2022-02-23 Bijlage 2 Eindrapportage GVVP DEF november spreads-gecomprimeerd

Hoe gaan we als Terneuzen om met deze ontwikkelingen? Wachten we rustig af, liften we mee of stappen we zelf achter het stuur? Juist nu hebben we de kans om de juiste keuzes te maken in Terneuzen. Parallel aan de uitdaging voor deze mobiliteitstransitie is er ook sprake van een technische transitie. Nieuwe technische middelen bieden ook weer nieuwe mogelijkheden voor het verkeer- en vervoerssysteem. De bereikbaarheid en toegankelijkheid van de gemeente Terneuzen is goed te noemen. Zeker wanneer we dat vanuit het oogpunt van de automobilist bezien. Binnen 30-45 minuten staan we met de auto in Vlaamse steden als Brugge, Antwerpen en Gent. Met iets meer dan een uur staan we aan de zuidzijde van Rotterdam en hebben we de Randstad bereikt. Kijken we naar openbaar vervoer dan zien we echter heel andere cijfers.

34

Twee uur om in Rotterdam te geraken, drie uur naar Amsterdam. Ook de eerdergenoemde Vlaamse steden lijken ineens onbereikbaar met reistijden van 100, 145 en 165 minuten. Het is dus maar de vraag of de bereikbaarheid van Terneuzen goed te noemen is. Ook binnen de gemeentegrenzen kan eenzelfde conclusie getrokken worden. Met de auto is alles goed aan te rijden. Ben je echter afhankelijk van andere vervoersmiddelen dan ontstaat toch een ander beeld. Fietsen in Terneuzen (stad) kan best aardig, maar overal dien je voorrang te verlenen aan de auto. Tussen de verschillende kernen komt de fiets er in vergelijking met de auto ook nog vaak bekaaid vanaf. Smalle paden en ook hier vaak voorrang verlenen. Het openbaar vervoer is al helemaal geen concurrentie voor de auto en eigenlijk enkel aanwezig voor die personen die geen alternatief hebben. Kijken we terug naar de opdrachtformulering dan ligt de sleutel in het woord balans. Balans tussen bereikbaarheid enerzijds en leefbaarheid en verkeersveiligheid anderzijds. Maar ook balans in vervoerssystemen. Niet alles op de auto inzetten, maar juist ook aandacht voor andere modaliteiten. Terneuzen is goed bereikbaar. Voor de auto wel, maar voor andere vervoersvormen valt dit toch enigszins tegen. Om die reden tijd voor een inhaalslag, met oog voor duurzaamheid én inclusiviteit. We vatten dit kort samen: Terneuzen onbeperkt bereikbaar.

Onbeperkt vertalen we in dit geval op drie manieren. Allereerst als “zonder beperkingen”, oftewel voor iedereen. Alle inwoners, bezoekers, etc. van Terneuzen moeten profiteren van een goede bereikbaarheid. Zowel van, naar als in de gemeente Terneuzen zelf. Met alle vervoerswijzen. Ten tweede zien we onbeperkt ook als “zonder einde”. Wanneer we meer inzetten op duurzame vormen van vervoer wordt de kans groter dat we, bij wijze van spreken, tot het oneindige bereikbaar blijven. Als derde vertaling zien we onbeperkt als “onbegrensd”. Tijdens het proces hebben we gemerkt dat de grens toch wel erg hard aanwezig is. Openbaar Vervoer lijnen die niet op elkaar aansluiten bijvoorbeeld. Fijn dat we al sinds enige tijd zonder controle de grens kunnen passeren, waarom kan dit dan niet net zo geruisloos met een busverbinding? Wanneer we voor bijvoorbeeld voorzieningen en werk zoveel vertoeven aan beide zijden van de grens, waarom zien we dat niet terug in onze beleidsplannen en infra-plannen?

VISIE VERTALING 1: DEMARREREN

VISIE VERTALING 2: DUURZAAMHEID

De autobereikbaarheid in Terneuzen is goed. Dit biedt voordelen in de concurrentiepositie en die mogen behouden blijven. Het levert echter ook nadelen op ten aanzien van verkeersveiligheid en het fietsklimaat. De nadelen moeten we uiteraard zoveel als mogelijk weg werken. In dit GVVP maken we dan ook een speerpunt van de fiets. In tegenstelling tot de auto zien we dat de fiets in Terneuzen een achterstand heeft ten opzichte van andere steden/gemeenten in Zeeland en Nederland. We zitten niet in de kopgroep, maar hangen ergens aan de staart van het peloton. Hoog tijd om te demarreren en onze positie te verstevigen. Niet omdat we dat leuk vinden, maar omdat het moet.

Vanuit klimaat en duurzaamheid kunnen we niet achterblijven. Als Terneuzen committeren we ons aan klimaatdoelstellingen zoals o.a. opgenomen in de Regionale Energie Strategie (RES). Om deze doelen te bereiken moeten we ook op het gebied van verkeer en vervoer stappen maken. De verduurzaming of vergroening van ons verkeerssysteem pakken we op aan de hand van de trias mobilitae: voorkomen, veranderen en verschonen.

De fiets is bij uitstek een duurzaam vervoersmiddel. Eigenlijk is alleen lopen een nog betere vorm. Qua opzet en schaal biedt Terneuzen stad een ideale maat om veel te fietsen. Verder is mede met de komst van de e-bike ook de verbinding tussen de verschillende kernen in de gehele gemeente prima geschikt om een hoog aandeel van de fiets terug te zien in de modal split. Dat is nu nog niet het geval. Met een betere infrastructuur en daarbij ondersteuning op andere gebieden kan een inhaalslag gemaakt worden met de fiets. Met de landelijke ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid en de fiets een ideaal moment om dit vorm te gaan geven. De fiets op 1 in Terneuzen! We gaan de autobereikbaarheid niet verwaarlozen, maar een beetje concurrentie en een goed alternatief is broodnodig.

Op het gebied van voorkomen kunnen we in principe weinig concrete acties koppelen vanuit dit GVVP. De opgave ligt wat dat betreft meer bij het ruimtelijk domein. Vanuit de nieuwe Omgevingswet komen hier wel kansen om nog breder te kijken naar de verschillende opgaven dan we nu al doen. Bij locatiekeuzes voor woningen, voorzieningen, etc. is het van groot belang om na te denken hoe mensen zich verplaatsen. Concentratie van voorzieningen en scheiding van functies betekent dat mensen moeten reizen. Dit kunnen we niet altijd voorkomen uiteraard. Daarom zetten we ook in op veranderen. En daar komt dit GVVP al wat meer om de hoek kijken. Inzetten op de fiets en andere vervoersvormen als alternatief voor de auto biedt de mogelijkheid om te veranderen. Een bedrijfsterrein ver van de woonbebouwing plaatsen kan best legitiem zijn. Als we daar vervolgens alleen een auto-ontsluiting bij aanbieden niet. Juist op dat soort momenten moeten we kien zijn dat er goede fietsvoorzieningen zijn en dat er breed aanbod is aan vervoersvormen. Alleen dan kan er ook veranderd worden. Om te veranderen moet er immers wel iets anders zijn. Zoals eerder gezegd betekent het inzetten op alternatieven zoals de fiets niet dat de auto tegengewerkt wordt. Gelet op het huidige autobezit in de gemeente en de af te leggen afstanden in de gemeente zal de auto voorlopig nog erg populair blijven.

Om ook hier een vertaling te maken naar duurzaamheid moeten we inzetten op vergroening van het wagenpark: elektrisch rijden dus. Vanuit het GVVP kunnen we als gemeente een aanjaagfunctie vervullen om op de juiste plaatsen laadvoorzieningen aan te bieden, zodat we ook daarmee elektrisch rijden promoten en/of stimuleren.

35

VISIEKAART

02 | visie RUIMTELIJK KADER Er is geen visie beschikbaar waarin staat vermeld hoe Terneuzen er in 2040 uit ziet. De huidige Structuurvisie dateert uit 2011 en kent een kortere doorkijk dan waar we het in dit GVVP over hebben. Vanuit North Sea Port District en de regiovisie die de 3 Zeeuws-Vlaamse gemeenten hebben geformuleerd is er uiteraard wel een en ander bekend. Voor dit GVVP gaan we uit van een redelijk behouden toekomstperspectief wanneer we kijken naar ruimtelijke en economische ontwikkelingen. De verschillende woonkernen in de gemeente zullen heus nog groeien, maar niet explosief. Voor Terneuzen zien we vooral groei door inbreiding. Dit betekent dat we geen rekening houden met een grootschalige uitbreiding met woningbouw buiten de bestaande grenzen, zeg maar een Othene 2. We zien dat meer ingezet wordt op inbreiding waarbij bijvoorbeeld oude(re) bedrijfsterreinen in de stad Terneuzen worden omgevormd tot woongebied. Daar liggen mooi kansen voor nieuwe vormen van vervoer en een mix tussen wonen, werken en voorzieningen om zo de reisbehoefte te beperken. Qua economische ontwikkelingen zien we een verdere invulling van de bedrijfsterreinen langs het Kanaal Gent-Terneuzen. In eerste instantie een verdere invulling van de Axelse Vlakte en Koegorspolder, uiteindelijk overlopend in ontwikkeling van de Westelijke Kanaaloever.

