12.c. Begroting 2026 def.

Dit project levert daarmee een belangrijke bijdrage aan het vergroten van de digitale weerbaarheid van zowel de gemeentelijke organisatie als de inwoners.

Ondermijning In 2025 hebben bestuurders in het Waddengebied de Stichting Waddenhavens benaderd met het verzoek om gezamenlijk te werken aan een betere preventieve aanpak in de havens. Het doel hiervan is de havens veiliger te maken en beter voor te bereiden op signalen van ondermijnende activiteiten.

Handhaving openbare ruimte (domein 1) De raad heeft in 2025 meerdere malen aandacht gevraagd voor de handhaving binnen de gemeente Terschelling. Daarbij leeft breed de wens dat zowel de gemeentelijke handhaving als de inzet van de politie versterkt wordt. De burgemeester maakt zich hier actief hard voor bij de leiding van de politie, maar tegelijkertijd is duidelijk dat er ook aan de kant van de gemeente verdere versterking nodig is. De ambitie is dat er dagelijks ten minste één toezichthouder/BOA acht uur beschikbaar is, ook in het weekend. In de praktijk kunnen door ziekte of verlof uren wegvallen, maar met de recent gerealiseerde personele uitbreiding ontstaat een stabiele basisbezetting. Deze extra capaciteit maakt het mogelijk om meldingen, signalen en verzoeken tijdig op te pakken en dat versterkt tegelijkertijd de zichtbaarheid en bereikbaarheid van de gemeente. De zomer van 2025 heeft laten zien dat de druk op de handhaving groot is en dat de situatie soms grimmig kan worden. Dit onderstreept de noodzaak van verdere professionalisering van de gemeentelijke handhaving. Daarbij moet ook rekening worden gehouden met de oplopende kosten, die samenhangen met zowel de intensivering van inzet als de noodzaak om goed toegerust en zichtbaar aanwezig te zijn.

Gemeente Terschelling

33

Begroting 2026 In 2026 wordt verder gewerkt aan het versterken van de gemeentelijke handhaving, in nauwe afstemming met de politie en andere partners. Zo bouwen we aan een solide en toekomstbestendige aanpak die bijdraagt aan veiligheid en leefbaarheid op Terschelling.

APV / Bijzondere wetten De kosten voor de uitvoering van de Algemeen Plaatselijke Verordening en de bijzondere wetten (bijvoorbeeld de Alcoholwet, Wet op de Kansspelen, wegenverkeerswet enz.) zijn flink gestegen. Dat komt enerzijds door de toegenomen controles, zoals de Wpg-audit (Wet politie gegevens) voor de BOA’s, maar ook door de mondigheid van de inwoners, die juridische procedures tegen de besluitvorming voeren.

Beleidsindicatoren Veiligheid Verwijzingen Halt (per 1.000 jongeren) Winkeldiefstallen (per 10.000 inwoners) Geweldsmisdrijven (per 1.000 inwoners) Diefstallen uit woning (per 1.000 inwoners) Vernielingen en beschadigingen (in openbare ruimte, per 1.000 inwoners) Bron: Waarstaatjegemeente.nl

2024 n.b.

2023 16

n.b.

2,03

3,1

4,1

n.b.

2,03

4,5

3,7

Financiën Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Exploitatie Lasten 1.1

1.2

Baten 1.2

34

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Crisisbeheersi ng en brandweer Openbare orde en veiligheid

-749

-776

-803

-803

-500

-393

-396

-396

-1.249

-1.169

-1.199

-1.199

59

59

59

59

59

59

59

59

Openbare orde en veiligheid

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

Mutaties reserves Toevoeginge n 1.10

Onttrekkinge n 1.10

Taakveld

2026 -1.190

2027 -1.110

2028 -1.140

2029 -1.140

Mutaties reserves

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0 0 -1.190

0 0 -1.110

0 0 -1.140

0 0 -1.140

Mutaties reserves

Saldo programma 1 Taakveld 1.2 Openbare orde en veiligheid

Omdat het budget voor de uitvoering van APV en bijzondere wetten niet meer toereikend is, is in de begroting jaarlijks € 15.000 extra opgenomen. Daarnaast is eenmalig € 20.000 in 2026 toegevoegd voor uitwerking van het horecabeleid. In 2026 is incidenteel € 89.000 extra opgenomen ten behoeve van de containers op het strand voor de strandveiligheid. Dit bedrag komt ten laste van de reserve recreatie (zie programma 3).

Gemeente Terschelling

35

Begroting 2026

2.2 Verkeer, vervoer en waterstaat Uitvoeren wegenbeheerplan 2026-2029 In september 2025 is het Wegenbeheerplan 2026–2030 aan de raad voorgelegd. In 2026 starten we met de uitvoering. Een beschrijving van het werkpakket voor 2026 vindt u onder de paragrafen in hoofdstuk 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen.

Actualiseren wegenlegger Elke gemeente heeft een Wegenlegger waarin de eigendomssituatie en de verantwoordelijkheden voor alles op en om de weg worden vastgelegd. Een gemeente is verplicht om een wegenlegger op te stellen en te onderhouden voor de wegen buiten de bebouwde kom. De wegenlegger van de gemeente Terschelling is verouderd en niet meer up-to-date. In 2026 gaan we starten met het actualiseren van de wegenlegger.

Verkeersveiligheid Vanuit het coalitieakkoord 2022-2026 is er aandacht voor diverse verkeersveiligheidsaspecten ten aanzien van de Hoofdweg. In 2026 willen we, in navolging van de mobiliteitsvisie en de wens uit het coalitieakkoord een onderzoek uit laten voeren naar de verkeersveiligheid van de wegen op Terschelling.

Opstellen Mobiliteitsvisie Er wordt een nieuwe eilandbrede mobiliteitsvisie opgesteld. In 2026 gaan we kijken naar de wegenstructuur in de polder en wat mogelijke oplossingen en alternatieven zijn voor het fietspad door de polder. Ook zal eilandbreed gekeken worden naar de vraag welke wegen geschikt zijn voor zwaar verkeer en welke wegen daarvoor niet geschikt zijn.

Fietsparkeren Terschelling is een toeristisch eiland, met zijn voordelen en nadelen. Zo is er in het toeristenseizoen eilandbreed een tekort aan fietsparkeerplekken. Om overlast tegen te gaan in de verschillende dorpen en strandovergangen wordt in 2026 gezocht naar geschikte locaties voor de realisatie van aanvullende of vervangende fietsenstallingen.

Onderhoud oppervlaktewater systeem Goed functionerend watersysteem (oppervlakte- en grondwater) Hekkelen (regulier onderhoud) In 2026 besteedt de gemeente het onderhoud van de schouwwateren waarvoor de gemeente (deels) verantwoordelijk is opnieuw aan voor de periode 2026-2028. Het onderhoud van de schouwwateren ligt bij de perceeleigenaren aan weerszijde van de watergang. Ter voorbereiding op

36

Gemeente Terschelling

Begroting 2026 de aanbesteding wordt een plan van aanpak opgesteld waarbij de verantwoordelijkheden tussen de gemeente en de perceeleigenaar aan de andere zijde van de watergang wordt vastgelegd. Het hekkelen wordt nu deels machinaal en deels handmatig gedaan. Het streven is om in de toekomst zoveel mogelijk watergangen machinaal te hekkelen. Hiervoor moet mogelijk de inrichting van de oevers worden aangepast. Indien door het aanpassen van de oevers meer machinaal gehekkeld kan worden, wordt hier een plan van aanpak opgesteld en krediet aangevraagd. Verbeteren oppervlaktewatersysteem (buitengewoon onderhoud) Het oppervlaktewatersysteem is essentieel voor het beperken van (grond)wateroverlast. De diepte van de watergangen is niet overal optimaal waardoor duikers te vaak verstoppen. Ook zijn niet alle duikers in optimale staat waardoor de waterafvoer soms beperkt wordt. Daarnaast is er achterstallig onderhoud aan de zogenaamde “overige wateren”. Dit zijn wateren waarvoor niet expliciet een onderhoudsplichtige is aangewezen en waar het waterschap niet of nauwelijks toezicht houdt op het onderhoud. Om (grond)wateroverlast te beperken is het belangrijk dat het watersysteem als geheel goed functioneert. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van het Wetterskip, de gemeente en perceeleigenaren.

