenomen in de begroting voor 2026. De jaren daarna gaan we uit van een stijging van deze inkomsten met 2%. Het tarief voor de Forensenbelasting is gerelateerd aan het tarief voor de toeristenbelasting. Het tarief forensenbelasting voor 2026 wordt € 333,57 per slaapplaats (= 139 overnachtingen x € 2,40) met een maximum van 5 slaapplaatsen, of € 1.667,85.

Leges algemeen Bij het bepalen van de tarieven voor leges is het essentieel dat de inkomsten uit leges de totale kosten niet overschrijden. De leges mogen maximaal de kosten dekken. Deze kostendekking wordt beoordeeld op het niveau van de complete verordening. De tarieven voor 2026 dienen uiterlijk in december 2025 te zijn vastgesteld door de Gemeenteraad. Het tarief voor de leges 2026 zal stijgen met het meest actuele CPI-cijfer, zoals dit is gepubliceerd door het CBS, ten tijde van het opstellen van deze Verordening en de bijbehorende tarieventabel. De leges in de tarieventabel zijn onderverdeeld in 3 hoofdstukken: Hoofdstuk 1: Burgerzaken, bevolking en overige Dit zijn bijvoorbeeld leges voor reisdocumenten, rijbewijzen, burgerlijke stand en afschriften uit de basisregistratie personen (BRP). Voor veel van deze leges geldt dat een gedeelte van de heffing moet worden afgedragen aan het Rijk, zoals bij paspoorten en rijbewijzen. De maximale leges die een gemeente mag heffen voor een deel van deze producten en diensten wordt door het Rijk vastgesteld. De kostendekkendheid van hoofdstuk 1 en hoofdstuk 3 te samen is berekend op 90%. Voor het berekenen van de kostendekkendheid worden een aantal gegevens nog niet op de juiste wijze vastgelegd, zodat omzet en kosten niet in alle gevallen zuiver bepaald kan worden.

Wij streven ernaar de rapportages en vastleggingen te verbeteren, zodat de uitkomst van de kostendekkendheid betrouwbaarder wordt. Hoofdstuk 2: Fysieke leefomgeving: omgevingsvergunningen Deze leges worden geheven om de kosten van het proces van omgevingsvergunningverlening te dekken. De Omgevingswet is ingevoerd per 1 januari 2024. De geheel nieuwe wet- en regelgeving kost tijd om aan gewend te raken. Dat geldt voor zowel de medewerkers van de VTH pool als voor de aanvragers. Niet alleen de regels omtrent vergunningen zijn anders, ook de wijze waarop een

76

Gemeente Terschelling

Begroting 2026 aanvraag moet worden ingediend is veranderd. Het beoordelen van een aanvraag, zowel inhoudelijk als op volledigheid, kostte daardoor meer tijd. Ook het bijhouden van onderhanden werk was nog niet goed inzichtelijk. In 2025 is daarom overgestapt naar een nieuw software programma om deze gegevens wel inzichtelijk te krijgen vanuit het vergunning aanvraag pakket. Na de ervaringen van het eerste jaar zijn al een aantal wijzigingen en verbeteringen doorgevoerd in de uitvoering van de werkzaamheden en ook in de leges tarieventabel. De komende jaren zullen mogelijk nog verdere aanpassingen nodig zijn om tot verbetering van de uitvoering van de werkzaamheden en de dienstverlening te kunnen komen. Door het inwerking treden van de nieuwe Omgevingswet verandert er veel, maar het principe van legesheffing verandert niet. Ook de wettelijke grondslag voor het heffen van leges verandert niet. Op basis van de Q1 kwartaalrapportage voor 2025 is een inschatting gemaakt van de leges inkomsten voor geheel 2025. In het 1e kwartaal zijn voor 57 zaken leges in rekening gebracht (aanvraag omgevingsvergunning, aanvraag o.b.v. WABO, vooroverleg) met leges inkomsten van € 27.355. Op basis hiervan, en op basis van de huidige inkomsten tot dusver, is de inschatting dat op jaarbasis ongeveer 200 aanvragen worden gedaan, met verwachte inkomsten van € 130.000 in 2025 en 2026.

De leges inkomsten voor de komende jaren waren begroot op € 286.000. Gebaseerd op de leges inkomsten ten opzichte van de begrote inkomsten is de kostendekkendheid 45%. Hierbij is geen rekening gehouden met de kosten van de VTH pool voor Terschelling, zoals blijkt uit het uitvoeringsprogramma VTH pool 2024-2025. In het uitvoeringsprogramma 2024-2025 is opgenomen dat de kosten (loon, extern, overig, gastheerkosten) € 666.329 bedragen. Hoofdstuk 3: Dienstverlening vallend onder de Dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2 Deze leges hebben betrekking op vergunningverlening voor dienstverlening, zoals aanvragen voor evenementenvergunningen, horeca vergunningen, huisvestingswet en winkeltijdenwet. Op dit moment zijn de leges zoals beschreven in de hoofdstukken 1 t/m 3 niet kostendekkend. Als voorbeeld geven wij dat de inspanningen die verricht worden voor het afgeven van evenementenvergunningen niet in verhouding staan met de hoogte van de in rekening gebrachte leges.