Beoogd industriegebied Beoogd gebied voor inbreiding - woningen 36

37

Ambities GVVP: Inzetten op duurzaam vervoer: elektrisch rijden mobiliteitshubs

38

Fiets op

02 | visie AMBITIE

AMBITIE VERTALING 1: DEMARREREN

AMBITIE VERTALING 2: DUURZAAMHEID

We leggen in dit GVVP onze ambities vast en wat we daarvoor gaan doen. We leggen daarmee echter geen verplichtingen vast. Prima om te roepen dat we in 2040 40% van de reisafstanden korter dan 7,5 km op de fiets afleggen, maar wat hebben we daar aan? Met een dergelijke ambitie is niets mis, maar om een dergelijke doelstelling daadwerkelijk te realiseren zijn we van veel meer aspecten afhankelijk dan waar we als gemeente invloed op hebben. Stel dat in 2040 75% van de auto’s die in Terneuzen rijden elektrisch moet zijn. We kunnen flink investeren in laadvoorzieningen, dat zal helpen. Het extreem duur maken van autorijden met fossiele brandstoffen is echter waarschijnlijk veel effectiever. Of dat wel/niet van toepassing is wordt op andere niveaus bepaald. We hebben als Terneuzen zeker ambitie, en willen dit uitstralen ook. We willen ons echter geen verplichtingen opleggen om voor jaartal X doelstelling Y te hebben bereikt. In dit onderdeel concretiseren we de ambities op het gebied van de fiets en duurzaamheid. Daar willen we vanuit dit GVVP optimaal op inzetten. Wat we daarvoor gaan doen leggen we vervolgens uit in het onderdeel “plan”.

Nederland is een fietsland. We willen nog steeds méér en veiliger fietsen. Om dit te bereiken is enkele jaren geleden gestart met Tour de Force, een samenwerkingsverband van overheden, marktpartijen, maatschappelijke organisaties, kennisinstituten en platforms die zich inzetten voor de ‘fiets’ in Nederland. Via de Vereniging Nederlandse Gemeenten zijn we hier als Terneuzen ook aan verbonden. Doel van Tour de Force is om een schaalsprong in het fietsen te bewerkstelligen. In eerste instantie is hiermee ingezet op 20% meer fietskilometers. De schaalsprong fiets vraagt om heldere keuzes, die vragen om een koerswijziging. Een GVVP met de ambitie om de fiets op 1 te plaatsen sluit hier dan ook naadloos op aan. Deze ambitie komt niet uit de lucht vallen. We zien (bron: Tour de Force) vijf ontwikkelingen waarin de fiets het verschil kan maken:

In de Zeeuwse Regionale Energie Strategie (RES) is de ambitie van 49% CO2-reductie van mobiliteit in 2030 ten opzichte van 1990 opgenomen. Dit betekent een besparing van 1.029 Kton CO2. Openbare en semi-openbare laadpunten moeten gefaciliteerd en gestimuleerd worden om te voorkomen dat een tekort aan laadinfrastructuur de groei in elektrisch rijden belemmert. Gemeenten moeten in samenwerking met netbeheerders op zoek gaan naar geschikte locaties. Zeeland heeft een routekaart Laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen. Het is een stappenplan richting 2030. Gemeenten, provincie en netbeheerder gaan deze laadinfra samen strategisch plannen en oppakken. De gemeente Terneuzen wil elektrische auto’s, laadinfra en initiatieven voor (elektrisch) autodelen steunen en verder helpen uitbouwen.

‚

Fietsen houdt de stad bereikbaar

‚

Fietsen draagt bij aan een vitaal landelijk gebied

‚

Fietsen draagt bij aan een beter klimaat

‚

Fietsen zorgt voor een betere gezondheid van mensen

‚

Fietsen biedt mensen kansen

Zowel met Tour de Force als met het GVVP willen we de mindset veranderen: anders denken over de fiets. Voor fietsafstanden tot 15 kilometer zetten we in op een fietsinclusieve, integrale benadering waarbij de fiets centraal staat in de ketenreis. De fiets niet alleen als vervoermiddel van A naar B, maar ook als voor- en natransport om vervolgens te carpoolen of van de trein of bus gebruik te maken. De mindset kan ook bijdragen aan anders denken over de inrichting van de openbare ruimte. Niet eerst een plak asfalt of strook klinkers voor de auto, want dan blijft er altijd maar een smal strookje over voor de fiets. Nee, zet de ruimte voor de fiets minimaal op hetzelfde niveau als die voor de auto.

In de RES is ook de focus benoemd op het ontwikkelen van een zero-emissie OV-concessie en zero-emissie eilanddistributie. De focus ligt op inzicht in de benodigde laadinfra, efficiency in kosten, elektriciteitsnetwerk, het faciliteren van laadinfrastructuur en op de versnelling van de transitie naar elektrisch rijden. In Zeeland is het verstandig goed te kijken naar het zoveel mogelijk combineren van de tank- en laadinfrastructuur, ook van personen- en goederenvervoer. Door het combineren van het aanbod van elektrische laadinfra, bio- en reguliere brandstoffen en mogelijk groene waterstof met een mobiliteitshub en flexwerk-functie en deze te richten op zowel het personen- als het goederenvervoer is de kans op een rendabele exploitatie het grootst. Op deze manier wordt zowel slimme als duurzame mobiliteit aan elkaar gekoppeld.

39

02 | visie AMBITIE IN DIT GVVP: DE NIVEAUS

CONTROLE: VINGER AAN DE POLS

Op basis van 4 ambitieniveaus willen we per thema in dit GVVP aangeven welke ambitie we uitstralen. Dit is een theoretisch niveau. De beschikbare capaciteit, beschikbare middelen en de medewerking/inzet van projectpartners zal uiteindelijk mede bepalen welke resultaten we bereiken. We hebben de 4 niveaus vertaald naar herkenbare verkeerstermen:

Om te zien of het GVVP de gewenste effecten bewerkstelligt is monitoring noodzakelijk. Data die we verzamelen kunnen we uiteraard ook benutten om te bepalen of wijzigingen in beleid/ uitvoering wenselijk dan wel noodzakelijk zijn. We beschikken steeds meer over open data verkregen uit bijvoorbeeld navigatiesystemen. Daarnaast beschikken we dankzij metingen door provincie Zeeland en Rijkswaterstaat ook over veel informatie op het hoofdwegennet. Binnen de bebouwde kom is dit momenteel nog minder goed op orde, terwijl we Zeeland breed over bijvoorbeeld de fiets ook nog te weinig data kennen. Om daadwerkelijk vinger aan de pols te kunnen houden stellen we voor een monitoringsprogramma te starten.

‚

Niveau 1: Remmen: op dit niveau gaan we als gemeente op de rem staan. Dat doen we alleen als er sprake is van ontwikkelingen die de ambitie en visie van dit GVVP tegenwerken.

‚

Niveau 2: Liften: we willen vooruit, zonder dat het ons al te veel moeite kost. Dit zal het geval zijn bij thema’s die we op zich onderschrijven, maar waar we zelf als gemeente niet veel belang aan hechten. Niveau 3: Sturen: we liften niet alleen mee, we stappen zelf achter het stuur. Dat betekent dat we bijvoorbeeld over bepaalde onderwerpen gaan lobbyen of extra budget beschikbaar stellen om bepaalde acties vervroegd uit te kunnen voeren.

‚

Niveau 4: Trekken: een oud en effectief middel. Denk maar aan de scheepstrekkers langs het Kanaal GentTerneuzen. Wanneer we echt onze schouders er onder willen zetten pakken we zelf compleet de regie. We stellen harde eisen aan wanneer we wat realiseren en dragen hiervoor de verantwoordelijkheid. Nog steeds zoeken we de samenwerking op, maar wel met de wetenschap dat als het niet gaat zoals we willen we zelf de regie nemen.

40

‚

In 2022 kunnen we een nulmeting houden waarbij we de reeds beschikbare data aanvullen met specifiek voor Terneuzen verzamelde info. Dit sluit goed aan bij de regionale samenwerking die door de provincie ook gevraagd wordt in het onderdeel data uit de Regionale Mobiliteitsstrategie. In eerste instantie zetten we in op tellocaties voor auto en fietsverkeer binnen de bebouwde kom. Samen met het provinciale datateam kunnen we vervolgens bepalen of dit voldoende input biedt of dat we nog extra actie dienen te ondernemen. Een logische insteek is om de monitoring te koppelen aan de 4 jaarstermijn van College en Raad. Zo kunnen we aan het eind van een Raadsperiode steeds beoordelen welke effecten wel/ niet zijn bereikt.