In 2026 wordt de inventarisatie van de duikers en watergangen, die (deels) in het beheer van de gemeente zijn, afgerond. Daarmee ontstaat een compleet overzicht van wat de gemeente beheert en wat de onderhoudstoestand daarvan is. Urgente gebreken in de duikers worden aangepast. In 2026 worden in de dorpskernen Hoorn en Oosterend zogeheten klimaatdialogen georganiseerd. Deze dialogen vormen de basis voor het opstellen van plannen om het lokale watersysteem toekomstbestendig in te richten. De uitkomsten van deze gesprekken worden in 2027 vertaald naar maatregelpakketten, die vanaf dat jaar kunnen worden uitgevoerd. Voor zowel het verhelpen van gebreken aan de duikers als het voeren van de “klimaatdialogen” wordt bij de raad krediet aangevraagd. In 2026 wordt gestart met het op diepte brengen van de schouwwateren. We starten met het op diepte brengen van de watergangen voor en na de duikers om de kans op verstopping van de duikers te verminderen. Daarnaast wordt in een periode van 10 jaar gewerkt aan het op diepte brengen van alle schouwwateren waarvoor de gemeente (deels) verantwoordelijk is. We doen dit in overleg met perceeleigenaar aan de andere zijde van de watergang. In samenwerking met de provincie Fryslân (trekker), Wetterskip Fryslân en Staatsbosbeheer willen wij een integraal waterplan opstellen.

Dit plan draagt bij aan een klimaatbestendige, veilige en leefbare leefomgeving, met aandacht voor waterkwaliteit, waterkwantiteit, ecologie en ruimtelijke ontwikkeling.

Waddenhaven Terschelling Per 1 januari 2025 zijn de gemeentelijke beroepshaven en de passantenhaven samengevoegd. De Stichting Waddenhaven Terschelling (SWT) is belast met de exploitatie van het gehele havengebied. De heffing van havengeld wordt door de stichting uitgevoerd. De haventerreinen en gebouwen worden door de SWT van de gemeente gehuurd. 2025 is een overgangsjaar waarin de verhouding tussen de SWT en de gemeente zich moet uitkristalliseren. Hoe de nieuwe situatie exact uitpakt in de praktijk is nog onbekend. De gemeente blijft verantwoordelijk voor: • •

Groot onderhoud gebouwen Groot onderhoud terreinen

Gemeente Terschelling

37

Begroting 2026 • Onderhoud van de kustverdediging en dammen • Onderhoud van de civiele constructies in de haven • Groot onderhoud van de installaties in de beroepshaven • Onderhoud van de waterbodem De uitvoering van het (groot) onderhoud is afhankelijk van het meerjarenbeleidsplan van de SWT dat in het najaar van 2025 wordt opgesteld. Daarnaast is de uitvoering van het (groot) onderhoud aan de kustverdediging en dammen, de civiele constructies en de installaties afhankelijk van de in het kader van het havenproject te nemen besluiten. Duidelijk is dat de recente ontwikkelingen in het havengebied, zoals de afsluiting van de werkhaven, van directe invloed zijn op de exploitatiecijfers van de Stichting Waddenhaven Terschelling. In goed overleg zullen we afspraken proberen te maken over de financiële consequenties daarvan. De grootschalige renovatie en vervanging van de haven, gepland voor 2027/2028, kan zowel in de tijdelijke als in de structurele situatie invloed hebben op de exploitatie. Deze mogelijke effecten zullen zorgvuldig worden meegenomen in de afweging en beoordeling van de verschillende varianten.

Havenproject Vanaf juli 2024 werkt het projectteam aan de verdere uitwerking van het havenproject. De verwachting is dat in december 2025 een besluit kan worden genomen over de te kiezen variant. Het jaar 2026 staat vervolgens in het teken van de projectvoorbereiding en de aanbesteding van het definitieve ontwerp. De uitvoering daarvan start naar verwachting op zijn vroegst in de loop van 2027 en loopt door tot in 2029. Op dit moment liggen er vier hoofdvarianten voor, die onderling verschillen in jaarlijkse lasten, impact op de omgeving en de bereikbaarheid van Terschelling. De investeringskosten kunnen worden gedekt uit de beschikbare investeringsruimte van de gemeente. Zodra de gemeenteraad op 17 december een besluit neemt, kunnen de daadwerkelijke kosten worden verwerkt door middel van een wijziging van de begroting.

38

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

Financiën Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Exploitatie Lasten 2.1 2.3 2.4

Baten 2.1 2.3 2.4

Mutaties reserves Toevoeginge n 2.10

Onttrekkinge n 2.10

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Verkeer en vervoer Recreatieve havens Economische havens en waterwegen

-2.712

-2.767

-2.693

-2.702

-77

-162

-162

-162

-1.339

-1.311

-1.501

-1.183

-4.128

-4.240

-4.356

-4.047

1.146

1.073

1.071

1.080

81

81

166

166

12

12

12

12

1.239 -2.889

1.166 -3.074

1.249 -3.107

1.258 -2.789

-364

-364

-364

-364

-364

-364

-364

-364

270

635

635

385

270 -94 -2.983

635 271 -2.803

635 271 -2.836

385 21 -2.768

Verkeer en vervoer Recreatieve havens Economische havens en waterwegen

Mutaties reserves

Mutaties reserves

Saldo programma 2 Taakveld 2.1. Verkeer en vervoer

Mobiliteit is één van de prioriteiten van het College. Voor het opstellen van een mobiliteitsvisie inclusief inspraak is in 2026 € 100.000 en in 2027 € 75.000 opgenomen.

Gemeente Terschelling

39

Begroting 2026 In de meerjarenraming zijn kapitaallasten opgenomen van de investeringsprojecten Torenstraat/Brandarisplein (€ 13.000 per jaar) en Zwarteweg (aanvullend krediet; € 6.000 per jaar) en voor investeringen die voortvloeien uit het Wegenbeheerplan (€ 150.000 per jaar vanaf 2027). Er is een jaarlijkse extra dotatie in de voorziening onderhoud wegen opgenomen van € 470.000 die voortvloeit uit het Wegenbeheerplan.

Taakveld 2.3 Recreatieve havens De raming van de kapitaallasten is vanaf 2026 structureel € 21.000 hoger vanwege de vervanging van steigers in de passentenhaven en vanaf 2027 € 85.000 per jaar hoger door investeringen in het kader van het havenprogramma (conform Kadernota 2024). Onder de baten zijn de huuropbrengsten van de passantenhaven opgenomen die vanaf 2028 zijn verhoogd met € 85.000.

Taakveld 2.4 Economische havens en waterwegen Voor buitengewoon onderhoud aan het oppervlaktewatersysteem zijn extra middelen geraamd. Het gaat om € 307.000 in 2026, € 234.000 in 2027, € 204.000 in 2028 en € 136.000 in 2029. De middelen zijn ten behoeve van 1. het inventariseren van het duikerareaal inclusief kwaliteitsbeoordeling, 2. het vervangen of repareren van de kwalitatief slechte duikers, 3. het wegwerken van achterstallig onderhoud (het op diepte brengen van de schouwwateren en verbeteren van de doorstroming van de duikers), 4. het herontwerpen van het oppervlaktewatersysteem en het herstellen van overig water op probleemlocaties (Hoorn, Oosterend) en 5. het opstellen van een integraal waterplan. Taakveld 2.10 Toevoegingen reserves Ten behoeve van de onderhoud aan de haven is een jaarlijkse dotatie van € 364.000 geraamd aan de reserve havenbedrijf. Taakveld 2.10 Onttrekkingen reserves In de jaren 2027 en 2028 zijn voor uitvoeringskosten van het Masterplan Haven onttrekkingen opgenomen van € 250.000 aan de bestemmingsreserve Voorzorgsmaatregelen haven. Daarnaast bevat de meerjarenbegroting een jaarlijkse onttrekking van € 385.000 aan de reserve havenbedrijf.

40

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

2.3 Economie Uit cijfers van onder andere de VVV blijkt dat toeristen Terschelling nog steeds goed weten te vinden. Om een goede balans tussen de leefbaarheid voor de eilanders en het toerisme, maar ook tussen natuur en toerisme te behouden, vindt de gemeente het belangrijk om hier voldoende aandacht aan te besteden. We willen ervoor zorgen dat het toerisme op Terschelling op een duurzame en verantwoorde manier plaatsvindt, zodat niet alleen de toeristen, maar ook de eilanders en de natuur hiervan kunnen profiteren.