Afvalstoffenheffing De inzameling, afvoer en verwerking van het huishoudelijk is sinds 2012 ondergebracht bij Omrin. Dit is een samenwerkingsverband op het gebied van afvalinzameling van alle gemeenten in Friesland. Om deze samenwerking te kunnen bekostigen, wordt er afvalstoffenheffing geheven per huishouden. Het tarief van deze afvalstoffenheffing wordt bepaald aan de hand van de begrote kosten van de inzameling door Omrin. Bij de berekening van de jaarlijks indexatie heeft Omrin aangegeven dat zij uitgaan van een indexatie op de tarieven in 2026 van 6%. In het vierde kwartaal 2025 wordt de definitieve indexering voor 2026 bekend. In de onderstaande tabel wordt inzicht gegeven in de verschillende scenario's voor de tarieven: 1- indien rekening wordt gehouden met de indexatie van 6% van Omrin. Voor de jaren daarna is met 2% stijging gerekend. 2- indien het tarief alleen stijgt met de CPI index van 3% in 2026.

Gemeente Terschelling

77

Begroting 2026 Tarieven afvalstoffenheffing In € 2026 2027 2028 2029 1- tarief met 301 307 313 320 indexatie van 6% (100% kostendekkend)* 2-tarief met 261 267 272 277 stijging CPI index *Uitgangspunt is het tarief van 2025 op basis van 100% kostendekkendheid. Dit tarief is vervolgens geïndexeerd met de verwachte kostenstijging van Omrin. Ten opzichte van het werkelijke tarief in 2025 betreft dit een stijging van 18,5% Kostendekkendheid afvalstoffenheffing In € 1.000 2026 2027 2028 2029 Lasten taakveld 7.3 Afvalinzameling -716 -730 -744 -759 Afvalverwerking -318 -324 -331 -337 Milieustraat -214 -218 -222 -227 Overslagstation -3 -3 -3 -3 Baten taakveld 7.3 Afvalverwerking 50 50 50 50 Huuropbrengsten 13 13 13 13 Saldo -1.188 -1.212 -1.237 -1.263 exploitatielasten taakveld 7.3 Afval Toerekening -19 -19 -19 -19 overhead & BTW Saldo -1.207 -1.231 -1.256 -1.282 exploitatielasten taakveld 7.3 incl. Overhead Opbrengst heffingen 1.207 1.231 1.256 1.281 Saldo afval Dekkingspercentage 100% 100% 100% 100% Net zoals bij de rioolheffing mogen de inkomsten uit de afvalstoffenheffing de kosten die gemaakt worden voor de uitvoering van deze taken niet overschrijden. In de bovenstaande tabel is de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing te zien. In scenario 2 ziet de kostendekkendheid er als volgt uit: In € 1.000 Saldo exploitatielasten taakveld 7.3 incl.

Overhead Opbrengst heffingen Saldo afval Dekkingspercentage

78

2026

2027

2028

2029

-1.207

-1.231

-1.256

-1.282

1.049 -158 87%

1.070 -161 87%

1.091 -165 87%

1.113 -169 87%

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

Het genoemde dekkingspercentage geeft aan dat de kosten voor dat percentage gedekt worden door de ontvangen heffingen, voor het overige dient dit gedekt te worden uit de algemene middelen.

Havengelden Per 1 januari 2025 zijn de gemeentelijke haven en de jachthaven samengevoegd in een nieuwe stichting. De exploitatie van de gemeentelijke haven is ondergebracht bij de Stichting Waddenhaven Terschelling. Heffing van havengeld is geen gemeentelijke taak meer, maar wordt door de stichting in rekening gebracht. Om deze reden zijn in het overzicht van de gemeentelijke heffingen de inkomsten Havengeld op € 0 gezet vanaf 2025.

Grafrechten Grafrechten worden geheven van degenen die een graf gebruiken van de gemeente. De opbrengsten van de grafrechten worden gebruikt voor het onderhouden van de gemeentelijke begraafplaatsen. Het tarief voor de grafrechten 2026 zal stijgen met het meest actuele CPI zoals die is gepubliceerd door het CBS ten tijde van het opstellen van deze Verordening en de tarieventabel.

Precariobelasting Gebruikers die voorwerpen plaatsen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond, betalen precariobelasting voor het gebruik van deze grond. Het gaat bijvoorbeeld om terrassen bij horecaondernemingen, maar ook om reclameborden en standplaatsen op gemeentegrond. Jaarlijks wordt 3 x per jaar (voorjaar, zomer, najaar) een inventarisatie uitgevoerd van alle precariouitingen op gemeentegrond. Op basis van deze bevindingen vindt achteraf de heffing precario plaats. De precario-uitingen in 2025 worden dus geheven in 2026 omdat de belastingplicht pas volledig bekend is aan het einde van het jaar. Het tarief voor de precario 2026 zal stijgen met het meest actuele CPI zoals gepubliceerd door het CBS ten tijde van het opstellen van deze Verordening en de tarieventabel.

