12.c. Begroting 2026 def.
Tekst van het document
Begroting 2026
Gemeente Terschelling
Begroting 2026
Inhoudsopgave Voorwoord en leeswijzer ........................................................................................................................ 5 1. Hoofdlijnen.......................................................................................................................................... 7 1.1 Bestuurlijke hoofdlijnen .............................................................................................................. 13 1.2 Financiële hoofdlijnen ................................................................................................................. 15 2. Programma's ..................................................................................................................................... 26 2.0 Bestuur en Ondersteuning .......................................................................................................... 27 Financiën ....................................................................................................................................... 29 2.1 Veiligheid..................................................................................................................................... 32 Financiën .......................................................................................................................................
34 2.2 Verkeer, vervoer en waterstaat .................................................................................................. 36 Financiën ....................................................................................................................................... 39 2.3 Economie .................................................................................................................................... 41 Financiën ....................................................................................................................................... 42 2.4 Onderwijs .................................................................................................................................... 43 Financiën ....................................................................................................................................... 45 2.5 Sport, cultuur en recreatie .......................................................................................................... 46 Financiën ....................................................................................................................................... 49 2.6 Sociaal Domein............................................................................................................................
51 Financiën ....................................................................................................................................... 56 2.7 Volksgezondheid en milieu ......................................................................................................... 58 Financiën ....................................................................................................................................... 62 2.8 Volkshuisvest. RO en stedelijke vernieuwing ............................................................................. 64 Financiën ....................................................................................................................................... 67 3. Paragrafen ......................................................................................................................................... 68 3.1 Lokale heffingen .......................................................................................................................... 69 Toelichting per belastingsoort ...................................................................................................... 72 Lokale belastingdruk .....................................................................................................................
80 Uitvoering Wet WOZ ..................................................................................................................... 83 Kwijtscheldingsbeleid.................................................................................................................... 84 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................................ 85 Gekwantificeerde risico's .............................................................................................................. 86 Niet-gekwantificeerde risico's ...................................................................................................... 89 Weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen .......................................................................... 91 Financiële kengetallen .................................................................................................................. 93 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................... 97
2
Gemeente Terschelling
Begroting 2026 Openbaar groen ............................................................................................................................ 98 Beheer en onderhoud wegen ..................................................................................................... 101 Riolering ...................................................................................................................................... 104 Gebouwen ................................................................................................................................... 106 Haven .......................................................................................................................................... 109 3.4 Financiering ............................................................................................................................... 114 Wet FIDO & Kasgeldlimiet........................................................................................................... 115 Renterisiconorm & leningportefeuille ........................................................................................ 116 Schatkistbankieren ......................................................................................................................
118 Financieringspositie .................................................................................................................... 119 Omslagrente................................................................................................................................ 120 3.5 Bedrijfsvoering .......................................................................................................................... 121 3.6 Verbonden partijen ................................................................................................................... 122 Dienst (SozaWe) Fryslân ............................................................................................................. 124 Centrumregeling Sociaal Domein Friesland (SDF) ...................................................................... 125 Fryske Utfieringstsjinst Miljeu & Omjouwing ............................................................................. 126 Veiligheidsregio Fryslân .............................................................................................................. 127 GR De Waddeneilanden .............................................................................................................. 128 Welstandszorg Hûs en Hiem .......................................................................................................
129 Afvalsturing Friesland en Fryslân Miljeu Noardwest .................................................................. 130 Kredietbank Nederland ............................................................................................................... 131 N.V. Bank Nederlandse Gemeenten ........................................................................................... 132 Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) ........................................................................ 133 Vereniging van Friese Gemeenten .............................................................................................. 134 Coöperatie Openbare Verlichting en Energie Fryslân................................................................. 135 Stichting Waddenhaven Terschelling.......................................................................................... 136 Stichting beheer Schoolgebouwen ............................................................................................. 137 3.7 Grondbeleid .............................................................................................................................. 138 3.8 Openbaarheidsparagraaf Begroting 2026.................................................................................
139 3.9 Geprognosticeerde balans ........................................................................................................ 140 3.10 Personele lasten ...................................................................................................................... 142 4. Bijlagen ............................................................................................................................................ 145 4.1 Uitgangspunten programmabegroting 2026 - 2029 ................................................................. 146 4.2 Baten en lasten per grootboeknummer ................................................................................... 148 4.3 Meerjareninvesteringsbegroting 2026 - 2029 .......................................................................... 154 4.4 Leningoverzicht ......................................................................................................................... 156 4.5 Staat van reserves en voorzieningen ........................................................................................ 157 4.6 Verdeling toeristenbelasting ..................................................................................................... 159
Gemeente Terschelling
3
Begroting 2026 4.7 EMU-saldo ................................................................................................................................. 161 4.8 Begrippenlijst begroting 2026 ................................................................................................... 162
4
Gemeente Terschelling
Begroting 2026
Voorwoord en leeswijzer Voorwoord Deze begroting is alweer de laatste van de lopende bestuursperiode. Het gros van de Nederlandse gemeenten heeft grote moeite een sluitende begroting te presenteren. Dat geldt ook voor de gemeente Terschelling. We hebben eerder al besloten extra te investeren in het havengebied, in het onderhoud van onze kapitaalgoederen (wegen, gebouwen, riolering, groen), in onderwijs (nieuwbouw Schylger Jouw) en in onze ambtelijke organisatie (Talent Lokaal Centraal). Al die uitgaven moe(s)ten natuurlijk wel een plek krijgen in onze begroting. Met ‘passen en meten’ en een aantal bezuinigingsvoorstellen is het gelukt een begroting te presenteren die aan de eisen van de wet en de provinciale toezichthouder en aan die van onszelf voldoet, maar veel vrije beleidsruimte is in de begroting niet meer aanwezig. Wij hopen dat de gemeente Terschelling de komende jaren ook in financieel opzicht in rustiger vaarwater terecht zal komen en dat extra lastenverhogingen de komende jaren beperkt kunnen worden. Wij denken daarvoor een goede basis te hebben gelegd. Voor dit moment wensen we uw raad een goede vergadering over deze begroting toe. Het college van burgemeester en wethouders,
De wnd. Burgemeester,
Secretaris/directeur,
Mr. R.S. Cazemier
H.M. de Jong
Leeswijzer Begroting 2026 (inclusief meerjarenraming 2027-2029) gemeente Terschelling Via de tegels hieronder navigeer je door de hoofdindeling. Op de volgende wijze vind je makkelijker wat je zoekt: • • • • • •
Onder het kopje Hoofdlijnen vind je de inleiding en een overzicht van de belangrijkste financiële resultaten. Onder het kopje Programma's vind je de programma's. Per programma staat aangegeven wat we willen bereiken, wat we daarvoor gaan doen en wat het gaat kosten. Onder het kopje Paragrafen vind je de door het BBV voorgeschreven verplichte paragrafen en een tweetal toegevoegde, niet verplichte, paragrafen. De pijlen rechtsboven, naast de paginanummering, kun je gebruiken om door de achtereenvolgende pagina's te bladeren. Gebruik de zoekfunctie rechtsboven om snel specifieke informatie over een onderwerp te vinden. Met de link onderaan de pagina kun je de originele pdf van de Begroting 2026 downloaden.
Gemeente Terschelling
5
Begroting 2026 Behandeling in de raad van de gemeente Terschelling: Behandeling Begroting 2026 Via de link hierboven kom je rechtstreeks op de website van de gemeenteraad van Terschelling. Daar vind je 10 dagen voor behandeling van de begroting in de Raadsvergadering alle bijbehorende stukken, zoals het raadsvoorstel, het raadsbesluit en de begroting zelf. Via Terschelling TV is de behandeling van de Begroting 2026 live te volgen op 5 november 2025 vanaf 19:00 uur.
