11.d. bijlage 2 Wrp

In eerste instantie limiteren we lozingen op het gemengde en vuilwaterriool op maximaal 5 m³/uur. Via een maatwerkvoorschrift zijn uitzonderingen mogelijk. Bij meerdere lozingen in één gebied willen we de mogelijkheid inbouwen dat we een nieuwe lozer kunnen weigeren totdat de bestaande lozing is beëindigd en er voldoende ontvangstcapaciteit beschikbaar is. De wetgeving voorziet in voldoende regels om de kwaliteit van afvalwaterlozingen te reguleren. Daarnaast willen we meer inzicht krijgen in het gebruik van de riolering en met name de lozing van andere stoffen dan afvalwater. We willen daarom intensiever gaan controleren of de olie- en vetafscheiders goed functioneren en goed worden onderhouden. Aansluitvoorschriften/ omgevingsplan Om het riool beter beheerbaar te maken en meer eenduidigheid te creëren stellen we een aansluitverordening op die op termijn inhoudelijk overgenomen wordt in het omgevingsplan. We gaan eisen stellen aan de plaats, hoogte en diameter van de particuliere riolering. Als de bouwer wat anders wil dient deze een maatwerkvoorschrift aan te vragen. Ook nemen wij eisen op voor de piekafvoer waarmee water op de riolering geloosd mag worden. Bijdragen aan een circulaire economie en de energietransitie We willen duurzaam te werk te gaan.

Daarom willen wij ons inkoopbeleid zo toepassen dat we bij projecten en maatregelen in de openbare ruimte gebruik gaan maken van duurzame materialen. Ook in onze operationele werkzaamheden houden we rekening met duurzaamheid. Zo streven we ernaar om het energieverbruik van bijvoorbeeld pompen en gemalen te verminderen. In de planperiode maken we hiermee een begin door het stroomverbruik te monitoren en zo snel mogelijk in te grijpen bij een stijgend stroomverbruik. Daarnaast maken we een plan hoe we het stroomverbruik kunnen beperken.

29

Water en rioleringsprogramma Terschelling 2025-2029

Bij reconstructiewerkzaamheden en revitaliseringsprojecten onderzoeken we samen met het waterschap de mogelijkheden tot een meer duurzame inrichting. Door verhard oppervlak af te koppelen verpompen we minder regenwater naar de zuivering. Dat is een stap in circulariteit en energiebesparing.

5.2

Zorgtaak hemelwater

Verantwoordelijkheden woningbouw, huiseigenaren en bewoners Bewoners en eigenaren van huizen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het verminderen van de hoeveelheid regenwater die in het (gemengde) riool komt. Dat kunnen zij doen door hun tuin minder te betegelen en meer gras of beplanting aan te brengen. Zo krijgt het regenwater meer kans om in de grond te infiltreren. Ook kunnen zij het regenwater van daken en bestrating op het eigen perceel verwerken door het te infiltreren of af te voeren naar het oppervlaktewater. Als de riolering in de straat wordt aangepast of vervangen verwachten wij van de burgers dat zij het dakoppervlak afkoppelen als dat technische haalbaar is. Het is technisch gezien (eenvoudig) haalbaar: • Als de gevel direct grenst aan openbaar gebied en de nok van het dak haaks staat op de straat dan koppelen we het hele dakoppervlak af. • Als de gevel direct grenst aan openbaar gebied en de nok van het dak parallel loopt aan de straat dan koppelen we de voorkant van de huizen af. • Als de gevel niet direct grenst aan openbaar gebied en de nok van het dak haaks staat op de straat dan moet het hele dak afgekoppeld worden. Als de huiseigenaar afkoppelt tijdens de rioolvervanging dan verzorgt de gemeente het grondwerk, het aansluiten en het materiaal. De particulier blijft eigenaar en verantwoordelijk voor de riolering op eigen terrein.

De eigenaar of bewoners is verantwoordelijk voor de planten en het herstraten. Als het dak niet wordt afgekoppeld tijdens rioolvervanging is de eigenaar verplicht om binnen 5 jaar na afloop van de werkzaamheden in het openbare gebied zijn woning af te koppelen. • Als de gevel niet direct grenst aan openbaar gebied en de nok van het dak parallel loopt aan de straat dan moet de voorkant van de huizen worden afgekoppeld. Als de huiseigenaar afkoppelt tijdens de rioolvervanging dan verzorgt de gemeente het grondwerk, het aansluiten en het materiaal. De particulier blijft eigenaar en verantwoordelijk voor de riolering op eigen terrein. De eigenaar of bewoners is verantwoordelijk voor de planten en het herstraten. Als het dak niet wordt afgekoppeld tijdens rioolvervanging is de eigenaar verplicht om binnen 5 jaar na afloop van de werkzaamheden in het openbare gebied zijn woning af te koppelen. Verantwoordelijkheden van bedrijven Bedrijfsgebouwen hebben gemiddeld genomen een groot dakoppervlak en veel verhard terrein. Tijdens regenval kan veel water van deze bedrijfsterreinen stromen en het riool zwaar belasten. Het is belangrijk om het water zo veel mogelijk vast te houden en vertraagd af te voeren, bijvoorbeeld met een groen dak, verlaagde delen op het terrein, infiltreren of het water afvoeren naar groenzones of oppervlaktewater.

Als de riolering in de straat wordt aangepast of vervangen verwachten wij van bedrijven dat zij het dak- en terreinoppervlak afkoppelen conform de volgende richtlijnen: • De regenpijpen aan de voor- en zijkant van de gebouwen moeten worden afgekoppeld van het gemengde riool. Indien mogelijk worden ook de regenpijpen aan de achterkant van de gebouwen afgekoppeld. Als de eigenaar afkoppelt tijdens de rioolvervanging dan verzorgt de gemeente het grondwerk, het aansluiten en het materiaal. Het bedrijf blijft eigenaar en 30

•

verantwoordelijk voor de riolering op eigen terrein. De eigenaar of bewoner is verantwoordelijk voor de planten en het herstraten. Als het dak niet wordt afgekoppeld tijdens rioolvervanging is de eigenaar verplicht om binnen 5 jaar na afloop van de werkzaamheden in het openbare gebied zijn bedrijf af te koppelen. Het water van de terreinriolering dat grenst aan het openbare gebied moet gescheiden van het afvalwater worden afgevoerd. Als de eigenaar afkoppelt tijdens de rioolvervanging dan verzorgt de gemeente het grondwerk, het aansluiten en het materiaal. Het bedrijf blijft eigenaar en verantwoordelijk voor de riolering op eigen terrein. De eigenaar is verantwoordelijk voor het herstraten. Als het dak niet wordt afgekoppeld tijdens rioolvervanging is de eigenaar verplicht om binnen 5 jaar na afloop van de werkzaamheden in het openbare gebied zijn bedrijf af te koppelen.

Verantwoordelijkheden bij nieuwbouw Bij nieuwbouw moet het hemelwater op eigen terrein worden verwerkt en een toename in afvoerend oppervlak worden gecompenseerd. Dit betekent dat het hemelwater geïnfiltreerd moet worden met een overloop naar oppervlaktewater of afgevoerd moet worden naar aangrenzende sloten. Er mag geen verbinding gemaakt worden tussen de voorziening op eigen terrein en het gemeentelijke riool. Als aangetoond wordt dat het verwerken van het hemelwater op eigen terrein niet mogelijk is dan zamelen we al het hemelwater als gemeente in. Het hemelwater moet wel gescheiden van het afvalwater worden aangeboden. Nieuw oppervlaktewater moet zo aangelegd worden dat het machinaal onderhouden kan worden. Verantwoordelijkheden gemeente Inzamelen en transport hemelwater Ons uitgangspunt is dat we stedelijk afval- en hemelwater gescheiden inzamelen en transporteren. Op Terschelling is buiten de polder de bodem over het algemeen goed doorlatend en er is voldoende ontwatering. In de polder is er over het algemeen voldoende oppervlaktewater in de buurt. Op basis van deze gebiedskenmerken hanteren we het uitgangspunt dat hemelwater lokaal wordt verwerkt op de plaats waar het valt. Alleen als dit op basis van (milieu)technische redenen niet kan, maken we gebruik van een andere lozingsroute.