Toeristische visie De Toeristische toekomstvisie Terschelling is door de gemeenteraad vastgesteld in 2007. Vanuit het coalitieprogramma is opdracht gegeven om te komen tot een herziene toeristische visie. Aansluitend op de omgevingsvisie, die in 2025 afgerond wordt, zal worden toegewerkt naar een actuele notitie op het gebied van recreatie en toerisme. Ook de resultaten van het gastenonderzoek dat gehouden wordt van april 2025 – april 2026 worden hierin meegenomen. In deze notitie zal een visie voor meerdere jaren worden geformuleerd. Een toeristische visie is van belang om de gewenste ontwikkeling van toerisme en recreatie binnen de gemeentegrenzen, met oog voor de balans tussen economische voordelen, leefbaarheid voor bewoners en behoud van natuur en cultuur, te behouden.

Terrassenbeleid, kampeerbeleid en standplaatsenbeleid Het opstellen van de beleidsregels In 2025 of begin 2026 wordt het beleidskader over deze thema’s aan de gemeenteraad voorgelegd. De kaders zijn richtinggevend. In 2026 worden de kaders vervolgens nader uitgewerkt in beleidsregels, zodat de uitgangspunten in de dagelijkse praktijk ook getoetst kunnen worden. Het uitvoeren van de nieuwe beleidsregels Waar nodig worden bestaande verordeningen en regelgeving aangepast op het nieuwe beleidskader. Daarnaast moeten de nieuwe beleidsregels gehandhaafd worden in de praktijk.

Horecabeleid Het huidige horecabeleid is vastgesteld in 2013 en gedeeltelijk herzien medio 2014. De horeca is een sector die veel te verduren heeft gekregen in de coronaperiode en continu in beweging blijft. Horeca is van groot belang op Terschelling. Veel mensen vinden een baan in de horeca. En het is de plek waar ontmoetingen plaatsvinden, met name onder toeristen. Als gemeente moeten we de horeca op het eiland daarom koesteren en ervoor zorgen dat de horeca nu én in de toekomst past in de omgeving. In 2026 komt wij met een startnotitie voor een beleidsnotitie horecabeleid.

Gemeente Terschelling

41

Begroting 2026 Beleidsindicatoren Economie Functiemenging (in %) Vestigingen (van bedrijven), per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 - 64 jaar Bron: Waarstaatjegemeente.nl

2023 56,0 271,3

2022 55,2 259,2

Financiën Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Exploitatie Lasten 3.4

Baten 3.4

Mutaties reserves Toevoeginge n 3.10

Onttrekkinge n 3.10

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Economische promotie

-302

-277

-277

-277

-302

-277

-277

-277

5.738

6.009

6.292

6.591

5.738 5.436

6.009 5.732

6.292 6.015

6.591 6.314

0

0

0

0

0

0

0

0

89

0

0

0

89 89 5.525

0 0 5.732

0 0 6.015

0 0 6.314

Economische promotie

Mutaties reserves

Mutaties reserves

Saldo programma 3 Taakveld 3.10 Onttrekkingen reserves

In 2026 is een eenmalige onttrekking aan de reserve recreatie geraamd van € 89.000 ten behoeve van strandveiligheid (zie ook programma 1).

42

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

2.4 Onderwijs Toekomstbestendig en inclusief onderwijs met maximale ontplooiingskansen voor de eilander kinderen. Het doel van het programma Onderwijs is: kwalitatief onderwijs bieden aan alle kinderen en jongeren op Terschelling. Belangrijke speerpunten voor de komende jaren zijn: • het vernieuwen en verduurzamen van de scholen; • het stimuleren van duurzame sport- en beweging faciliteiten; • het ondersteunen van leerlingen met achterstanden; • de aanpak van schooluitval; • leerlingenvervoer; • inclusief onderwijs; Ook werken we mee aan goede kinderopvangmogelijkheden met voldoende capaciteit. Het onderwijsprogramma is gericht op het tegengaan van krimp en het behoud van arbeidskrachten, wat van essentieel belang is voor de leefbaarheid op het eiland. Daarnaast ondersteunen we het NHLStenden bij een onderzoek het onderwijsaanbod op Terschelling te verbreden.

Onderwijshuisvesting In 2023 is door de raad het Integraal Huisvestingsplan (IHP) vastgesteld. Op 9 juli 2025 heeft de raad ingestemd met nieuwbouw van ’t Schylger Jouw gebouw. 2026 staat in het teken van verdere planvorming, met als doel een nieuw gebouw in 2028. In 2026 volgt eveneens de eerste planvorming voor ’t Jok, de onderwijslocatie die na ’t Schylger Jouw de hoogste prioriteit heeft.

Bestuurlijke samenwerking onderwijs In 2025 is met een toekomstbestendige governance een eerste stap op weg naar een onderwijsvisie voor de gemeente Terschelling gezet, passend in de omgevingsvisie. Op 8 juli 2025 heeft de raad ingestemd met de verzelfstandiging van het primair openbaar onderwijs (OPOT). Op dat moment heeft de raad eveneens de uitnodiging aan het CVPOT bekrachtigd voor de oprichting van een samenwerkingsstichting. op 15 september 2025 heeft de ALV van het CVPOT hiertoe het besluit genomen. Op 5/6 november 2025 neemt de raad vervolgens een definitief besluit over de bestuursoverdracht van het Voortgezet onderwijs ’t Schylger Jouw aan OVO Fryslân-Noord. De nieuwbouw van ’t Schylger Jouw gebouw is voorwaardelijk in deze bestuursoverdracht. Bij bekrachtiging van de voorgenomen besluiten is er per 1 januari een nieuwe governance met een samenwerkingsstichting voor het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs als onderdeel van OVO Fryslân-Noord.

Gemeente Terschelling

43

Begroting 2026 In vervolg hierop wordt in 2026 een (compacte) onderwijsvisie opgesteld, waarna onder regie van de gemeente en in samenwerking met de sector onderwijs, kinderopvang en het Eilandteam de visie wordt uitgewerkt en vertaald naar uitvoeringsactiviteiten. Hierin wordt ook opnieuw gekeken/meegenomen het Onderwijs Achterstanden Beleid (OAB), de hervormingsagenda jeugd en de landelijke opdracht voor inclusief onderwijs. Voor het opstellen van de visie wordt 20.000 euro gereserveerd en voor de uitwerking naar uitvoeringsactiviteiten 15.000 euro.

Beleidsindicatoren Onderwijs Absoluut verzuim (aantal per 1.000 leerlingen) Relatief verzuim (aantal per 1.000 leerlingen) Voortijdig schoolverlaters zonder startkwalificaties (vsv-ers in % deelnemers aan het VO en MBO onderwijs)

2024 n.b.

2023 n.b.

19

30

n.b.

2,2

Bron: Waarstaatjegemeente.nl

44

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

Financiën Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Exploitatie Lasten 4.1

4.2 4.3

Baten 4.1

4.2 4.3

Mutaties reserves Toevoeginge n 4.10

Onttrekkinge n 4.10

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Openbaar basisonderwij s Onderwijshuis vesting Onderwijsbel eid en leerlingzaken

-1.737

-1.737

-1.737

-1.737

-327

-407

-539

-539

-2.224

-2.094

-2.329

-2.564

-4.288

-4.238

-4.605

-4.840

1.735

1.735

1.735

1.735

76

76

76

76

1.802

1.802

1.802

1.802

3.613 -675

3.613 -625

3.613 -992

3.613 -1.227

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0 0 -675

0 0 -625

0 0 -992

0 0 -1.227

Openbaar basisonderwij s Onderwijshuis vesting Onderwijsbel eid en leerlingzaken

Mutaties reserves

Mutaties reserves

Saldo programma 4

Gemeente Terschelling

45

Begroting 2026

2.5 Sport, cultuur en recreatie Sporten en bewegen De buurtsportcoach is de centrale figuur in de uitvoering en organisatie van het sportbeleid. Hij zorgt voor verbinding tussen sportaanbieders en maatschappelijke instellingen zoals jeugdzorg, het Eilandteam, onderwijs en de gezondheidszorg. De sportcoach richt zich op het bevorderen van sportdeelname in de basisschoolleeftijd. De gemeente ondersteunt initiatieven op het gebied van sport en bewegen met subsidies. Cultuur & recreatie Subsidies De gemeente ondersteunt diverse organisaties en initiatieven op het gebied van cultuur en samenleving met behulp van subsidies. Het budget hiervoor is geïndexeerd. In 2025 hebben we dit voortgezet en hebben we de verschillende subsidiemogelijkheden via de sportcoach onder de aandacht gebracht. Vrijwilligers Er is een plan van aanpak voor het ondersteunen en versterken van eilander vrijwilligersorganisaties opgesteld. Dit plan richt zich niet op financiële steun aan individuele organisaties, maar op het versterken van de vrijwilligersorganisaties in brede zin.