03

gvvp 41

03 | gvvp

NATIONAAL TOEKOMSTBEELD FIETS TERNEUZEN

ALGEMEEN In deel 2 (Visie) hebben we beknopt de kaders voor dit plan neergezet. We gaan omdenken, waarbij we vanaf nu steeds de fiets op 1 zetten en inzetten op een duurzaam vervoerssysteem. Dat moet de gedragscode op verkeersgebied in Terneuzen worden. De fiets op 1 wil niet zeggen dat we andere vervoersvormen vergeten of degraderen. Ook die verdienen aandacht en komen in dit plan aan bod. Naast de fiets zal ook de doorvertaling van de duurzaamheidsambities een rol krijgen in dit plan. In dit tweede deel werken we, verdeeld in verschillende thema’s, het GVVP concreet uit. Per thema hanteren we onderdelen: ‚

Kader: hierin lichten we kort toe waaraan we dit specifieke thema ophangen. Welk beleid of welke uitgangspunten gebruiken we?

‚

Visie: vanuit deel 1 maken we een doorvertaling naar wat dit betekent voor dit specifieke thema.

‚

Plan: de daadwerkelijke uitwerking op GVVP niveau.

‚

Uitvoering: een algemene omschrijving welke acties we als gemeente op gaan pakken om uitvoering te geven op het gebied van dit thema.

Bij ieder thema bepalen we ook welk ambitieniveau we hiervoor aanhouden. Dit nemen we op in het onderdeel visie.

Recreatieve fietsroute Hoofdfietsroute buiten de bebouwde kom Hoofdfietsroute binnen de bebouwde kom

42

43

03 | gvvp FIETS Kader De gemeente Terneuzen beschikt over een uitgebreid fietsnetwerk. In het kader van de Zeeuwse Fietsvisie/Regionaal Fietsnetwerk is dit recent (begin 2021) opnieuw vastgesteld. In het coalitieakkoord (2018-2022) wordt ook specifiek ingegaan op de fiets. Hierin is aangegeven dat het (veilig) gebruik van fietsen, zowel toeristisch als voor het woon- en werkverkeer, verder gestimuleerd gaat worden. Daar zijn een aantal redenen voor: ‚

‚

‚

‚

44

De fiets speelt al lange tijd een zeer grote rol in de mobiliteit, zeker in Nederland. Met de opkomst van de e-bike groeit die rol alleen maar verder. De e-bike stelt mensen in staat langere afstanden per fiets af te leggen en op latere leeftijd langer door te blijven fietsen. De fiets neemt een prominente rol in het fijnmazige flexibele netwerk in. Door Covid-19 is het gebruik van de fiets gegroeid met meer dan 20% en de verwachting is dat mensen na de corona-crisis vaker de fiets blijven gebruiken. De toename van recreatie leidt daarnaast tot een toenemende vraag naar fiets- en wandelroutes in het buitengebied. Dit vraagt in eerste instantie om aandacht voor fietsvoorzieningen en fietsinfrastructuur. De toegenomen drukte op fietspaden en de grotere snelheidsverschillen tussen fietsers zorgen voor urgentie om in de fietsinfrastructuur een verbeterslag te maken, met meer aandacht voor veiligheid en comfort. Vanuit slimme, gezonde en schone mobiliteit voert de provincie Zeeland met scholen, werkgevers en toeristische sector gesprekken over faciliteiten voor de fiets. De rol van de fiets in de ketenmobiliteit is namelijk soms nog onderbelicht. Naast de inzet op deelfietsen zal worden bekeken welk deel van de reizigers gebruik zou maken van de combinatie fiets-OV, indien op een makkelijke manier in de toekomst de (eigen) fiets in de bus kan worden meegenomen.

De gemeente Terneuzen stimuleert medewerkers om mee te (blijven) doen aan de landelijke fiets naar je werk campagne: ‘Fietsen Scoort’.

Om de kansen die de fiets biedt ook de komende jaren verder te verzilveren heeft het Rijk afspraken gemaakt met provincies, vervoerregio’s en betrokken gemeenten om een Nationaal Toekomstbeeld Fiets (NTF) op te stellen. De Zeeuwse Fietsvisie (io) kan gezien worden als een uitwerking hiervan. Hierin worden de potentie op zowel korte als lange termijn in beeld gebracht. Het gaat helpen om de komende jaren de fiets als gelijkwaardige modaliteit (naast auto en OV) mee te nemen landelijke en regionale afwegingen rond mobiliteit en ruimtelijke inrichting. Niet alleen voor de routes en de voorzieningen voor fietsparkeren, maar ook voor stimulering om een grotere groep mensen (meer) te laten fietsen.

In provincie Oost-Vlaanderen en Vervoerregio Gent is ook sprake van een duidelijke “schaalsprong” met de fiets. Belangrijk onderdeel hierbij vormt de fietssnelwegenstructuur in de Kanaalzone. Zowel aan de oost- als aan de westzijde van het Kanaal Gent-Terneuzen is een snelfietsroute benoemd. Deze zijn verbonden met diverse doorsteken, o.a. ter hoogte van de veerverbindingen over het kanaal en Zelzatebrug. Interessant in dit GVVP om te bezien hoe we deze structuur kunnen verbinden met die aan de Nederlandse zijde van de grens.

FIETSSNELWEGEN TRAJECT ZELZATE - GENT Sas van Gent

Om de kansen die de fiets biedt ook de komende jaren verder te verzilveren heeft het Rijk afspraken gemaakt met provincies, vervoerregio’s en betrokken gemeenten om een Nationaal Toekomstbeeld Fiets (NTF) op te stellen. De Zeeuwse Fietsvisie (io) kan gezien worden als een uitwerking hiervan. Hierin wordt de potentie op zowel korte als lange termijn in beeld gebracht. Het gaat helpen om de komende jaren de fiets als gelijkwaardige modaliteit (naast auto en OV) mee te nemen in landelijke en regionale afwegingen rond mobiliteit en ruimtelijke inrichting. Niet alleen voor de routes en de voorzieningen voor fietsparkeren, maar ook voor stimulering om een grotere groep mensen (meer) te laten fietsen. De provincie Zeeland zet in op het optimaal faciliteren van fietsgebruik op een kwalitatieve fietsinfrastructuur. Daarnaast zijn ook stimuleringsmaatregelen nodig om werknemers daadwerkelijk de overstap te laten maken naar de fiets. De provincie Zeeland gaat om die reden o.a. aan de slag met de Zeeuwse Werkgeversaanpak fietsstimulering waarbij, aansluitend op de ontwikkeling van de fietssnelweg in de Kanaalzone, bedrijven in de gemeente Terneuzen in een pilot worden meegenomen.

Zelzate

Gent

Fietssnelweg Fietscorridor, toegankelijk voor fietsers Geen infrastructuur voor fietsers 45

NIEUW FIETSNETWERK

03 | gvvp Visie

Plan

De fiets op 1. Een uitspraak die vaker zal terugkomen in dit GVVP en samenvat welke visie we hebben op fietsen in Terneuzen. De fiets op 1 is een duidelijk signaal richting de auto. We willen de potentie van de fiets optimaal benutten en dus juist voor deze vervoersvorm aandacht vragen. Niet alleen met woorden in beleid, maar ook met concrete actie op straat. Dat moet de eerder genoemde mindset zien te bereiken. We zetten als Terneuzen dan ook optimaal in op het stimuleren en faciliteren van het fietsgebruk. De fietser moet de ruimte krijgen die hij/zij verdient waardoor een vlotte én veilige reist gemaakt kan worden. Een duidelijk fietsnetwerk is van belang, de infrastructuur is immers de basis. Er is voldoende ruimte nodig en een veilige inrichting is van belang.

Allereerst hebben we het fietsnetwerk onder de loep genomen. Het Nationaal Toekomstbeeld Fiets omvat wel erg weinig (hoofd) routes en ook de aansluiting tussen het beleid van de provincie Oost-Vlaanderen en provincie Zeeland laat te wensen over. Het lijkt wel of routes daadwerkelijk stoppen bij de grens. Om ook in Terneuzen de schaalsprong te maken die we met het fietsen voor ogen hebben en uitvoering te geven aan de insteek om de fiets op 1 te plaatsen stellen we een nieuw fietsnetwerk op. Dit gaat uit van 3 niveaus: ‚

Doorfietsroutes1: de stroomwegen voor de fietser. De dragers van het fietssysteem die de hoofdverbindingen en (in potentie) drukste routes omvatten

Naast ruime fietsvoorzieningen is ook eenduidige toepassing van voorrang van fietsers van belang. Op fietsroutes dient de fietser (uniform) voorrang te krijgen op autoverkeer, uiteraard op een veilige wijze. De routes moeten ook zorgen voor een goede aansluiting op het openbaar vervoer. De bushaltes worden in de toekomst vormgegeven als mobiliteitsknooppunten, hubs, waarbij de overstap gemaakt kan worden op andere vormen van vervoer. De fiets is een belangrijk vervoersmiddel (first and last mile) binnen Terneuzen. Vanaf de fiets kan eenvoudig worden overgestapt op een bus of bijvoorbeeld deelauto. Er moet voldoende plek voor fietsparkeren worden ingeruimd.