In dat geval mag het hemelwater vanaf het perceel worden afgevoerd naar de openbare ruimte. Als het afstromende regenwater van verhard oppervlak niet meer via de riolering wordt afgevoerd vermindert dit de kans op wateroverlast en draagt dit bij aan een verbetering van de waterkwaliteit. Ook biedt afkoppelen van verhard oppervlak extra capaciteit om vervuild water op straat uit gemengde riolering te voorkomen. Dit draagt bij aan het beschermen van de volksgezondheid. Als het water wordt geïnfiltreerd draagt het lokaal bij aan het tegengaan van verdroging. Om deze redenen gaan we door met afkoppelen in de komende planperiode. Dit doen we zoveel mogelijk bovengronds om de kans op foutaansluitingen te beperken. Per kern onderzoeken we in overleg met het Wetterskip de meest doelmatige manier van hemelwaterverwerking. We stellen per kern een masterplan op. Zo weten we bij rioolvervanging/verbetering en andere ingrepen in de openbare ruimte waar we naar toe werken. Indien doelmatig koppelen we als gemeente openbare verharding af. Of het doelmatig is om af te koppelen is maatwerk per situatie. Dit is afhankelijk van het functioneren van het riool- en watersysteem en de kosten. Via een gebiedsaanwijzing verplichten we dat perceeleigenaren het dakoppervlak van de openbare riolering afkoppelen en aansluiten op deze nieuwe hemelwateraansluiting.

Vanuit kostentechnisch en praktisch oogpunt richten we ons op díe dakoppervlakken die makkelijk zijn af te koppelen. Bij woningen met de nok van het dak parallel aan de straat is dat het dakoppervlak aan de voorzijde. Bij woningen met de nok van het dak haaks op de straat is dat het volledige dakoppervlak. Bij bedrijven zijn dit de regenpijpen aan de voorkant en

31

Water en rioleringsprogramma Terschelling 2025-2029 zijkant van de panden. Bij (ver)nieuwbouw van de woning dient al het hemelwater op het eigen perceel te worden verwerkt. Aansluitverordening We gaan regels opstellen met een verplichting tot het verwerken van hemelwater op particulier terrein in nieuwe situaties bij bouwen of verharden. In het geval de lokale omstandigheden de verwerking van hemelwater in de bodem niet toelaten, wordt het in overleg met het Wetterskip afgevoerd naar het dichtstbijzijnde oppervlaktewater. In diezelfde verordening nemen we een verplichting op voor het afkoppelen in bestaande situaties. Het aanwijzen van werkingsgebieden delegeren we aan het college. Dit zijn met name gebieden waar we zelf als gemeente afkoppelprojecten hebben. Op deze manier kunnen we zorgen voor een blijvend doelmatige werking van de openbare riolering. In het geval we voornemens zijn om een bestaand gebied aan te wijzen, gaat dit gepaard met een traject van voorlichting en/of advies. We hanteren een inspraaktermijn en zorgen ervoor dat perceeleigenaren tijdig op de hoogte worden gebracht van de voorgenomen verplichting. Wateroverlast Neerslag kan leiden tot hinder, overlast of schade.

Voor deze planperiode definiëren we de begrippen als volgt: • Hinder heeft de volgende kenmerken: o waterdieptes van minder dan 15 cm zodat fiets en auto verkeer nog mogelijk is; o duur minder dan circa 60 minuten. • Ernstige hinder heeft minimaal één van de volgende kenmerken: o verkeer is niet meer overal mogelijk ( opdrijvende putdeksels, waterdieptes van meer dan 15 cm); o duur orde van grootte van 60-180 minuten. • Waterschade heeft minimaal één van de volgende kenmerken: o verkeer is op veel plekken niet meer mogelijk ( opdrijvende putdeksels, waterdieptes van meer dan 15 cm); o gezondheidsschade (ziekten of letsels die direct te relateren zijn aan water op straat); o water in (winkel)panden met materiële schade tot gevolg. Het is niet altijd kostenefficiënt om bij zware buien hinder te voorkomen en daarom vinden wij hinder acceptabel. Als gevolg van klimaatveranderingen zal er vaker hinder optreden. We gaan onze inwoners en bezoekers voorlichten om het acceptatievermogen te vergroten. In geval van ernstige hinder treffen we als gemeente allereerst maatregelen om het acute veiligheidsrisico te beperken en de duur te minimaliseren. We onderzoeken als gemeente de oorzaken en oplossingsrichtingen en brengen deze, mits doelmatig, ten uitvoer op het moment van een reconstructie (werk-met-werk). De doelmatigheid is mede afhankelijk van de functie van het gebied.

Hierbij zijn de masterplannen leidend. Waterschade willen we niet, maar kunnen we niet altijd voorkomen. We weten nog niet hoe kwetsbaar of robuust ons watersysteem is. Dit gaan we in de planperiode van dit Wrp onderzoeken. We gaan daarbij ook klimaatbuien doorrekenen. Op basis van de uitkomsten bepalen we in hoeverre we waterschade kunnen voorkomen. Omdat de investeringskosten in de rioleringen hoog zijn willen we de kans op desinvesteringen minimaliseren. Daarom gaan we zorgvuldig onze rekenmodellen opbouwen en verbeteren. We toetsen de rekenresultaten aan de hand van praktijkervaringen. Als de rekenresultaten plausibel zijn gebruiken we de uitkomst van de modellen voor het opstellen van masterplannen inclusief maatregelen. Ook gaan we ons zaaksysteem Mozard waarin de meldingen van wateroverlast zijn

32

geregistreerd benutten om waterproblemen te analyseren. We richten ons zowel op boven- als ondergrondse maatregelen. Ontwerpeisen bestaande en nieuwe riolering Bij het opstellen van het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) gaan we de bestaande riolering toetsen. De riolering is ontworpen op een capaciteit van bui 08, een bui die theoretisch in het verleden één keer per twee jaar voor kwam. Vanaf nu willen we het systeem gaan toetsen met een zogenaamde composietbui met een terugkeerperiode van 2 jaar. Omdat we niet weten wat de huidige capaciteit van ons systeem is gaan we voorlopig uit van de volgende richtlijnen: • Bestaand riool: vasthouden aan het ontwerp van een kans op water op straat (hinder) 1 x per 2 jaar met de composietbui; • Bij aanpassingen aan het riool de capaciteit vergroten zodat de kans op water op straat afneemt tot 1 x per 5 jaar (huidig klimaat, komt overeen met 1 x per 2 jaar voor klimaat van 2080); • Bovengrondse inrichting aanpassen zodat: o bij hevige neerslag water tijdelijk geborgen kan worden op het maaiveld en kan infiltreren in de ondergrond; o het water waar mogelijk vertraagd wordt afgevoerd naar het oppervlaktewater; o de kans op ernstige hinder kleiner of gelijk is aan 1 x per 10 jaar; o de kans op waterschade kleiner of gelijk is aan 1 x per 25 jaar.

Op basis van de uitkomsten van het SSW stellen we bij het Wrp 2030-2034 nieuwe normen vast voor de bestaande en nieuwe riolering. Bij het opstellen van het SSW gaan we ook stresstesten uitvoeren volgens de landelijke standaard van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Op basis van de uitkomsten van de stresstesten bepalen we in overleg met betrokkenen hoe we omgaan met de risicolocaties. Een waterrobuust en klimaatbestendig Terschelling We krijgen te maken met meer extreme weersomstandigheden als gevolg van klimaatverandering. We willen daarom het eiland waterrobuust en klimaatbestendig inrichten. We willen voorbereid zijn op extreme neerslag en op droogte. Dit willen we bereiken door verhard oppervlak af te koppelen, hemelwater bovengronds te bergen en waar mogelijk te infiltreren in de bodem, bebouwde gebieden te vergroenen en waar mogelijk te ontharden. Op de totale waterbalans van het eiland is het effect klein, maar op lokaal niveau draagt dit bij aan een robuuster stedelijk watersysteem. Bij het opstellen van het SSW gaan we onderzoeken hoe we met een combinatie van een ondergronds en bovengronds systeem extreme neerslaghoeveelheden kunnen verwerken. We onderzoeken hoe we regenwater zoveel als mogelijk bovengronds kunnen verwerken. Hierdoor neemt ook de belevingswaarde en het bewustzijn toe en de kans op verkeerd gebruik af.