Sport Sporten en bewegen We continueren de samenwerking met Sport Fryslân en de buurtsportcoach die bij hen in dienst is. Hij zorgt voor verbinding met sportaanbieders en maatschappelijke instellingen en zet zelf ook veel sport- en beweegactiviteiten op touw voor zowel jong als oud. De gemeente ondersteunt bij activiteiten door middel van subsidies. Tot en met 2027 is er zowel voor de buurtsportcoach als voor de subsidies structureel budget opgenomen. Sinds 2024 is de functie van buurtsportcoach uitgebreid met uren voor coördinator sport en preventie. Deze middelen zijn nog niet structureel meegenomen. Tot en met 2027 zijn er middelen beschikbaar vanuit de Brede Spuk. In 2026 is er voor het Lokaal Sportakkoord 6.000 euro beschikbaar vanuit de Brede Spuk. Sportbeleid In 2026 wordt er gestart met een herziening van het sportbeleid omdat dat niet actueel is. De ambities van het Lokaal Sportakkoord zijn hierin leidend.

Evenementenbeleid In 2026 krijgt de uitwerking van het evenementenbeleid een vervolg, onder meer door het vaststellen van locatieprofielen. Hiervoor worden alle evenementenlocaties op Terschelling tegen het licht gehouden en bepaald of voor deze locaties profielen opgesteld gaan worden. Het vaststellen van locatieprofielen draagt bij aan het verminderen van regeldruk voor evenementen

46

Gemeente Terschelling

Begroting 2026 omdat op die specifieke locaties voor evenementen geen Omgevingsvergunning meer aangevraagd hoeft te worden.

Subsidies In 2025 is de Algemene Subsidieverordening Terschelling 2025 in werking getreden, waarmee het proces van subsidies aanvragen en verstrekken waar mogelijk vereenvoudigd is. Tevens is ingezet op betere communicatie van de subsidiemogelijkheden die de gemeente reeds biedt. Deze lijn wordt in 2026 vanuit de bestaande ambtelijke capaciteit doorgezet. Voor het op peil houden van de subsidies in relatie tot gestegen kosten is, naast de gebruikelijke indexatie die voor een aantal grote organisaties reeds in overeenkomsten is vastgelegd, een verhoging van de budgetten voor diverse subsidies nodig van in totaal € 25.000,-. De verwachting is dat dit binnen de bestaande budgetten kan worden opgevangen. Voor 2026 zullen met name subsidieplafonds gericht op leefbaarheid, armoedebestrijding en eilander cultuur en tradities verhoging behoeven. Op deze thema's is meer ondersteuning van de eilander bevolking en organisaties nodig en worden meer aanvragen gedaan.

Programma 't Behouden Huys ’t Behouden Huys bestaat uit het Museum, het Historisch Centrum en het Digitaliseringsproject Erfgoed Terschelling. Naast de jaarlijks terugkerende werkzaamheden en kerntaken, die ook steevast zijn begroot, staan er unieke ambities op het programma zodat in 2026 en de jaren erna nog meer mensen in aanraking komen met de Terschellinger cultuur en historie en ’t Behouden Huys nog weer beter te vinden en raadpleegbaar is. De focus ligt hierbij op de volgende drie thema’s: • •

Nieuwe en Eigentijdse Museumtentoonstellingen, Zichtbaarheid, Raadpleegbaarheid & Vindbaarheid van het Museum en het Historisch Centrum • Educatie Thema: Nieuwe en Eigentijdse Museumtentoonstellingen Om herhalingsbezoek en inkomsten te bevorderen, biedt Museum ’t Behouden Huys elk jaar wat nieuws. In 2026 zal de grote en spectaculaire tentoonstelling over ‘Roddels & Raadsels van Terschelling’ worden geopend en verschijnt tevens de gelijknamige museumuitgave. Actie: “Roddels & Raadsels” Na de successen van de tentoonstellingen “Sprookjes & Sagen” en “Wonderlijke Waarheden” met de gelijknamige boeken staat voor 2026 de laatste expositie op het programma. Deze gaat over de ten onrechte onbekende Terschellinger Barent Fockesz, later beter bekend als ‘De Vliegende Hollander’. Het verhaal met de achtergronden verschijnt eveneens in het bijbehorende derde en laatste boek “Roddels & Raadsels van Terschelling’. Naast museale objecten die een rol spelen in drie van de achttien Roddels & Raadsels zullen, in samenwerking met de Disney-studio’s in Los Angeles, drie objecten te zien zijn uit de ‘Pirates of he Caribbean’-films. Thema: Zichtbaarheid & Raadpleegbaarheid van het Museum en het Historisch Centrum Museum en Historisch Centrum ’t Behouden Huys blijven voor een groep mensen onbekend. Het Museum kampt onterecht met een hoog ‘spinnewiel- gehalte”. De nietsvermoedende voorbijganger

Gemeente Terschelling

47

Begroting 2026 ziet historisch fraaie voorgevels maar vult vaak op basis daarvan te snel in dat het binnen oud en stoffig moet zijn. Dit blijft, net als de voorgaande jaren, nog steeds om veranderingen en aanpassingen vragen. Daarnaast is de raadpleegbaarheid van het Historisch Centrum een belangrijk aandachtspunt. Het doel is dat alle geïnteresseerden – van onderzoekers tot lokale bewoners – eenvoudig en efficiënt toegang krijgen tot de rijke collectie aan documenten, tijdschriften, foto’s en ander beeldmateriaal. Actie: Zichtbaarheid & Vindbaarheid Museum In 2026 worden de Dead Man’s Chest, de bijbehorende Chest Key en de Heart Locket uit de bekende Pirates of the Caribean-films deel 2 en deel 3 tentoongesteld worden in ’t Behouden Huys. Alle drie objecten spelen een cruciale rol in de genoemde films. De publiciteit hierover zal vrijwel zeker een groot aantal bezoekers gaan trekken. Actie: Raadpleegbaarheid Historisch Centrum Via de website van ‘t Behouden Huys zijn documenten, tijdschriften en beeldmateriaal raadpleegbaar. Het ordenen, beschrijven en ‘terugvindbaar’ maken, wordt ook in 2026 voortgezet. Hierbij wordt rekening gehouden met de rechten van de makers en de afgebeelde of genoemde personen.

Thema: Educatie Van de basisschool tot en met de eindexamenklas, Museum 't Behouden Huys laat kinderen vanuit hun eigen belevingswereld graag kennis maken met de verhalen van en over Terschelling. In samenwerking met de eilander scholen wordt hier dan ook jaarlijks veel aandacht aan besteed. In 2021 is een achtjarig educatieprogramma samengesteld waarbij elk jaar een ander thema behandeld wordt. Het jaar 2026 staat in het teken van het thema ‘Bestuur op Terschelling’. Thema: Digitaliseringprogramma Erfgoed Terschelling Actie: Zie elders onder programma sport, cultuur en recreatie.

Duurzaam toerisme Actie 1: Deelname aan Green Destinations Green Destinations is een wereldwijde non-profitorganisatie die zich inzet voor het bevorderen van duurzaam toerisme en biedt een wereldwijd erkend certificeringsprogramma voor duurzame bestemmingen. Het behalen van een certificaat kan ingezet worden voor positionering van Terschelling als (duurzame) toeristische bestemming. Daarnaast levert dit heel veel data op. Door de volledige impactanalyse ontstaat er een compleet beeld van de huidige staat van de bestemming. Daarnaast wordt er een adviesrapport opgesteld voor verbeterpunten, niet alleen voor gemeente Terschelling, maar ook andere stakeholders worden meegenomen. Er is binnen de Regiodeal een groepstraject opgezet en bekostigd waarin alle Friese Waddeneilanden onder begeleiding van Good Tourism Institute het Green Destinations traject opstarten. Dit traject heeft als doel om gezamenlijk aan de certificering te werken en een award te behalen. Het is verplicht om te beginnen met het Engagement Pakket. De kosten hiervoor bedragen €2.400. De kosten van het gezamenlijke traject met de andere Friese Waddeneilanden, inclusief begeleiding,

48

Gemeente Terschelling

Begroting 2026 bedragen €1.600. De kosten van het Engagement pakket en het gezamenlijke traject worden gefinancierd vanuit de Regiodeal. Hierna bedragen de jaarlijkse kosten voor deelname aan Green Destinations €2.300 exclusief BTW. Hiervoor wordt de staat van de bestemming iedere twee jaar getoetst en wordt er een aanbevelingenrapport aangeleverd.