‚

Primair netwerk: de routes die kern en wijken met elkaar en met voorzieningen verbinden, maar ook de belangrijkste recreatieve routes

‚

Secundair netwerk: in principe alle infrastructuur waar de fiets gebruik van maakt en welke niet onder de eerder genoemde 2 categorieën vallen

Qua ambitie mag het duidelijk zijn dat we hier kiezen voor de trekkersrol. De komende jaren gaan we echt een inhaalslag maken in fietsvoorzieningen en fietsbeleid zodat we aan kunnen haken bij en uiteindelijk mee kunnen liften op de (landelijke) schaalsprong. Voor de regio Terneuzen ligt hier een belangrijke opgave om zowel in Nederland als in Vlaanderen aan te haken. Ook een fietser wordt immers al lang niet meer tegen gehouden bij de grens.

Primaire routes Primaire routes Doorfietsroutes Doortraproutes Indicatieve doorfietsroute 46

gestapt kan worden zodat fietsers ook over langere afstanden deze route kunnen gebruiken en we zo ook vanuit Terneuzen voor fietsers een betere verbinding maken met de rest van Zeeland. Aan de oostzijde is de route nu nog minder herkenbaar, zeker het deel vanaf Westdorpe tot aan de grens. Ook hier pakken we de route bij Zelzate op. De verbinding richting Westdorpe koppelen we aan de herinrichting van de R4 bij Zelzate. Hierin wordt rekening gehouden met de nieuwe spoorlijn en in principe ook een ruimtereservering voor de fietsroute. Wanneer we de grens gepasseerd zijn kan dan het tracé van de nieuwe spoorlijn gevolgd worden óf een route door Canisvliet en de kern van Westdorpe behoort ook tot de mogelijkheden, maar is als doorfietsroute wellicht minder geschikt. Vervolgens kan via de Axelse Vlakte en Koegorsstraat een verbinding gemaakt worden met de stad Terneuzen alwaar de route via de Guido Gezellestraat en Axelsestraat het centrum bereikt. Via het sluizencomplex is een koppeling met de westelijke route mogelijk.

Voor de doorfietsroutes kiezen we in basis een kruisstructuur. Deze zorgt voor verbinding van de gemeente Terneuzen met de omliggende gebieden, maar ook voor een duidelijke interne hoofdstructuur. Noord-zuid sluiten we aan bij de twee snelfietsroutes die aan Vlaamse zijde langs het Kanaal Gent-Terneuzen zijn gesitueerd. Daar is sprake van een ladderstructuur. Twee snelfietsroutes noord-zuid die ter hoogte van Zelzate samenkomen. Tussen deze kern en de stad Gent zijn diverse dwarsverbindingen gevormd, bijvoorbeeld ter hoogte van de veerverbindingen over het kanaal. Aan de westzijde pakken we de snelfietsroute op in Zelzate (grens). Deze gaat als doorfietsroute door de kernen Sas van Gent en Sluiskil naar uiteindelijk het eindpunt van de route ter hoogte van het Maintenance Valuepark/Dow. In opdracht van de provincie Zeeland is reeds een verkenning naar de mogelijkheden van deze route uitgevoerd. Doorfietsen richting Zeeland boven de Westerscheldetunnel is hier helaas niet mogelijk. Wel willen we deze verbinding “kunstmatig” vormgeven. Dit betekent dat zowel aan de zijde van Terneuzen als aan de zijde van Borsele eenvoudig met de fiets in de bus

In principe zijn dit snelfietsroutes. We kiezen echter voor de naam doorfietsroutes. Dit past beter bij de maat en schaal van gemeente Terneuzen en het verwachtte gebruik en zorgt niet voor verwarring met bijvoorbeeld landelijke CROW richtlijnen en eisen ten aanzien van inrichting welke we in Nederland kennen voor een “echte” snelfietsroute

1

47

03 | gvvp

03 | gvvp

Oost-west willen we de verbinding met de buurgemeenten Hulst en Sluis optimaliseren. Ook hier moet een slag gemaakt worden om de fietsinfra aan te laten sluiten op de visie uit dit plan. Een N61 richting gemeente Sluis is prima voor het autoverkeer. Voor de fiets moet er een zelfde verbinding komen om ook op de langere afstanden (e-bikes) woon-werk verkeer en scholieren te faciliteren. Hiervoor benutten we de bestaande fietsinfra langs de N61. Op grondgebied van de gemeente Terneuzen stuiten we dan op de missing link tussen Hoek en Terneuzen. Voor nu ligt er een fietsroute via de N682 en via plattelandswegen (van/naar Sluiskilbrug). Gelet op de regionale voorzieningen aan de zuidzijde van Terneuzen dient ook een directe fietsverbinding tussen Hoek en Sluiskilbrug doorgetrokken te worden. Vanuit wegbeheerdersperspectief geen taak van de gemeente Terneuzen overigens, maar we hebben wel de rol deze verbinding op de agenda te plaatsen.

Voor de doorfietsroutes gelden de volgende inrichtingseisen

Richting het westen van Zeeuws-Vlaanderen fungeert de N61 als een trechter waar het verkeer samenkomt. Richting het oosten van de regio is dit minder het geval. Voor autoverkeer zijn er twee belangrijke routes benoemd van/naar gemeente Hulst benoemd. Ook voor het fietsverkeer willen we hier 2 doorfietsroutes benoemen. Via een noordelijke route takken we Zaamslag aan op Terneuzen en het noordelijk deel van de gemeente Hulst. Via een zuidelijke route ontsluiten we Axel en de zuidzijde van Hulst. Deze laatste route knippen we los van de autostructuur. We kiezen voor een route door de kern van Axel en via de Hulsterweg. Hier zal infrastructureel heel wat aanpassing voor nodig zijn. Er is echter voldoende ruimte om binnen bestaand openbaar gebied de benodigde fietsinfrastructuur aan te leggen. Onder uitvoering gaan we hier gedetailleerder op in.

Breedte

Ideaal 4 meter, minimaal 3 meter (2 richtingen)

Breedte

Ideaal 3,5 meter, minimaal 3 meter (2 richtingen)

Vorm

Ideaal vrijliggend fietspad, minimaal fietsstraat.

Vorm

Ideaal vrijliggend fietspad, minimaal rode fietsstroken (2 meter breed)

Voorrang

Ideaal voorrang gelijkvloers/ongelijkvloers, minimaal voorrang gelijkvloers (tenzij dit vanuit verkeersveiligheid onacceptabel is).

Voorrang

Ideaal gelijkvloers, minimaal uit de voorrang wanneer dit vanuit verkeersveiligheid noodzakelijk is.

Aanvullend aan het assenkruis voegen we ook de verbinding Axel-Terneuzen via Spui/Magrette toe aan de doorfietsroutes. Deze fietsroute is veel gebruikt en een belangrijk verbinding voor woon/werk en schoolfietsers. De route verdient ook een verdere opwaardering waarbij de voorrangssituatie en het comfort (breedte, materialisatie) extra aandacht dient te krijgen.

BUBEKO Breedte

Ideaal 4 meter, minimaal 3 meter (2 richtingen)

Vorm

Ideaal vrijliggend fietspad met kant- en asmarkering, minimaal aanliggend fietspad met kant- en asmarkering.

Voorrang

Ideaal voorrang gelijkvloers/ongelijkvloers, minimaal voorrang gelijkvloers (tenzij dit vanuit verkeersveiligheid onacceptabel is).

Materialisatie Ideaal: asfalt (of andere dichte verharding), minimaal klinkers/tegels.

Onder het hoofdnet van de doorfietsroutes vormen we een fijnmazig netwerk van primaire routes. Dit zijn verbindingen tussen de doorfietsroutes, maar ook de routes die woongebieden linken aan voorzieningen en onderling met elkaar. Ook de fietsroute langs de Westerschelde nemen we in dit netwerk op. De eisen die we aan deze routes stellen zijn nog steeds hoog, maar iets minder “streng” dan bij de doorfietsroutes het geval is. In dit GVVP focussen we ons met name op de realisatie/ aanpassing van deze routes binnen de bebouwde kom. Buiten de bebouwde kom nemen we als gemeente de initiatiefrol op om andere wegbeheerders indien nodig tot actie aan te zetten. Voor de primaire routes gelden de volgende inrichtingseisen BUBEKO

BIBEKO

Materialisatie Ideaal: asfalt (of andere dichte verharding), minimaal klinkers/tegels.