Bovengrondse maatregelen zijn ook beter te beheren dan ondergrondse. Verantwoordelijkheden van het Wetterskip Fryslân De verantwoordelijkheden van het Wetterskip voor de afvoer van hemelwater hangen samen met het functioneren van het oppervlaktewatersysteem en zijn beschreven in paragraaf 5.4 over het oppervlaktewaterbeleid. Water bergen heeft de voorkeur of te voorkomen dat zoetwater wordt afgevoerd naar de Waddenzee.

33

Water en rioleringsprogramma Terschelling 2025-2029

5.3

Zorgtaak grondwater

Verantwoordelijkheden huiseigenaren en bewoners en bedrijven Huiseigenaren en bewoners zijn verantwoordelijk voor het nemen van maatregelen op eigen perceel. Ook zijn zij er verantwoordelijk voor dat kelders en vloeren waterdicht zijn om vochtoverlast in huis te voorkomen. In wijken met structurele grondwateroverlast waar de gemeente maatregelen heeft getroffen kunnen de huiseigenaren gebruik maken van deze voorzieningen. Het drainagewater moet dan gescheiden van het afvalwater aangeleverd worden zodat het water via hemelwaterriolen afgevoerd kan worden. Verantwoordelijkheden van woningcorporatie en projectontwikkelaars De woningcorporatie en projectontwikkelaars moeten rekening houden met de van nature voorkomende grondwaterstanden. Dat betekent dat er niet gebouwd moet worden in gebieden met een (te) hoge grondwaterstand. Het water en bodemsysteem is op deze manier sturend bij ruimtelijke ontwikkelingen. Als gemeente geven we een advies over de drooglegging die past bij het te ontwikkelen gebied. Voor nieuwbouw geldt dat we al in het bestemmingsplan rekening houden met de benodigde vloerpeil- en maaiveldhoogten. Verantwoordelijkheden van het Wetterskip Fryslân Van het Wetterskip verwachten wij dat zij binnen hun beheergebied het oppervlaktewaterpeil beheren conform de peilbesluiten. De oppervlaktewater stand heeft een directe invloed op de grondwaterstand.

In sommige gebieden is het Wetterskip vrijgesteld van de beheerplicht. Daarnaast is het Wetterskip bevoegd gezag voor grondwateronttrekkingen tot 150.000 m³ per jaar. Verantwoordelijkheden provincie Fryslân De provincie Fryslân is bevoegd gezag bij industriële grondwateronttrekkingen groter dan 150.000 m³ per jaar, bodemenergie-systemen en onttrekkingen voor de openbare drinkwatervoorziening. Staatsbosbeheer Staatsbosbeheer is verantwoordelijk voor het waterbeheer in het duin- en natuurgebied aan de noordkant van Terschelling. Wij verwachten dat zij het water zo beheren dat het niet leidt tot (grond)wateroverlast voor de bewoners langs de duinweg. Verantwoordelijkheden gemeente Op Terschelling richten we ons op het beheer van het ondiepe grondwater in het bebouwde gebied. Grondwater is lokaal lastig te beïnvloeden. Grondwater kan wel grote invloed hebben op de functie van een locatie. Een bepaalde mate van fluctuatie in de grondwaterstanden is onvermijdelijk. Onze verantwoordelijkheid is om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te (blijven) voorkomen of beperken. De grondwaterstand is onder andere afhankelijk van de neerslag, de oppervlaktewaterpeilen en door kwelstromen.

Met het Wetterskip en Staatsbosbeheer streven we naar oppervlaktewaterpeilen die bijdragen aan het tegengaan van grondwateroverlast en -tekort. Als gemeente hebben wij de zorgplicht om (onder voorwaarden) in de openbare ruimte maatregelen te treffen tegen structurele nadelige gevolgen van de grondwaterstand. Onder structureel verstaan 34

wij dat de problemen meerdere aaneengesloten jaren aanhouden. Als dit het geval is voeren wij grondwateronderzoek uit, bijvoorbeeld in de vorm van het plaatsen van een peilbuis. Als uit het onderzoek blijkt dat wij met doelmatige maatregelen in openbaar gebied de nadelige gevolgen kunnen beperken nemen wij maatregelen. Dit doen wij bij herinrichting of renovatie van het bebouwde gebied. In deze planperiode willen we het inzicht in het grondwatersysteem vergroten. We maken hiervoor gebruik van de resultaten van het onderzoek ‘Handelingsperspectief Klimaatadaptatie Landbouw Terschelling’. Verdroging als gevolg van langdurig lage grondwaterstanden gaan we tegen door slim peilbeheer en het infiltreren van hemelwater op plaatsen waar dit mogelijk is. Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in gebieden met een hoge kans op grondwateroverlast willen we voorkomen. In nieuwbouwsituaties hanteren we (straat/vloer) peilen die passen bij de lokale grondwaterstanden.

5.4

Beleid oppervlaktewater als onderdeel van het hemelwatersysteem

Verantwoordelijkheden van het Wetterskip Fryslân Het oppervlaktewater op Terschelling is onderverdeeld in primaire en secundaire watergangen. Dit is vastgelegd in de legger. Het Wetterskip is zowel verantwoordelijk voor het oppervlaktewaterpeil en de oppervlaktewaterkwaliteit. De doelen voor de oppervlaktewaterkwaliteit zijn vastgelegd in de KRW. De streefpeilen zijn vastgelegd in peilbesluiten. In de waterschapsverordening heeft het Wetterskip regels opgenomen over het beheer van de watergangen en lozingen op de watergangen. Het Wetterskip is verantwoordelijk voor het beheer van de primaire watergangen. Het beheer van de secundaire watergangen is de verantwoordelijkheid van de eigenaren van de aangrenzende percelen. Verantwoordelijkheden perceeleigenaren De perceeleigenaren aan weerszijden van de watergangen zijn verantwoordelijk voor het onderhoud van de watergangen. Jaarlijks moeten de watergangen worden geschoond. Dit betekent dat de begroeiing en bagger verwijderd moet worden zodat het water via de watergang afgevoerd kan worden. Ook kan het noodzakelijk zijn het profiel van de watergang terug te brengen conform de legger. De perceeleigenaren zijn ook verantwoordelijk voor de aanleg en het onderhoud van de duikers onder de inritten naar de percelen. Gebeurt dit niet, dan kan de watergang minder water afvoeren en ontstaan risico’s op wateroverlast.

Verantwoordelijkheden van woningcorporatie en projectontwikkelaars Bij nieuwe (bouw)plannen en ruimtelijke ontwikkelingen zijn de woningcorporatie en projectontwikkelaars verantwoordelijk voor de oppervlaktewatercompensatie. Extra meters verhard oppervlak moeten gecompenseerd worden met waterberging of alternatieve maatregelen in overleg met het Wetterskip en de gemeente. Hierdoor blijft het watersysteem nu en in de toekomst goed functioneren. Verantwoordelijkheden gemeente Voor het goed functioneren van het oppervlaktewater is samenwerking met het Wetterskip essentieel. Binnen de bebouwde omgeving is het functioneren van het watersysteem complex door de interactie tussen gemengde riolering, hemelwaterriolen en retentievoorzieningen. Bij nieuwe (bouw)plannen en ruimtelijke ontwikkelingen trekken we intensief en in een vroeg stadium op met 35

Water en rioleringsprogramma Terschelling 2025-2029 het Wetterskip en bewaken elkaars waterbelangen. Samen met het Wetterskip willen we werken aan een watersysteem dat voldoende bergings- en afvoercapaciteit heeft, het realiseren van een klimaat- en waterrobuust systeem is het uitgangspunt. Samen met het Wetterskip willen we ook werken aan een goede waterkwaliteit. We willen samen de negatieve gevolgen van slechte waterkwaliteit zoals stankoverlast, vissterfte, problemen door kroos of blauwalg en visuele verontreinigingen voorkomen. Om de waterkwaliteit te verbeteren, zetten we in op: • Afkoppelen: door af te koppelen komt minder hemelwater in het rioolstelsel en zijn er minder riooloverstortingen; • Herstellen en voorkomen foutaansluitingen: door foute aansluitingen op de riolering op te sporen voorkomen we onbedoelde lozingen van huishoudelijk afvalwater in het oppervlaktewater; • Afstromend straatvuil: door een goed veegbeheer voorkomen we de afstroming van straatvuil naar het oppervlaktewater. Als perceeleigenaar schoont de gemeente jaarlijks de watergangen waarvoor de gemeente verantwoordelijk is. De gemeente onderhoud ook de duikers onder de wegen.