6
Gemeente Terschelling
Begroting 2026
1. Hoofdlijnen Inleiding Bij een beoordeling van de financiële positie van onze gemeente is duidelijk, dat de noodzakelijke investeringen in de bereikbaarheid van ons eiland c.q. in de ontwikkeling van ons havengebied daarin centraal staan. Er is al een aantal miljoenen geïnvesteerd in het op orde houden en krijgen van het havengebied, maar bij het opstellen van deze begroting weten we nog niet precies wat er in financiële zin op ons afkomt als het om de volledige vervanging en renovatie van de haven gaat. We weten wel dat er nog forse investeringen gedaan moeten worden om de haven (weer) goed bereikbaar te krijgen. De raad zal daarover naar verwachting in december 2025 een belangrijk besluit nemen, maar op dit moment is nog onzeker of we daarbij (financiële) ondersteuning kunnen verwachten van hogere overheden. Als één van de kleinste gemeenten van het land zal het voor ons niet mogelijk zijn de noodzakelijke investeringen in het havengebied op een volledig verantwoorde wijze volledig zelfstandig te financieren. Bij het vorenstaande moet aangetekend worden, dat we ook andere uitdagingen hebben. Zo heeft de raad besloten de 50-jaar oude Schylger Jouw in Midsland door nieuwbouw te vervangen en zijn beheerplannen vastgesteld voor het onderhoud van onze kapitaalgoederen (gebouwen, riolering, wegen en groen).
Op zichzelf is het goed dat we als gemeente op alle fronten kunnen beschikken over actuele beheerplannen. Daarmee weten we waar we wat dat betreft aan toe zijn. Maar duidelijk is ook dat de uitvoering van deze beheerplannen gepaard zal gaan met flinke uitgaven. We noemen ook nog speciaal de investeringen die we willen doen in het oppervlaktewatersysteem, het op orde brengen en in stand houden van een goed functionerend watersysteem in het buitengebied (duikers, sloten en greppels), waar de gemeente een belangrijke rol in heeft. Vanzelfsprekend heeft de begroting ook betekenis voor de lasten die we opleggen aan onze inwoners en bedrijven. Als het om de Onroerende Zaakbelasting gaat dan houden we vast aan de wens van de raad ons te beperken tot een trendmatige verhoging (inflatie volgens het meest actuele cijfer van de CPI-index). In de begroting zijn tevens lastenverhogingen verwerkt voor de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. Daarbij stuitten we op het dilemma, dat we enerzijds zouden willen kiezen voor kostendekkende tarieven, maar anderzijds de lastenstijging ook bij deze heffingen zouden willen beperken tot de cpi-index. In beide gevallen gaat het om door de raad vastgestelde uitgangspunten. In de begroting hebben we, zoals aangekondigd in de Kadernota 2026-2029, ook een aantal bezuinigingsvoorstellen opgenomen (zie pagina 15).
Dat was/is noodzakelijk om een sluitende begroting te presenteren. Voor 2026 gaat het in totaal om ruim een half miljoen euro. Tenslotte hebben we ook nog eens kritisch gekeken naar de ambities die we in de begroting voor 2025 hebben uitgesproken (zie hieronder). Voor het realiseren van ambities zijn in de regel extra middelen nodig en daar ontbreekt het ons aan. Ambities, stand van zaken In de begroting voor 2025 hebben we 19 speerpunten benoemd. Het leek goed die nog eens de revue te laten passeren. 1. Personeel & Organisatie.
Gemeente Terschelling
7
Begroting 2026 In 2025 hebben we zwaar geïnvesteerd in onze ambtelijke organisatie door een flink aantal nieuwe medewerk(st)ers aan te stellen (eilanders!). Wij zijn ervan overtuigd dat we daar als gemeente de komende jaren de vruchten van zullen plukken. 2. Communicatie In 2024 is besloten eenmalig een extra impuls te geven aan het uitvoeren van het coalitieakkoord op het vlak van communicatie. Hiervoor is in dat jaar een budget beschikbaar gesteld van € 150.000 voor 2026. In praktijk wordt de uitvoering van het coalitieakkoord echter binnen de lopende budgetten voor communicatie opgevangen en kan het extra eenmalig beschikbaar budget van € 150.000 vrijvallen. Daarmee komt het communicatiebudget voor de jaren 2026 tot en met 2029 uit in lijn met de voorgaande jaren (2023-2025). In de kadernota 2026 zal worden bezien of, in relatie tot de Europese aanbesteding die recent gedaan is, nog aanpassing van het budget noodzakelijk is. De middelen worden breed ingezet voor open, laagdrempelige en begrijpelijke communicatie om zo transparantie, participatie en betrokkenheid van inwoners te bevorderen. De belangrijkste activiteiten zijn: • • • • • •
Publiekscommunicatie: Informatievoorziening via de website, sociale media, nieuwsbrieven en persberichten. Campagnes en voorlichting: Bijvoorbeeld rondom duurzaamheid, netcongestie, ecologisch maaibeheer, arbeidsmarktcommunicatie en toerisme. Crisiscommunicatie en handhaving: Voorlichting bij incidenten en beleidsacties zoals natuurbeheer en veiligheid. Participatie en burgerbetrokkenheid: Organisatie van informatieavonden, burgerpanels, nieuwsbrieven en enquêtes. Interne communicatie: Ondersteuning van organisatieontwikkeling en beleidsimplementatie. Strategisch communicatieadvies: Voor projecten zoals de herontwikkeling van de campus Dellewal en woningbouwinitiatieven.
Dit doen we omdat er sprake is van: 1. Toenemende complexiteit van gemeentelijke taken: Projecten zoals woningbouw, havenaanpak en onderwijsvernieuwing vragen om duidelijke en proactieve communicatie. 2. Verhoogde verwachtingen van inwoners: Transparantie, bereikbaarheid en participatie zijn kernwaarden van goed bestuur. 3. Professionalisering en digitalisering: De gemeente moet meegaan met moderne communicatietechnieken en -kanalen. 4. Wettelijke verplichtingen: Denk aan de Wet open overheid (Woo) en eisen rondom toegankelijkheid en inclusie. 5. Efficiëntie en effectiviteit: Goede communicatie voorkomt misverstanden, verhoogt draagvlak en versterkt de relatie tussen gemeente en samenleving.
3. Veiligheid We liggen op koers als het gaat om het bepalen van een definitieve locatie voor de bouw van een nieuwe brandweerkazerne voor West-Terschelling. In het najaar van 2025 zal de raad daaromtrent een voorstel worden gedaan.
8
Gemeente Terschelling
Begroting 2026 4. Ruimtelijke Ordening a. Campus Victoria. Op basis van een uitspraak van de raad is/wordt dit najaar een nieuwe procedure gestart waarbij het de intentie is grond en opstallen te verkopen aan een partij die op deze locatie zowel betaalbare woningen als onderwijs & onderzoek wil realiseren. b. Dellewal Wij wilden de raad in 2025 een voorstel doen tot het nemen van een formeel/concreet besluit over de toekomstige inrichting van de locatie Dellewal. Dat streven hebben wij nog steeds. c. Omgevingsvisie We willen de raad nog in 2025 een Omgevingsvisie aanbieden om die vervolgens ter inzage te kunnen leggen met het oogmerk de visie in 2026 door de raad te laten vaststellen. 5. Wonen Vanzelfsprekend blijft wonen een belangrijke prioriteit. We hebben concrete plannen voor Zuidermiede in Midsland, voor het CNL-terrein en op Halfweg. In de uitwerking van die plannen worden we vooral gehinderd door de stikstofproblematiek. In de toekomst gaat ons naar alle waarschijnlijk ook de netcongestie (stroom) parten spelen. We blijven erop mikken minimaal het met de provincie Friesland afgesproken aantal nieuw te bouwen woningen te realiseren (195). 6. Economische Zaken, Recreatie & Toerisme Aansluitend op de omgevingsvisie, die in 2025 afgerond wordt, zal worden toegewerkt naar een actuele notitie op het gebied van recreatie en toerisme.