Beleidsindicatoren Sport, cultuur en recreatie Niet sporters (in %) Bron: Waarstaatjegemeente.nl

2024

2022

46,8

54,5

Financiën Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Exploitatie Lasten 5.2 5.3

5.4 5.5 5.6 5.7

5.1

Baten 5.2 5.3

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Sportaccomm odaties Cultuurpresen tatie, cultuurproduc tie en cultuurpartici patie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie Sportbeleid en activering

-826

-854

-876

-898

-233

-233

-233

-233

-679 -66

-679 -66

-679 -66

-679 -66

-311 -256

-211 -226

-211 -209

-211 -209

-92

-76

-76

-76

-2.463

-2.345

-2.350

-2.372

260

263

268

272

0

0

0

0

Sportaccomm odaties Cultuurpresen tatie, cultuurproduc

Gemeente Terschelling

49

Begroting 2026

5.4 5.5 5.6 5.7

5.1

Mutaties reserves Toevoeginge n 5.10

Onttrekkinge n 5.10

Saldo programma 5

50

Taakveld tie en cultuurpartici patie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie Sportbeleid en activering

Mutaties reserves

Mutaties reserves

2026

2027

2028

2029

92 0

92 0

92 0

92 0

0 2

0 2

0 2

0 2

0

0

0

0

354 -2.109

357 -1.988

362 -1.988

366 -2.006

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0 0 -2.109

0 0 -1.988

0 0 -1.988

0 0 -2.006

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

2.6 Sociaal Domein Het doel van dit programma is het faciliteren en realiseren van de participatiesamenleving. Hierin draagt iedereen die dat kan op Terschelling actief bij aan zijn of haar omgeving. Zo ontstaat er een vangnet voor personen die tussen wal en schip dreigen te raken. Dit doen we samen met onze lokale en regionale partners, zoals Sociaal Domein Fryslân (SDF) en de samenwerking binnen Noardwest Fryslân (gemeenschappelijke regeling). Onze ambitie hierin is het realiseren van een sluitende keten waarin voorzieningen, indien nodig op maat, beschikbaar zijn voor iedereen. Specifieke wetgeving die bepalend zijn voor deze opdracht en koers zijn: de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Participatiewet en de Wet inburgering nieuwkomers. Iedere wet heeft zijn eigen opgave, zoals “veilig en gezond opgroeien” ingevolge de Jeugdwet, zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen, regie voeren en meedoen zoals de Wmo beoogt en het bieden van bestaanszekerheid en het stimuleren tot het verkrijgen van eigen inkomsten ingevolge de Participatiewet.

Ontwikkelingen Landelijke Hervormingsagenda Jeugd

De landelijke Hervormingsagenda Jeugd is gericht op de inhoudelijke verbetering van de hulp aan jeugdigen en de te maken financiële afspraken tussen rijk en VNG over het structurele budget. In het hoofdlijnenakkoord (kabinet Schoof) is vastgelegd dat de Hervormingsagenda Jeugd wordt voortgezet en dat de geplande extra bezuiniging van 500 miljoen euro op de jeugdzorg van tafel is. In het Implementatieplan voor de Hervormingsagenda Jeugd zijn praktische afspraken gemaakt over o.a. het vaststellen van het schaalniveau van de specialistische jeugdhulp (regiovorming) en het beperken van de reikwijdte van de Jeugdwet. Hiervoor moeten de Jeugdwet en bijbehorende regelgeving worden aangepast. Gemeenten hebben de taak ervoor te zorgen dat ze beschikken over stevige lokale gebiedsteams en te investeren in de relatie met de huisartsen en het onderwijs. Tevens moet in regioverband het residentieel verblijf worden afgebouwd. In het kader van de Hervormingsagenda wordt bovendien een wetsvoorstel voorbereid ter invoering van een beperkte eigen bijdrage voor sommige vormen van jeugdhulp met ingang van 2028. Participatiewet in balans

Het vorige kabinet heeft, geleerd hebbend van bijvoorbeeld de Toeslagenaffaire, ingezet op een rechtvaardiger uitvoering van de Participatiewet. Om die reden is besloten de Participatiewet te herzien. Op 22 april 2025 is de Participatiewet in balans aangenomen in de Tweede Kamer. Een complete doorvoering van de wet zal per 1 januari 2026 nog niet het geval zijn. Het jaar 2026 zal in het teken staan van het doorvoeren van de eerste wijzigingen en het uitwerken van de grotere wijzigingen die naar verwachting in 2027 worden doorgevoerd. Wet van School naar duurzaam werk

Door de Wet ‘Van school naar duurzaam werk’ verschuift de inzet van de Participatiewet meer richting preventie. Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt worden eerder begeleid naar werk, waardoor de instroom in de bijstand afneemt. Gemeenten krijgen hierbij een nieuwe rol in vroegtijdige ondersteuning en samenwerking met het onderwijs, wat vraagt om aanpassing van de uitvoeringspraktijk en inzet van re-integratiemiddelen. Ontwikkelingen binnen de Wmo

In 2026 worden gemeenten geconfronteerd met meerdere landelijke ontwikkelingen binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) die directe gevolgen hebben voor beleid en begroting:

Gemeente Terschelling

51

Begroting 2026 Inkomensafhankelijke eigen bijdrage: Het kabinet werkt aan een wetswijziging waarbij de huidige vaste lage eigen bijdrage wordt vervangen door een inkomensafhankelijke variant. Hoewel dit voorstel nog niet definitief is vastgesteld, is het aannemelijk dat deze wijziging in 2027 of kort daarna wordt ingevoerd. Dit kan leiden tot een daling van het gebruik van voorzieningen, maar ook tot hogere administratieve lasten en onzekerheid over inkomsten. Toegenomen zorgvraag: Het aantal Wmo-cliënten blijft stijgen, mede door vergrijzing en landelijk beleid langer zelfstandig wonen. In Friesland is het gebruik van maatwerkvoorzieningen bovengemiddeld hoog, wat leidt tot structurele druk op het sociaal domein. Toezicht en handhaving: De nieuwe strategische agenda van de toezichthouders Wmo en Jeugdwet (2025-2030) vraagt van gemeenten een versterking van het toezicht op zorgaanbieders, meer aandacht voor fraude en het gebruik van de Wet Bibob. Ook wordt gewerkt aan een wettelijke basis voor gegevensdeling en een landelijk registratiesysteem voor zorgaanbieders.

Participatie naar vermogen versterken, bestaanszekerheid vergroten en armoede voorkomen. ·We voeren de Participatiewet in balans in, voor zover het kabinet besluitvorming hierover heeft afgerond. ·We werken met centrumgemeente Leeuwarden en de andere Friese gemeenten, onderwijs, UWV en werkgeversbranches mee aan een voor de inwoners duidelijke implementatie van het merk “Werkcentrum Fryslân”. ·In het kader van de wet ‘van school naar duurzaam werk’, wordt vroegtijdig ingezet op de begeleiding van jongeren naar een betaalde baan. In samenwerking met de scholen en Fryslân Werkt wordt ingezet op begeleiding, waar nodig ook via lifecoaching. ·De Participatiewet in balans biedt naast begeleiding naar betaald werk ook ruimte voor maatschappelijke participatie. Dit houdt in dat inwoners in de bijstand die geen uitzicht hebben op betaald werk, voortaan op een zinvolle en onbetaalde manier kunnen bijdragen aan de samenleving. Ter voorbereiding op deze beleidswijziging verkennen we in 2026 hoe deze vorm van participatie concreet kan worden ingericht. Daarbij kijken we, naast re-integratie naar werk, samen met de inwoner naar mogelijkheden om maatschappelijke betrokkenheid en activering te stimuleren. ·Het beleidskader Bestaanszekerheid (2024) wordt geïmplementeerd en uitgevoerd op basis van een Uitvoeringsprogramma. ·Tegemoetkoming medische kosten wordt in 2026 gecontinueerd.

·De gemeente onderzoekt hoe de situatie van inwoners met een laag inkomen kan worden verbeterd, door regelingen en voorzieningen waar zij invloed op heeft toegankelijker en effectiever te maken.