Gemeente Terschelling

79

Begroting 2026

Lokale belastingdruk Het COELO (centrum voor onderzoek naar de economie van de lagere overheden) stelt jaarlijks een 'Atlas van de lokale lasten' op. Daarin beschrijft het centrum de ontwikkelingen van de decentrale belastingen, waarbij de nadruk ligt op de woonlasten voor huishoudens: de onroerende zaakbelasting, de afvalstoffenheffing en de rioolbelasting. In de atlas is het mogelijk een vergelijking te maken van de lokale lasten tussen gemeenten binnen de provincie Fryslân. In onderstaand overzicht is vanaf belastingjaar 2025 een vergelijking gemaakt van de ontwikkeling van de gemiddelde woonlasten van Terschelling. De tabel is gecorrigeerd voor recreatiewoningen en geeft een beeld van de gemiddelde lastendruk voor de inwoners met een permanente woning. Voor een vergelijking met alle woningen en het landelijk gemiddelde verwijzen we naar de tabel Belastingcapaciteit in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing (hoofdstuk 3.2). Sinds 2020 is de macronorm vervangen door deze benchmark. De benchmark beoogt door een betere vergelijkbaarheid de informatievoorziening over de ontwikkeling van de lokale lasten te verbeteren. De benchmark vergelijkt de hoogte van de woonlasten voor meerpersoonshuishoudens met een koopwoning voor alle gemeenten binnen een provincie.

Uit de benchmark (zie afbeelding) blijkt dat de gemiddelde woonlasten op Terschelling in 2025 € 901 (**) zijn. Daarmee komt onze gemeente op een 8e plaats (in 2024 een 9e plaats) van de 18 gemeten gemeenten in de provincie waarbij plaats 1 er is voor de gemeente met de laagste lasten. Deze gemiddelde woonlasten liggen nagenoeg gelijk met het provinciale gemiddelde van € 918 maar ruim onder het landelijke gemiddelde van € 1.034. De stijging van de gemiddelde woonlasten van 2025 naar 2026 is het gevolg van de geraamde stijging van de heffing afvalstoffenheffing door het meer richting kostendekkendheid brengen van deze heffing en de geraamde stijging van de riool- en waterzorgheffing door het implementeren van de financiële gevolgen van het water- en rioleringsprogramma. De ontwikkeling van de gemiddelde lastendruk in gemeente Terschelling: Gemiddelde lastendruk In € gemiddelde WOZ waarde ozb lasten bij gemiddelde WOZ waarde Rioolheffing Afvalstoffenheffing (op basis van 100% kostendekkendheid) Gemiddelde woonlasten

2026 467.000

2027 476.000

2028 485.000

2029 494.000

396

404

412

419

222 301

226 307

230 313

235 320

919

937

955

974

* de berekening van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) is gebaseerd op een gemiddelde WOZ waarde van € 511.000 in 2025. Dit gemiddelde is gebaseerd op de WOZ waarden van alle woningen, dus inclusief de recreatiewoningen. De waarde in dit segment is het afgelopen jaar explosief gestegen. Dit heeft veel invloed op de gemiddelde WOZ waarde.

80

Gemeente Terschelling

Begroting 2026 In de bovenstaande tabel van de berekening van de lastendruk op Terschelling is gekeken naar de gemiddelde lastendruk voor de inwoners met een permanente woning. De gemiddelde WOZ waarde van alleen de permanente woningen ligt op € 454.000 in 2025 en is lager dan de totale gemiddelde WOZ waarde volgens het Coelo. Dit verklaart het verschil tussen het bedrag wat Coelo noemt en de tabel. Het demissionaire Kabinet had in haar Hoofdlijnenakkoord opgenomen dat de stijging van de gemeentelijke woonlasten gemaximeerd moet worden door middel van afspraken met gemeenten. Hier is geen uitwerking aan gegeven en sinds de val van het Kabinet wordt dit op korte termijn niet verwacht. Mogelijk komt dit onderwerp terug in een nieuw regeerakkoord na de Tweede Kamer verkiezingen in 2025. Er is dus geen duidelijkheid te geven over de vraag wat het effect van de uitkomsten van deze discussie zal zijn op de gemeentelijke inkomsten in de komende jaren.

Gemeente Terschelling

81

Begroting 2026

82

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

Uitvoering Wet WOZ De uitvoering van de wet Waardering Onroerende Zaken (Wet WOZ) bevat een groot aantal taken en verantwoordelijkheden voor een gemeente. Gemeenten zijn onder andere belast met: • • • • • • •

het bijhouden van een WOZ-administratie van alle onroerende zaken binnen de gemeente; het bijhouden van de veranderingen aan de onroerende zaken; het analyseren van de (koop en huur) markt voor onroerende zaken binnen de gemeente; het taxeren van alle onroerende zaken; beschikken van de WOZ waarde door het versturen van WOZ beschikkingen; behandelen van de bezwaren en beroepen tegen de WOZ waarde; alle benodigde informatie over de WOZ waarde leveren aan afnemers van deze gegevens, zoals het waterschap en de belastingdienst. De Waarderingskamer (een onderdeel van het Ministerie van Financiën) ziet als onafhankelijk orgaan toe op de correcte uitvoering van de Wet WOZ. Hiertoe vinden jaarlijks meerdere inventarisaties plaats, evenals een periodiek onderzoek op locatie. In de inventarisaties en onderzoeken wordt, onder andere, beoordeeld op het tijdig verzenden van de WOZ beschikkingen, de voortgang en kwaliteit van de bezwaarafhandeling, de juistheid en actualiteit van de objectkenmerken, het gehele taxatieproces van woningen en niet-woningen, de aansluiting van de WOZ administratie op andere basisregistraties en de synchronisatie naar de Landelijke Voorziening WOZ (LV WOZ). In januari 2025 heeft de Waarderingskamer een onderzoek ter plaatse uitgevoerd naar de kwaliteit van de taxaties en de uitvoering van de Wet WOZ.