Kort na de jaarwisseling zullen we de raad een voorstel doen over de vervanging van de riolering op het Brandarisplein en het opknappen van de omgeving aldaar. We hebben al eens melding gemaakt van het feit, dat we de komende jaren bij nader inzien de riolering in de Torenstraat nog niet hoeven te vervangen. In 2025 willen we een concept standplaatsenbeleid aan de raad aanbieden. Begin 2026 rapporteren wij over de van toilet- en douchemogelijkheden bij verschillende strandovergangen. 7. Havenontwikkeling Over de ontwikkelingen in het havengebied bent u als raad volledig geïnformeerd. Toegewerkt wordt naar een raadsbesluit over vervanging en renovatie in december 2025. In paragraaf 3 (onderhoud kapitaalgoederen) wordt de actuele situatie weergegeven. 8. Havenorganisatie. In 2025 is volgens plan één nieuwe havenorganisatie ontstaan onder de vlag van de nieuwe Stichting Waddenhaven Terschelling. 9. Landbouw
Gemeente Terschelling
9
Begroting 2026 We zijn er nog niet in geslaagd met de landbouw tot wederzijds genoegen afspraken te maken over het gebruik en het onderhoud van (polder)wegen en over het gemeentelijk maaibeleid. Dat zal in 2026 een vervolg moeten krijgen. De plannen om te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn de mest die op Terschelling geproduceerd wordt te vergisten, zijn in ontwikkeling. De provincie Friesland heeft zich positief getoond over deze plannen en er is zelfs sprake van samenwerking met het ministerie van LVVN. Als het project slaagt, kan biogas worden bijgemengd op het aardgasnet (circa 15% van het totale gasverbruik op Terschelling). 10. Onderhoud kapitaalgoederen. Zoals hiervoor reeds is aangegeven hebben we een flinke slag kunnen maken als het om de vaststelling van plannen voor het beheer van onze kapitaalgoederen gaat. Al onze plannen zijn actueel en voor wat betreft de financiële consequenties in de begroting verwerkt. 11. Verkeer/parkeren Voor wat betreft de parkeerproblematiek in West-Terschelling willen we in het najaar van 2025 een voorstel aan de raad aanbieden om daarna zo snel mogelijk concrete stappen te kunnen zetten. 12. Duurzaamheid Jaren geleden is de ambitie uitgesproken om in 2020 zelfvoorzienend te zijn als het om ons energieverbruik gaat. Dat is onhaalbaar gebleken.
In 2025 is duidelijk geworden, dat we waarschijnlijk nog tot 2035 geconfronteerd zullen blijven met de problematiek die ‘netcongestie’ wordt genoemd. Zoals eerdere aangekondigd is dat een reden om de vraag te stellen ‘wat kunnen we nog wel?’. Meer concreet wordt in dit verband wel gesproken over ‘oplossingen achter de meter’. Hoewel de problemen op dit moment nog niet levensgroot zijn, gaan we hier in 2026 samen met Liander, de provincie en eilander ondernemers zeker (verder) mee aan de slag. 13. Onderwijs Inmiddels kunnen we het volgende melden: • •
we hebben besloten een nieuwe school voor Voortgezet Onderwijs te bouwen in Midsland; naar verwachting kunnen we het Voortgezet Onderwijs per 1-1-2026 samen laten gaan met OVO-Noord, een grote scholengemeenschap in het Noorden van het land; • Per 1 januari 2026 vormen het bijzonder primair onderwijs (CVPOT) en het openbaar primair onderwijs (OPOT) een samenwerkingsstichting, na goedkeuring van de ALV van CVPOT op 15 september 2025 en de gemeenteraad voor wat betreft OPOT op 8 juli 2025. Alle nog te nemen stappen worden hiervoor in 2025 nog gezet. 14. Sport We blijven inzetten op het stimuleren van sport- en beweegactiviteiten. Met de voetbalverenigingen SC Terschelling en AVV hebben we nieuwe afspraken gemaakt over de wijze van onderhoud van de velden. Met voetbalclub AVV moeten we nog in overleg treden over wensen en mogelijkheden de accommodatie in Hoorn te verbeteren.
10
Gemeente Terschelling
Begroting 2026 15. Water In het najaar van 2025 is/zal de raad een voorstel worden gedaan over het nemen van maatregelen die moeten leiden tot het verbeteren van het oppervlaktewatersysteem. In 2026 zullen we een vervolg geven aan de in 2025 opgestarte ‘klimaatdialoog’ met als doel waar mogelijk te komen tot concrete, effectieve maatregelen. Samen met partners als Staatsbosbeheer en Wetterskip Fryslan, maar vooral met onze eigen inwoners en lokale ondernemers. 16. Afval Elders in deze begroting wordt een toelichting gegeven over de plannen die er zijn m.b.t. het inzamelen en verwerken van afval. In het kader van de Regiodeal loopt een onderzoek naar de mogelijkheden de afvalstromen op Terschelling in totaliteit te beperken, zodat de hoeveelheid restafval wordt teruggebracht. 17. Cultuur Het opstellen van een cultuurnota stellen we uit tot 2026 en zal als basis dienen voor het subsidiebeleid. Dat levert een besparing van de inzet van ambtelijke capaciteit die benodigd zou zijn voor het opstellen ervan. 18. Handhaving In augustus 2025 hebben wij een nieuwe beleidsnota Helder Handhaven vastgesteld. De raad heeft deze ter kennisname ontvangen. 19. Strandnotitie We zijn nog niet begonnen met het opstellen van een nieuwe strandnotitie.
Wij willen ons graag richten op het blijven faciliteren van het ‘bestaande gebruik’ van het strand en willen voorkomen, dat het opstellen van een notitie leidt tot averechtse effecten. Wij zullen ons in eerste instantie richten op het leveren van een goede, actieve bijdrage aan het opstellen van de nieuwe Natura 2000-beheerplannen voor de Noorzeekustzone (NZKZ) en de Waddenzee (WZ) door de Rijksoverheid. Financiële positie op termijn Wij zouden de nieuwe raad in 2026 graag de nodige financiële ruimte meegeven door ruime overschotten in de (meerjaren)begroting te presenteren. Het zal duidelijk zijn, dat dat er niet in zit. We zullen de handen ineen moeten slaan om te voorkomen, dat we de komende jaren zullen moeten besluiten waardevolle voorzieningen in onze lokale samenleving te beëindigen c.q. te sluiten. Als we verder vooruitkijken dan zien we, dat onze solvabiliteit vanaf 2029, onder invloed van noodzakelijke investeringen, sterk zal teruglopen. Vanaf 2029 zal de verhoging van kapitaallasten (= afschrijving + rente) een steeds zwaarder stempel drukken op onze begroting. Onze inzet zal er de komende jaren op gericht (moeten) zijn ons eigen vermogen op te krikken op momenten dat daartoe de mogelijkheid ontstaat.
Daarbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan onderschrijdingen op de begroting (onderhoud kapitaalgoederen), verkoopopbrengst onroerende zaken (stille reserves) en de incidentele opbrengst van de opvang van Oekraïners in gemeentelijke gebouwen die er in ieder geval ook in 2026 nog zal zijn.