5.5

Drinkwater

Vitens is verantwoordelijk voor de drinkwatervoorziening in onze gemeente. Het grootste deel (circa 65%) van het drinkwater komt van de wal en de rest (circa 35%) wordt gewonnen op Terschelling. Voor de drinkwaterwinning wordt grondwater gebruikt. We moeten hier goed voor zorgen. Dat betekent dat we moeten voorkomen dat we het grondwater vervuilen en dat we proberen om het zo veel mogelijk aan te vullen met schoon regenwater. Verantwoordelijkheden provincie, Wetterskip en gemeente De provincie, het Wetterskip en wij als gemeente hebben gezamenlijk de zorg voor de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening. Dat betekent dat we samen moeten zorgen dat er genoeg drinkwater van goede kwaliteit beschikbaar is nu en in de toekomst. Als gemeente dragen we hieraan bij door het vasthouden en infiltreren van hemelwater. Daarnaast streven we naar een bewust en zuinig gebruik van drinkwater. We gaan in gesprek met Vitens hoe we bij de drinkwaterbesparingsstrategie kunnen aansluiten. Samen met ondernemers gaan we een plan opstellen om de inwoners, bezoekers en ondernemers bewuster te maken van de beperkte drinkwaterbeschikbaarheid op Terschelling. Een vervolgstap is het maken van een plan om het drinkwatergebruik te beperken.

5.6

Beheer verantwoordelijkheden gemeente

Informatiebeheer Voor een goed beheer van het watersysteem hebben we inzicht nodig in wat we beheren, wat de toestand is en hoe het functioneert. In de afgelopen planperiode hebben we een begin gemaakt met het ordenen en aanvullen van de gegevens over wat we hebben en wat de toestand is. Dit proces willen we in de komende jaren afronden en daarna op orde houden. Op basis van de gegevens willen we een model maken van het watersysteem. Dit model willen we gebruiken om inzicht te krijgen in 36

het functioneren van het watersysteem. Daarnaast willen we het model gebruiken om een masterplan te maken om een toekomstvisie voor het watersysteem te ontwikkelen. Omdat een model een theoretisch beeld geeft van de werkelijkheid willen we het model goed valideren op basis van de meetgegevens bij gemalen en waarnemingen. Het functioneren van het watersysteem in het bebouwde gebied wordt beïnvloed door de andere watersystemen. Daarom willen we bij het opstellen van het SSW samenwerken met Staatsbosbeheer en het Wetterskip. Assetmanagement De vervangingswaarde van de waterinfrastructuur is circa 37,5 miljoen euro. Goed functioneren van het systeem vraagt om goed beheer. We werken nu nog met vaste onderhoudsfrequenties. We willen een overstap maken naar gedifferentieerd onderhoud op basis van een risicoafweging en de maatschappelijke, economische en ecologische waarde (risicogestuurd beheer). Het doel hiervan is het systemen zo optimaal mogelijk te laten functioneren met een efficiënte inzet van personele en financiële middelen. Uitgangspunt hierbij is dat alle inwoners van Terschelling het recht hebben op een goed functionerend rioolstelsel en een veilige leefomgeving. We onderscheiden vier typen beheer- en onderhoudsmaatregelen: 1.

Vervanging, renovatie en verbeteren Vervangingsmaatregelen combineren we met verbeteringsmaatregelen zoals afkoppelen van verhard oppervlak, het vergroten van de capaciteit of het aanpassen van de openbare ruimte om de kans op wateroverlast te verminderen. Een verbetermaatregel valt niet onder de vervangingsinvesteringen maar is een nieuwe investering. Vervangings- en verbeteringsinvesteringen worden in principe geactiveerd. We werken zoveel mogelijk integraal om ‘werk-met-werk’ te maken en eventuele hinder tot een minimum te beperken. Daarom stemmen we de werkzaamheden af met het weg- en groenbeheer. 2. Groot onderhoud Onder groot onderhoud verstaan we preventieve maatregelen welke niet levensduur verlengend zijn. Het zijn maatregelen om het rioolstelsel in goede staat te houden of te brengen. Groot onderhoud valt niet onder de noemer van vervangingsinvestering zoals bedoeld in het BBV. Preventieve kosten zoals plaatselijke reparaties aan het rioolstelstel, het verhelpen van verstoppingen bij huisaansluitingen, inspectie en reparatie van gemalen en pompen zijn opgenomen in de exploitatie. Voor het opvangen van pieken en dalen in de kosten is sprake van voorziening groot onderhoud riolering (artikel 44, lid 1c van het BBV). De maatregelen zijn erop gericht de oorspronkelijke levensduur van deze assets te herstellen of te behouden. 3.

Klein onderhoud Onder klein onderhoud verstaan we reguliere onderhoudsactiviteiten met een kort-cyclisch karakter, zoals reinigen en repareren van kolken, gemalen en riolen. Maatregelen zijn erop gericht om het systeem te laten functioneren zonder storingen. Het budget voor klein onderhoud is opgenomen in de exploitatie. 4. Correctief onderhoud Soms is onvoorzien onderhoud nodig, bijvoorbeeld bij een calamiteit. De kans hierop proberen we zoveel als mogelijk te beperken door een goed beheer en onderhoud. Voor correctief onderhoud is geen budget in de exploitatie opgenomen. We dekken de kosten uit de voorziening groot onderhoud riolering.

37

Water en rioleringsprogramma Terschelling 2025-2029 Communicatie De inwoners van Terschelling realiseren zich steeds meer dat zij bij kunnen dragen aan het verminderen van wateroverlast, verdroging en hittestress. Wij streven ernaar dat die verhoogde bewustwording ook leidt tot een toename aan waardevolle particuliere initiatieven. Wij willen de bewustwording vergroten. Dit doen wij door communicatie bij projecten en algemene communicatie. We zetten in op: • Verminderen van de hoeveelheid afstromende neerslag en het bevorderen van de lokale verwerking door de verharding te verminderen en gebieden te vergroenen; • Acceptatie water op straat door inwoners; • Draagvlak creëren voor het realiseren van rioleringsmaatregelen; • Bewustwording van een goed gebruik van de riolering door alleen die dingen te lozen die ook door de riolering verwerkt kan worden. Samenwerking De kernactiviteiten van onze watertaken voeren we in eigen beheer uit. Vanuit efficiencyoverweging besteden we specialistische of incidentele werken en diensten uit aan de markt. We willen de samenwerking met de andere Waddeneilanden versterken om kennis uit te wisselen, de kwaliteit van onze dienstverlening te verbeteren en kosten te besparen. We betrekken het Wetterskip vroegtijdig om waterbelangen af te stemmen.

Bij de (her)inrichting van de openbare ruimte spelen initiatieven van onze inwoners en bedrijven een grote rol. Als (mede)ontwerpers waarborgen zij de identiteit van hun leefomgeving, brengen gebruikerservaringen in en nemen hun eigen verantwoordelijkheid (bijvoorbeeld infiltreren hemelwater op eigen perceel). De rol van onze gemeente richting particulieren is: faciliterend en stimulerend, weliswaar met een stok achter de deur via de verordening.

38

6

Uitvoeringsagenda 2025-2029

Het beleid en de strategie leidt tot acties. In dit hoofdstuk geven wij een overzicht van wat wij de komende planperiode gaan doen. We hebben de activiteiten onderverdeeld in: • Planvorming en onderzoek • Periodiek onderhoud • Verbetering en vervangingsmaatregelen.