52

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

Mensen zo lang mogelijk veilig, gezond en zelfstandig in de eigen vertrouwde omgeving laten wonen en hen de kans geven om goed mee te doen in de samenleving. Gezondheid en veerkracht van inwoners worden duurzaam vergroot. · Uitvoeren van het vastgestelde mantelzorgbeleid. Er is een mantelzorg coördinator op het eiland voor inwoners en professionals. · We sluiten vanuit de Wmo aan bij het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Fries Integraal Zorgakkoord (FrIza). · Uitvoeren van het Fries actieplan voor aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties. · De meldcode voor huiselijk geweld en kindermishandeling bij de lokale professionals (medewerkers op scholen, kinderopvang, bij de politie en de gemeente) meer onder de aandacht brengen door middel van voorlichting en/of training. · Inzetten op meer plekken en een betere afstemming van vraag en aanbod voor planbare tijdelijk verblijf (waaronder respijtzorg). · Inzetten op meer plekken en passende plekken voor acuut tijdelijk verblijf (waaronder crisisbed) · Het project inkoop begeleiding en dagactiviteiten wordt uitgevoerd om ervoor te zorgen dat de ondersteuning goed aansluit bij de veranderende behoeften van verschillende doelgroepen, duurzaam en toekomstbestendig is. · Zorgfraude aanpakken, zorgaanbieders beter controleren, regels duidelijk maken en gegevens goed registreren en actief samenwerken met andere professionals.

Kwetsbare mensen kunnen zelfstandig leven en regie behouden. . Vaststellen en uitvoeren van het nieuwe beleidskader en de uitvoeringsagenda voor de aanpak dakloosheid in Friesland 2026-2032. . Afhankelijk van de invoering van de wet Versterking regie volkshuisvesting, de huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Friese Wadden (urgentieverordening) uitvoeren. . Werken met de nieuwe maatwerkvoorzieningen beschermd wonen die vanaf 1 januari 2026 ingaan. Deze voorzieningen sluiten beter aan op de veranderende hulpvragen van cliënten en spelen in op maatschappelijke ontwikkelingen zoals woningnood en de groeiende aandacht voor mentale gezondheid. Iedereen doet mee in de samenleving op een manier die bij hem of haar past . De SROI-regeling wordt toegepast op de inkooptrajecten binnen de Wmo om sociale inclusie te bevorderen. Hiermee stimuleren we dat opdrachtnemers bijdragen aan werkgelegenheid en participatie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. . We zetten in 2026 in op de doorontwikkeling van het Eilandteam en de versteviging van de samenwerking met het Eilandteam en de inwoners. Zodat de ondersteuning die nodig is snel

Gemeente Terschelling

53

Begroting 2026 geleverd kan worden en we goed vindbaar en bereikbaar zijn. Dit doen we o.a. door het verbeteren van de (digitale) toegang.

Opvang Oekraïners De oorlog in Oekraïne duurt voort. Dus ook de opvang van Oekraïners blijft naar verwachting in 2026 bestaan. De bedoeling is wel om de opvang zoveel mogelijk in gemeentelijke panden te laten plaatsvinden. Particulieren krijgen daarmee zoveel mogelijk hun bezit terug. De gemeente wordt nog steeds gecompenseerd door het Rijk. De RTB (Regeling Tijdelijke Bescherming) is door het Rijk ook weer verlengd tot maart 2027. Bij de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 houden wij ons aan de geldende wet- en regelgeving en het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader (GTK). Voor sommige taken ontvangen gemeenten een specifieke uitkering (SPUK). De kosten verantwoorden gemeenten via de SISA bijlage op basis waarvan afrekening plaatsvindt. Vanwege deze afrekening kunnen gemeenten de baten en lasten budgettair neutraal in de begroting ramen. Zolang gemeenten zowel de baten als de lasten als incidenteel (of beide structureel) ramen heeft dit geen effect op het structureel saldo. Derhalve geven wij in het onderstaande overzicht wel inzage in de nog aan te vragen bekostiging opvang ontheemden Oekraïne. 2025 Huisvesting Onderwijs Vervoer Zwemlessen Inzet tolk Inzet organisatie Diverse kosten Totaal

2026 830.375 150.000 30.000 20.000 10.000 85.000 32.000 1.157.375

846.983 153.000 30.600 20.400 10.200 86.700 32.640 1.180.523

Ieder kind groeit veilig, gezond en weerbaar op. . Het jeugddomein is onlosmakelijk verbonden met het gemeentelijke sociaal domein en het brede sociaal domein. We benaderen de “problematiek” vanuit meerdere invalshoeken en we voorkomen zwaardere zorg. . Met de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 als richtinggevend kader ontwikkelen we gebiedsteams met voldoende kennis en expertise. Er wordt gewerkt aan een goede verbinding met medewerkers in het onderwijs, huisarts, specialistische zorg en andere lokale voorzieningen · We schalen af van de specialistische jeugdzorg naar preventieve hulp door op Terschelling de praktijkondersteuner Jeugd bij de huisartsen in te zetten. . We leggen het accent op het normaliseren bij inzet van hulp, omdat niet elke vraag een probleem betreft dat thuishoort bij de Jeugdwet. · De basis is op orde zodat het Eilandteam kan werken volgens het normenkader en kwaliteitseisen die worden gesteld voor de juiste zorg. We hanteren het ordeningsprincipe van Sociaal Domein Fryslân (SDF) als uitgangspunt en maken gebruik van de verbeterde beschikbaarheidswijzer van SDF.

54

Gemeente Terschelling

Begroting 2026 . Het Eilandteam betrekt de ouders bij het opstellen van het ondersteuningsplan en zorgt voor draagvlak voor de aanpak bij de ouders. De ouder is primair verantwoordelijk voor het kind en werkt samen met de professionals. · We geven uitvoering aan de afspraken die zijn gemaakt in het gezondheidsbeleid van VAST (Vlieland, Ameland, Schiermonnikoog en Terschelling). Doelstelling is onder andere om een goede sociale samenhang en ontmoeting te realiseren. . We besteden aandacht aan een integrale aanpak van zorg en onderwijs door het Regionale Uitvoeringsplan Zorg en Onderwijs 2023 vorm te geven op een manier die past bij het eiland, in nauwe samenwerking met onze ketenpartners . De nieuwe inkoop van specialistische jeugdhulp en wonen per 2028 wordt voorbereid, teneinde een meer beheersbaar, kwalitatief goed en dekkend zorglandschap te realiseren. De bekostigingssystematiek en sturingsfilosofie worden aangepast.

Beleidsindicatoren Sociaal Domein Banen (aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15-64 jaar) Jongeren met een delict voor de rechter (% 12 t/m 23 jarigen) Kinderen in uitkeringsgezin (% kinderen tot 18 jaar) Netto arbeidsparticipatie (% van de werkzame beroepsbevolking tov de beroepsbevolking) Werkloze jongeren (% 16 t/m 22 jarigen) Personen met een bijstandsuitkering (aantal per 1.000 inwoners) Lopende reintegratievoorzieningen (aantal per 1.000 inwoners van 15-64 jaar) Jongeren met jeugdhulp (% van alle jongeren tot 18 jaar) Jongeren met jeugdbescherming (% van alle jongeren tot 18 jaar) Jongeren met jeugdreclassering (% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar) Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo (aantal per 1.000 inwoners) Bron: Waarstaatjegemeente.nl

Gemeente Terschelling

2024

2023

n.b.

930,6

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

74

74,3

n.b.

n.b.

5

5

6,4

6,3

10

13,5

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

63

59

55

Begroting 2026

Financiën Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Exploitatie Lasten 6.1

6.3 6.4 6.5 6.60

6.71 6.75

6.76

6.82 6.21

6.81

Baten 6.1

6.3 6.4

56

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Samenkracht en burgerparticip atie Inkomensrege lingen WSW en beschut werk Arbeidspartici patie Hulpmiddelen en diensten (WMO) Begeleiding (WMO) Jeugdhulp ambulant regionaal Jeugdhulp met verblijf regionaal Jeugdbescher ming Toegang en eerstelijnsvoo rzieningen WMO Maatschappel ijke- en vrouwenopva ng (WMO)

-416

-416

-416

-416

-553

-577

-594

-594

-254

-255

-256

-256

-40

-41

-42

-42

-198

-204

-210

-210

-1.040

-1.064

-1.077

-1.077

-1.033

-1.057

-1.115

-1.115

-127

-127

-130

-130

-53

-54

-56

-56

-464

-434

-434

-434

0

0

0

0

-4.178

-4.229

-4.330

-4.330

98

98

98

98

472

472

417

417

43

43

43

43

Samenkracht en burgerparticip atie Inkomensrege lingen WSW en beschut werk

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

6.60

6.71 6.21

6.81

Mutaties reserves Toevoeginge n 6.10

Onttrekkinge n 6.10

Taakveld Hulpmiddelen en diensten (WMO) Begeleiding (WMO) Toegang en eerstelijnsvoo rzieningen WMO Maatschappel ijke- en vrouwenopva ng (WMO)

Mutaties reserves

Mutaties reserves

Saldo programma 6

2026 4

2027 4

2028 4

2029 4

153

153

153

153

0

0

0

0

0

0

0

0

770 -3.408

770 -3.459

715 -3.615

715 -3.615

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0 0 -3.408

0 0 -3.459

0 0 -3.615

0 0 -3.615

Taakveld 6.71 Begeleiding (WMO) Het kabinet is van plan om voor een aantal voorzieningen binnen de Wmo een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in te voeren. Nu geldt voor deze voorzieningen nog het abonnementstarief. Het Rijk verwacht dat de invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage de druk op het gebruik van Wmo-voorzieningen verlaagt. Daardoor zou de Wmo voor gemeenten langer betaalbaar blijven. De inkomensafhankelijke bijdrage leidt tot hogere opbrengsten voor de gemeente dan de huidige raming op basis van het abonnementstarief. De baten onder taakveld 6.71 Begeleiding (WMO) nemen toe met € 116.000 per jaar.