Materialisatie Ideaal asfalt (of andere dichte verharding), minimaal: klinkers/tegels BIBEKO Breedte

Ideaal 3,5 meter, minimaal 3 meter (2 richtingen)

Vorm

Ideaal vrijliggend fietspad, minimaal fietsstraat of rode fietsstroken (2 m, minimaal 1,5m ).

Voorrang

Ideaal gelijkvloers, minimaal uit de voorrang wanneer dit vanuit verkeersveiligheid noodzakelijk is.

Als laatste categorie kennen we de secundaire routes toe. In principe zijn dit alle wegen waar fietsers gemengd gebruik van maken en die geen onderdeel vormen van de twee hiervoor genoemde categorieën. Vanuit fietsverkeer stellen we hier geen specifieke eisen aan. Het kan echter wel zijn dat door gewijzigde omstandigheden bepaalde wegvakken of routes veel door fietsers gebruikt worden. In dergelijke gevallen moeten we steeds bezien of we op basis hiervan de categorie aan dienen te passen en daarvoor in moeten zetten op passende maatregelen. De fiets op 1 betekent in ieder geval een inhaalslag, ook op het gebied van fietsinfrastructuur. Hoe we dit vorm willen geven lichten we nader toe in het onderdeel uitvoering verderop in deze paragraaf. Als basis willen we in dit GVVP wel een aantal afspraken vastleggen welke we toepassen bij herinrichting en nieuwe aanleg van fietsinfrastructuur. Allereerst uniformiteit in oversteken. Wanneer fietsers voorrang hebben zetten we in op toepassen van blokmarkering en haaientanden ondersteunt met een rode kleur (fietspad/oversteek). Als het even kan brengen we een middenberm aan van minimaal 2 meter om fietsers gefaseerd over te laten steken en de oversteek te benadrukken. Als het even kan betekent concreet: verplicht op oversteken bij een Gebiedsontsluitingsweg en Erftoegangsweg type 2, wenselijk op andere oversteken.

Voorbeeld obstakel vrije trottoirband

Maten obstakel vrije trottoirband

Fietsers uit de voorrang en geen zebrapad

Fietsers in de voorrang en zebrapad

Bij gewone voorrangskruispunten houden we een zelfde oplossing aan. Hierbij leggen we bij voorkeur het fietspad kort langs de rijbaan voor autoverkeer. Fietsers kunnen comfortabel doorrijden en wegverkeer heeft duidelijk zicht op de fietsers. Indien er ruimte is kan er ook voor worden gekozen het fietspad van het kruispunt af te buigen. Tussen oversteek en rijbaan dient dan minimaal 5 meter beschikbaar te zijn

Materialisatie Ideaal asfalt (of andere dichte verharding), minimaal: klinkers/tegels 48

49

03 | gvvp

03 | gvvp Uitvoering

Bij rotondes zetten we in op fietsers in de voorrang binnen de bebouwde kom. Dit is conform landelijke richtlijnen (CROW) en passend bij de ambitie zoals verwoord in dit GVVP. Bij verkeerslichten dient de positie van de fiets extra nadruk te krijgen bij het instellen van de regeling. Zeker de doorfietsroutes moeten veel groen krijgen zodat zij weinig oponthoud kennen. Met de omschakeling naar intelligente verkeersregelinstallaties (IVRI’s) komen hier meer mogelijkheden voor.

In dit GVVP geven we de kaders voor onze schaalsprong fiets. Als eerste actie staat een nadere detaillering hiervan op om de werkwijze te bepalen en het benodigde budget voor de komende jaren.

Wanneer fietsers via de comfortabele en veilige routes de bestemming bereiken dient er voldoende en logische parkeergelegenheid aanwezig te zijn. Ook hier willen we een schaalsprong en kwaliteitsslag bewerkstelligen. Qua type parkeervoorzieningen zetten we in op fietsnietjes. Stevig hekwerk waar fietsen tegen aan kunnen leunen en aan bevestigd kunnen worden. We zetten juist niet in op rekken waar fietsen met de wielen in geklemd worden. Dit past vaak niet bij de variëteit aan fietsen (en bandbreedtes) die we heden ten dage kennen en kan zorgen voor schade (kromme wielen) aan de fiets. Om te zorgen dat er voldoende fietsparkeerplaatsen zijn óp de juiste locatie zetten we in op twee acties. Enerzijds zorgen we vanaf nu dat bij nieuwbouwplannen de fiets ook onderdeel uitmaakt van het aspect parkeren. In het onderdeel parkeren komen we hier op terug. De fiets wordt een onderdeel van het parkeerbeleid wat nu nog enkel op de auto is toegespitst. Een tweede aspect betreft het fietsparkeren bij voorzieningen. Bestaande voorzieningen als winkelcentra, ziekenhuis, maar ook centrumgebieden nemen we onder de loep en daarvoor werken we een fietsparkeerplan uit.

goed goed

Als het goed is gaan we de komende jaren dus heel wat wijzigingen zien op straat. Bredere fietspaden, voorrang voor fietsers op oversteekplaatsen en bij rotondes, etc.. Daarmee bieden we de huidige fietsers in ieder geval extra comfort en veiligheid en hopen zo ook meer mensen op de fiets te krijgen. Om dat laatste te bereiken moeten we ook het fietsgebruik gaan stimuleren. Dit kunnen we doen door zelf het goede voorbeeld te geven als gemeente, maar ook door bedrijven en inwoners positief aan te spreken. Provincie Zeeland is voornemens in 2021 een stimuleringscampagne onder werkgevers op te zetten. Ook als gemeente kunnen we aanhaken bij dergelijke initiatieven. Ook acties als ‘met belgerinkel naar de winkel’ kunnen net dat extra zetje geven om toch meer te gaan fietsen. 50

Huidige situatie Axel

foutfout

‚

Detailleringsslag fietsnetwerk: in het netwerk zijn enkele routes opgenomen die nu nog niet direct herkenbaar zijn op straat. Denk aan de doorfietsroute Zelzate-WestdorpeTerneuzen en de verbinding tussen de doorfietsroutes in het centrum van Axel. Een nadere detailleringsslag is gewenst om de exacte routing te bepalen.

‚

Vormtoets fietsnetwerk: volgend op de detailleringsslag dient een schouw uitgevoerd te worden van de doorfietsroutes en primaire routes. Een controleslag op de inrichtingselementen. Deze kan vervolgens doorvertaald worden in een maatregelenpakket om het netwerk op orde te krijgen, waarbij bij voorkeur een link gelegd wordt met gepland beheer en onderhoud. Op basis van deze informatie ontstaat tevens inzicht in benodigde budget voor de komende jaren. Specifiek aandachtspunt in dit plan is de omvorming van de voorrangsregels op rotondes. Dit moet in een korte periode gebeuren zodat uniformiteit behouden blijft.

‚

Fietsparkeerplan: Voor het centrum van Terneuzen, Axel en Sas van Gent en voor de (openbare) voorzieningenlocaties ziekenhuis, winkelcentrum Zuidpolder, winkelcentrum Kennedylaan eo, Sportcentrum Vliegende Vaart en het Sportcluster in het Axelse Bos dient een fietsparkeerplan uitgewerkt te worden. Hiermee brengen we in beeld waar, hoeveel en welke fietsparkeervoorzieningen voor de fietsen benodigd zijn. Ook dit concretiseren we in een uitvoeringsplan met benodigd budget.

‚

Leidraad Openbare Ruimte fietsinrichtingen: de eisen/ richtlijnen welke we stellen aan de nieuwe fietsinfrastructuur dienen opgenomen te worden in de Leidraad Openbare Ruimte, Detailboek en/of andere documenten die door de gemeente worden gebruikt of beschikbaar worden gesteld aan aannemers en ingenieursbureaus ten behoeve van de uitvoering van infrastructurele werken.