Gemeente Terschelling
11
Begroting 2026
12
Gemeente Terschelling
Begroting 2026
1.1 Bestuurlijke hoofdlijnen Over Terschelling Terschelling is met in totaal 67.400 hectare één van de grootste gemeenten van Nederland. Dit komt doordat een groot deel van de Waddenzee, en daarbij het vogeleiland Griend, toebehoort aan het grondgebied van de gemeente Terschelling. Terschelling is met haar unieke sfeer, natuur en landschap erg in trek bij toeristen en daggasten. Naast een aantrekkelijke en veilige leefomgeving zijn de zee, toerisme en natuur belangrijke pijlers voor de economie van het eiland. Inwoners De bevolking van de gemeente Terschelling is, op 1 januari 2025, vastgesteld op 4923 inwoners. (Bron CBS)
Organogram gemeente Terschelling
Dit organogram geeft de huidige situatie weer. Mocht er een besluit genomen worden over de samenwerking/fusie tussen christelijk en openbaar primair onderwijs, dan zal het organogram hierop aangepast worden. Planning- en control cyclus 2026 De basis van de planning- en control cyclus is de vastgestelde (raad 26 februari 2025) Financiële Verordening. Op grond van artikel 190 van de Gemeentewet biedt het college van burgemeester en wethouders voor aanvang van het begrotingsjaar een ontwerpbegroting aan de gemeenteraad. Hierin staan ook de data waarin de gemeenteraad de jaarstukken, de Kadernota, de tussentijdse rapportages en de begroting met de meerjarenraming zal behandelen. Onderstaande tabel beschrijft de planning- en control cyclus van 2026. Deze cyclus is opgesteld aan de hand van de (voorlopige) vergaderagenda van de gemeenteraad en houdt rekening met de wettelijke verplichte data van vaststelling van de begroting en de jaarverantwoording.
Gemeente Terschelling
13
Begroting 2026 Product Jaarrekening 2025 Kadernota 2027 1e Bestuursrapportage 2026 Begroting 2027 2e Bestuursrapportage 2026
14
Commissie 19 mei 2026 16 juni 2026 19 mei 2026 27 oktober 2026 27 oktober 2026
Raad 2 juni 2026 30 juni 2026 2 juni 2026 10 november 2026 10 november 2026
Gemeente Terschelling
Begroting 2026
1.2 Financiële hoofdlijnen In dit hoofdstuk gaan we in op de cijfers, en beschrijven we hoe het geraamde resultaat voor 2026 is ontstaan. Het hoofdstuk geeft ook een overzicht van de meerjarige resultaten van de gehele begroting en de resultaten per programma in 2026. Daarbij beschrijven we ook de verwachte ontwikkelingen van het weerstandsvermogen. De financiële ontwikkelingen die leiden tot het voorliggende resultaat worden apart besproken. Tot slot geven we een toelichting op de incidentele baten en lasten. Financiële resultaten Resultaat begroting Het volgende overzicht biedt inzicht in de lasten en baten per programma en het begrotingssaldo voor en na verrekeningen met de reserves. Een gedetailleerd overzicht van de baten en lasten per grootboeknummer, per programma, is te vinden in de bijlage ''overzicht baten en lasten per grootboeknummer''. Baten en lasten per programma In € 1.000 Lasten 0. Bestuur en ondersteuning 1. Veiligheid 2. Verkeer, vervoer en waterstaat 3. Economie 4. Onderwijs 5. Sport,cultuur en recreatie 6. Sociaal Domein 7. Volksgezondheid en milieu 8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Totaal lasten Baten 0. Bestuur en ondersteuning 1. Veiligheid 2. Verkeer, vervoer en waterstaat
Gemeente Terschelling
2026
2027
2028
2029
-11.938
-11.920
-12.074
-14.324
-1.249 -4.128
-1.169 -4.240
-1.199 -4.356
-1.199 -4.047
-302 -4.288 -2.463
-277 -4.238 -2.345
-277 -4.605 -2.350
-277 -4.840 -2.372
-4.178
-4.229
-4.330
-4.330
-4.539
-3.103
-3.247
-3.367
-1.578
-1.628
-1.628
-1.578
-34.663
-33.149
-34.066
-36.334
18.015
18.027
18.004
18.226
59 1.239
59 1.166
59 1.249
59 1.258
15
Begroting 2026 Baten en lasten per programma 3. Economie 4. Onderwijs 5. Sport,cultuur en recreatie 6. Sociaal Domein 7. Volksgezondheid en milieu 8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Totaal baten Saldo van baten en lasten Onttrekkingen reserves Stortingen reserves Mutaties reserves Resultaat
5.738 3.613 354
6.009 3.613 357
6.292 3.613 362
6.591 3.613 366
770
770
715
715
4.102
2.750
2.869
2.989
920
325
330
335
34.810 147
33.076 -73
33.493 -573
34.152 -2.182
359
635
635
2.635
365
365
365
365
-6
270
270
2.270
141
197
-303
88
Op grond van artikel 189 Gemeentewet moet de gemeenteraad erop toe zien dat de begroting structureel in evenwicht is. In een begroting die in evenwicht is, worden structurele lasten - over de gehele periode van vier jaar - gedekt door structurele baten. Onderstaande tabel beschrijft het meerjarig structureel begrotingssaldo van 2026 tot en met 2029. Resultaten (meerjaren) begroting 20262029 in € 1.000 Saldo van baten en lasten Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Begrotingssaldo Waarvan incidentele baten en lasten
16
2026
2027
2028
2029
147
-73
-573
-2.182
-6
270
270
2.270
141 -88
197 -72
-303 552
88 -89
Gemeente Terschelling
Begroting 2026 Resultaten (meerjaren) begroting 20262029 Structureel begrotingssaldo
229
269
-855
177
Incidentele baten en lasten zorgen ervoor dat het structureel begrotingssaldo fluctueert. In 2026, 2027 en 2029 zijn ze positief, maar voor 2028 wordt een tekort geraamd. Dit is binnen de uitgangspunten acceptabel (eerste en laatste jaar positief) en de structurele begroting sluitend en daarmee in evenwicht. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen beschrijft het vermogen van de gemeente om eventuele calamiteiten financieel op te vangen. Het weerstandsvermogen wordt bepaald door de benodigde weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. Op grond van bovenstaande resultaten ontstaat het volgende beeld van de ontwikkeling van de Algemene reserve: Algemene reserve in € 1.000 Stand per 1 januari Toevoeging/onttrekking: geraamd resultaat Stand per 31 december
2026 3.746 141
2027 3.887 197
2028 4.084 -303
2029 3.781 88
3.887
4.084
3.781
3.869
Onderstaande tabel beschrijft het weerstandsvermogen. Uit de tabel blijkt dat de algemene reserve de komende jaren boven de door de raad vastgestelde minimale weerstandscapaciteit komt. Weerstandscapaciteit in € 1.000 Stand algemene reserve per 31 december Stand reserve recreatie per 31 december Totale stand reserves per 31 december Minimaal benodigde weerstandscapaciteit Overschot/tekort weerstandscapaciteit
2026
2027
2028
2029
3.887
4.084
3.781
3.869
160
160
160
160
4.047
4.244
3.941
4.029
3.768
3.842
3.881
3.920
279
402
60
109
In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing worden de mutaties e.d. nader uit- en toegelicht.