6.1

Planvorming en onderzoek

Voor doelmatig water- en rioleringsbeheer is planvorming onmisbaar. De planvormingsactiviteiten zijn opgenomen in Tabel 4 . We gaan onderzoek doen om inzicht te krijgen in de toestand en het functioneren van het watersysteem. Het onderzoek bestaat uit inventariseren (wat hebben we?) inspecteren (wat is de onderhoudsconditie?), berekenen (hoe functioneert het?), plannen maken (hoe bereiken we onze visie?). Een overzicht van de onderzoeken is opgenomen in Tabel 5. Tabel 4 overzicht planvorming. Vermelde bedragen zijn in euro’s exclusief BTW op prijspeil 2024

Actualiseren Wrp Binnendienst Uit uren eigen organisatie Opstellen plannen gedifferentieerd onderhoud Verordeningen opnemen in Omgevingsplan Publiekscampagnes Duurzaam inkoopbeleid riolering Totaal

2025

2026

2027

2028

100.000

100.000

100.000

100.000

2029 25.000 100.000

X

X

X X 100.000

X X 125.000

100.000

X

X X

100.000

100.000

39

Water en rioleringsprogramma Terschelling 2025-2029

Tabel 5 overzicht onderzoek. Vermelde bedragen zijn in euro’s exclusief BTW op prijspeil 2024

Actualiseren beheergegevens duikers Actualiseren beheergegevens gemalen en drukrioleringsunits Opstellen SSW inclusief stresstest Opstellen masterplannen incl. maatregelen NEN inspectie (drukriolerings)gemalen en putten Onderzoek wateroverlast (Midsland, Dellewal, Boschrijk) Overige onderzoeken Totaal Uren eigen organisatie (interne onderzoeken): Opstellen lozingenkaart grote lozers Functioneren gemalen inclusief stroomverbruik Onderzoek functioneren grondwatersysteem Bijhouden gegevensbeheer

40

2025 25.000 25.000

2026

2027

2028

2029

35.000 5.000

5.000

35.000 5.000

25.000

25.000

55.000

65.000

65.000

X

X X

X

X

X

X

5.000

5.000

50.000 55.000

50.000 55.000

X X

X

6.2

Periodiek onderhoud

Het stedelijk watersysteem wordt onderhouden om het in stand te houden en goed te laten functioneren, waarbij risico’s optimaal worden vermeden (assetmanagement). Het onderhoud bestaat uit regulier onderhoud en reparaties. Het onderhoud wordt grotendeels uitgevoerd door de buitendienst. Daarnaast worden voor specifieke storingen en onderhoudsdiensten aannemers ingehuurd. Tabel 6 overzicht cyclisch onderhoud. Vermeldde bedragen zijn in euro’s exclusief BTW op prijspeil 2024

2025 Reinigen gemalen (3 x per jaar) Kolken zuigen (2,5 x per jaar) Reinigen zandvangputten (2 x per jaar) Reparaties en vervangingen (uren) Buitendienst Handhaving olie- en vetafscheiders Reparaties en vervangingen (materiaal en gereedschap) Uitbesteden werkzaamheden (Verhelpen storingen en incidenten) Uitbesteden onderhoudswerkzaamheden Bijdragen straatreiniging Gas, water, elektriciteit, telecom Totaal

6.3

2026

2027

2028

2029

Uren buitendienst 135.000

135.000 135.000 135.000 Uren handhaving

135.000

120.000

120.000

120.000

120.000

120.000

72.000

72.000

72.000

72.000

72.000

30.000

30.000

30.000

30.000

30.000

50.000 30.000 437.000

50.000 30.000 437.000

50.000 30.000 437.000

50.000 30.000 437.000

50.000 30.000 437.000

Verbeterings- en vervangingsmaatregelen

We moeten de riolering in stand houden, verbeteren en optimaliseren om te voldoen aan onze zorgtaken. De riolering die het eind van de technisch levensduur nadert moet tijdig vervangen worden. Het moment van vervangen baseren we op inspectieresultaten en/of optredende problemen. Ten behoeve van de verbetering van de afvoercapaciteit worden verbeteringsmaatregelen uitgevoerd. In dit Wrp hebben we de maatregelen uit het vorige GRP overgenomen. Op basis van de onderzoeken die we in het kader van dit Wrp uitvoeren actualiseren we gedurende de looptijd van dit Wrp het overzicht van de verbeterings- en vervangingsmaatregelen.

41

Water en rioleringsprogramma Terschelling 2025-2029

Tabel 7, overzicht vervangings- en verbeteringsmaatregelen. Vermelde bedragen zijn in euro’s exclusief BTW op prijspeil 2024 2025 Torenstraat en Brandarisplein Zwarteweg Onderhoudswerkzaamheden naar aanleiding van inspectieresultaten Reparaties naar aanleiding van de inspectieresultaten Verbeteren van het functioneren van de drukriolering Vervanging en verbetering van de riolering op basis van de masterplannen Totaal (Euro)

42

2026 x

2027

2028

2029

x

x

x

x

x

x

x

x

x

1.550.000

1.240.000

x 1.240.000

x 1.435.000

Na 2030

x x

645.000

x ±1.300.000

7

Middelen

De vervangingswaarde van de riolering op Terschelling is circa 37,5 miljoen euro. Voor het beheer hebben we voldoende goede mensen en financiële middelen nodig. In dit hoofdstuk onderbouwen we de benodigde personele en financiële middelen voor het beheer van het watersysteem van Terschelling.

7.1

Personele middelen

Op basis van de kennisbank stedelijk waterbeheer is een inschatting gemaakt van de benodigde personele capaciteit van de binnendienst. Op basis van de ervaringsgetallen van de afgelopen jaren is een inschatting gemaakt van de benodigde capaciteit van de buitendienst (zie Tabel 8). De tabel laat zien dat voor de binnendienst circa 3 fte en voor de buitendienst circa 2 fte noodzakelijk zijn. De capaciteit voor de buitendienst is iets te laag. Voor de binnendienst is de beschikbare capaciteit te laag. De activiteiten van de beleidsmedewerker, de beheerder en de gegevensbeheerder kunnen niet eenvoudig worden uitbesteed. In totaal is de benodigde capaciteit voor deze drie functies circa 1,6 fte en de beschikbare capaciteit 0,8 fte. De capaciteit voor de functies van ontwerper en projectleider, werkvoorbereider en toezichthouder zijn wel geschikt voor uitbesteding (inhuur). Tabel 8 Overzicht van de benodigde en beschikbare personele capaciteit

Taken Beleidsmedewerker Beheerder Ontwerper Gegevensbeheerder Projectleider, werkvoorbereider, toezichthouder Subtotaal Binnendienst

Benodigd (fte) 0,80 0,63 0,48 0,11 0,95

Beschikbaar (fte) 0,65 0,4 0,8

2,97

1,85

Gemaalbeheer (drukriolering) Reinigen kolken Herstellen kleine gebreken Onderhoud duikers Subtotaal buitendienst Totaal

1 0,25 0,25 0,25 1.75 4,72

1,5 3,1

7.2

Financiële middelen: Regelgeving en mogelijkheden

Het BBV (het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) schrijft voor hoe wij als gemeente Terschelling investeringen en onderhoudsactiviteiten moeten begroten en verantwoorden. Het BBV verplicht gemeenten, en dus ook ons, om gebruik te maken van een batenlastenstelsel. De baten zijn de inkomsten vanuit de riool en waterzorgheffing . Bij een baten-enlastenstelsel spreken we niet langer over uitgaven, maar over lasten (of kosten). Lasten zijn in de tijd toegerekende uitgaven. Hiervoor gaat de gemeente van gedane of nog te verrichten uitgaven na op welke periode(n) zij betrekking hebben. Aan deze periode rekent zij de betreffende uitgaven toe en deze merkt zij aan als lasten. Op korte termijn (over een boekjaar) hoeven lasten en uitgaven niet gelijk te zijn. Maar op de lange termijn (de toerekeningsperiode) zijn ze altijd gelijk aan elkaar.

43

Water en rioleringsprogramma Terschelling 2025-2029 In het kostenoverzicht maken we onderscheid in exploitatiekosten en investeringslasten (kapitaallasten). Bij de exploitatiekosten gaat het om jaarlijkse kosten voor beheer- en onderhoudsactiviteiten die nodig zijn voor het rioolbeheer. De kosten van deze uitgaven worden toegeschreven aan het boekjaar waarin deze worden uitgegeven. De kosten voor beheer en onderhoud worden jaarlijks hoger door inflatie en mogelijk door vergroting van het areaal en uitbreiding van werkzaamheden. Investeringsuitgaven bestaan uit vervangingsinvesteringen (bijvoorbeeld rioolvervanging) en verbeteringsinvesteringen (bijvoorbeeld buisvergroting of afkoppelmaatregelen). Investeringen zijn uitgaven voor zaken die meerdere jaren meegaan en vaak worden geactiveerd. De jaarlijkse lasten die daaruit voortkomen, -de kapitaallasten- bestaan uit rente en afschrijvingen.