Fietspad Parallelweg (gemengd auto/fiets + parkeren) Rijbaan (fietsers niet toegestaan)

Toekomstbeeld Axel

Fietspad Voetpad Rijbaan 51

03 | gvvp

03 | gvvp

Detail Axel 1

DUURZAAMHEID

Fietsstraat doorfietsroute (autoverkeer in 1 richting)

P Fietspad doorfietsroute

Kader

Visie

Op het gebied van Duurzaamheid sluiten we aan bij ambities en doelstellingen zoals deze zijn verwoord in o.a. de NOVI, RES, Mobiliteitsvisie Zeeland en het Activiteitenprogramma Klimaat en duurzaamheid van de gemeente Terneuzen. Concreet betekent dit dat we met de volgende opgaven aan de slag moeten:

Duurzaamheid en inzetten op de fiets zijn speerpunten in dit GVVP. We willen dan ook volop aan de slag met duurzame mobiliteit. Alleen zo kunnen we bijdragen aan de ambities zoals verwoord in de RES en het Klimaatakkoord en dragen we echt bij aan een onbeperkte bereikbaarheid. Concreet kunnen we als gemeente iets betekenen op het gebeid van het stimuleren van de fiets en het voorzien de juiste laadinfrastructuur. Qua ambitie is hier dan ook sprake van een combinatie van liften, sturen en trekken. We liften mee op landelijke en regionale processen. Waar het in deze processen nodig is stappen we zelf achter het stuur. Ten aanzien van een aantal onderwerpen is het zelfs nodig om even te trekken, zodat we een inhaalslag kunnen maken.

‚

Ambitie om te komen tot een geheel duurzaam wagenpark in 2050 door middel van elektrificatie en eventueel waterstof.

‚

Ambitie van 49% CO2 reductie van mobiliteit in 2030 ten opzichte van 1990.

‚

Duurzaamheid bevorderen door gebieden autoluw te maken.

Rijbaan: 30 links - 2 richtingen Rotonde: fietsers in voorrang

‚

Laadpleinen bij de grote mobiliteitshubs: onder slimme mobiliteit gaan we nader in op het fenomeen mobiliteitshubs. In Terneuzen komen op meerdere plaatsen grote hubs waar ook voldoende parkeervoorzieningen worden aangeboden. Dit zijn locaties waar men per definitie voor een langere periode parkeert. Ideaal dus om de auto op te laden.

‚

Laadplaatsen bij grote parkeerplaatsen: bij grote parkeervoorzieningen in en nabij winkelcentra of voorzieningen zoals een gemeentehuis, ziekenhuis dienen voldoende laadmogelijkheden te zijn. In het parkeerbeleid nemen we eisen/wensen op ten aanzien van aantal of percentage laadplaatsen per parkeerlocatie.

‚

Laadplaatsen bij bedrijven: gemeente stimuleert bedrijven om op hun terreinen laadplaatsen aan te bieden. Personeel kan zo tijdens het werken de auto opladen. In eerste instantie zetten we in op stimuleren, maar ook hier kan vanuit parkeerbeleid (eisen) of eventueel via subsidies een versnelling teweeg gebracht worden.

‚

Laden in de straat: met de groei van het aantal elektrische auto’s wordt dit ook steeds belangrijker. Personen die niet op eigen terrein kunnen parkeren vragen vaak een laadpaal aan in de straat. Dit is momenteel, omdat aandeel elektrisch rijden nog beperkt is, bijna een privé parkeerplaats. We zetten in op een goede verdeling van laadmogelijkheden op de openbare weg verdeeld naar woonwijken. Ook hier gaat op dat dit breed moet worden aangevlogen in goed overleg met andere disciplines. In parkeerbeleid nemen we een percentage op en een voorstel tot verdeling per wijk/ woongebied.

Plan

Detail Axel 2

‚

Gebruik van de fiets (e-bike) stimuleren en overige milieuvriendelijke vervoersmiddelen te stimuleren.

‚

Openbare en semi-openbare laadinfrastructuur moet meegroeien met de groei van het aantal elektrische voertuigen in Zeeland om te voorkomen dat een tekort aan laadinfrastructuur de groei in elektrisch rijden belemmert.

P Inritten direct op rijbaan

‚ P

Parkeren langs de rijbaan P Trottoir

P

P 52

‚

Ontwikkelen van een zero-emissie OV concessie.

‚

Combinatie van de tank- en laadinfrastructuur, ook van personen- en goederenvervoer. Door het combineren van het aanbod van elektrische laadinfra, bio- en reguliere brandstoffen en mogelijk groene waterstof met een mobiliteitshub en flexwerk-functie.

Vanuit Terneuzen bezien willen we ten aanzien van het elektrisch rijden inzetten op de volgende laadmogelijkheden: ‚

Voetpad

Rijbaan 30 km/u

Uitvoering geven aan routekaart laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen.

Veel van de uitwerkingen van dit thema komen terug bij andere thema’s. Zaken met betrekking tot de fiets komen in dat thema aan bod. Verduurzaming van het openbaar vervoer is een aspect dat bij het thema slimme mobiliteit terugkomt. Voor dit thema zetten we dan ook vooral in op de laadvoorzieningen. Dit is een thema dat integraal aangevlogen dient te worden. Vanuit verkeersstromen geredeneerd kunnen we adviseren waar laadvoorzieningen logisch zijn. Dit moet echter ook passen bij bijvoorbeeld de capaciteit van het stroomnet. Zeeland breed lopen reeds initiatieven, zoals de routekaart laadinfrastructuur.

Snelladers langs stroomwegen en gebiedsontsluitingswegen: alle tankstations en rustplaatsen langs het hoofdwegennet buiten de bebouwde kom zijn voorzien van 1 of meerdere snelladers. Dit is zowel een meerwaarde voor bewoners en werknemers/-gevers in de gemeente Terneuzen als personen die op doorreis zijn in de gemeente.

Uitvoering ‚

Laadplan: In 2022 stellen we een laadplan op aan de hand van het hiervoor geformuleerde plan. In dit laadplan geven we concreet aan hoe we de genoemde punten denken te bereiken en welk budget hiervoor benodigd is. Dit pakken we in de eerste helft 2022 op, zodat we benodigd budget voor 2023 en verder datzelfde jaar aan kunnen vragen. 53

03 | gvvp TOEKOMSTIG OPENBAAR VERVOER: SLIMME MOBILITEIT Kader De provincie Zeeland is concessieverlener voor het openbaar vervoer in Zeeland. Voor Zeeuws-Vlaanderen en dus ook de gemeente Terneuzen betekent openbaar vervoer voornamelijk traditioneel busvervoer. Vanaf 2024 wordt een nieuwe concessie uitgerold en daarin wil de provincie Zeeland meer inzetten op diversiteit van vervoerssystemen. Via de Regionale Mobiliteitsstrategie is hiervoor de eerste opzet uitgewerkt. Aan de hand van deze opzet dient de komende jaren via pilots in een Living Lab bepaald te worden hoe deze nieuwe vorm van openbaar vervoer (slimme mobiliteit) er uit komt te zien. Voor Zeeland geldt dat de afgelopen jaren het gebruik van het openbaar busvervoer steeds verder afneemt. Het aantal jongeren neemt af, het gebruik van de e-bike neemt toe en ouderen blijven steeds langer autorijden. Dit heeft de betaalbaarheid va het OVsysteem onder druk gezet, waardoor buslijnen zijn geschrapt of de tijden van de bus zijn verminderd. Steeds minder kan er een busnetwerk worden aangeboden dat voldoende voorziet in de behoefte die de reiziger heeft. De uitdaging zit er dan ook in een mobiliteitssysteem uit te werken waarbij de reiziger: ‚ ‚ ‚ ‚

Zoveel mogelijk loopt of fietst bij korte verplaatsingen. Alternatieve mobiliteitsinitiatieven aangeboden krijgt naast de eigen auto of fiets. Dit zijn flexibele fijnmazige mobiliteitsoplossingen. Een garantie heeft op goed en betaalbaar vervoer als hij/zij daarvan afhankelijk is bijvoorbeeld op basis van een WMOindicatie. Gebruik kan maken van comfortabel, snel en frequent bus, boot- en treinvervoer waar er massa is en waar langere afstanden moeten worden afgelegd.

Vanuit het landelijk beleid wordt ingezet op een nationaal OV netwerk. Hierbij zijn de stedelijke regio’s direct aangesloten op het internationale HSL- netwerk, en grensregio’s zijn door middel van IC-verbindingen verbonden aan HSL-stations over de grens. In de toekomstvisie van 2040 wordt aangegeven dat ervanuit Zuid-Nederland wordt ingezet op het versnellen van de verbindingen vanuit Zeeland, Noord-Brabant en Limburg met de Randstar en alternatieve lijnvoeringen nader worden afgewogen. 54

In Terneuzen wordt, samen met Vlaamse partners, gekeken naar een personenspoorlijn Gent-Terneuzen. De plannen voor een verbeterde spoorverbinding voor goederenvervoer tussen Gent en Terneuzen biedt ruimte om na te denken over grensoverschrijdend personenvervoer. Momenteel wordt verkend wat de kansen en haalbaarheid zijn voor personenvervoer tussen deze twee steden. Aangezien dit momenteel nog toekomstmuziek is, is het ook goed om in te zoomen op de huidige situatie. De buslijnen tussen Gent en Terneuzen stoppen momenteel elk op de grens, zelfs elk aan een andere zijde van het Kanaal Gent-Terneuzen ter hoogte van Zelzate. Hierbij bestaat niet of nauwelijks afstemming in de dienstregeling. In het nieuwe openbaar vervoerplan dat in de Vervoerregio Gent is uitgerold sinds januari 2021 is geen grensoverschrijdend OV opgenomen. De wens was en is er wel, maar op basis van financiën zijn uiteindelijk andere keuzes gemaakt.