Gemeente Terschelling

57

Begroting 2026

2.7 Volksgezondheid en milieu Het programma volksgezondheid en milieu heeft als doel om zowel mens als milieu te beschermen en te bevorderen. De focus op het gebied van gezondheid ligt onder andere op een integraal preventief gezondheidsbeleid en wordt er aandacht besteed aan inclusie en anti-discriminatie. Hierbij streven we naar een gezonde en veilige leefomgeving voor iedereen. Binnen het programma besteden we ook aandacht aan duurzaamheid en circulariteit. Het geactualiseerde uitvoeringsprogramma Terschelling Samen Duurzaam 2023-2026 vormt de basis voor de acties die het komende jaar genomen worden. Het belangrijkste doel van het programma is het reduceren van de CO2-uitstoot, wat in lijn is met de duurzaamheidsdoelstelling van het rijk. Om dit te bereiken, richten we ons onder andere op het verduurzamen van de bebouwde omgeving, het sluiten van kringlopen op het eiland en het bevorderen van participatie. Dit alles met als uitgangspunt een toekomstbestendige energie-infrastructuur op het eiland. Door deze acties te ondernemen, dragen we bij aan een gezonde leefomgeving voor mens en milieu en zetten we stappen richting een duurzame toekomst.

Integraal preventief gezondheidsbeleid Brede SPUK In het integraal plan van aanpak 'Brede SPUK' staat wat de gemeente tot 2027 doet aan preventie en gezondheidsbevordering. In het plan komen vijftien onderdelen op de thema’s sport en beweegstimulering, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering, en het versterken van de sociale basis samen en worden met behulp van de gelden van de Brede SPUK gefinancierd. Jeugd en preventie De gemeente werkt op diverse manieren aan welzijn van de jeugd, onder andere door preventie ten aanzien van middelengebruik vanuit het programma Helder Terschelling, maar ook vanuit diverse andere beleidsgebieden. Om in te zetten op mentaal welzijn en een veilige sociale basis voor de jeugd is in 2025 een Aanjager Sociale Veiligheid Jeugd begonnen. Hier is voor vier jaar lang ongeveer 100.000 euro per jaar voor in de meerjarenbegroting opgenomen. Structurele samenwerking met diverse maatschappelijke partijen wordt gecontinueerd. Transformatieplannen IZA Uit het Integraal Zorgakkoord (IZA) zijn transformatieplannen gekomen waarin is aangegeven hoe gemeenten werken aan de doelstellingen van het IZA. De transformatieplannen gaan over mentale gezondheid en de sociale basis. Mentale gezondheid: in dit plan staat hoe de gemeente werkt aan de mentale gezondheid van haar inwoners.

Het doel is dat mensen elkaar steunen, dat mensen makkelijk passende hulp kunnen vinden en krijgen en dat inwoners van Friesland in 2040 bovengemiddeld gelukkig zijn. Sociale Basis: De sociale basis gaat over verbondenheid en ontmoetingsplekken. Door samen te werken en diverse initiatieven op te zetten moet de gemeenschap sterker worden. Voor de transformatieplannen is ook budget beschikbaar vanuit Friza. Het budget per gemeente hangt af van hoe de gemeente aan de doelen van de plannen wil werken.

58

Gemeente Terschelling

Begroting 2026 AZWA Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) wordt ingezet op verbreding, intensivering en concretisering van het IZA. Het moet leiden tot gelijkwaardigere toegang tot de zorg en welzijn en het tegenhouden van het personeelstekort in de zorg.

Inclusie en anti-discriminatie LIA in 2025 is de Lokale Inclusie Agenda (LIA) opgesteld. De uitvoering hiervan zal per 2026 starten. Door middel van de LIA wordt er meer aandacht besteed aan mensen met een fysiek en/of geestelijke beperking en hoe zij zo goed mogelijk mee kunnen doen aan de maatschappij. Voor de uitvoering van de LIA zijn er zowel incidentele als structurele middelen nodig om aanpassingen te maken. De hoogte van de benodigde middelen is vooraf niet in te schatten. Discriminatie In 2025 is meer zicht gekomen op discriminatie en wordt er meer aandacht aan alle vormen van discriminatie besteed. Het effect daarvan wordt gemeten en kan invloed hebben op toekomstige programma's en/of beleid. een belangrijke partner hierin is kenniscentrum Tûmba. De samenwerking met hen wordt gecontinueerd en in 2025 zijn afspraken gemaakt dat zij één à twee keer per jaar naar het eiland komen om bijeenkomsten, workshops of cursussen te verzorgen. Dit wordt bekostigd vanuit de jaarlijkse subsidie die zij krijgen.

Verduurzaming gebouwde omgeving Gebouwen We stimuleren samen met de andere eilanden de verduurzaming van recreatiewoningen, maatschappelijke panden en oude en karakteristieke panden die vaak moeilijk te isoleren zijn. We werken de aanpak samen uit. We blijven energiecoaches inzetten die laagdrempelig voorlichting en advies kunnen geven. Energiearmoede Om energiearmoede te verminderen bieden we eigenaren van woningen beneden een bepaalde WOZ-waarde financiële ondersteuning aan om hun woning te isoleren. Dat doen we met het Nationaal Isolatie Programma. Mensen tot een bepaalde inkomensgrens kunnen ook nog een extra subsidie van de provincie krijgen. We brengen de regeling om oude koelkasten en ander witgoed om te ruilen voor moderne, energiezuinige apparaten weer onder de aandacht. Warmteprogramma We gaan de transitievisie warmte herschrijven. Eind 2026 leveren we een actuele versie op in de vorm van een Warmteprogramma. Daarin wordt beschreven hoe woningen in de toekomst zullen worden verwarmd en wanneer we dat in gang gaan zetten. De uitkomsten van het onderzoek naar een warmtenetwerk op West, dat eind 2025 wordt afgerond, worden daarin meegenomen.

Gemeente Terschelling

59

Begroting 2026 Mobiliteitsvisie We stellen een mobiliteitsvisie op waarin we keuzes maken op het gebied van o.a. duurzamere brandstoffen, autogebruik, inrichting van wegen, maximumsnelheid en uitstoot van fijnstof.

We doen het samen We participeren actief in de programmalijnen duurzame energie en circulaire economie van de Regiodeal Waddeneilanden. Klimaatadaptatie Terschelling en haar bewoners hebben nu al te maken met klimaatverandering. Als gemeente willen we in 2026 samen met inwoners, bedrijven en organisaties in gesprek om klimaatverandering zoveel mogelijk tegen te gaan. Tegelijkertijd willen we samen zoeken naar de beste manier om ons aan te passen aan de gevolgen ervan. Netcongestie De netcongestie zal ons zeker tot 2035 beperken in de mogelijkheden van de energietransitie. In opdracht van de gemeente zal een speciale regisseur ons helpen bij het vinden van oplossingen ‘achter de meter’. We werken samen met de andere eilanden, de provincie en de netbeheerder Liander aan een toekomstbestendig netwerk van kabels en leidingen. Opwek van duurzame energie ondersteunen we binnen de regels van gemeente, provincie en rijk.

Eigen huis op orde Als gemeente moeten we zelf het goede voorbeeld geven. We werken verder aan het verduurzamen van ons eigen vastgoed volgens plan. We stellen criteria op voor duurzame inkoop en gaan daarnaar handelen. We verminderen onze mondiale voetafdruk. Dat doen we ook door onze eigen werknemers bewuster van hun eigen handelen te maken en te stimuleren om zuiniger om te gaan met energie en materialen.