Gemeente Terschelling
17
Begroting 2026 Solvabiliteit Solvabiliteit is een belangrijke financiële maatstaf die aangeeft in hoeverre een gemeente in staat is om aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Deze verhouding wordt berekend door het eigen vermogen te delen door het totale vermogen van de gemeente. Een hoge solvabiliteit geeft aan dat een gemeente meer eigen vermogen heeft dan vreemd vermogen, wat betekent dat het minder afhankelijk is van externe financiering. De provincie vraagt van elke gemeente een gezond solvabiliteitspercentage aan te houden van minimaal 20%. Wanneer de solvabiliteit daalt onder de 20%, zal de provincie niet direct overgaan naar preventief toezicht, maar zal ze in haar jaarlijkse beoordelingsbrief hier wel een opmerking over in opnemen. De Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) kijkt ook naar de solvabiliteit van de gemeente. Zij doen dit achteraf door middel van de jaarrekening. Wanneer uit de jaarrekening blijkt dat de solvabiliteit onder de 20% daalt, zal de BNG daarover in contact treden met de gemeente. In deze begroting is het weerstand tot 2028 boven de norm. Daarna zullen door de onder andere toename investeringen de solvabiliteit afnemen. Voor 2029 is dit wel een aandachtspunt. Recentelijk hebben de Waddeneilanden een regiodeal van maar liefst 36 miljoen euro weten binnen te halen. Dit bedrag is bedoeld om de eilanden te ondersteunen bij verschillende projecten.
Op dit moment wordt er onderzoek gedaan naar de beste manier om dit bedrag in te zetten. Het is van groot belang dat deze beslissing zorgvuldig wordt genomen, zodat de eilanden het maximale uit deze regiodeal kunnen halen. De vrijgekomen gelden uit deze regiodeal kunnen worden ingezet als financiering voor toekomstige investeringen. Hierdoor zal er een verlichting van de druk op de solvabiliteit ontstaan. Op dit moment is er geen formele, concrete toezegging aanwezig van gelden aan de projecten van de gemeente Terschelling. Hierdoor kunnen we in de begroting nog geen gelden opnemen van de regiodeal.
Financiële ontwikkelingen Deze begroting bouwt voort op de in juli vastgestelde Kadernota 2026. In de volgende tabel zijn de financiële uitkomsten van de begroting 2026 uitgewerkt. Met uitzondering van 2028 is sprake van positieve begrotingsresultaten. Om dit te realiseren zijn bezuinigingen opgenomen die verderop in dit hoofdstuk worden toegelicht. Opbouw Begroting 2026-2029 in € 1.000 Uitgangspunt primitieve begroting 2025 Wijzigingen 2e bestuursrapportage 2024 Resultaat na 2e bestuursrapportage 2024
18
2026
2027
2028
2029
387
826
529
529
-44
-8
38
38
343
818
567
567
Gemeente Terschelling
Begroting 2026 Opbouw Begroting 2026-2029 Wijzigingen Kadernota 2026 Verwerkte scenario's Kadernota 2026 Resultaat na Kadernota 2026 Nieuwe ontwikkelingen Aanpassingen o.b.v. Begrotingscirculaire Provincie Fryslân Bijstelling bestaande budgetten Bezuinigingen Resultaat begroting 2026
-607
-1.009
-1.536
-1.328
420
591
852
1.130
156
400
-117
369
-933
-1.005
-970
-897
425
425
425
425
-127
-153
-171
-189
620 141
530 197
530 -303
380 88
Na vaststelling van de Kadernota 2026 zijn er nieuwe ontwikkelingen die het financieel meerjarenperspectief beïnvloeden. Deze ontwikkelingen zijn opgenomen in onderstaande tabel. Nieuwe ontwikkelingen NA behandeling Kadernota 2026 in € 1.000 Wegenbeheerplan kapitaallasten Wegenbeheerplan onderhoud (dotatie voorziening) Buitengewoon onderhoud oppervlaktewatersysteem Buitengewoon onderhoud waterwegen (kapitaallasten) Verlagen opbrengsten leges WABO (conform verordening) Handhaving veiligheid Afvalinzameling en verwerking Afvalstoffenheffing naar 100% kostendekkend Onderhoud riolering conform WRP 2025-2029
Gemeente Terschelling
2026
2027
2028
2029
-
-150
-150
-150
-470
-470
-470
-470
-302
-229
-199
-131
-5
-5
-5
-5
-156
-151
-146
-141
-20 -27
-20 -28
-20 -28
-20 -54
47
48
48
74
-1.607
-132
-363
-369
19
Begroting 2026 Nieuwe ontwikkelingen NA behandeling Kadernota 2026 Dekking uit voorziening rioolbeheer en rioolheffing Totaal
1.607
132
363
369
-933
-1.005
-970
-897
Wegenbeheerplan De gemeenteraad heeft recent de wegcategorie en de gewenste kwaliteitsniveaus vastgesteld voor alle wegen en paden in beheer bij de gemeente Terschelling. De vastgestelde uitgangspunten zijn ook opgenomen in het nieuwe Wegenbeheerplan. In de afgelopen jaren is de personele bezetting op orde gebracht en is inzicht verkregen in de actuele staat van de kapitaalgoederen. Met het op orde brengen van de areaalgegevens, het inrichten van het beheersysteem en het vastleggen van de beheeruitgangspunten is een solide basis onder het beheer van de kapitaalgoederen gelegd. De komende beheerperiode staat in het teken van de uitvoering van de onderhoudswerkzaamheden en waar nodig het bijstellen van beleidsuitgangspunten. Buitengewoon onderhoud oppervlaktewatersysteem Extra middelen voor het verbeteren van het oppervlaktewatersysteem. De vijf hoofdactiviteiten zoals beschreven in het plan van aanpak voor het buitengewoon onderhoud oppervlaktewatersysteem bestaan uit: 1. Inventariseren van het duikerareaal inclusief kwaliteitsbeoordeling, 2. Het vervangen of repareren van de kwalitatief slechte duikers, 3. Wegwerken achterstallig onderhoud: Het op diepte brengen van de schouwwateren en verbeteren van de doorstroming van de duikers, 4. Het herontwerpen van het oppervlaktewatersysteem en het herstellen van overig water op probleemlocaties (Hoorn, Oosterend) en 5.
Het opstellen van een integraal waterplan. Verlagen opbrengsten WABO Naar aanleiding van de reële opbrengsten in 2025 is de raming van de opbrengsten van leges omgevingsvergunningen neerwaarts bijgesteld Handhaving De vraag naar gemeentelijke handhaving op Terschelling is de afgelopen jaren structureel toegenomen. Enerzijds doordat de politie zich in toenemende mate terugtrekt naar haar kerntaken, anderzijds door een duidelijke toename in gemeentelijke prioriteiten op het gebied van leefbaarheid, veiligheid en openbare orde. Het budget wordt verhoogd om de continuïteit en kwaliteit van toezicht en handhaving te waarborgen. Afvalinzameling en verwerking De begrotingsbedragen voor afvalinzameling en -verwerking zijn aangepast aan de dienstverleningsovereenkomst met de Omrin. Afvalstoffenheffing Het streven is om bij de afvalstoffenheffing 100% kostendekkend te zijn.
20
Gemeente Terschelling
Begroting 2026 Onderhoud riolering conform WRP 2025-2029 en dekking uit voorziening rioolbeheer en rioolheffing De ramingen van de onderhoudskosten riolering zijn voor de jaren 2026 tot en met 2029 verhoogd om invulling te kunnen geven aan de ambities uit het WRP 2025-2029. De baten zijn eveneens verhoogd; de hogere onderhoudskosten worden gedekt uit onttrekkingen aan de voorziening rioolbeheer en uit opbrengsten rioolheffing.