7.3

Kostendekkingsplan

7.3.1 Uitgangspunten Bij het opstellen van het kostendekkingsplan voor de berekening van de riool en waterzorgheffing zijn de volgende uitgangspunten gebruikt: Rente & inflatie • De rente op nieuwe investeringen en boekwaarden bedraagt 1,5%; • De rentetoerekening vindt plaats aan het begin van het jaar vanaf het eerste jaar na de investeringen; • Er vindt geen toerekening van rente plaats op een positief saldo van de voorziening grootonderhoud; • Er vindt in de modelberekening geen indexatie van de uitgaven plaats (inflatiecorrectie). BTW • •

De bedragen zijn exclusief BTW; 21% BTW wordt doorbelast aan de riool en waterzorgheffing , op basis van de exploitatiekosten en de afschrijvingscomponent van investeringen.

Investeringen • De investeringen in de planperiode zijn gebaseerd op de beschikbare ramingen en projectplanningen. Waarschijnlijk moeten deze gedurende de looptijd van dit Wrp worden bijgesteld; • De langjarige, cyclische vervangingsinvesteringen zijn bepaald op basis van het beheersysteem en de theoretische technisch levensduren (Tabel 9); • De gebruikte kostenkengetallen zijn de kostenkengetallen uit de Kennisbank van Rioned 2021 . Deze zijn gecorrigeerd voor inflatie met 2,55% per jaar naar het prijspeil 2026; • We gaan sparen voor alle vervangings- en verbeteringsinvesteringen en hanteren hierbij de technische levensduren uit Tabel 9; • Het beschikbare spaarbedrag in de voorziening grootonderhoud wordt in mindering gebracht op de investeringen. • Investeringen die niet uit de voorziening grootonderhoud betaal kunnen worden afgeschreven. De afschrijving vindt lineair plaats, startend aan het begin van het jaar volgend op de investering.

44

Tabel 9, Technische en financiële afschrijvingstermijn

afschrijvingstermijnen vrijvervalriolen Gemalen - bouwkundig minipompunits - bouwkundig gemalen – elektromechanisch minipompunits elektromechanisch persleidingen drukriolering - leidingen drukriolering - vrijvervalriolen randvoorzieningen Kolkenzuiger

technisch levensduur (jaar) 60 60 60 15

Afschrijvingstermijn (jaar) 0 - 40 0 - 40 0 0

15 60 60 60 60 12

0 0 - 40 0 - 40 0 - 40 0 - 40 7

Voorziening groot onderhoud riolering • Het saldo van de Voorziening groot onderhoud riolering bedraagt per 1 januari 2025: € 978.000. Conform het raadsbesluit van 8 juli 2025 is het resultaat van de jaarrekening 2024 €1.165.000 toegevoegd aan de voorziening. De prognose voor de stand op 1 januari 2026 is: € 1.719.935. Dit laatste getal is gehanteerd als uitgangspunt voor de berekeningen; • Het saldo van de voorziening mag gedurende de gehele beschouwde periode (60 jaar) niet negatief zijn; • Er is geen maximum gesteld aan het saldo dat gedurende de beschouwde periode in de voorziening(en) wordt begroot. Heffingssystematiek Om alle uitgaven die met de rioleringszorg gepaard gaan te dekken heft de gemeente riool- en waterzorgheffing. Deze jaarlijkse riool- waterzorgheffing bestaat uit 2 delen: het eigenarendeel en het gebruikersdeel. Het gebruikersdeel van de riool en waterzorgheffing wordt geheven naar het aantal kubieke meters water dat vanuit het perceel wordt afgevoerd.

• Het eigenarendeel bedraag per 1 januari 2026 € 25,00 • Het gebruikersdeel bedraagt per 1 januari 2026 €197,54 bij 0 tot en met 150 m³ water (inflatie en extra stijging van €20,00) • € 197,54 vanaf 150 m³, vermeerderd met EUR 1,21 per m³ voor elke m³ water boven de 150 m³ (inflatie en extra stijging van €20,00) • De riool en waterzorgheffing mag op begrotingsbasis gerekend over de planperiode maximaal kostendekkend zijn: de geraamde opbrengsten (baten)mogen de geraamde lasten niet overstijgen (Gemeentewet artikel 229b); • Reserveren voor tariefsegalisatie en/of toekomstige vervangingsinvesteringen door dotaties aan de voorziening is toegestaan; • De opbrengsten van de riool en waterzorgheffing mogen niet voor andere doeleinden dan voor het gemeentelijk rioolstelsel (inclusief grond- en hemelwatervoorzieningen en het ) worden aangewend ofwel hebben een relatie met de waterhuishouding. Heffingseenheden

45

Water en rioleringsprogramma Terschelling 2025-2029 • • • •

Het eigenarendeel van de riool en waterzorgheffing is toegerekend aan 4.500 percelen. Het gebruikersdeel is toegerekend aan 3.256 woningen (zowel woning als recreatiewoning) en 450 niet-woningen; De relatieve stijging in de riool en waterzorgheffing is gelijk bij de woningen en nietwoningen en het eigenarendeel en het gebruikersdeel; Het aantal heffingseenheden blijft constant gedurende de planperiode.

7.3.2 Uitgaven De verwachte uitgaven voor het beheer (exclusief kapitaallasten en investeringen) in de planperiode 2025-2029 zijn gemiddeld circa 620.000 euro per jaar (Tabel 10). Naast deze uitgaven zijn er nog de uitgaven van de kapitaallasten (uit het verleden), investeringen en BTW. Tabel 10, Exploitatielasten

Binnendienst Buitendienst Onderzoeken Reparaties en vervangingen (materiaal en gereedschap) Uitbesteden werkzaamheden (Verhelpen storingen en incidenten) Uitbesteden onderhoudswerkzaamheden Bijdragen straatreiniging Gas, water, elektriciteit, telecom Totaal

2025 2026 2027 2028 2029 100.000 100.000 100.000 100.000 100.000 135.000 135.000 135.000 135.000 135.000 55.000 65.000 65.000 55.000 55.000 120.000 120.000 120.000 120.000 120.000 72.000

72.000

72.000

72.000

72.000

30.000 30.000 30.000 30.000 30.000 50.000 50.000 50.000 50.000 50.000 30.000 30.000 30.000 30.000 30.000 592.000 602.000 602.000 592.000 592.000

Tabel 11, Totale uitgave in euro in de planperiode inclusief BTW

Exploitatie en onderzoek Kapitaallasten verleden Investeringen BTW Totaal

2025 592.000 255.366 645.000 108.204 1.600.571

2026 602.000 240.108 1.550.000 426.142 2.818.251

2027 602.000 231.987 1.240.000 117.003 2.190.990

2028 592.000 229.122 1.240.000 162.187 2.223.309

2029 592.000 176.447 1.435.000 161.036 2.364.484

7.3.3 Lasten De lasten zijn afhankelijk van hoe de uitgaven in de loop van de tijd worden toegerekend. In Figuur 4 zijn de mogelijk opties weergegeven om voor de toerekening van de investeringsuitgaven en de daarbij behorende BTW.

46

Figuur 4 Mogelijkheden verwerking van investeringen in de riool en waterzorgheffing (bron: NOTITIE Lokale heffingen (belastingen, heffingen en rechten) Commissie BBV 2021)

Tot op heden zijn de vervangingsinvesteringen geactiveerd. Deze investeringen worden vervolgens in 40 jaar afgeschreven. Een alternatief (zie Figuur 4) is het creëren van een voorzieningen waarin gespaard wordt voor toekomstige vervangingsinvesteringen. De vervangingswaarde van de riolering van Terschelling is circa 37,5 miljoen euro. De huidige financiële afschrijvingstermijn is 40 jaar en de rente 1,5 %. De technische levensduur is 60 jaar. De gemiddelde afschrijving per jaar is gelijk bij alle varianten (gemiddeld 625.000 euro/jaar). Het verschil tussen de varianten zit in de rentelasten. Bij activeren wordt gedurende 40 jaar rente betaald over de investeringen. Het jaarlijkse bedrag varieert maar gemiddeld genomen wordt er 40 jaar lang 1,5% rente betaald over 18,75 miljoen euro aan investeringen. Dat is in totaal 11,25 miljoen euro en gerekend over 60 jaar is dat 187.500 euro/jaar. Uitgaande van 3.706 heffingseenheden (woningen en niet woningen) is dat ruim 50 euro per heffingseenheid per jaar. De huidige kapitaallasten zijn momenteel relatief laag (circa 255.000) omdat in de afgelopen 10 jaar weinig investeringen zijn gedaan. Deze kapitaallasten nemen in de komende 5 jaar af tot circa 176.000 euro in 2029. De voorziening grootonderhoud is op 1 januari 2026 € 1.719.935.