De conclusie van dit onderzoek luidt dat de uitvoering van de wet WOZ goed verloopt en dat het algemeen oordeel als “goed” (4 sterren van het maximum van 5) wordt omschreven. De uitvoering van WOZ taken wordt gedaan in samenwerking met een gespecialiseerd taxatiebureau: Xxllnc B.V. (voorheen TOG Nederland BV, in 2022 gefuseerd). De betrokken taxateurs zijn al jarenlang betrokken bij de werkzaamheden voor deze gemeente en goed op de hoogte zijn van de lokale markt. Enkele kengetallen: aantal objecten: 4.013 / totale waarde alle objecten: € 1.908.206.000 Aantal bezwaren in 2024: 208 / 2025: 157. Aantal openstaande (hoger) beroepen in 2024 (over voorgaande jaren) : 55 / 2025: 34. Het betreft beroepen over de afgelopen 4 jaren, die door de achterstanden bij de rechtbank nog niet in behandeling zijn genomen. Ook worden veel beroepen (13) op het laatste moment weer ingetrokken door gemachtigden van belanghebbenden (zogenaamde No Cure No Pay bureaus) nadat de rechtbank de uitnodiging voor een mondelinge behandeling heeft verzonden. Voor het overige zijn alle behandelde beroepen ongegrond verklaard.

Gemeente Terschelling

83

Begroting 2026

Kwijtscheldingsbeleid Het kwijtschelden van gemeentelijke belastingen aan de belastingplichtigen die hiervoor in aanmerking komen, is wettelijk geregeld. Gemeenten kunnen wel zelf bepalen welke gemeentelijke belastingen onder het kwijtscheldingsbeleid vallen en welk percentage van de bijstandsuitkering voor de beoordeling wordt gebruikt. We gebruiken op Terschelling de meest gunstige norm voor aanvragers. Het kwijtscheldingsbeleid van gemeente Terschelling kent de volgende uitgangspunten: •

Het kwijtscheldingspercentage voor de inkomensnorm is vastgesteld op 100% van de bijstandsnorm; • Bij aanvragen van pensioengerechtigden gebruiken we de netto AOW-norm • Kwijtschelding kan uitsluitend worden verleend voor: o OZB woningen (na afschaffing van het gebruikersdeel komt dit nog maar zelden voor) o Rioolheffing o Afvalstoffenheffing Sinds 2019 is het eenvoudiger geworden voor belastingplichtigen om kwijtschelding aan te vragen. Door de samenwerking met het Noordelijk Belastingkantoor, dat onder andere ook de waterschapsheffingen voor Wetterskip Fryslân uitvoert, kunnen belastingplichtigen digitaal hun kwijtscheldingsverzoek indienen. Het Noordelijk Belastingkantoor beoordeelt deze aanvraag en stuurt de uitkomst door naar gemeente Terschelling. Wanneer het besluit tot kwijtschelding positief is, krijgt de belastingplichtige kwijtschelding voor de waterschapslasten en eveneens voor de bovengenoemde belastingen van gemeente Terschelling. De kwijtscheldingsverzoeken worden getoetst door het Inlichtingenbureau, zodat in het volgende jaar er eventueel automatische kwijtschelding kan worden verleend, en men niet elk jaar opnieuw een aanvraag hoeft te doen. De verwachting is dat er in 2026 ongeveer 25 belastingplichtigen kwijtschelding aanvragen, waarvan ongeveer de helft kwijtschelding krijgt toegewezen.

Eveneens zijn er inmiddels negen personen die automatische kwijtschelding krijgen. Voor de bekostiging van kwijtschelding is in de begroting een post opgenomen van € 12.000.

84

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Op grond van het BBV bevat de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een vaste set van financiële kengetallen. Deze kengetallen maken inzichtelijk hoeveel (financiële) ruimte de gemeente heeft om extra structurele en incidentele lasten op te vangen. De financiële kengetallen kunnen door de gemeenteraad en externe toezichthouders worden betrokken bij de beoordeling en vergelijking van de financiële positie. Naast de vaste set van kengetallen bevat deze paragraaf ook inzicht in de mogelijke risico’s die de gemeente loopt en de invloed van deze risico’s op de financiële positie. Om de risico’s te beperken, heeft de gemeente een beleid voor risicomanagement. Als beleidskaders voor dit risicomanagement gelden de financiële verordening (art. 212 Gemeentewet), de nota van reserves en voorzieningen en deze paragraaf, die zowel in de begroting als in de jaarrekening is opgenomen. In dit onderdeel wordt ook de weerstandscapaciteit beschreven en de ratio weerstandsvermogen bepaald.