Aanpassingen o.b.v. begrotingscirculaire Provincie Fryslân Ieder jaar ontvangen we van de provincie de zogenaamde begrotingscirculaire. Hiermee informeren zij ons over actuele onderwerpen en geven duidelijkheid over de manier waarop zij de begroting en meerjarenraming als toezichthouder beoordelen. De volgende drie mutaties zijn ontleend aan de inhoud van de begrotingscirculaire. Aanpassingen o.b.v. Begrotingscirculaire Provincie Fryslân in € 1.000 2026 BTWCompensatiefonds (BCF) Eigen bijdrage sociaal domein Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE) Totaal
2027
2028
2029
116
116
116
116
114
114
114
114
195
195
195
195
425
425
425
425
BTW- Compensatiefonds In de huidige onzekere tijden waarbij gemeenten kampen met meerjarige tekorten is het reëel dat gemeenten in hun begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 rekening houden met (een deel van) de beschikbare ruimte onder het plafond van het BTW-compensatiefonds (BCF). Na de jaarafrekening van het BCF vloeit het niet bestede deel onder het plafond via de algemene uitkering terug naar de gemeenten. Door hier in de begroting al rekening mee te houden, kan het nemen van pijnlijke bezuinigingsmaatregelen worden verminderd. Eigen bijdrage sociaal domein Het kabinet is van plan om voor een aantal voorzieningen binnen de Wmo een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in te voeren. Nu geldt voor deze voorzieningen nog het abonnementstarief. Het Rijk verwacht dat de invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage de druk op het gebruik van Wmo-voorzieningen verlaagt. Daardoor zou de Wmo voor gemeenten langer betaalbaar blijven. De inkomensafhankelijke bijdrage leidt tot hogere opbrengsten voor de gemeente dan de huidige raming op basis van het abonnementstarief.
Gemeente Terschelling
21
Begroting 2026 Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE) Gemeenten spelen een belangrijke rol in de uitvoering van de klimaat- en energieplannen. Het kabinet ondersteunt gemeenten hierbij met geld uit de CDOKE-regeling. Er wordt gewerkt aan een nieuwe regeling voor na 2025. Het Rijk heeft hier al budget voor gereserveerd. Omdat de verwachting is dat de middelen ook na 2025 beschikbaar worden gesteld, is het toegestaan om de middelen alvast op te nemen in de begroting 2026 en het meerjarenperspectief 2027-2029. Bijstelling bestaande budgetten
in € 1.000 2026 Representatiekosten (P0) Indexering bijdrage en huur zwembad (P5) Installaties zwembad (kap lst) (P5) Aanpak Milieustraat (kap lst - nog geen besluit) (P7) Verhogen huur milieustraat voor dekking (P7) Rattenbestrijding (P7) Totaal
2027
2028
2029
-11
-11
-11
-11
-91
-107
-125
-143
-
-10
-10
-10
-
-7
-7
-7
-
7
7
7
-25
-25
-25
-25
-127
-153
-171
-189
Representatiekosten Deze begrotingspost is vanwege het achterblijven van jaarlijkse indexeringen niet langer toereikend en dient te worden aangepast. Indexering bijdrage en huur zwembad Aanpassing van de begrotingspost van het zwembad vanwege de indexering van de gemeentelijke bijdrage en huur van het zwembad met de cpi voor accommodaties. Installaties zwembad Per 1 januari 2025 moeten zwembaden in Nederland voldoen aan de wetgeving van de Omgevingswet BAL artikel 15.16. Dit artikel gaat over de kwaliteitseisen van het zwembadwater en de bijbehorende parameters. Op dit moment voldoet Optisport op Terschelling niet aan deze eisen. Indien er bij drie opeenvolgende controles blijkt dat de parameters overschreden worden, zal het zwembad moeten sluiten. Om te voldoen aan de nieuwe wettelijke eisen ten aanzien van limieten voor chloraat (nieuwe parameter, maximaal 30 mg/L), bicarbonaat (van minimaal 30 mg/L naar minimaal 40 mg/L) en gebonden chloor (van 1,0 mg/L naar 0,6 mg/L), is een drietal installaties nodig. De totale kosten voor deze installaties bedragen € 160.000 exclusief btw.
22
Gemeente Terschelling
Begroting 2026 Bezuinigingen Bij het onderzoeken van de bezuinigingsmogelijkheden hebben we ons primair gericht op het realiseren van bezuinigingen die geen direct merkbaar effect hebben voor onze inwoners. Daarbij hebben we ons specifiek gericht op begrotingsposten die in de voorbije jaren een onderschrijding van de geraamde uitgaven lieten zien. Om een sluitende begroting te kunnen presenteren zijn de volgende bezuinigingen opgenomen.
in € 1.000 2026 Volkshuisvesting (K) regulier (P8) Volkshuisvesting (K) Prioriteitenlijst (P8) Duurzaamheid (P7) Besparing budget bevordering toerisme (P3) Tegemoetkoming uitwonende studerenden (P4) Maatschappelijke dienstverlening (P6) Sociale werkvoorziening (P6) Omgevingswet (P8) Rampenbestrijding (P1) Totaal
2027
2028
2029
100
50
50
100
240
200
200
-
100
100
100
100
75
75
75
75
30
30
30
30
10
10
10
10
25
25
25
25
30
30
30
30
10
10
10
10
620
530
530
380
Volkshuisvesting Besparingen op de budgetten van de prioriteitenlijst en een deel van het reguliere budget van volkshuisvesting zijn in de (meerjaren)begroting verwerkt. Duurzaamheid Op het gebied van duurzaamheid ontvangt de gemeente diverse specifieke uitkeringen waardoor een structurele besparing op het reguliere budget verantwoord wordt geacht. Overige besparingen Wij hebben de huidige budgetten met de stofkam doorgenomen en daarbij in acht gehouden dat de besparingen geen negatieve invloed mogen hebben op onze dienstverlening. Om besparingen in te kunnen boeken in deze begroting is een overzicht opgesteld van alle begrotingsposten met het
Gemeente Terschelling
23
Begroting 2026 beschikbare budget en de uiteindelijke realisatie van de laatste drie jaren. Uit dit overzicht is gebleken dat bij een aantal begrotingsposten een structurele verlaging kan worden doorgevoerd zonder pijnlijke maatregelen. Het gaat om de posten bevordering toerisme (€75.000), tegemoetkoming uitwonende studerenden (€ 30.000), maatschappelijke dienstverlening (€ 10.000), sociale werkvoorziening (€ 25.000), omgevingswet (€ 30.000) en rampenbestrijding (€ 10.000).
Overzicht van de incidentele baten en lasten Op grond van artikel 189 Gemeentewet moet de gemeenteraad erop toe zien dat de begroting structureel in evenwicht is. In een begroting die in evenwicht is, worden de structurele lasten - over de gehele periode van vier jaar - gedekt door structurele baten. Om vast te stellen dat sprake is van structureel evenwicht is het belangrijk te begrijpen welk deel van de baten en lasten structureel zijn, en welke baten en lasten incidenteel zijn. De onderstaande tabellen beschrijven de incidentele baten en lasten in het meerjarenperspectief. Het onderscheid tussen incidenteel en structureel is niet altijd even duidelijk. Het BBV hanteert de richtlijn dat wanneer de tijdelijke baten of lasten ‘eindig’ zijn, zij een incidenteel karakter hebben. Onttrekkingen en toevoegingen van en aan reserves worden altijd als incidenteel aangemerkt. Incidentele baten Specificatie incidentele baten In € 1.000 Onttrekkingen reserves Verkoop onroerend goed Totaal incidentele baten
Taakveld 0.10 8.3
2026 359
2027 635
2028 917
2029 2.635
600
-
-
-
959
635
917
2.635
Onttrekkingen reserves Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves worden altijd als incidenteel beschouwd. Dit is alleen niet het geval als het (onder voorwaarden) om financieringsreserves en dekkingsreserves gaat, of om onttrekkingen uit de daartoe toereikende (bestemmings)reserves voor minimaal drie jaar met als doel structurele kosten te dekken. De onttrekking voor het havenbedrijf wordt gedaan om het exploitatietekort van onze havenactiviteiten te dekken en is gebaseerd op de berekening van het te verwachten tekort over het betreffende jaar. Een uitgebreid overzicht van de toevoegingen en onttrekkingen aan reserves is terug te vinden in bijlage 5.