Voor de komende drie jaar staan aanzienlijke investeringen gepland die hoger zijn dan de huidige voorziening groot onderhoud. Voor de lange termijn zijn er twee opties: 1. Investeringen activeren en afschrijven in 40 jaar. 2. Investeringen activeren en afschrijven in het jaar van de investering.

47

Water en rioleringsprogramma Terschelling 2025-2029 Het voordeel van optie 1 is dat de lasten geleidelijk stijgen. Het voordeel van optie 2 is dat de totale lasten gemiddeld 150.000 euro/jaar lager zijn dan bij optie 1. Bij optie 2 moet in de komende jaren een voorziening groot onderhoud worden opgebouwd. Vanaf 2026 wordt toegewerkt naar optie 2 zodat vanaf 2042 alle investeringen uit de voorziening groot onderhoud gefinancierd kunnen worden Tabel 12, Totale lasten in de planperiode inclusief BTW

Exploitatie en onderzoek Kapitaallasten verleden Investeringen (kapitaallasten) Investeringen (directe afschrijving) BTW Totaal

2025 592.000 255.366 0 0 108.204 955.571

2026 602.000 240.108 25.800 1.500.000 426.142 2.794.051

2027 602.000 231.987 27.558 31.838 117.003 1.010.385

2028 592.000 229.122 75.624 226.794 162.187 1.285.728

2029 592.000 176.447 115.439 245.798 161.036 1.290.720

7.3.4 Inkomsten / baten De lasten van de riolering worden gedekt vanuit de riool en waterzorgheffing. Deze heffing bestaat uit een eigenarendeel en een gebruikersdeel. De heffing bedraagt in 2026: • Eigenarendeel: o € 25,00 • Gebruikersdeel: o Tot een verbruik van 150 m³/jaar: € 197,54 o Bij een verbruik hoger dan 150m³/jaar: €197,54 + €1,21 per m³ water boven de 150 m³ In de periode 2026-2041 stijgt de riool en waterzorgheffing elk jaar met €20,00 (exclusief indexatie) en de gebruikersheffing met hetzelfde percentage als de stijging van het vaste deel van de riool en waterzorgheffing . Dit leidt tot het verloop van de riool en waterzorgheffing en de voorziening groot onderhoud zoals is weergegeven in figuur 5 en 6.

48

Figuur 5 ontwikkeling van de riool en waterzorgheffing

Voorziening onderhoud riolering [euro], rente 1,5% 5.000.000 4.500.000 4.000.000 3.500.000 3.000.000 2.500.000 2.000.000 1.500.000 1.000.000 500.000 0 2025

2030

2035

2040

2045

2050

2055

2060

2065

Hybride incl. BTW Figuur 6 ontwikkeling van de voorziening groot onderhoud

7.4

Risico’s

Wij hebben bij het opstellen van het Water- en rioleringsprogramma de volgende risico’s geïdentificeerd die van grote invloed kunnen zijn op de uitvoering van dit Wrp:

49

Water en rioleringsprogramma Terschelling 2025-2029 Risico 1: Beperkte kennis van de riolering Nog niet alle rioolgegevens zijn opgenomen in het beheersysteem. Ook zijn nog niet alle riolen geïnspecteerd en hebben we het functioneren van de riolering nog niet geanalyseerd met rioolberekeningen. Hierdoor hebben we nog onvoldoende inzicht in de staat en het functioneren van het watersysteem. Als de kwaliteit van de riolering tegenvalt of het systeem minder goed functioneert dan verwacht, kunnen er meer investeringen nodig zijn dan waar we nu vanuit gegaan zijn. De riool en waterzorgheffing zal dan sterker moeten stijgen. Risico 2: Extreme weersomstandigheden Extremer weer gaat vaker voorkomen als gevolg van de klimaatveranderingen. Hierdoor kunnen er meer meldingen binnenkomen met betrekking tot wateroverlast of -tekort. De afhandeling hiervan is vaak urgent. De tijd en inzet die hieraan worden besteed gaan ten koste van andere werkzaamheden. Risico 3: Afhankelijkheid bij de uitvoering van projecten We willen projecten zoveel mogelijk integraal uitvoeren. Dat betekent dat andere disciplines, te weten haven, groen en wegen, ook voldoende capaciteit en middelen moet hebben om projecten uit te voeren. Ook is de planning afhankelijk van de planning van de andere disciplines. Dit kan ertoe leiden dat geplande investeringen eerder of later worden uitgevoerd dan nu voorzien.

Daarnaast is de beschikbaarheid van in- en externe capaciteit voor voorbereiding en uitvoer van de werkzaamheden van invloed op de planning en doorlooptijd. Risico 4: Personele capaciteit De afgelopen jaren hebben we te maken gehad met een onderbezetting. Op Terschelling hebben we één specialist per domein. Dat maakt de organisatie kwetsbaar voor wisselingen in personeel of uitval van personeel door ziekte. Door de samenwerking met de andere Waddeneilanden te intensiveren willen we de kwetsbaarheid verminderen. Risico 5 Financiële uitgangspunten De kostendekkingsberekening is gebaseerd op financiële uitgangspunten. Rente- en inflatiepercentages kunnen wijzigen en de afschrijvingstermijnen kunnen aangepast worden op basis van nieuwe inzichten. Daar moet de gemeente alert op zijn.

50

Bijlage A A.1

Afkortingen en begrippen

Afkortingen

AMvB algemene maatregelen van bestuur BaL het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal); BaW bestuursakkoord Water BbL het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). BBT beste beschikbare technieken BBV het besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten BkL het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl); BlB Besluit op de lijkbezorging BOVI Blauwe Omgevingsvisie BBV het besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten DPRA Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie FBWK Fries bestuursakkoord Waterketen GGOR Gewenst grond- en oppervlaktewaterregime GRP gemeentelijk rioleringsplan IKW Investeringskader Waddengebied INSPIRE Richtlijn inzake Infrastructuur voor Ruimtelijke Informatie in de Europese Gemeenschap IPO het Interprovinciaal Overleg KRW Kaderrichtlijn Water LVVN ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur NWP Nationaal Waterplan Ob Omgevingsbesluit Ow Omgevingswet RWP Regionaal Waterprogramma RWS Rijkswaterstaat RWZI Rioolwaterzuiveringsinstallatie SSW Systeemoverzicht stedelijk water UvW de Unie van Waterschappen Vewin Vereniging van waterbedrijven in Nederland VGS Verbeterd gescheiden rioolstelsel VNG Vereniging van Nederlandse Gemeenten WIBON Wet informatie-uitwisseling bovengrondse en ondergrondse netten en netwerken WKO’s warmte- en koudeopslag systemen Wlb Wet op de lijkbezorging Wrp Water en Rioleringsprogramma Wm Wet milieubeheer

A.2

Begrippen

Afvloeiend regenwater Neerslag die tot afstroming komt. Afkoppelen/niet-aankoppelen

51

Water en rioleringsprogramma Terschelling 2025-2029 Het op de gemengde of vuilwaterriolering aangesloten afvoerend verhard oppervlak loskoppelen en aansluiten op een hemelwatervoorziening. Bij nieuwbouw: het niet aansluiten van afvoerend verhard oppervlak op een vuilwatersysteem. Afnamehoeveelheid De toegestane hoeveelheid regenwater dat op het overnamepunt wordt aangeboden. Afvalwater Al het water waarvan de houder zich - met het oog op de verwijdering daarvan - ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen. Algemene regels De lozingen worden tegenwoordig hoofdzakelijk geregeld via algemene regels (AmvB’s). Uitgangspunt: de lozer mag niets doen waarvan hij kan verwachten dat het problemen oplevert voor het riool, de zuivering of het (water)milieu. Asset management Maximaliseren van de waarde van bezittingen door het optimaal uitbalanceren van onderhoud en vervanging in relatie tot kosten, prestaties en risico’s. Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten Besluit van 17 januari 2003, waarin de voorschriften voor de begrotings- en verantwoordingsdocumenten, uitvoeringsinformatie en informatie voor derden van provincies en gemeenten staan (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten).