Gemeente Terschelling

85

Begroting 2026

Gekwantificeerde risico's Een risico is een mogelijke gebeurtenis met een negatief (financieel) gevolg voor de organisatie. De risico’s relevant voor het weerstandsvermogen zijn die risico’s die niet anderszins zijn te ondervangen. Reguliere risico’s - risico’s die zich regelmatig voordoen en die veelal vrij goed meetbaar zijn - kunnen worden opgevangen door het afsluiten van verzekeringen of door het vormen van voorzieningen. Voorbeelden van risico’s die opgevangen worden door het weerstandsvermogen zijn ondernemersrisico’s (of bedrijfsrisico’s) en hangen vooral samen met grondexploitatie, gebiedsuitbreiding, publiek - private samenwerking (PPS), sociale structuur (bij neergaande conjunctuur), de algemene uitkering en open-einde regelingen. Op basis van de inventarisatie hebben we een risicoprofiel opgesteld waarmee de beschikbare buffers worden geconfronteerd. Het risicoprofiel van gemeente Terschelling hebben we met onderstaande lijst in kaart gebracht. Voor de beoordeling van de kans dat een gebeurtenis zich voordoet, met de bijbehorende ‘gekwantificeerde kans’, hanteren we de volgende vijf klassen: Klasse 1 2 3 4 5

Kans Zeer klein (0 - 20%) Klein (21 - 40%) Gemiddeld (41 - 60%) Groot (61 - 80%) Zeer groot (81 - 100%)

Financiële impact 5% 25% 50% 75% 100%

Voorbeeld: Stel: de gemeente voert een onderhoudsproject uit van € 1 miljoen. Het financiële risico wordt bepaald op € 250.000 (het bedrag dat het budget kan worden overschreden). De kans dat dit risico zich voordoet wordt geschat op gemiddeld (klasse 3). De bijbehorende financiële impact bedraagt dan op grond van de bovenstaande tabel 50%. De benodigde incidentele weerstandscapaciteit voor dit project wordt dan berekend op € 125.000. Hieronder hebben we de naar onze mening bekende risico’s uitgewerkt en geven we een recapitulatie van het totaal. Voor de hierna geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s hebben we een rapporteringsondergrens voor het maximale financiële risico gehanteerd van € 250.000 of lager indien er bijzondere omstandigheden zijn. Maximale financiële risico’s onder de € 250.000 worden in principe niet gepresenteerd.

Kosten sociaal domein Een van de grootste risico’s voor onze gemeente zijn de kosten in het sociaal domein. Het open eindkarakter van de zorg voor jeugd en Wmo speelt hier een grote rol. Daarnaast worden deze kosten ook sterk beïnvloed door demografische factoren. Een stijging van het aantal ouderen in de gemeente kan een stijgend effect hebben op de kosten van Wmo. Bij het onderdeel Jeugd spelen andere factoren. De informatiestroom op dit gebied wordt nog steeds geoptimaliseerd, waardoor het mogelijk is dat niet alle kosten tijdig inzichtelijk zijn. Doordat de zorgbehoefte onder de jeugd niet duidelijk in beeld is, kan het zijn dat de gemeente ieder jaar weer met andere kosten geconfronteerd wordt. Hier zit een verbeterende lijn in, en we verwachten dat hier steeds meer grip op komt. Vanaf begrotingsjaar 2023 wordt er in de ramingen structureel rekening gehouden met €

86

Gemeente Terschelling

Begroting 2026 100.000 onvoorzien, om eventuele schommelingen in de kosten van het sociaal domein op te kunnen vangen. Campus (Maritiem Instituut) In 2017 heeft de gemeente de gebouwen van de voormalige campus teruggekocht voor een waarde van € 2,9 miljoen. De verwachting is dat deze gebouwen, gezien de huidige marktomstandigheden, verkocht of herontwikkeld kunnen worden, waarbij we de actuele boekwaarde kunnen terugverdienen. Hiermee schatten we het bijbehorende risico in op zeer klein. Gewaarborgde leningen De gemeente staat garant voor een aantal leningen, zoals de leningen die door de woningcorporatie via het WSW (waarborgfonds sociale woningbouw) zijn aangetrokken en rechtstreekse leningen aan WoonFriesland. In totaal gaat het om een bedrag van € 9,8 miljoen. De kans dat een beroep wordt gedaan op deze garantstellingen is zeer klein, maar in theorie wel aanwezig. Onderhoud kapitaalgoederen Extreme weersomstandigheden kunnen zorgen voor een zwaardere belasting van de kapitaalgoederen. Dit geldt ook op Terschelling. Hierdoor is er een risico op ongepland onderhoud. Verzekeringen tegen extreme weersomstandigheden zijn ook niet altijd mogelijk. Deze kosten worden bij calamiteiten voor een gedeelte gedekt uit de beschikbare voorzieningen, maar er blijft een kans dat deze niet toereikend zijn. Dit risico wordt echter geschat op zeer klein.

De consequenties van bestaande en nieuwe bestemmingsplannen Het opstellen van ruimtelijke plannen wordt steeds complexer door de nieuwe wet- en regelgeving. Ook is veel veranderd met de invoering van de nieuwe Omgevingswet. In het verleden is al gebleken dat Terschelling veel verschillende bestemmingsplannen kent, met allemaal hun eigen karakter. Dit maakt het risico groter dat bij wijzigingen in bestemmingsplannen ingewikkelde juridische procedures moeten worden gevolgd die vaak tijd- en geldrovend zijn. Dit risico wordt vooralsnog ingeschat op klein, maar de ervaring is dat deze procedures blijven voorkomen. Terugloop toerisme Gemeente Terschelling is voor een groot deel van haar inkomsten afhankelijk van de toeristenbelasting. Mocht de aanloop van toeristen om welke reden dan ook plotseling teruglopen, dan heeft dit grote gevolgen voor onze financiële positie. Een dergelijke situatie deed zich voor in 2020, toen Nederland in een lockdown ging vanwege het coronavirus. Een gedeelte van de accommodaties moest sluiten en ook de veerdiensten voeren minder. Dit heeft ervoor gezorgd dat er minder toeristenbelasting binnen kwam. In deze situatie werd er compensatie geboden vanuit het Rijk en bleek de werkelijke financiële schade gelukkig mee te vallen.