24
Gemeente Terschelling
Begroting 2026 Incidentele lasten Specificatie incidentele lasten In € 1.000 Projectleider verkiezingen Transparante en laagdrempelige communicatie met burgers 'de gemeente profileert zich als een goede werkgever'' Bijdrage projecten Regiodeal Mobiliteit Ontwikkelen toeristische visie Maatregelen om auto gebruik nieteilanders te verminderen Initiatieven op het gebied van vervolgopleidingen stimuleren Groenbeheerplan Eerstelijnszorg blijft een prioriteit op het eiland Erfpacht als instrument om nieuwbouw betaalbaar te houden Toevoegingen reserves Totaal incidentele lasten
Gemeente Terschelling
Taakveld 0.2
2026
2027
2028
2029
-50
0.4
-150
0.4
-50
-50
0.11
-2.250
2.1 3.4
-100 -52
-75
3.4
-25
4.3
-30
5.7 7.1
-30 -10
8.3
-25
0.10
-525
-582
-365
-474
-1.047
-707
-365
-2.724
25
Begroting 2026
2. Programma's Dit hoofdstuk gaat over de verschillende programma's en taakvelden die zijn opgenomen in het totale programmaplan. In totaal zijn er negen programma's en taakvelden waarbinnen we activiteiten uitvoeren om de beoogde bestuurlijke doelen te bereiken. Om deze doelen te omschrijven, gebruiken we de volgende drie vragen: 1.Wat willen we bereiken? 2.Wat gaan we daarvoor doen? 3.Wat zijn de kosten? Elk programma begint met een inleidende tekst. Vervolgens geven we antwoord op de vragen wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. Onder het kopje 'financiën' worden de baten en lasten uitgesplitst per taakveld en wordt er een overzicht gegeven van de voorstellen per taakveld.
26
Gemeente Terschelling
Begroting 2026
2.0 Bestuur en Ondersteuning Het programma 'Bestuur en Ondersteuning' is bedoeld om ondersteuning te bieden op verschillende gebieden. De onderwerpen die binnen dit programma vallen, zijn onder andere het faciliteren van de Raad en het College, Burgerzaken en Personeel en Organisatie. Het programma biedt dus een breed scala aan onderwerpen, elk met hun eigen specifieke doel.
Participatie Participatie moet nog meer in het DNA van de gemeente komen, zodat de lokale samenleving wordt betrokken bij nieuwe initiatieven die daarmee een betere kans krijgen. We zijn een organisatie die de samenleving, inwoners en organisaties uit onze gemeente, betrekt bij besluiten. Initiatieven vanuit de samenleving worden waar mogelijk gefaciliteerd. We vergroten het omgevingsbewustzijn van onze organisatie.
Publieksdienstverlening Sinds 2022 werken we gestaag aan een project Publieksdienstverlening. Binnen dit project zijn we op veel fronten bezig met het verbeteren van de dienstverlening aan inwoners en bedrijven. Een van de speerpunten is het verbeteren van de ontvangst in de publiekshal en het verbeteren van de uitstraling van de raadszaal. In 2026 wordt de inrichting van de raadszaal ter hand genomen. De huidige inrichting dateert uit 2006 en is aan vervanging en verbetering toe. De aanpak van de raadszaal gebeurt in samenspraak met een aantal gebruikers van de raadszaal. De raad is natuurlijk de grootgebruiker, maar de zaal wordt ook voor andere doeleinden gebruikt, waar bij de herinrichting rekening mee moet worden gehouden.
Gemeenteraadsverkiezingen Op 18 maart 2026 zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Om die goed te laten verlopen is er een projectleider Verkiezingen aangetrokken. Een van zijn taken is ook het opleiden van eigen medewerkers van de gemeente tot projectleider Verkiezingen.
Projectbureau Talent Lokaal Centraal (TLC) Het projectbureau TLC (Talent Lokaal Centraal) geeft eilanders met een hbo werk- en denkniveau de kans zich te ontwikkelen tot toekomstgerichte gemeenteprofessionals. We verbinden lokale kennis, betrokkenheid en energie aan maatschappelijke opgaven op Terschelling. Zo bouwen we aan een sterke, duurzame en toekomstbestendige gemeentelijke organisatie. Wat gaan we daarvoor doen in 2026? • • •
Begeleiden van 14 eilanders in een leer-werktraject van twee jaar (2025-2027), met de opleiding Adviseur Lokale Overheden als basis. Koppelen van medewerkers aan projecten uit de uitvoeringsagenda, het coalitieakkoord en de Regiodeal Waddeneilanden. Uitvoeren van concrete opdrachten die bijdragen aan maatschappelijke, beleidsmatige en organisatorische versterking.
Gemeente Terschelling
27
Begroting 2026 •
Investeren in teamontwikkeling, reflectie en samenwerking, zodat medewerkers hun talenten verder ontwikkelen en optimaal bijdragen aan de organisatie. • Versterken van de samenwerking tussen gemeenteteams en het benutten van frisse perspectieven van nieuwe medewerkers. Kernwaarden: Leren om te presteren – Samenwerken aan impact – Leren van elkaar – Verbinding maken – Werken met hart voor het eiland
Borgen gegevensbeheer Beheerkaarten BOR (Beheer Openbare Ruimte) synchroniseren met BGT(Basisregistratie Grootschalige Topografie). De ontwikkeling van de beide registraties is separaat verlopen. Het formaat van de beheervakken lopen nu niet synchroon. Door de registraties op elkaar af te stemmen en de ID's op te nemen kunnen toekomstige wijzigingen in de openbare ruimte eenvoudiger worden verwerkt. Eenmalig inwinnen van gegevens voor meervoudig gebruik. Het is het voornemen dit in 2026 te onderzoeken en waar mogelijk dit uit te voeren binnen het huidige budget. WIBON gegevens (kabels en leidingen) controleren op actualiteit en waar nodig actualiseren. De dataset daarnaast verrijken met de gevectoriseerde gegevens van de huisaansluitingen van de riolering. Om de uitwisseling tussen de beheergegevens in Brutis en WIBON te optimaliseren worden de gegevens in Brutis opgeslagen conform de GWSW-standaard. Met deze acties kunnen buiten in het werk kabels en leidingen beter worden opgespoord en raken ze niet per ongeluk beschadigd bij graafwerkzaamheden.
Beleidsindicatoren Bestuur en 2024 2023 Ondersteuning Formatie (in fte per 1.000 18 18 inwoners) Bezetting (in fte per 1.000 13 13 inwoners) Apparaatskosten (in € per -1.756 -1.636 inwoner) Externe inhuur (als percentage 39% 39% van de totale loonsom + totale kosten inhuur externen) * Overhead (in % van de totale 25% 25% lasten) * Er is n.a.v. de jaarrekening 2024 een schriftelijke toelichting gegeven voor dit onderdeel.