Bedrijfsafvalwater Afvalwater dat vrijkomt bij door de mens bedrijfsmatig of in een omvang alsof zij bedrijfsmatig was, ondernomen bedrijvigheid, dat geen huishoudelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater of grondwater is. Bruidsschat Onder de Omgevingswet verhuist een aantal regels van het Rijk naar gemeenten en waterschappen. Het Rijk zorgt er met het Invoeringsbesluit voor dat deze regels automatisch in het omgevingsplan of de waterschapsverordening komen. Dit noemen we ook wel de 'bruidsschat'. Drukriolering Een mechanisch rioleringssysteem waarbij het afvalwater via kleine pompjes en persleidingen wordt verpompt naar een ontvangstput. Drukriolering wordt vaak toegepast in het buitengebied. Het systeem is niet geschikt voor het transporteren van regenwater. Gemengd rioolstelsel Rioolstelsel waarbij afvalwater en regenwater door één buizenstelsel worden ingezameld en afgevoerd. Gescheiden rioolstelsel Rioolstelsel waarbij afvalwater en regenwater door afzonderlijke buizenstelsels worden Ingezameld en afgevoerd. Het afvalwater wordt afgevoerd naar een AWZI, (een groot deel van) het regenwater wordt rechtstreeks afgevoerd naar het oppervlaktewater. Groene berging Verdiepte groenvoorziening voor de tijdelijke opvang van overtollig regenwater.

Groen dak Begroeid dak, heeft niet alleen een beschermende functie, maar vangt ook fijn stof af, werkt verkoelend, vertraagt de waterafvoer en draagt positief bij aan vergroening van de stad. 52

Hemelwaterafvoer Afvoer van hemelwater voordat het tot afstroming komt over het wegdek of via de riolering. Huishoudelijk afvalwater Afvalwater dat overwegend afkomstig is van menselijke stofwisseling en huishoudelijke werkzaamheden. Industrieel afvalwater Afvalwater afkomstig van industrieën of bedrijven. Ingrijpmaatstaf Grenstoestand van een rioleringsobject waarbij ingrijpen noodzakelijk is en maatregelen moeten worden opgesteld. Infiltratievoorziening Een waterdoorlatende ondergrondse voorziening die het regenwater opvangt en het langzaam laat wegzakken in de bodem. Inspecteren Het waarnemen, herkennen en beschrijven van de toestand van rioleringsobjecten. Kapitaallasten De langjarige kosten verband houdend met een nieuwe investering die niet direct is afbetaald. Openbare riolering Het gedeelte van de buitenriolering in eigendom en beheer bij de overheid (in de meeste gevallen is dit de gemeente). Overnamepunt Punt waar de overdracht plaatsvindt van het afvalwater uit de riolering aan het transportsysteem van het waterschap. Persleiding Een leiding waardoor rioolwater met gebruikmaking van één of meerdere pompen onder overdruk wordt afgevoerd. Randvoorziening Vloeistofdichte voorziening als onderdeel van het rioolstelsel met als het doel het afvangen van vuil en/of bergen van overtollig afvalwater.

Dergelijke voorzieningen worden toegepast ter verbetering van de waterkwaliteit. Regenwaterriool Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van afstromend regenwater. Regenwatersysteem Zie “RWA-systeem”. Regenwateruitlaat Voorziening bedoeld voor de directe lozing van regenwater op oppervlaktewater of groene berging. Regenwatersysteem Het geheel aan voorzieningen voor de gescheiden inzameling en transport van regenwater. Riolering Het geheel van riolen, rioolputten en bijbehorende voorzieningen voor de inzameling en het transport van afvalwater. Rioleringsbeheer Zorg voor het goed functioneren van het rioleringssysteem.

53

Water en rioleringsprogramma Terschelling 2025-2029 Riool en waterzorgheffing De belasting die bewoners en bedrijfsleven moeten betalen om gebruik te mogen maken van de riolering. De heffing kan uit een aansluitheffing en een afvoerheffing bestaan. De aansluitheffing wordt geheven wegens het hebben van een aansluiting op het gemeentelijk riool. De rioolafvoerheffing wordt geheven wegens het afvoeren van rioolwater afkomstig van de gebruiker van een onroerend goed. Rioolgemaal Bouwwerk met een inrichting voor het verpompen van afvalwater. Riooloverstortput Voorziening die bij hevige of langdurige neerslag in werking treedt en het overtollige regenwater loost op een voorziening of direct op oppervlaktewater. Rioolwaterzuivering Een inrichting (werk) waar het afvalwater wordt ontdaan (van een groot deel) van de verontreinigingen. RWA-systeem Rioolstelsel alleen bestemd voor de inzameling en het transport van regenwater. Stedelijk afvalwater Huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater. Verbeterd gescheiden rioolstelsel Gescheiden rioolstelsel waarbij een deel van het (meest vervuilde) regenwater wordt ver pompt naar de AWZI of alternatieve locatie voor de behandeling van verontreinigd regenwater.

Verhard oppervlak Het op de riolering aangesloten oppervlak dat tijdens neerslag regenwater afvoert naar het Rioleringssysteem. Vrijvervalriolering Rioleringssysteem waarbij het transport van afvalwater plaatsvindt door middel van de zwaartekracht. Vuilemissie Het totaal aan vervuilende stoffen afkomstig uit het rioleringssysteem dat (in)direct via riooloverstortputten wordt geloosd op oppervlaktewater. Vuilwaterriool Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater. Waarschuwingsmaatstaf Grenstoestand van een rioleringsobject waarbij de actuele toestand discutabel is en nader onderzoek benodigd. Wadi Een bovengrondse droogstaande groenvoorziening die het regenwater opvangt en langzaam laat wegzakken in de bodem. Water-op-straat Het verschijnsel tijdens hevige of langdurige neerslag dat water uit de riolering op straat komt te staan of dat regenwater niet in de riolering kan stromen als gevolg van een onvoldoende of belemmerde afvoercapaciteit. Wateroverlast 54

Het verschijnsel dat “water op straat” overgaat in wateroverlast in de vorm van ernstige hinder (langdurige onbereikbaarheid) of leidt tot waterschade (bijvoorbeeld water in de woning).

55

Water en rioleringsprogramma Terschelling 2025-2029

Bijlage B

Wet en regelgeving4

Het juridisch kader voor het stedelijk waterbeheer bestaat uit wet en regelgeving op verschillende niveaus Europees, nationaal, decentraal. De Europese regelgeving is omgezet in nationale wet- en regelgeving. Deze bestaat uit wetten en uitvoeringsregels waaronder de Omgevingswet. De Omgevingswet is de basis voor de lozingsregels van het Rijk en de gemeentelijke watertaken5. De Omgevingswet is ook het uitgangspunt voor de verplichte omgevingsvisie, het facultatieve water en rioleringsprogramma en het omgevingsplan. Naast de Omgevingswet zijn op rijksniveau vier onderliggende algemene maatregelen van bestuur (AMvB's), ook wel uitvoeringsbesluiten genoemd) van belang: • het Omgevingsbesluit (Ob); • het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl); • het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal); • het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Met de invoering van de Omgevingswet zijn veel lozingsregels overgegaan naar het decentrale niveau. Lozingsregels voor lozingen op de riolering en in de bodem zijn overgegaan naar het gemeentelijke omgevingsplan en voor lozingen in het oppervlaktewater naar de waterschapsverordening. Gemeente, waterschap en provincie hebben door de Omgevingswet meer mogelijkheden om eisen te stellen aan geplande activiteiten. De meest relevante wet- en regelgeving voor het stedelijk waterbeheer is weergegeven in Tabel 13 en is beschreven in de volgende paragrafen.