Kringlopen sluiten In 2026 gaan we verder met het sluiten van kringlopen in onder andere de bouw, de recreatiesector en de voedselketen. Dit doen we met projecten als 'eten van eigen bodem', het hergebruik van bouwmaterialen en het stimuleren van het gebruik van eilander hout. We houden bij de plannen voor herbouw en nieuwbouw - zoals die van 't Schylger Jouw - zoveel mogelijk rekening met hergebruik van oude materialen en het water- en energieverbruik.

Afvalverwerking, milieustraat en ondergronds Inzameling

60

Gemeente Terschelling

Begroting 2026 Voor het inzamelen van de huishoudelijke fractie, het verwerken van deze afvalstromen en de straatreiniging op Terschelling heeft de gemeente een lopende overeenkomst met Omrin. De geraamde kosten voor 2026: €1.250.000. Samen met Omrin worden in 2026 en de volgende jaren ook acties opgepakt die een betere aansluiting vinden bij ons circulairiteitsdoelstellingen / -beleid. We kijken naar de toekomst van de afvalinzameling op Terschelling, zoals uitbreiding van ondergrondse containers in de kernen, en stellen daar een voorstel voor op, zodat we met gespreide investeringen ook in de toekomst kunnen blijven voldoen aan de landelijke duurzaamheidseisen. Korte termijn optimalisatie milieustraat Zo willen we de milieustraat gefaseerd herinrichten met als doel: een veiligere inrichting en de mogelijkheid om minstens vijf extra deelstromen (harde kunststoffen, hout, piepschuim etc.) voor te kunnen scheiden. Voor de gemeente levert dit ook betere prestatiecijfers op die van ons verwacht worden (verplicht) vanuit het Rijk. De geschatte kosten voor 2026: €150.000. Voor het dekken van deze investeringskosten wordt een raadsvoorstel opgesteld.

Groot onderhoud Milieustraat Naast de korte termijn actie met de uitbreiding van de afvalscheiding met 5 deelstromen, heeft de milieustraat op Terschelling een renovatie nodig. De Milieustraat is aan het einde van zijn levensduur. De noodzaak voor de renovatie is reden om ook te kijken naar de functionaliteit van de milieustraat. met een herinrichting van de straat kunnen we zorgdragen voor meer ruimte en een betere voorscheiding van verschillende deelstromen en een betere routing op de milieustraat. De renovatie/herinrichting sluit aan op het streven naar een meer circulair afvalbeleid. In samenspraak met Omrin wordt een plan opgesteld voor de renovatie. Dit plan wordt voorgelegd aan de gemeenteraad.

Riolering, beschermen volksgezondheid en het milieu Om de volksgezondheid te beschermen wordt het stedelijk afvalwater ingezameld en getransporteerd naar de afvalwaterzuiveringsinstallatie. Door de riolering goed te onderhouden wordt de kans dat de bevolking in contact komt met stedelijk afvalwater geminimaliseerd. Het milieu wordt beschermd door lozingen van afvalwater in het grond- en oppervlaktewater te beperken. Daarnaast wordt waar mogelijk het afvalwater gescheiden van het regenwater.

Plaagdierbestrijding Om gezonde populaties van grondbroeders op het eiland te behouden en de volksgezondheid van de Terschellingers te waarborgen, zetten we ook in 2026 actief in op de bestrijding van plaagdieren, waaronder de bruine rat. In 2026 is hiervoor een budget gereserveerd van €25.000.

Gemeente Terschelling

61

Begroting 2026

Toekomst bestendig stedelijk watersysteem Toekomst bestendig stedelijk watersysteem De resultaten van de inspecties die in 2025 worden afgerond worden in 2026 gebruikt voor het opstellen van masterplannen om de riolering toekomstbestendig te maken. Hiervoor worden hydrodynamische modellen gebouwd van het stedelijk watersysteem. Met de modellen wordt getoetst of de capaciteit van de riolering voldoende is of moet worden vergroot. In de plannen gaan we per kern beschrijven hoe het stedelijk (afval)watersysteem er in 2080 uit moet komen te zien.

Beleidsindicatoren Volksgezondheid en Milieu Omvang huishoudelijk restafval (kg/inwoner) Hernieuwbare elektriciteit (in %) Bron: Waarstaatjegemeente.nl

2023

2022

334

334

n.b.

18,4

Financiën Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000

Exploitatie Lasten 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Baten 7.1 7.2 7.3 7.4

62

Taakveld

2026

2027

2028

2029

Volksgezondh eid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaats en en crematoria

-461

-305

-316

-316

-2.368 -1.270 -420 -20

-1.044 -1.301 -433 -20

-1.138 -1.326 -447 -20

-1.232 -1.352 -447 -20

-4.539

-3.103

-3.247

-3.367

59

0

0

0

2.547 1.290 195

1.223 1.321 195

1.317 1.346 195

1.411 1.372 195

Volksgezondh eid Riolering Afval Milieubeheer

Gemeente Terschelling

Begroting 2026

7.5

Mutaties reserves Toevoeginge n 7.10

Onttrekkinge n 7.10

Taakveld Begraafplaats en en crematoria

Mutaties reserves

Mutaties reserves

Saldo programma 7

2026 11

2027 11

2028 11

2029 11

4.102 -437

2.750 -353

2.869 -378

2.989 -378

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0 0 -437

0 0 -353

0 0 -378

0 0 -378

Taakveld 7.2 Riolering De ramingen onder zowel de lasten als de baten zijn verhoogd om invulling te kunnen geven aan de ambities uit het Water- en Rioleringsprogramma 2025-2029. De baten hebben betrekking op onttrekkingen aan de voorziening rioolbeheer en opbrengsten uit de rioolheffing. Taakveld 7.3 Afval De baten hebben betrekking op opbrengsten afvalstoffenheffing, huuropbrengsten van de milieustraat en vergoedingen voor de inzameling van verpakkingsafval. Taakveld 7.4 Milieubeheer Het Rijk ondersteunt gemeenten in de uitvoering van de klimaat- en energieplannen met geld uit de CDOKE-regeling. Er wordt gewerkt aan een nieuwe regeling voor na 2025. Het Rijk heeft hier al budget voor gereserveerd. Omdat de verwachting is dat de middelen ook na 2025 beschikbaar worden gesteld, is het toegestaan om de baten alvast op te nemen in de begroting 2026 en het meerjarenperspectief 2027-2029. Voor Terschelling gaat het om een jaarlijkse raming van € 195.000.

Gemeente Terschelling

63

Begroting 2026

2.8 Volkshuisvest. RO en stedelijke vernieuwing Vanaf 2024 is gemeente Terschelling gaan werken conform de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging, wat een grote impact zal hebben op de organisatie. Er zijn verschillende acties gepland, waaronder het opstellen van de Omgevingsvisie en het gebiedsdekkend omgevingsplan, het trainen van medewerkers en het opleiden van trainees en junioren tot volwaardige vergunningverleners. Daarnaast is er een ambitie om betaalbare woningen te realiseren, maar dit is afhankelijk van wet- en regelgeving, afspraken met WoonFriesland en marktomstandigheden. We werken aan het vernieuwen van de dienstverleningsovereenkomst voor verplichte basisregistraties.

Integrale Waterveiligheidsstrategie In het Deltaprogramma 2021 is opgenomen dat voor elk Waddeneiland een plan moet worden gemaakt voor waterveiligheid bij hoogwater en overstromingen, gebaseerd op het principe van meerlaagsveiligheid. Er is inmiddels voor elk eiland een (meerlaagse) veiligheidsstrategie opgesteld en een ambitieniveau gekozen waarbij uitgangspunt van schuilen, overleven en een basis voor herstel van de vitale infrastructuur is gekozen. Dit behelst het draaiende houden van nutsvoorzieningen en infrastructuur tijdens calamiteiten. Ook worden voorbereidingen getroffen voor een spoedig herstel van het eiland na afloop van de calamiteit. Om concreet invulling te geven aan het ambitieniveau zal er zo spoedig mogelijk (eind 2025) worden gestart met een uitvoeringsprogramma. Er is besloten om dit gezamenlijk op te pakken en vervolgens individueel uit te werken. Dit zal worden gedaan door de werkgroep Deltaprogramma Waddeneilanden (ambtelijk inhoudelijke vertegenwoordiging van de verschillende eilanden) waarbij een projectleider (ambtelijk) is aangesteld tot 2028. De uren hiervoor zullen via een DVO vastgelegd worden.