Ook in de toekomst is niet uit te sluiten dat het toerisme nog eens terugloopt door onverwachte gebeurtenissen, al achten we de kans hierop klein en gaan we ervan uit dat het Rijk ons ook dan financieel zal ondersteunen. Verstrekte geldleningen Gemeente Terschelling heeft een viertal leningen verstrekt. De verstrekte leningen brengen als risico met zich mee dat deze, door eventuele financiële problemen bij de lenende partij, niet volledig kunnen worden afgelost. De kans dat hier een beroep op wordt gedaan is aanwezig, maar zeer klein, omdat de leningen worden gedekt door onderliggende hypothecaire rechten.

Gemeente Terschelling

87

Begroting 2026 Masterplan haven Op 23 september 2020 is het uitvoeringsplan Havenfront Terschelling vastgesteld door de gemeenteraad. Binnen het uitvoeringsplan is een aantal initiatieven en projecten gepland. De totale kosten van het plan werden voorlopig geraamd op € 15 miljoen. Deze kosten kunnen worden gedekt door de investeringsruimte die we in onze begroting hebben gerealiseerd. Door de omvang brengt het project risico’s met zich mee. Deze risico’s liggen in de omvang van het werk, in de mate van financiële ondersteuning door hogere overheden en op het gebied van aanbesteding en uitvoering van de werkzaamheden.

88

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

Niet-gekwantificeerde risico's De niet-gekwantificeerde risico’s hebben eveneens een (negatief) effect op de bedrijfsvoering en/of de financiële positie van gemeente Terschelling. Het effect hiervan is echter niet meetbaar te maken in euro’s. Hieronder hebben we een aantal risico’s en onzekerheden benoemd, zowel groot als klein en eenmalig of structureel. De volgorde van presentatie geeft geen indicatie van prioriteit of rangorde.

Rijksbeleid Het beleid van het Rijk is van grote invloed op de gemeentelijke organisatie. Bezuinigingen, decentralisatie van taken en herijking van het gemeentefonds zijn actuele onderwerpen die tot onzekerheden in het (financieel) beleid leiden. We volgen het beleid van het Rijk nauwkeurig, zodat we een goede inschatting kunnen maken van eventuele gevolgen. Kosten juridische bijstand bij gegrond verklaarde bezwaren Inwoners hebben de mogelijkheid om bij de indiening van bezwaarschriften te verzoeken de kosten van juridische bijstand te vergoeden. De gemeente is verplicht deze kosten te vergoeden als een bezwaarschrift gegrond wordt verklaard en vaststaat dat het besluit waartegen de bezwaren zich richtten, onrechtmatig is genomen. Het is vooraf niet in te schatten hoeveel hiervan gebruik van zal worden gemaakt. Automatisering/ICT Alle afdelingen binnen gemeente Terschelling zijn voor een groot gedeelte afhankelijk van automatisering en ICT. In de toekomst zal dit alleen maar groeien. Het is daarom van belang dat systemen up-to-date blijven en adequaat beveiligd. Uitval moet zo nodig opgevangen kunnen worden. Gemeente Terschelling heeft het beheer van onze ICT omgeving ondergebracht bij het shared service center Leeuwarden (SSC).

De kwaliteitsafspraken en -eisen over onze ICT omgeving zijn opgenomen in een jaarlijks af te sluiten servicelevel agreement (SLA) en onderliggende afspraken en overeenkomsten. De navolging van deze afspraken en overeenkomsten wordt gezamenlijk in Waddenverband gedaan, waardoor ook dit risico beperkt wordt. Algemene risico's verbonden aan het subsidiëren van stichtingen en instellingen Gemeente Terschelling verstrekt jaarlijks vele subsidies. Deze variëren van enkele euro’s tot aan tonnen. Met behulp van deze subsidies kunnen stichtingen en instellingen voorzieningen voor burgers in stand houden. Veelal heeft de gemeente hierbij ook het belang dat deze voorzieningen van een bepaald niveau zijn. Naarmate de tijd verstrijkt, zal het steeds moeilijker worden om deze voorzieningen met de beschikbare middelen goed op peil te houden. Beschermd wonen Tot op heden worden de taken met betrekking tot Beschermd wonen uitgevoerd via centrumgemeenten, in ons geval Leeuwarden (Sociaal Domein Fryslân). De doordecentralisatie van Beschermd wonen is opnieuw uitgesteld en het is nog onzeker of de decentralisatie in de toekomst doorgaat. Voor 2024 verwachten we geen financiële risico’s. De afgelopen jaren is er geen overschrijding geweest op dit onderdeel. De afgelopen jaren hebben we op rekeningbasis steeds geld terug ontvangen voor Beschermd wonen.