Specifiek voor Terneuzen zijn in het proces om te komen tot dit GVVP een aantal aspecten opgehaald welke we aan dit kader toevoegen. Allereerst de locatie van het huidige busstation nabij het sluizencomplex in Terneuzen. Suggesties voor een verbetering variëren van het volledig verplaatsen van het busstation (centrum, ziekenhuis) tot het realiseren van een tweede busplein of het aanvullen van de bestaande locatie met voorzieningen. Als kader filteren we hier in ieder geval uit dat een kaal busplein zonder aanvullende faciliteiten, behoudens parkeerplaatsen, geen gewenste oplossing is. Verder bevestigen inwoners en werknemers in Terneuzen dat het openbaar vervoer een onvoldoende scoort. Een meer fijnmazig ingericht personenvervoer is gewenst om goede aansluitingen te realiseren voor de kleine(re) kernen. Belangrijk aandachtspunt hierbij is de afstemming van het vervoermiddel op het gebruik. Zo zou gewerkt kunnen worden met kleinere (elektrische) busjes in plaats van grote bussen.

De ambitie voor 2040 is dat reizigers zich drempelloos van deur tot deur kunnen verplaatsen. In 2040 reizen alle reizigers op een betrouwbare, veilige, snelle, gemakkelijke en comfortabele wijze van A naar B. Het openbaar vervoer is daarbij een onderdeel van het totale mobiliteitssysteem en speelt daarin een belangrijke rol. Met beperkt ruimtegebruik kunnen op een veilige en duurzame wijze grote groepen reizigers worden vervoerd. Andere modaliteiten hebben hun eigen sterke punten. Om alle modaliteiten en mobiliteitsdiensten optimaal te gebruiken zijn ketenmobiliteit en “Mobility as a Service”(Maas) belangrijke ontwikkelingen. Vraaggestuurde diensten en deelconcepten zoals deelauto’s, deelfietsen en taxidiensten zijn ver doorontwikkeld en zorgen voor een verschuiving van openbaar en privévervoer naar gedeeld vervoer. Daarmee zijn ze een kwalitatief hoogwaardige aanvulling op het OV-netwerk. Een belangrijk aspect in het nieuwe openbaar vervoer is ook duurzaamheid. Het openbaar vervoer is al erg duurzaam en hard op weg naar emissievrij. Het levert dan ook een belangrijke bijdrage aan de doelen van het klimaatakkoord. Het busvervoer is normaal gezien in 2030 emissievrij. 55

03 | gvvp

VISIESCHETS - STATIONSKWARTIER TERNEUZEN Afstudeeronderzoek Martine Mahu

Visie Vanuit dit GVVP zoeken we de aansluiting met de Regionale Mobiliteits Strategie (RMS). Een insteek die op hoofdlijnen een fikse boost kan geven aan het functioneren van het openbaar vervoer in en om Terneuzen. Hierin vervlechten we graag de wens om een treinverbinding Gent-Terneuzen te realiseren. Het nieuwe systeem van openbaar vervoer, beter gezegd Slimme Mobiliteit, bestaat uit een basis van treinverbindingen en goed gebruikte busroutes. Deze buslijnen en treindiensten vormen de ruggengraat van het systeem waarbij snel en veelvuldig vervoer beschikbaar is. Voor de gemeente Terneuzen hanteren we net als bij het fietsnetwerk een assenkruis. Parallel aan het Kanaal Gent-Terneuzen een hoofdroute door de gemeente die onderdeel uitmaakt van het verbindende traject Gent-Rotterdam. Ideaal gezien is dit een treinverbinding. Ook richting oost en west moet een goede verbinding beschikbaar zijn. De dragende kernen Oostburg en Hulst krijgen een directe busverbinding met Terneuzen. Via onderliggende systemen gaan we de gehele gemeente verbinden met dit hoofdnet. Voor de stad Terneuzen zien we, gelet op de aanwezige voorzieningen, de dichtheid van bebouwing en het aantal inwoners, kansen voor een stedelijk busnet. Geen grote lijnbussen maar kleinere (elektrische) busjes die de woonwijken, centrum en voorzieningen met elkaar verbinden.

KERKHOFLAAN

FIETSBRUG NAAR DE OVERKANT VAN HET KANAAL

UITBREIDING NAAR HET INDUSTRIEGEBIED

LEGENDA GROENSTRUCTUUR STATIONSGEBOUW VOORMALIG STATIONSGEBOUW LEVENDIGE PLINT BUSSTATION VOETGANGERSGEBIED HOTEL & WOONTOREN BEURTVAARTKADE (NOG NIET GEREALISEERD)

56

De nieuwe opzet biedt zeker kansen voor Terneuzen om eindelijk een slag te slaan op het gebied van openbaar vervoer. De situatie verbeteren kunnen we geen uitdaging meer noemen. We willen ook hier echt een alternatief of minimaal terugvaloptie bieden voor het autoverkeer. Dan is een goed ingericht OV systeem op de hoofdroutes een basisvoorwaarde. Wat ambitie betreft, de regie voor deze opgave ligt bij de provincie Zeeland. Wat dat betreft kunnen we voor een deel (mee)liften. We willen echter als Terneuzen bepaalde zaken die nu nog niet volledig zijn ondergebracht in de Regionale Mobiliteitsstrategie. Wat dat betreft zullen we ook een sturende rol op moeten pakken om de plannen zoals uitgelegd in dit GVVP onder te brengen in de uiteindelijke nieuwe ov-concessie.

Om alle kernen en het buitengebied aan te haken op de hoofdstructuur verspreiden we over de gehele gemeente kleine mobiliteitshubs. Dit zijn locaties waar verkeersdeelnemers een keuze hebben aan vervoermiddelen. Hier stappen ze op een buurtbus of nemen een deelauto of deelfiets mee. Vanaf deze hubs is een snelle verbinding mogelijk met de grote hub(s) op het hoofdnet. Hiermee bereiken we dat op de hoofdroutes ook ruimte ontstaat voor snelle verbindingen (korte reistijd) en een hoge frequentie. Deelnemers aan dit vervoer hebben een keuzepallet aan vervoersmiddelen om bij deze hoofdroutes te komen. Voor personen die afhankelijk zijn van het openbaar vervoer blijven de huidige voorzieningen uit bijvoorbeeld het WMO-vervoer beschikbaar. Om bereikbaarheid te garanderen zal ook de haltetaxi nodig blijven.

57

VISIE SPOORLIJN

03 | gvvp

Plan Een sterke noord-zuid as is erg belangrijk voor het openbaar vervoerssysteem in de Kanaalzone. De grens met Vlaanderen mag hierbij niet als belemmerende factor werken. De bereikbaarheid van de gemeente en de mogelijkheid voor bedrijven om werknemers te bereiken maakt het noodzakelijk dat we de lat hoog leggen. Dat betekent een ideaalbeeld waarbij er een Intercity rijdt tussen Gent en Goes. Uiteraard snappen we dat, bij gebrek aan een spoorlijn tussen Axel en Zelzate en de aanwezigheid van de Westerschelde, dit voorlopig teveel gevraagd is. Maar wie weet wat de toekomst brengt. Als serieuze stip aan de horizon zetten we in op een treinverbinding voor personenvervoer tussen Terneuzen en Gent. We zien dit niet alleen als verbinding tussen deze twee steden, maar ook als alternatief voor de auto om woon-/werkocaties in de Kanaalzone met elkaar te verbinden. Willen we de gehele gemeente hiermee bedienen volstaat een station in Terneuzen niet. Personen uit bijvoorbeeld Axel of Zuiddorpe die werkzaam zijn in het Gentse deel van de Kanaalzone gaan niet eerst naar Terneuzen rijden om daar de trein naar het zuiden te pakken. Omgekeerd is het voor iemand uit Oostakker niet wenselijk om de trein naar Terneuzen te pakken en dan via natransport terug te rijden naar bijvoorbeeld de Axelse Vlakte. Qua opzet sluiten we dan ook bij voorkeur aan bij het gedachtegoed aan Vlaamse zijde.