28
Gemeente Terschelling
Begroting 2026
Financiën Begroting 2026 - 2029 Bedragen in € 1.000
Exploitatie Lasten 0.1 0.11
0.2 0.4 0.5 0.61 0.62 0.64 0.8 0.3
Baten 0.1 0.11
0.2 0.4 0.5 0.61 0.62 0.64 0.7
Taakveld
2026
2027
2028
2029
Bestuur Resultaat van de rekening van baten en lasten Burgerzaken Overhead Treasury OZB woningen OZB nietwoningen Belastingen overig Overige baten en lasten Beheer overige gebouwen en gronden
-1.285 -1.211
-1.292 -1.101
-1.285 -683
-1.285 -2.933
-160 -10.368 0 -72
-110 -10.393 0 -72
-110 -10.554 0 -72
-110 -10.554 0 -72
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
-3
-3
-3
-3
-13.099
-12.971
-12.707
-14.957
14 1.020
14 854
14 936
14 545
130 380 393 1.603
130 380 393 1.604
130 380 393 1.683
130 380 393 1.683
1.308
1.341
1.374
1.374
136
138
138
138
13.990
13.966
13.831
14.053
Bestuur Resultaat van de rekening van baten en lasten Burgerzaken Overhead Treasury OZB woningen OZB nietwoningen Belastingen overig Algemene uitkeringen en overige uitkeringen
Gemeente Terschelling
29
Begroting 2026
0.8 0.3
Mutaties reserves Toevoeginge n 0.10
Onttrekkinge n 0.10
Taakveld gemeentefon ds Overige baten en lasten Beheer overige gebouwen en gronden
Mutaties reserves
Mutaties reserves
Saldo programma 0
2026
2027
2028
2029
30
30
30
30
31
31
31
31
19.035 5.936
18.881 5.910
18.940 6.233
18.771 3.814
-1
-1
-1
-1
-1
-1
-1
-1
0
0
0
2.250
0 -1 5.935
0 -1 5.909
0 -1 6.232
2.250 2.249 6.063
Taakveld 0.2 Burgerzaken De lasten van dit taakveld zijn in 2026 eenmalig € 50.000 hoger vanwege de aanstelling van een projectleider verkiezingen. De gemeenteraadsverkiezingen worden gehouden op 18 maart 2026. Taakveld 0.4 Overhead In begrotingsjaar 2026 is incidenteel € 150.000 opgenomen voor open, transparante en laagdrempelige communicatie met burgers. Taakveld 0.61 OZB woningen De baten van dit taakveld bestaan uit belastingopbrengsten OZB woningen en vergoedingen voor aanmanings- en dwangbevelkosten (€ 15.000 per jaar). Taakveld 0.7 Algemene uitkering gemeentefonds De raming van de algemene uitkering is, conform de richtlijn van de provinciale toezichthouder, gebaseerd op de meicirculaire 2025. In de raming is daarnaast rekening gehouden met een jaarlijks voordeel van € 118.000 vanwege de beschikbare ruimte onder het plafond van het BTWcompensatiefonds (BCF). Na de jaarafrekening van het BCF vloeit het niet bestede deel onder het plafond via de algemene uitkering terug naar de gemeenten. Met dit voordeel mag in de begroting al rekening worden gehouden.
30
Gemeente Terschelling
Begroting 2026 Taakveld 0.10 Toevoeging reserves De raming op dit taakveld heeft betrekking op de jaarlijkse rentetoevoeging aan het dr. J.W. van Dierenfonds. Taakveld 0.10 Onttrekking reserves De verwachting is dat in 2029 de afrekening plaatsvindt van de projecten die in het kader van de Regiodeal worden uitgevoerd. Daarom is in dat jaar een onttrekking aan de reserve Waddenprogramma geraamd van € 2.250.000.
Gemeente Terschelling
31
Begroting 2026
2.1 Veiligheid Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor het beleid op het gebied van veiligheid. Samen met verschillende partijen, waaronder de politie, het openbaar ministerie, de Veiligheidsregio, ondernemers en inwoners, werken we dagelijks aan een veilige woon- en leefomgeving. Hierbij richten we ons op zaken als crisisbeheersing, rampenbestrijding, overlast door jongeren, relletjes in het uitgaansleven en drugshandel. Elk incident of gebeurtenis kan de veiligheid of het gevoel van veiligheid bedreigen. De prioriteiten die we als gemeente hebben op het gebied van veiligheid leggen we vast in een Integraal Veiligheidsplan (het IVP).
Jeugd en veiligheid In 2025 is de planning opgesteld voor het programma Jonge Aanwas voor het jaar 2026. Het programma Jonge Aanwas richt zich op het ondersteunen van jongeren in hun ontwikkeling en het bevorderen van een veilige en kansrijke leef- en leeromgeving, met speciale aandacht voor het voorkomen van aanraking op vroege leeftijd met criminaliteit of intimidatie.” Er zijn afspraken gemaakt met de scholen, zodat dit preventie programma in 2026 kan worden opgenomen in de jaarlesprogramma’s. De functie Sociale Veiligheid Jeugd is vanaf oktober 2025 ingevuld vanuit het domein Gezondheid en Welzijn. In 2026 zal er een nauwe samenwerking worden opgezet met Openbare Orde en Veiligheid, zodat de prioriteit uit het IVP Jeugd en Veiligheid een stevige invulling krijgt binnen de gemeente Terschelling. De resultaten van het rioolonderzoek zijn later dan gepland binnengekomen, maar worden inmiddels verder geanalyseerd. Samen met de medewerker Sociale Veiligheid wordt hier, waar nodig, nadere invulling aan gegeven.
Verkeer en veiligheid In 2025 zijn samen met onze partners tientallen alcoholcontroles uitgevoerd. Daarnaast kreeg de handhaving op mobiel bellen in het verkeer veel aandacht. Door de intensieve samenwerking, waarbij de gemeente haar APV‑bevoegdheden inzette en de politie vanuit de Verkeerswet optrad, is de slagkracht in de aanpak van verkeersovertredingen aanzienlijk vergroot. Dit gezamenlijke optreden resulteerde in effectievere controles en een beter zichtbaar toezicht in de openbare ruimte. In 2026 willen we deze samenwerking voortzetten en verder verbeteren met een slimmere en meer gerichte aanpak, waarbij preventie en handhaving elkaar versterken. Daarbij zetten we sterker in op de preventieve kant, onder meer door gerichte voorlichting en reminders over de gevaren van risicovol verkeersgedrag. Ook de fietsveiligheid blijft een belangrijk aandachtspunt. Samen met team Techniek zijn campagnes opgezet rondom verantwoord fietsgebruik en het correct parkeren van fietsen in de openbare ruimte. In 2026 bouwen we voort op deze basis om de verkeersveiligheid duurzaam te bevorderen en zowel handhaving als preventieve maatregelen te versterken.
32
Gemeente Terschelling
Begroting 2026
Digitale veiligheid en weerbaarheid In 2025 zijn er twee oefeningen uitgevoerd om de gemeentelijke organisatie beter voor te bereiden op noodsituaties: een grootschalige stroomstoring en een cyberaanval. Daarnaast is gestart met de voorbereidingen voor een publiekscampagne die inwoners bewust moet maken van het belang van voorbereiding op noodsituaties, zonder hen daarbij onnodig bang te maken. In deze campagne staat centraal dat inwoners begrijpen waarom voorbereiding juist op een eiland zo belangrijk is, weten hoe zij zich kunnen voorbereiden (bijvoorbeeld door het aanleggen van een noodpakket), en zich bewust zijn van wat zij kunnen doen op het moment dat er iets gebeurt. Ook is het doel dat inwoners zich verantwoordelijk voelen, zowel voor zichzelf als voor anderen. In 2026 wordt deze campagne daadwerkelijk uitgevoerd, met bijzondere aandacht voor de risico’s en gevolgen van stroomuitval. Daarnaast zal er een multidisciplinaire oefening plaatsvinden, waarbij de samenwerking met partners in nood- en crisissituaties verder wordt getest en versterkt. De deelname aan het programma Versterken Digitale Weerbaarheid Fryslân biedt de mogelijkheid om als gemeente actief mee te doen aan oefeningen en te werken aan de borging van de bedrijfscontinuïteit. De Waddengemeenten nemen hier gezamenlijk aan deel, waardoor de regionale samenwerking en kennisdeling worden versterkt.