We schatten de risico’s voor 2024 daarom in als gering: omdat Beschermd wonen trajecten duur zijn, is de financiële impact van een traject voor Terschelling best groot en de invloed die je op de indicatie kan uitoefenen nihil. We zijn op regionaal

Gemeente Terschelling

89

Begroting 2026 niveau bezig om Beschermd wonen zoveel mogelijk thuis of in de eigen omgeving aan te bieden, zodat inwoners gebruik kunnen blijven maken van hun eigen sociale netwerk. Deze ontwikkeling kan in de toekomst tot gevolg hebben dat er meer gebruik gemaakt gaat worden van Ambulant Beschermd wonen op het eiland waar dat nu nog niet mogelijk is. Via de Dienst SoZaWe (sociale zaken en werkgelegenheid) Noardwest-Fryslân zijn we daarom ook voorbereidingen aan het treffen voor de inkoop (intensieve) ambulante Begeleiding en Dagactiviteiten. Hiermee willen we ‘het gat’ tussen ambulante (intensieve) begeleiding en beschermd wonen verkleinen, zodat inwoners zo lang mogelijk in hun eigen leefomgeving kunnen blijven participeren in de samenleving. Ziekteverzuim Als gevolg van de Wet verlenging loondoorbetalingverplichting bij ziekte (WVLBZ) is de loondoorbetalingperiode bij ziekte verlengd van één naar twee jaar. Het totale loon over deze periode mag niet meer bedragen dan 170% van het laatstverdiende loon. In de CAO gemeenten is bepaald dat een zieke medewerker gedurende de eerste 52 weken recht heeft op 100% doorbetaling. In het tweede ziektejaar is dit 70%. Hierna komt een zieke medewerker mogelijk in aanmerking voor een uitkering op grond van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) – voorheen WAO.

Voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten geldt met ingang van 1 januari 2024 geen “derde ziektejaar” meer. Als gemeentelijke werkgever wordt een actief preventief verzuimbeleid gevoerd. Dat betekent dat wij een gezonde leefstijl stimuleren en er preventief medisch onderzoek (periodiek) aangeboden wordt. Om dit ziekteverzuim financieel op te kunnen vangen is er in de begroting een bedrag opgenomen voor de lasten voor eventuele vervanging bij ziekte. In extreme situaties kunnen de werkelijke kosten de geraamde budgetten overstijgen. De ziektekosten ingeval van payroll zijn verzekerd. In dat geval is er dus geen sprake van extra lasten en kan budgetneutraal voorzien worden in vervanging. WW en bovenwettelijke WW Werkgevers in de sector Overheid en Onderwijs zijn verplicht eigenrisicodrager voor de Werkloosheidswet (WW). De gemeente is in geval van ontslag eigen risicodrager als het aankomt op WW en WW gerelateerde uitkeringen, ook wel bovenwettelijke en nawettelijke werkloosheidsuitkeringen genoemd. Ook is de gemeente eigenrisicodrager in geval van ziekte en reintegratie van medewerkers. In het bedrijfsleven, waar de premie betaald wordt aan het UWV, vangt het UWV dergelijke lasten op. Bij de overheid factureert het UWV (of een andere uitvoerende instantie voor het bovenwettelijke deel bij ontslag) aan de werkgever de maandelijkse kosten van de uitkering van de werknemer.

Voor een overheidswerkgever of onderwijsinstelling kunnen dus aanzienlijke financiële kosten gepaard gaan met een ontslag- of ziektetraject dat recht geeft op een werkloosheids- of ziekte-uitkering. Verbonden partijen Gemeente Terschelling neemt deel in een aantal verbonden partijen (zie paragraaf 6). Deze partijen voeren veelal gemeentelijke taken uit in opdracht van gemeente Terschelling. Deelname aan deze verbonden partijen brengt een aantal risico’s mee voor gemeenten. Voorbeelden van risico’s zijn: • • •

Financiële tekorten bij verbonden partijen; Taken, doelstellingen en prestaties worden niet gerealiseerd; Er zijn onvoldoende sturingsmogelijkheden door de organisatievorm (verschil in inzicht door de verschillende deelnemers) Mochten deze risico’s zich voordoen, dan worden deze in de paragraaf verbonden partijen benoemd en eventueel toegelicht. Duidelijke afspraken en frequente rapportering met en door de verbonden partijen kan bijdragen aan het verkleinen van dit risico.

90

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

Weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen Benodigde weerstandscapaciteit In onderstaande tabel is de totale financiële impact van alle gekwantificeerde risico’s weergeven. Deze financiële impact is nagenoeg gelijk aan de door de raad eerder gestelde minimale weerstandscapaciteit zoals we die al een aantal jaren hanteren. Benodigde weerstandscapaciteit in € 1.000 Risico Kosten sociaal domein Campus (Martiem Instituut) Complex voormalig dancing Dellewal Gewaarborgde leningen Onderhoud kapitaalgoederen Bestemmingsplannen Terugloop toerisme Verstrekte geldleningen Masterplan haven Totaal

Max financieel risico 250

Kans Gemiddeld

Financiële impact 125

2.900

Zeer klein

145

2.200

Zeer klein

110

9.800

Zeer klein

490

2.200

Klein

550

500 5.700 954

Zeer klein Klein Zeer klein

125 1.425 48

15.000 39.504

Klein

750 3.768

We verwachten dat de gestelde weerstandscapaciteit voldoende is om de hierboven geschetste risico's te kunnen ondervangen indien deze zich voordoen. Ratio weerstandsvermogen In de volgende tabel is de ontwikkeling van de ratio weerstandsvermogen zichtbaar. Ratio weerstandsvermogen in € 1.000 Beschikbare weerstandscapaciteit (totaal algemene reserve) Benodigde weerstandscapaciteit Ratio weerstandsvermogen per 31 december