Ook hier voorziet men meerdere stops voor de personentrein. Bijvoorbeeld een station Zelzate dat zowel de kern Zelzate als bedrijfslocatie Arcelor Mittal ontsluit. Voor de gemeente Terneuzen zetten we in op een station Terneuzen centrum en een station Axelse Vlakte. Dit laatste ontsluit zowel de kern Axel als de bedrijventerreinen Axelse Vlakte en Koegorspolder. Nog zuidelijker gelegen kernen als Overslag, Sas van Gent en Westdorpe kunnen prima station Zelzate benutten. Als het personenvervoer over het spoor nog meer een vlucht neemt kan uiteindelijk gedacht worden aan een gedeeld gebruik voor personen van de goederenlijn aan de westelijke zijde van het Kanaal Gent-Terneuzen. Dat beidt op langere termijn mogelijkheden om kernen Sas van Gent. Sluiskil en Hoek en bedrijfsterreinen als Dow en Westelijke Kanaaloever te ontsluiten. Laten we deze optie richting de toekomst ook openhouden. 58

Voor de kortere termijn (nieuwe OV concessie 2024) zal het personenvervoer per spoor nog niet zijn (her)intrede doen in Zeeuws-Vlaanderen. Voor die periode zetten we in op een snelbus Gent-Rotterdam die halteert in Terneuzen. Een snelbus rijdt over de hoofdroute (stroomweg), maar halteert naar onze voorkeur als een trein. Zo min mogelijk de hoofdroute verlaten en een zo kort mogelijke stop. Dit levert wel een dilemma op. Functioneren als snelbus is noodzakelijk om enigszins concurrerend te zijn voor de auto. Halteren direct langs of vlakbij de hoofdroute betekent echter geen logische locatie waar veel voorzieningen, bedrijven en/of inwoners (potentiële reizigers) zijn. Zoomen we in op Terneuzen dan is dit dilemma helder. Vanuit de potentie van het centrum van Terneuzen halteert de snelbus bij voorkeur ergens in dit centrum. Wanneer we echter de reistijd bepalen vanaf knooppunt Terneuzen aan de oostzijde van de Sluiskiltunnel tot aan de Westerscheldetunnel dan is de route via de N62 15 minuten sneller dan een route via de Guido Gezellestraat en Scheldekade door Terneuzen. Stel dat ook kernen als Goes en Zierikzee dergelijke keuzes maken dan kan er zomaar 45 minuten reistijd bijkomen. Anderzijds, een halte direct aan de N62 heeft ook nadelen. Daar zal altijd een goed natransport moeten zijn richting de daadwerkelijke herkomst/bestemming.

Om hier een goede keuze in te kunnen maken is een brede afweging nodig waarbij naast verkeers-/ vervoerskundige argumenten ook ruimtelijke en economische potenties moeten worden bepaald. Waar we nu wel al duidelijkheid over kunnen scheppen is dat 1 halte voor de snelbus in Terneuzen niet voldoende zal zijn. Gelet op de uitgestrektheid van de gemeente en de relatief grote spreiding tussen woonconcentraties en werkgelegenheid liggen meerdere stops voor de hand om het netwerk voor een ieder toegankelijk te maken. We opteren voor de volgende “zoeklocaties”: ‚

Terneuzen centrum/Dow: noordelijk in de gemeente een hub die zowel het centrum van Terneuzen als het bedrijvencluster rondom Dow ontsluit.

‚

Terneuzen Zuid: een hub nabij het ziekenhuis die direct ook de hier aanwezige scholen en het gebied rondom de skihal ontsluit, alsmede de bedrijvigheid in Terneuzen Zuid en het noordelijk deel van de Koegorspolder.

‚

Axelse Vlakte: een hub voor de kern Axel en bedrijventerreinen Axelse Vlakte en Koegorspolder Zuid.

‚

Zelzate: een halte op of net over de grens die de kernen Zelzate, Sas van Gent, Westdorpe bundelt.

Bij de uitwerking van de locaties dient voorkomen te worden dat we een herhaling krijgen van het huidige busstation aan het sluizencomplex. Een locatie die verkeerskundig logisch is maar door gebruikers als onprettig en onlogisch wordt ervaren door de ligging en het ontbreken van voorzieningen. Nieuwe locaties liggen dan ook bij voorkeur op een plaats waar deze de stedenbouwkundige en economische structuur ondersteunen zoals nabij een centrumgebied of een cluster van voorzieningen (ziekenhuis, school). Wanneer dit om redenen niet haalbaar blijkt en een meer excentrieke locatie noodzakelijk is, bijvoorbeeld vanwege de snelheid van verbindingen, dan dient de locatie hierop aangepast te worden. Een halte Axelse Vlakte kan zo bijvoorbeeld gecombineerd worden met een truckparking waarbij ook horeca en detailhandel worden toegevoegd. Er moet niet enkel verkeerskundig maar ook qua overige functies sprake zijn van een stationsomgeving. We zetten als Terneuzen dus in op een snelbus op korte termijn en hopelijk ooit een snellere verbinding via het spoor. Eventuele alternatieven, zoals personenvervoer per water, sluiten we uiteraard ook niet uit. Wanneer daarvoor goede en haalbare initiatieven komen gaan we zeker de mogelijkheden na.

SLIMME MOBILITEIT

03 | gvvp

Vanuit het vervoerssysteem zetten we dus in op 3, misschien wel 4, hubs voor de snelbus. We snappen dat hiermee de noodzaak om direct langs de N62 te halteren alleen maar groter wordt. Wat dat betreft kan het misschien een optie zijn om met shuttleservice te werken: een grote hub direct aan de N62 waar alle modaliteiten vertegenwoordigd zijn, waar de snelbus stopt en waar aanvullende voorzieningen (horeca, afhalen bestellingen, tanken, etc) aanwezig zijn. De hub kent een permanente shuttleverbinding (kleine busjes die rijden conform een metro-opzet) met de nabij gelegen concentratie. Vanuit dat systeem redenerend ziet dit, verkeerskundig ideaal, als volgt uit: ‚

‚

Stadsnet: Kleine bussen in stad Terneuzen

Grootschalige Hub Terneuzen-Noord (nabij knooppunt N62-Dow): hier kan de hub uitgebreid worden met een groot parkeerterrein waar carpoolers een parkeerplaats vinden en waar bijvoorbeeld ook personeel van Dow en andere bedrijven overstapt van de auto op de fiets. Vanaf hier rijdt een permanente shuttle naar een satelliet-hub in het centrum van Terneuzen. Grootschalige Hub Terneuzen-Zuid: bijvoorbeeld aansluitend aan het tankstation dat nu bij de aansluiting Tractaatweg-Tunnelweg is gelegen. Vanaf hier kan ingezet worden op een shuttle naar een satellietstation bij het ziekenhuis en de scholen in Terneuzen-Zuid. De hub in Terneuzen-Zuid is ook een ideale plaats voor mensen uit Terneuzen Zuid, Zaamslag en Hulst Noord om over te stappen op de snelbus.

‚

Hub Axelse Vlakte: hier combineren we, direct aan de N62, een halte voor Axel en de bedrijventerreinen langs het kanaal. Deze hub is tevens een ideale opstap- of wisselplaats voor personen uit Axel en Hulst.

‚

Hub Zelzate: deze hub kan dienst doen als opstapplaats voor inwoners uit Sas van Gent, Westdorpe, maar ook Zuiddorpe, Overslag en omgeving. Omgekeerd is deze hub de toegang tot Zelzate en de bedrijvigheid ten zuiden van deze woonkern.

Voeding: Haltetaxi (en evt. buurtbussen) Basisnet: Snelbus R’dam-Terneuzen-Gent

Indien de hubs ook voorzien worden van fietsdeelsystemen wordt de noodzaak om met de fiets in de bus door de Westerscheldetunnel te reizen aanzienlijk minder. Reizigers kunnen, net als met de OV-fiets op treinstations, dan eenvoudig een fiets nemen en hoeven niet meer een eigen (vouw)fiets te vervoeren. Voor een goed functionerend OV systeem moet er ook voldoende aanbod zijn. Het huidige systeem is dermate uitgekleed dat zelfs een fervent OV gebruiker in Zeeuws-Vlaanderen een auto aanschaft. Om dat tegen te gaan en echt een verandering te bewerkstelligen moeten we nu ook echt een systeem aanbieden dat enigszins kan concurreren met de auto. Om die reden stellen we als minimum een frequentie van 2 bussen per uur (in beide richtingen) op de snelbus-as. Voor de oost-west as zetten we in op een goede regionale verbinding. Deze heeft naast een verbindende functie tussen Sluis en Hulst met Terneuzen (en omgekeerd) ook een voor- en natransport functie op de snelbus Gent-Rotterdam. Verknoping tussen deze systemen is dan ook noodzakelijk. De busverbinding met Hulst loopt via Axel naar de hub Axelse Vlakte. De busverbinding vanuit de gemeente Sluis maakt ideaal gezien een lus in onze gemeente waarbij zowel de hub Terneuzen Noord als Terneuzen Zuid wordt aangedaan. Rondom deze hoofdassen ligt een gebied waar herkomsten en bestemmingen behoorlijk verspreid zijn.