Gemeente Terschelling

2025 3.746

2026 3.887

2027 4.084

2028 3.781

2029 3.869

3.712

3.768

3.842

3.881

3.920

1,01

1,03

1,06

0,97

0,97

91

Begroting 2026 Het waarderingscijfer voor een ratio tussen de 0,8 en 1,0 betekent matig. Weerstandscapaciteit In onderstaande tabellen is de weerstandscapaciteit nader uitgewerkt. Weerstandcapaciteit inclusief reserve recreatie per 31 december in € 1.000 Algemene reserve Reserve recreatie Minimaal benodigde weerstandscapaciteit Totaal

2025 3.746 249 3.712

2026 3.887 160 3.768

2027 4.084 160 3.842

283

279

402

2028 2029 3.781 3.869 160 160 3.881 3.920 60

109

Uit te tabel valt af te lezen dat gemeente Terschelling ieder jaar voldoet aan de door de raad geformuleerde weerstandsnorm.

92

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

Financiële kengetallen In onderstaande tabel zijn de financiële kengetallen samengevat weergegeven. De kengetallen in dit overzicht zijn beoordeeld aan de hand van de in het ''GTK 2020 Gemeenten'' opgenomen signaleringswaarden. Hieronder lichten we de berekening en beoordeling per kengetal toe. Overzicht kengetallen 2026 Kengetal Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen Solvabiliteitsratio Kengetal grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

2025 (t-1) 23% 22%

2026 (t) 34% 33%

2027 (t+1) 63% 62%

2028 (t+2) 103% 102%

2029 (t+3) 117% 116%

27% 0%

31% 0%

25% 0%

18% 0%

14% 0%

0,7%

0,7%

0,8%

-2,4%

0,5%

76%

85%

83%

81%

80%

Netto schuldquote & Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen De netto schuldquote geeft aan of de gemeente voldoende investeringsruimte heeft of juist op alert moet zijn. De signaleringswaarden vanuit het provinciaal toezicht zijn: • Schuldquote onder de 90%: Minst risicovol • Schuldquote tussen de 90% en 130%: Neutraal • Schuldquote boven de 130%: Meest risicovol Netto schuldquote bedragen in € 2025 2026 1.000 Vaste 11.474 14.209 schulden + Netto 1.200 1.200 vlottende schulden + Overlopende 5.654 4.654 passiva + Financiële 309 309 vaste activa >1 Uitzettingen 2.500 2.500 met looptijd korter dan 1 jaar -

Gemeente Terschelling

2027

2028

2029

23.643

37.813

45.528

1.200

1.200

1.200

4.654

4.654

4.654

309

309

309

2.500

2.500

2.500

93

Begroting 2026 Netto schuldquote Liquide middelen Overlopende activa Saldo Totaal baten Netto schuldquote per 31 december

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen bedragen in € 1.000 Vaste schulden Netto vlottende schulden Overlopende passiva Financiële vaste activa Uitzettingen met looptijd korter dan 1 jaar Liquide middelen Overlopende activa Saldo Totaal baten Netto schuldquote per 31 december

8.000

1.000

1.000

1.000

1.000

4.000

4.000

4.000

4.000

4.000

8.519 36.767 23%

12.254 35.169 35%

21.688 33.711 64%

35.858 34.128 105%

43.573 36.787 118%

2025

2026

2027

2028

2029

11.474

14.209

23.643

37.813

45.528

1.200

1.200

1.200

1.200

1.200

5.654

4.654

4.654

4.654

4.654

584

574

564

554

544

2.500

2.500

2.500

2.500

2.500

8.000

1.000

1.000

1.000

1.000

4.000

4.000

4.000

4.000

4.000

8.244 36.767 22%

11.989 35.169 34%

21.433 33.711 64%

35.613 34.128 104%

43.338 36.787 118%

De gemeente Terschelling heeft volgens deze cijfers een netto schuldquote die in eerste instantie kan worden aangemerkt als minst risicovol maar aan het eind van de looptijd van de meerjarenraming geldt als neutraal.

94

Gemeente Terschelling

Begroting 2026 Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen: De signaleringswaarden vanuit het provinciaal toezicht zijn: • Solvabiliteitsratio van 50% en hoger: Minst risicovol • Solvabiliteitsratio tussen de 20% en 50%: Neutraal • Solvabiliteitsratio van kleiner dan 20%: Meest risicovol Solvabiliteitsratio bedragen in € 1.000 per 31 december 2025 2026 2027 2028 2029 Eigen vermogen 11.435 11.601 11.548 10.996 8.835 Totaal vermogen 37.293 37.126 46.411 59.817 65.246 31% 31% 25% 18% 14% De solvabiliteitsratio van de gemeente Terschelling kan worden bestempeld als neutraal en loopt af naar meest risicovol. Dit houdt in dat er risico’s aanwezig zijn. Grondexploitatie Op dit moment heeft de gemeente Terschelling geen lopende grondexploitaties en kan deze ratio niet worden berekend. In de toekomst komt hier mogelijk verandering in, echter is de besluitvorming nog niet zo concreet dat dit opgenomen kan worden in deze tabel. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele vrije exploitatieruimte is. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid.